SĂPĔENS, entis, omn. gen. _Sage_, _raisonnable_, _intelligent_. SYN.

Bene sanus, magni consilii, divina mente et consilio præditus; alta

quadam mente et sapientia præditus; omnis divini humanique juris

consultissimus. )( Stultus. ADV. Perfecte, plane, sero, valde. PHRAS.

Sapientem, qualis tu es, decet veram laudem in una virtute collocare,

_un homme sage, tel que vous, doit placer la véritable gloire dans la

vertu seule_. Tuæ sapientiæ est; sapientis est, qualem te habemus, ad eam

sapientiam spectat, pertinet, qua tu excellis; tuum est, qui sapientia

præstas, in quo sapientiæ plurimum; pectus sapientia munitum decet pro

certo habere, veram laudem ab una virtute nasci, fluere, exsistere,

proficisci. USUS: Qui maxime perspicit quid in unaquaque re verissimum

sit, quique et acutissime et celerrime potest videre et explicare

rationem, is sapientissimus haberi solet, _celui qui découvre la vérité

en toute chose, qui peut la saisir d’un regard perçant et prompt, et

tout aussitôt la faire comprendre, passe pour un modèle de sagesse_.

Sapientissimum esse dicunt eum cui quod opus sit, ipsi veniat in mentem;

proxime accidere ad illum, qui alterius bene inventis obtemperet. Homo

ad conjecturam sapientissimus. In sapientem non cadit, alieno gaudere

malo. Sapiens aciem in omnes partes intendit, ut quemcumque casum fortuna

invexerit, hunc apte et quiete ferat.

SĂPĬENTER, _Prudemment_, _raisonnablement_. SYN. Scite, persapienter,

considerate. )( Temere. PHRAS. Ostendam sapienter a me factum, _je

prouverai que j’ai agi sagement_. Factum meum rationibus tuebor; rationem

probe reddam consilii mei argumentis; minime dubiis agam, tuebor,

defendam, sustinebo, probabo causam meam; argumentis id agam, ut non

casu, temere, inani quadam voluntate, repentino mentis impetu, nulla

satis firma certaque causa impulsum, commotum, adductum id fecisse me

homines intelligant. Quod feci, ostendam jure, consilio factum; optimis

de causis, ratione suadente, ratione duce, certo judicio, recte et

considerate factum; ita factum ut reprehendi non possit; factum meum ab

omni reprehensione longissime abesse. Quod feci, ostendam ita factum ut

temeritatem, imprudentiam, inopiam consilii reprehendere, objicere mihi

nemo possit; ut non modo damnare, incusare, vituperare, exagitare, vitio

dare facti mei consilium, sed ne in controversiam quidem, in dubium

vocare quisquam possit. USUS: Sapienter et fortiter casus humanos ferre.

Considerate quam sint provisa sapienter, _voyez comme il a été pourvu à

tout avec sagesse_.

SĂPĬENTĬA, æ, f. _Intelligence_, _raison_, _bon sens_; _sagesse_. SYN.

Prudentia, rerum cognitio, philosophia; lumen animi, ingenii, consilii.

)( Temeritas. EPITH. Admirabilis ac singularis, callida, antiqua, carior,

comes naturæ et adjutrix hominis, custos et procuratrix hominis, digna

opinione et cognomine alicujus, erudita, excellens perfectaque, gloriosa,

incredibilis, pene divina, jucunda, copiose loquens, magna, mater omnium

bonarum rerum, moderatrix omnium rerum, nova. USUS: Sapientia est

rerum divinarum humanarumque cognitio, ars vivendi, hominis custos et

procuratrix, comes naturæ et adjutrix, mater omnium bonorum, moderatrix

rerum omnium, qua nihil præstabilius hominum vitæ datum est, _la sagesse

est la connaissance des choses divines et humaines, etc._ Magnam

sapientiam consequi. Sapientia munitum esse; sapientia præstare.

SĂPĬO, is, ŭi _vel_ īvi _vel_ ĭi, ere, n. et a. _Être intelligent,

sage, judicieux_. SYN. Intelligo, video, sapientia præditus sum. ADV.

Sero, plane. PHRAS. Si saperes, hæc caveres, _si vous étiez sensé,

vous prendriez garde à cela_. Si quid videres; si satis sanus esses ac

sobrius; si via recta reputares tecum; si sana mente esses; si mentem

gestares sanam ac sinceram; si mens tibi constaret; si sana mens esset;

si quid non modo sapientiæ, sed vel sanitatis haberes; si quid sapientia

posses consilioque; si pectus gereres sapientia munitum; si dispiceres

satis ac provideres in quæ mala te induas, missa faceres ista. USUS: Puer

cum primum sapere cœpit, plusquam cæteri sibi sapere videtur, _l’enfant

dès qu’il commence à avoir de la raison, à être raisonnable_. Tibi

semitam non sapis, et alteri viam monstras. Populus est moderatior, quoad

sentit et sapit tuerique vult per se constitutam rempublicam, _le peuple

est assez modéré, tant qu’il conserve le sentiment et le bon sens, et

qu’il veut maintenir la forme de gouvernement établie par lui-même_. Cf.

Prudens.

SĂPOR, ōris, m. _Saveur_, _goût_. SYN. Quod gustatu percipitur. USUS:

1. Voluptas, quæ sapore percipitur. Is non odore, non tactu, non sapore

capitur. Cibus boni, grati, jucundi saporis (sapidus, VULG.). 2. Sal,

urbanitas, _plaisanterie fine_, _raillerie de bon goût_. Homo sine

lingua, sine sapore, sine sensu, stupidus. Sapor vernaculus, _manières

élégantes, polies_.

SARCĬNA, æ, f. _Bagage_, _fardeau_. USUS: Alicui sarcinam imponere.

SARCĬO, is, sarsi, sartum, ire, a. _Raccommoder_, _réparer_, _rétablir_.

SYN. Reficio, compenso; cursu tarditatem, officiis cessationem corrigo.

USUS: Damnum illatum, injuriam sarcire. Crebritate et magnitudine

officiorum priorem cessationem sarciam. Cf. Compenso, Renovo.

SARCŬLUM, i, n. _Sarcloir_. SYN. Instrumentum quo segetes sarciuntur, _id

est_, a loliis repurgantur.

SĂRISSA, æ, f. _Longue lance des Macédoniens_. SYN. Hasta Macedonica.

SARMENTUM, i, n. (sæpius in plurali). _Sarment_, _bois que pousse le cep

et que l’on coupe_. USUS: Sarmentorum amputatio. Vitis putanda est, ne

sarmentis silvescat.

SARRĀCUM, i, n. _Chariot de transport_. Genus vehiculi.

SARTOR, ōris, m. _Celui qui répare_. USUS: Sartor satorque scelerum.

SARTUS, a, um, _Amélioré_, _réparé_. (Jungitur semper adj. tectus). SYN.

Incolumis, salvus, integer. USUS: Imperium, rempublicam sartam tectam

servare. Amicum ab omni periculo ac detrimento sartum tectum præstare.

Cf. Integer.

SĂTĂGO, is, ere, n. _Être dans l’embarras_; _donner tous ses soins

à une chose_. SYN. Elaboro, enitor, operam do, magno studio aliquid

ago; industriam in re pono; animum in rem _vel_ ad rem adjicio; omne

consilium, opem ac operam, curam, studium, diligentiam, laborem ad rem

confero; summa ope nitor; omni ope ac opera annitor, enitor; nervos omnes

contendo; omnem lapidem moveo; omnes machinas adhibeo; manibus pedibusque

conor; cogitationem omnem in re figo, loco; totus sum in ea re; hoc unum

spectat mea industria; versor in hoc studio totus, hac in re mens tota ac

studium versatur; id unum laboro; ad hoc nervos omnes intendo; id unum

nervis omnibus contendo. USUS: Multum rerum suarum satagit. Cf. Studeo,

Sollicitus, Applico.

SĂTELLES, ĭtis, m. _Garde du corps_, _satellite_; _fauteur de_,

_complice_. SYN. Stipator, minister, apparitor, custos corporis,

potestatis administer; assuetæ corporis custodiæ. EPITH. Diligentissimus.

USUS: Manlius audaciæ administer et satelles. Scelerum satelles,

administer cupiditatum.

SĂTĬĔTAS, ātis, f. _Satiété_, _dégoût_, _ennui_. SYN. Fastidium. )(

Cupiditas. USUS: Satietatem afferre, parere, facere, dare; satietate

afficere, _remplir de dégoût_. Satietas rei me cepit, tenet; satietate

defatigatus, defessus sum, _être accablé d’ennui, de dégoût_. Satietati

occurrere; satietatem relevare, _prévenir la satiété_. Satietatem vitare,

fugere, _fuir l’ennui_. Satietatem depellere, vincere, superare, _vaincre

ses dégoûts_. USUS: Studiorum omnium satietas vitæ facit satietatem,

_c’est la satiété de tous les goûts qui fait la satiété de la vie_.

1. SĂTĬO, as, avi, atum, are, a. _Rassasier_, _assouvir_. SYN. Saturo,

expleo, satietatem affero; satietate afficio; famem expleo, pasco. )(

Exhaurio. PHRAS. Legendo satiari non potuit, _il ne put se rassasier

de lire_. Infinita, inexhausta cupiditas saturari legendo non potuit;

expleri mens ejus legendo non potuit; expleta a lectione recedere non

potuit; a lectione depelli non potuit; satietatem nullam insaturabilis

legendi cupiditas admisit; legendi nulla illum unquam satietas

cepit, tenuit. USUS: Satiare odium, explere cupiditates. Auditor ne

similitudinis fastidio satietur. Satiari delectatione non possum, _je

ne puis me rassasier de les contempler (ces merveilles)_. Frugali cœna

naturæ desideria satiare et explere, _satisfaire son appétit naturel par

un frugal repas_.

2. SĂTĬO, ōnis, f. _Action de semer_, _semailles_. SYN. Satum. EPITH.

Æquabilis, perpetua. USUS: Jugera sationum suarum profiteri.

SĂTIS, _Assez_. SYN. Sat; satis superque; sane. PHRAS. Sed jocorum satis

est, _mais assez de plaisanteries_. Sed de joco satis est; affatim

prorsus; jocorum satis superque; abunde est; satietas nos tandem jocandi

capiat. Satur sum jocorum, sed hic finis sit jocandi. USUS: 1. Hæc

subtilius, quam satis est, disputantur. Laudis, plusquam satis est,

avidus. Satis superque hæc audivimus. Satis est causæ, quare nolimus.

2. Satis accipio, satis do, _recevoir, donner une caution_. Quibus a

prædibus satis accipiet, iisdem ipse, quod peto, satis det. Qui pro

sociis transigit, satis dat neminem eorum postea petiturum.

SĂTISDĀTĬO, ōnis, f. _Action de donner caution_. SYN. Vadimonium. USUS:

Sunt aliquot satisdationes secundum mancipium.

SĂTISFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, n. _Satisfaire à_, _s’acquitter

de_. SYN. Impleo, placeo, morem gero; quod debeo, solvo; expleo odium

_vel_ cupiditatem; respondeo opinioni, exspectationi, judicio. USUS:

Satisfacere officio suo erga aliquem, naturæ, legibus. Amori erga te

meo satisfactum puto. Nunquam mihi pro tuis in me injuriis satisfacies.

Cumulateque satisfactum est tibi. Vel ex supervacuo satisfecimus.

SĂTISFACTĬO, ōnis, f. _Satisfaction donnée née à une personne qu’on a

blessée, réparation, excuse_. SYN. Purgatio. USUS: Satisfactionem meam

non accipis?

SĂTĬUS EST, _Il vaut mieux_. SYN. Præstat, melius est. USUS: Mori satius

est quam turpiter vivere. Cf. Potius.

SĂTOR, ōris, m. _Semeur_. SYN. Seminator.

SĂTUR, ŭra, ŭrum, _Qui a pris suffisamment de nourriture_, _rassasié_.

SYN. Plenus, satiatus.

SĂTŬRĬTAS, ātis, f. _Rassasiement_, _satisfaction des besoins physiques_.

SYN. Satietas.

SĂTŬRO, as, avi, atum, are, a. _Rassasier_, _nourrir_. SYN. Expleo,

satio. USUS: Explevi animos invidorum, placavi odia imperitorum, saturavi

perfidiam perditorum. Sanguine se saturavit civium, _il s’est abreuvé du

sang des citoyens_. Cf. Satio.

SĂTŬS, ūs, m. _Semailles_; _production_, _paternité_, _race_. SYN. Satio.

EPITH. Humanus, primus. USUS: Ex cœli satu terræque conceptu editus.

Parentum optimorum satu editus adolescens. Philosophia extrahit vitia et

præparat animum ad satus accipiendos, _la philosophie déracine les vices

et prépare les âmes à recevoir les semences (des vertus)_.

SAUCĬĀTĬO, ōnis, f. _Action de blesser_, _blessure_. SYN. Vulneratio.

SAUCĬO, as, avi, atum, are, a. _Blesser_. SYN. Vulnero, consaucio,

vulneribus afficio. ADV. Graviter, leviter. Cf. Vulnus.

SAUCĬUS, a, um, _Blessé_. SYN. Vulneratus, vulneribus affectus, mortifero

vulnere ictus. USUS: Medea amore saucia. Saucios et confectos ex acie

efferre.

SAXĒTUM, i, n. _Lieu pierreux_. SYN. Locus saxis plenus.

SAXĔUS, a, um, _De rocher_, _de pierre_. USUS: Moles saxea.

SAXŌSUS, a, um, _Rempli de pierres_. SYN. Saxis impeditus. USUS: Loca

saxosa.

SAXUM, i, n. _Pierre_, _rocher_. SYN. Silex, lapis, rupes, cautes.

EPITH. Saxa aspera, prærupta. PHRAS. Saxa in eum conjecerunt, _ils lui

jetèrent des pierres_. Saxis facta lapidatio; lapides in eum miserunt,

jecerunt; lapidibus eum appetivere; lapidum ictu incessebant. USUS:

Saxorum asperitates. Ventum ad rupem ita rectis saxis, ut, etc. Ingentis

magnitudinis saxa per montium prona devolvunt. Exesæ fluctibus rupes,

saxa invia et præruptæ cautes.

SCĂBELLUM, i, n. _Petit banc_, _tabouret_. SYN. Scamnum humile.

SCĂBER, ra, rum, _Rude_, _raboteux_; _sale_, _malpropre_. SYN. Asper.

USUS: Pectus illuvie scabrum.

SCĂBĬES, ēi, f. _Gale_, _lèpre_. USUS: Scabies corpora invasit, et

contagium mali etiam in alios vulgatum est.

SCĂBO, is, ere, a. _Gratter_, _se gratter_. USUS: Muli mutuum scabunt.

SCĀLÆ, arum, f. pl. _Escalier_, _échelle_. USUS: Sub scalas se conjecit.

SCALMUS, i, m. _Cheville où se meut la rame_. SYN. Lignum, quo nituntur

remi.

SCALPO, is, psi, ptum, ere, a. _Tailler_, _couper_, _sculpter_. SYN.

Incido (VULG. sculpo). USUS: Ad pingendum, fingendum, scalpendum. E saxo

scalptus aut ebore dolatus.

SCALPELLUM, i, n. _Scalpel_, _lancette_. SYN. Chirurgi ferrum. USUS:

Scalpellum sanæ parti adhibere.

SCALPRUM, i, n. _Instrument_, _outil tranchant_. Instrumentum artificum.

SCAMNUM, i, n. _Banc_, _escabeau_. SYN. Sedes, scabellum.

(Scandălum, i, VULG.), _Scandale_. SYN. Offensio, pravum exemplum; res

mali, pessimi exempli. PHRAS. (Cave ne des scandalum, VULG.), _prenez

garde de donner le scandale_. Cave, ne ætati maxime lubricæ atque incertæ

vita tua nequitiæ exempla præbeat; ne periculosam exempli imitationem

filiis prodas; ne tua perversitate offensionem præbeas; ne quid malo

exemplo facias aut dicas; ne contagione morum alios evertas; ne quid

offendas exempli pravitate; ne barbaræ licentiæ exemplum in mores hominum

transferas; ne mores tuos in alios transfundas. Cf. Exemplum.

SCANDO, is, di, sum, ere, a. _Monter à_, _grimper à_, _escalader_. SYN.

Ascendo, conscendo. PHRAS. Montem scandere, _gravir une montagne_.

Superare montis verticem; in ardua evadere; superare iniquitatem loci;

occupare montis jugum.

SCĂPHA, æ, f. _Esquif_, _barque_, _canot_. SYN. Linter longis navibus

subserviens, navicula. USUS: E navi in scapham se conjecit.

SCĂPHĬUM, ĭi, n. _Coupe en forme de nacelle_. SYN. Scyphus in scaphæ

modum formatus.

SCĂPŬLÆ, ārum, f. pl. _Épaules de l’homme et des animaux_. SYN. Humerus.

SCĂTĔO, es, ere, n. _Sourdre_, _couler_. SYN. Scaturio. Cf. Plenus.

SCĂTŪRĬO, is, ire, n. _Jaillir_, _couler abondamment_. SYN. Emano,

effluo, erumpo. Cf. Origo.

SCĔLĔRĀTĒ, _Criminellement_. SYN. Per summum scelus, nefario scelere.

USUS: Bellum scelerate susceptum, sceleratissime gestum.

SCĔLĔRĀTUS, a, um, _Criminel_, _impie_, _infâme_, _scélérat_. SYN.

Consceleratus, scelestus, nefarius, improbus, impius, scelere

contaminatus, omni scelere coopertus. PHRAS. Homo sceleratissimus,

_un scélérat_. Homo post homines natos turpissimus, omni flagitio

contaminatus; omnium scelerum flagitiorumque documentum; homo nefarius,

ex omni scelerum colluvione natus; unus omnium latronum teterrimus;

libidine et ira effrenatus; in omni genere flagitiorum volutatus.

Homo omnium, quos terra sustinet, consceleratissimus; omnibus divinis

humanisque obrutus sceleribus, nec pro scelere, sed monstro habendus.

Homo crudelitate cæcus ac scelere, sacrilegus, perjuriis assuetus;

vitiorum ac probrorum plenissimus; omnibus flagitiis nobilitatus;

omnibus vitiis deformatus; affluens omni scelere; monstrum ex cœno et

sanguine concretum. Homo summis sceleribus obstrictus; furens audacia,

scelus anhelans, maximo furore inflammatus. Homo bipedum nequissimus;

promptus ad vim, paratus ad seditionem, audax ad omne facinus, ad

audendum projectus; ad omnem nequitiam educatus, eruditus, projectus;

omnibus flagitiis coopertus. Homo in quo nihil est, præter maxima

peccata maximamque pecuniam; qui multa in DEUM hominesque, impie,

nefarie commisit, plurimis se sceleribus obstrinxit; qui maxima in se

scelera concepit; omnia repagula juris et honestatis, pudoris et officii

perfregit; qui in omnia se flagitia ingurgitavit, omnia divina et humana

jura nefario scelere polluit. Fingi flagitium nullum potest, quo se ille

non contaminaverit; ejus vita omnibus flagitiis est inquinata. Homo

summorum facinorum, omnium flagitiosorum postremus et in quo omnia sunt

ad perniciem profligata; scelerum omnium artifex et architectus. Homo

insignite nequam; quo in portento cum summa turpidine summa impudentia

est conjuncta. Homo immani natura, moribus feris ac omni vitiorum genere

infamibus. USUS: Impurus homo ac sceleratus. Cf. Commaculo, Improbus.

SCĔLESTĒ, _Criminellement_. SYN. Scelerate.

SCĔLESTUS, a, um, _Criminel_, _scélérat_. SYN. Sceleratus. PHRAS.

Scelestos homines urbe pellere, _chasser les méchants de la ville_.

Scelerum sentinam ex urbe ejicere; vitiorum sentinam exhaurire. Homines

furentes audacia, scelus anhelantes, pestem patriæ nefarie molientes ex

urbe emittere, ejicere, depellere; monstris illis ac prodigiis scelerum,

a quibus pernicies certa comparata esset civibus, ex urbe ejectis,

rempublicam relevare ac recreare.

SCĔLUS, ĕris, n. _Crime_, _forfait_, _attentat_. SYN. Flagitium, facinus,

fraus capitalis, atrocitas sceleris. EPITH. Acerbissimum, alienum,

apertum, clandestinum, consulare, detestabile, domesticum, immane,

impium, importunum, inauditum, incredibile, indignum, inexpiabile,

insigne, intestinum, meditatum, nefandum, tantum, usitatum. PHRAS. 1.

Scelus atrox admisit, _il a commis un crime épouvantable_. Nefarium

ac scelestum facinus ausus est; atrox, singulare maleficium admisit,

contraxit, grande piaculum admisit, contraxit; capitalem fraudem ausus

est; inexpiabile facinus admisit; cupiditas effrenata præcipitem animum

ad ultimum nefas impulit; maximo se scelere adstrinxit, contaminavit,

devinxit, alligavit; scelus ingens admisit, suscepit, edidit; cum multa

improbe, multa audacter ac perfectissime fecerit, gravissimum tamen

scelus tum concepit, molitus est, fecit, perfecit, cum, etc. 2. (Sceleris

complex est, VULG.), _il est complice du crime_. Sceleris societate

conjunctus, culpæ socius, criminis conscius ac particeps; in eodem

scelere versatus est; ejus facinoris satelles et administer fuit. 3. Non

est simplex scelus hoc, _ce crime est multiple_. Nullum scelus abest ab

eo scelere; in uno illo scelere insunt omnia scelera; multiplex in uno

facinore crimen est; scelerum genus omne uno in facinore continetur.

USUS: Scelerum architectus et machinator. Scelus atrox concipere,

suscipere, _commettre_. Scelus scelere cumulare, _se couvrir de crimes_.

Omnium scelerum genere imbutus. In scelere volutari. Abesse a scelere

longissime; scelere solutus, a scelere liberatus est. Cf. Conscientia

mala, Crimen.

SCĒNA, æ, f. _Scène de théâtre_, _théâtre_. SYN. Cavea; fabula. EPITH.

Argentea, magna, referta sceleribus. USUS: Ludorum elegantia, scenæ

magnificentia. In scenam redire. Scenæ servire, tempori se accommodare,

_s’accommoder aux circonstances_. De scena decedere.

SCĒNĬCUS, a, um, _Relatif au théâtre_; subst. _Acteur_, _comédien_. USUS:

Scenicæ personæ, ut mimi, histriones.

SCEPTRUM, i, n, _Sceptre_. USUS: Rex cum purpura et sceptro et insignibus

regiis.

SCHĔDA, æ, f. _Feuillet_, _page_, _manuscrit_. SYN. Tabella; pagella.

SCHĒMA, ătis, n. _Figure de rhétorique_. USUS: Verborum ornamenta et

sententiarum lumina quæ schemata Græci vocant.

SCHŎLA, æ, f. _Lieu où l’on enseigne_, _école_. SYN. Ludus litterarius,

gymnasium. PHRAS. 1. Sunt ibi scholæ publicæ, _il y a ici des écoles

publiques_. Patet ibi litterarum ludus, quo juventus in disciplinam

convenit; est ibi doctrinarum sedes nobilis, ad quam disciplinæ causa

juventus frequens concurrit; est ibi nobilium ingeniorum altrix

gymnasium; est optimarum artium domicilium; litterarum, divinæ humanæque

scientiæ officina fama nobilis; habent ibi et bonæ artes suum sacrarium,

et quoddam quasi Musarum templum; nec scholasticæ palæstræ copia deest.

2. Multi hic scholam frequentant, _ici bien des gens fréquentent

l’école_. Frequens hic juventus in disciplinam convenit; frequens

hic juventus disciplinæ causa ad præceptores concurrit; frequentes

hic magistris operam dant; multi hic studiorum causa in ludum eunt,

scholas obeunt, gymnasium terunt. Cf. Frequento. 3. Scholam amplius non

frequentat, _il ne va plus à l’école_. Ludo multam salutem dixit; manum

ferulæ subduxit; bonarum artium disciplinis nuntium remisit. USUS: Homo

e schola atque a magistro recens. Scholæ strepunt discentium vocibus.

Schola soluta, dimissa, _à la fin de la classe_. Scholam explicare, in

librum conferre, id est, quæstionem umbratilem, _traiter une question_,

_faire un livre_, _un traité_.

SCĬENTER, _Savamment_, _habilement_. SYN. Scite, intelligenter, apte.

USUS: Scienter versari in re aliqua. Iis, quæ habes, scienter utere et

modice.

SCĬENTĬA, æ, f. _Science_, _savoir_, _connaissance_; _art_, _habileté_.

SYN. Doctrina disciplina, rerum cognitio, intelligentia, prudentia. )(

Inscitia, ignoratio. EPITH. Admirabilis et incredibilis, pene divina,

certissima, civilis, excellens, eximia, finitima, litigiosa, necessaria

obscurior, par, peregrina, externa, perfecta, potior, præstabilis,

quæstuosa, similis, summa, tanta, tenuis, vicina, utilis. PHRAS. 1.

Scientiæ in scholis cum virtute sunt conjungendæ, _dans les écoles,

il faut joindre la vertu à la science_. In gymnasiis progressiones,

progressus non in bonis tantum artibus, sed in virtutibus etiam juventus

faciat, necesse est; in scholis non ingenuarum solum artium studia, sed

virtus etiam divinusque cultus vigeat; juventus in schola disciplinis

simul et virtutibus imbuatur et erudiatur; qui scholas frequentant,

non doctrinæ modo, sed virtutis quoque studiosi sint; scholarum alumni

diligentiam omnem ad comparandam tum doctrinam, tum virtutem adhibeant,

necesse est. In scholis virtus a litteris abesse, segregari non debet;

in societatem doctrinæ, virtutis studium se offerat necesse est. 2.

Scientiam in geometricis non vulgarem habet, _il est fort habile dans

la géométrie_. Geometricis litteris perfecte est eruditus; geometriam

penitus cognovit, callet omnino; in geometria excellit, vincit omnes,

nemini secundus est, parem habet neminem, superior est omnibus;

geometricis disciplinis apprime excultus est; in geometricis litteris

ita processit, ut ad summum pervenerit. USUS: Omnes trahimur ad scientiæ

cupiditatem. Scientias facile percipere. Aliquid scientia comprehendere.

Habere scientiam multarum artium. Scientias alicui tradere. Oratoris

actio scientia non continetur, _le débit, l’action oratoire n’est pas une

affaire de science_. Scientia rei militaris, oratoriæ, juris civilis.

SCĪLĬCET, _Cela s’entend_, _bien entendu_, _naturellement_, _sans doute_.

SYN. Videlicet, nempe, nimirum, certo, profecto, nam, enim. USUS: Quis?

tu ipse scilicet. Arma quærenda sunt scilicet, ut novum dominum patiamur.

Brutus terram osculo contigit: scilicet quod ea communis mater omnium

mortalium esset, _Brutus baisa la terre, parce que la terre est la mère

commune des mortels_.

SCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. _Déchirer_, _diviser_, _séparer_

_violemment_. SYN. Conscindo, discindo, seco, reseco, amputo, cædo,

findo, diffindo. USUS: Ipse dolorem meum ne scindam, _pour ne pas rouvrir

moi-même ma blessure_. Comam scindere.

SCINTILLA, æ, f. _Étincelle_. SYN. Igniculus. USUS: Neque scintilla

deterrimi belli relinquatur, _pour anéantir jusqu’à la dernière étincelle

de cette guerre infâme_.

SCINTILLO, as, avi, are, n. _Étinceler_, _briller_. SYN. Splendeo, emico.

USUS: En, ut oculi scintillant.

SCĬO, scis, scīvi vel scĭi, scītum, scire, a. _Savoir_, _connaître_;

_apprendre_; _pouvoir_. SYN. Habeo, teneo, cognosco, cognitum habeo,

non ignoro, non sum nescius, scientiam meam non fugit; me non latet,

præterit; scientia comprehendo, scientiam habeo, perspectum mihi est,

mihi conscius sum, mihi de re aliqua certum est; apertum mihi est,

non obscurum, notum mihi est; patet mihi res, in promptu est, non est

ignotum, liquet, exploratum perspectumque habeo. )( Nescio. ADV. Admodum,

nihil, celeriter, certo, latine, græce, lente, luculenter, mature,

mediocriter, melius, plane, probe. PHRAS. 1. Scio res tuas omnes et

consilia, _je connais vos affaires et vos desseins_. Non sum rudis rerum

tuarum; probe scio, non est occultum, exploratissimum mihi est; non me

fallit non me fugit, quid agas, quid moliaris. Ad me quoque rerum tuarum

conscientia pertinet, quando ipse me conscium voluisti. Patent res tuæ

ac consilia, quando ipse me eorum participem fecisti. 2. Scio quid agam,

_je sais ce que je dois faire_. Certum habeo, quid agam; exploratam et

explicatam habeo rationem consilii, salutis meæ. Quemadmodum expediam

exitium hujus rei, reperi. Deliberatum cum animo habeo meo, quæ consilii

ratio mihi sit tenenda, ineunda. 3. Scio multos mihi esse perinfensos,

_je sais que j’ai beaucoup d’ennemis_. Haud me fallit; haud ignarus sum;

non sum nescius; satis gnarus sum, multos animo in me esse perinfenso.

Compertum habeo; exploratissimum habeo; pro certo, pro comperto, pro

explorato habeo; certum, cognitum, perspectum, exploratum habeo, multos

periniquo esse in me animo. Cf. Cognosco. 4. Nihil adhuc scio de re, _je

ne sais encore rien de cela_. Nihil comperti habeo; res etiamnum clam me

est; fugit etiamnum, latet me res ea. Cf. Nescio, Ignoro. USUS: Latine

luculenter scio. De iis nihil scire aut existimare queo. Sed non venerat,

quod sciam, _mais il n’était pas venu, que je sache, à ma connaissance_.

Prudens sciensque fecit, _il l’a fait sciemment, de propos délibéré_.

SCĪPĬO, ōnis, m. _Bâton_.

SCISCĬTOR, aris, atus sum, ari, d. a. _S’enquérir_, _s’informer_.

SYN. Scitor, quæro, percontor. USUS: Ab _vel_ ex aliquo sciscitari

sententiam. Sciscitari de aliqua re. Cf. Interrogo.

SCISCO, is, scīvi, scītum, ere, a. _Chercher à savoir_, _s’enquérir_.

SYN. Sancio, edico, scitum facio. ADV. Nominatim. USUS: Sciscere legem,

_sanctionner une loi_.

SCĪTĒ, _Habilement_, _avec goût_, _élégance_. SYN. Scienter, non inscite.

USUS: Statua scite et venuste facta, _statue d’une beauté et d’un travail

parfaits_. Scite dicere aliquid, _parler avec finesse_.

SCĪTOR, aris, atus sum, ari, d. _S’informer de qqche_. SYN. Sciscitor.

SCĪTUM, i, n. _Décret_. SYN. Lex, jussum. USUS: Brutus scitum fecit, ne,

etc.

SCĪTUS, a, um, _Fin_, _délicat_. SYN. Lepidus, elegans, festivus. USUS:

Scito sermone et Attico loqui, _dans un style savant et attique_. Vetus

illud Catonis admodum scitum est, qui mirari se aiebat quod non rideret

aruspex, aruspicem quum vidisset, _ce mot si spirituel de Caton, qui

s’étonnait, disait-il, qu’un aruspice pût en regarder un autre sans

rire_. Cf. Venustus.

SCŌPÆ, ārum, f. pl. _Balai_. EPITH. Dissolutæ. USUS: Scopæ, ut est in

proverbio, dissolutæ, _balai tout défait_, _c. à d._, _homme bon à rien_

(PROV.).

SCŎPŬLŌSUS, a, um, _Plein de rochers_, _semé d’écueils_. USUS: Mare

infestum et scopulosum. Intelligo quam scopuloso et difficili loco verser.

SCŎPŬLUS, i, m. _Rocher_, _écueil_. SYN. Saxum. USUS: Navis ad scopulum

afflicta. Ad scopulum offendere. Nunquam tuas rationes ad eos scopulos

appulisses, _vous ne seriez point venu vous heurter contre ces écueils_.

Syrtim patrimonii scopulum libentius dixerim, _je dirai plus volontiers

l’écueil que la syrte d’un patrimoine_.

SCŎPUS, i, m. _But_. SYN. Quo spectamus, finis, propositum. PHRAS. Hic

scopus erat meus, _tel était mon but_. Hoc spectavi; hoc secutus sum;

id egi; huc retuli mea consilia; huc retuli cogitationes omnes; huc

mentem direxi; huc consilia contuli; hoc spectabat animus meus; hic animo

meo meisque consiliis scopus erat; hic erat finis, hic terminus quo

intendebantur cogitationes meæ; hæc erat quasi meta, quo ut pervenirem,

laboravi atque vigilavi; huc me voluntas, huc judicium et ratio ducebat,

ut, etc.; hic animus, hæc mihi lex erat; hoc mihi propositum erat; hoc

unum habebam propositum, ut, etc. Cf. Consilium, Cogitatio, Propono.

USUS: Sed neutri scopus est iste, ut beati simus, quo alioquin omnia

vivendi recteque faciendi consilia sunt referenda.

* SCRĔĀTOR, ōris, m. _Celui qui crache_.

* SCRĔĀTŬS, ūs, m. _Crachement_.

SCRĪBA, æ, m. _Écrivain public_, _greffier_, _secrétaire_. SYN. Scriptor,

librarius. EPITH. Ædilitius. USUS: Scriba, qui rationes ad ærarium

retulit. Scribæ, qui nobiscum in rationibus monumentisque publicis

versantur.

SCRĪBO, is, psi, ptum, ere, a. _Écrire_. SYN. Litteras pingo, formo;

litterarum elementa conformo; litterarum formas effingo; litterarum

figuras formo, _écrire_, _former des lettres_. Litteras conscribo, exaro,

do, mitto, _écrire une lettre_. Litteris consigno, scriptis mando,

litteris prodo, publicis monumentis consigno; memoriæ, posteritati prodo;

monumentis mando, prodo; memoriæ, historiæ mando; memoriæ, posteritati

propago; chartis prodo; litteris mando, consecro; in annales, fastos

refero; hominum memoriæ sempiternæ trado; immortalitati trado, mando,

commendo, _faire une histoire_, _écrire pour les siècles futurs_. Librum

conficio, compono, efficio. PHRAS. 1. Elegante sane charactere scribis,

_vous écrivez très-bien_, _votre écriture est élégante_. Elementa

conformas venustissime, litterarum formas pingis tanquam typis æneis

expressas; calamo ad venustissimam speciem typorum proxime accedis;

litterarum elementa pingis, formas sane bellissimas; bella, venusta,

exquisita, luculenta manus est, quæ ista scriptura persequitur. Nihil

in tota scriptione non egregie concinnatum est, ductus bellissimi,

litteræ tanta proportione et tam composite mutuo respondentes, versibus

præterea paribus intervallis a summa pagina ad imam usque diremptis

et nulla omnino in parte vacillantibus, ut velut ad amussim directi,

nusquam a recto tramite deflectant lectoremque liberali quadam voluptate

demulceant. Non inæquales litteræ, non vacillantes; litterarum formæ

non illepidæ aut invenustæ; elementa non tristia ac deformia; figuræ

litterarum non fœde, inscite, indecore pictæ, sed velut pictura

bellissime concinnata oculis blandiuntur. 2. Scribe ad me sæpius,

_écrivez-moi plus souvent_; (de litteris _seu_ epistolis.) Ne, quæso,

litteris parcito; crebris nos litteris appellaro, libet enim tecum

garrire, et tametsi pagella altera procedat, tertiam etiam completo; res

omnes litteris persequere; quoties ad amicos, eodem etiam oleo ac opera

aliquid ad me exarato. 3. Livius res Romanas egregie scripsit, _Tite-Live

composa une magnifique histoire de Rome_; (de libris.) Livius de rebus

Rom. egregia scripta reliquit; res Rom. divinitus perscripsit; res Rom.

litteris mirifice illustravit; litteris mandavit, consignavit; Rom.

nomen scriptis celebravit et illustravit; Romanorum bella pulcherrime

contexuit; rerum Romanarum commentarios confecit absolutissimos; res

Romanas posteritati litteris prodidit. 4. Docte et erudite scribit, _il

écrit en savant et en érudit_; (de modo et stili genere.) Scribendi

laude excellit; raram quamdam laudem in scribendo consecutus est;

præclara sunt, quæ ingenio studioque parit, quæ ejus industria elaborat;

mirabiles minimeque vulgares sunt ingenii et industriæ ejus fructus;

scribit ut pauci; quidquid ille ex se promit, delectat alios, ipsum vero

laudibus illustrat; nihil scribit nisi perfectum ingenio, industria

elaboratum; scripta ejus miro verborum cultu sunt perpolita, et omni

elegantiarum genere ornatissima, refertissima. USUS: Alii rem versibus

luculenter scripsere. Scribere de aliquo asperius. Liber de rebus

rusticis scriptus, _livre où l’on traite de l’agriculture_. Cf. Littera,

Litteræ, Epistola.

SCRIPTĬO, ōnis, f. _Composition écrite_, _écrit_. SYN. Stilus, scriptura.

EPITH. Philosophica. USUS: Nihil ad dicendum magis proficit, quam

scriptio, _rien ne forme tant à l’art de la parole que les exercices de

style sur le papier_.

SCRIPTĬTO, as, avi, atum, are, a. _Écrire des lettres_, _composer un

écrit_. USUS: Te quidem, Antoni, multum scriptitasse non arbitror.

SCRIPTOR, ōris, m. _Écrivain_; _auteur_, _historien_. EPITH. Astutus,

sane bonus, doctus, ferreus, luculentus, peritus, politus, præstans,

sanctus, egregie subtilis, vetustissimus. USUS: Ferreus scriptor, sed

auctor bonus. Scriptor, ut temporibus illis luculentus.

SCRIPTUM, i, n. _Écrit_, _ouvrage_, _livre_. SYN. Scriptura, monumentum,

litterarum monimentum. EPITH. Absurdum, inutile, indignum, ambiguum,

antiquius, legitimum, necessarium, privatum, probabile. USUS: De scripto

dicere, recitare, _lire sur un manuscrit_, _débiter le manuscrit à la

main_. Plato scriptum _vel_ in scriptis reliquit, _Platon a écrit_.

Scriptis res suorum temporum mandare, celebrare, illustrare, _écrire

l’histoire contemporaine_.

SCRIPTŪRA, æ, f. _Écriture_. SYN. Scriptum. EPITH. Assidua, contraria,

diligens, superior. USUS: 1. Mendum scripturæ litura tollitur, _une faute

d’écriture se corrige par une rature_. 2. Scriptio, _composition écrite_,

_écrit_. Ea, quæ scriptura persecutus est, exscripta consignataque

singulis attribuere. Genus scripturæ liberum ac incitatum, _ce genre

d’écrit au style non seulement libre, etc._ 3. Ratio eorum qui portoria,

pascua publica _vel_ decumas redimebant, _impôt sur les pâturages_,

_droit de pâture_. Per magistros scripturæ et portus et nostrarum

diœcesium. Neque ex portu, neque ex scriptura vectigal conservari potest,

_texte de loi_. _Pro_: Scriptura sacra, _Écriture sainte_, Latine: Libri

divini, divinæ litteræ; divinarum legum, divinorum scriptorum monimenta;

sacræ litteræ, codex sacer.

SCRŎBIS, is, m. _Fosse_. USUS: Scrobem facere, subigere, invertere.

SCRŪPŬLŌSUS, a, um, _Très exact_, _minutieux_, _consciencieux_. SYN.

Asper, anxius, tristis, sollicitus, dubius, homo non intacti religione

animi; simplex ac religiosus; religione attonitus; religione quadam

obstrictus; qui in religionem trahit, vertit aliquid; æquo religiosior;

qui religioni sibi ducit admittere quidquam, quod culpæ vel speciem

præferat, _scrupuleux_. PHRAS. Scrupulosus est, _il est scrupuleux_.

Assiduis ex recordatione vitæ prioris scrupulis pungitur, nullamque ægro

saucioque animo quietem capit; animum gerit nescio quibus religionibus

obstrictum; nimis exigue, exiliter religioseque omnia ad calculos

revocantem; anxiis animi curis et sollicitudinum aculeis male accipitur,

afficitur, torquetur. Pungunt hominem, diesque ac noctes stimulant

nescio qui scrupuli ex superioris vitæ memoria relicti; torquent animum

exeduntque nescio qui curarum sollicitudinumque stimuli ex latentis

suspicione mali profecti; versant animum novæ identidem suspiciones,

pavores, metus, fluctus æstusque sollicitudinum, nescio cujus piaculi

conscientia excitati. Cf. Scrupulus, Anxius. USUS: Tandem e scrupulosis

his cautibus enavigavit oratio, _voilà enfin mon discours sorti de sa

course périlleuse à travers les écueils_.

SCRŪPŬLUS, i, m. _Petite pierre pointue_. SYN. Exiguus lapillus

calceo injectus. TRANSL. Sollicitudo, dubitatio, suspicio, religio,

_Inquiétude_, _embarras_, _scrupule_. PHRAS. 1. Injectus est populo

scrupulus, _on fit naître des scrupules dans l’esprit du peuple_. Offusa

animis oculisque populi religio; moti sunt in religionem animi populi;

ea res populo in religionem venit; religioni sibi populus duxit; oblata,

injecta est populo religio; hic vero nescio quæ superstitio mentes

omnium occupavit, hic vero populum cepit religio; hic vero non magna res

religionem incusserat hominibus, multitudinem justæ religionis implevit;

religione hic nova obstrictus est populus; hic vero res nova cumulavit

religiones populi; nova hic populum incessit religio. 2. (Facerem mihi

scrupulum, VULG.), _je me ferais un scrupule_. Religioni haberem, mihi

ducerem; religio mihi esset; haud sane liber religione animus esset;

religione impediri, conscientia impediri me putarem; religione quadam

tangerer; haud sane intactus religione futurus esset mihi animus, si,

etc. 3. Scrupulum habeo, _j’ai un scrupule_. Scrupuli aliquid in animo

residet, quod me dies noctesque stimulat ac pungit; morsus tamen et

contractiunculæ quædam animi adhuc relictæ sunt; scrupulus restat unus

qui me male habet; discruciat animum suspicio quædam latentis in tam

speciosa cogitatione piaculi; angit me, sollicitat, torquet pungens hæc

animi cura; discrucior animo, quoties in mentem venit præteritæ vita

ætatis. Cf. Scrupulosus, Religio. 4. Scrupulum istum facile tibi eximam,

_je vous enleverai facilement ce scrupule_. Scrupulum istum ex animo

facile evellam; religionem hanc facile eximam; animum religione hac

facile exsolvam; animum religione hac facile levabo; religionem istam

adimam, auferam, tollam, eripiam; ista te religione liberabo. USUS:

Hunc mihi ex animo scrupulum evelle, qui me dies noctesque pungit ac

stimulat, _arrachez-moi de l’esprit cette inquiétude qui me tourmente

nuit et jour_. Quem mihi odiosum de filio scrupulum injecisti, adhuc in

me residet. Domesticarum sollicitudinum aculeos et scrupulos occultare.

Cf. Anxietas.

SCRŪTA, ōrum, n. pl. _Vieilles hardes_, _défroques_. USUS: Vilia scruta

vendere.

SCRŪTOR, aris, atus sum, ari, d. _Visiter avec soin_, _rechercher_. SYN.

Inquiro, excutio. ADV. Furacissime. USUS: Libros reconditos scrutari. Cf.

Indago, Meditor, Cogito.

SCULPTUS, a, um, _Gravé_, _ciselé_, _sculpté_. USUS: E saxo sculptus,

_alias_ scalptus.

SCURRA, æ, m. _Bouffon_. SYN. Sannio. USUS: Scurra facetus, omnibus modis

risum captans. Scurra improbissimus, facie magis quam facetiis ridiculus,

qui se tamen populi delicias vult existimari.

SCURRĪLIS, e, gen. com. _Plaisant_, _qui sent le bouffon_. SYN. Obscœnus.

USUS: Risus, jocus, dicacitas scurrilis et mimica.

SCŪTĀTUS, a, um, _Armé d’un bouclier long_. USUS: Milites scutati,

hastati.

SCŬTELLA, æ, f. _Petit plateau_, _soucoupe_. USUS: Demus scutellam

dulciculæ potionis.

SCŬTĬCA, æ, f. _Étrivières_, _cravache_. SYN. Flagellum ex pelle. USUS:

Dignus scutica.

SCŪTUM, i, n. _Bouclier_. SYN. Clypeus. USUS: Miles ignavus abjecto scuto

fugit, quantum potest.

SCYPHUS, i, m. _Vase à boire_, _coupe_. SYN. Poculum.

SĒCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. _S’en aller_, _s’éloigner_, _se

retirer_. SYN. Decedo, recedo, ex turba me evolvo. USUS: Secedant

improbi, secernant se a bonis.

SĒCERNO, is, crēvi, crētum, ere, a. _Séparer_, _mettre à part_. SYN.

Separo, distinguo, disjungo. USUS: Secerne te a pravis. Secernere et

internoscere unum ab altero. Salutaria a pestiferis, vera a falsis,

animum a corpore secernere. Secernitur blandus amicus a vero, _l’ami qui

flatte se distingue de l’ami véritable_. Cf. Separo.

SĒCESSĬO, ōnis, f. _Désunion_, _révolte_, _insurrection_. SYN. Discessio,

abscessio, seditio. USUS: Secessionem facere. Secessionem credebam,

non bellum, _je croyais que c’était une scission, non une guerre_. Cf.

Seditio.

SĒCESSŬS, ūs, m. _Retraite_, _solitude_.

SĔCĪUS, _Moins_. SYN. Minus. USUS: Impedimento est quo secius lex

feratur, _il empêche que la loi ne soit portée_.

SĒCLŪDO, is, si, sum, ere, a. _Séparer_, _éloigner_, _isoler_. SYN.

Secerno. USUS: Domus seclusa a strepitu populari.

SĒCO, as, cŭi, sectum, are, a. _Couper_. SYN. Exseco, reseco. USUS:

Corpus uri et secari patimur.

SĒCRĒTĬO, ōnis, f. _Séparation_, _dissolution_. SYN. Disjunctio. USUS:

Est enim interitus quasi discessus et secretio earum partium quæ ante

interitum junctione aliqua tenebantur, _la mort n’est que la séparation

de ces parties que quelque lien unissait pendant la vie_.

SĒCRĒTO, _Séparément_, _à part_. SYN. Clam, remotis arbitris. USUS: Hæc

inter paucos secreto narrantur. Cf. Clam.

SĒCRĒTUS, a, um, _Séparé_, _éloigné_, _caché_, _secret_. SYN. Separatus,

sejunctus, seclusus, arcanus, a conspectu amotus, remotus. PHRAS. Quæ

secreta esse voluisti, ex me nemo resciet, _personne ne saura de moi

ce que vous avez voulu que je tienne caché_. Arcanorum fidem servabo,

præstabo integram; premam fideli silentio, tacita relinquam, quæ tu

in aurem mihi; nemo arcana tua consilia ex me exsculpet, exprimet,

eliciet; nemo consilia, quæ tu occulta esse voluisti, ex me expiscabitur,

eblandietur. Cf. Taceo. USUS: Succus secretus a reliquo cibo. Stellarum

sphæra ab ætherea conjunctione secreta et libera.

SECTA, æ, f. _Doctrine philosophique_, _école_, _secte_. SYN. Familia,

schola, disciplina; partes, factio, ratio vitæ, ratio philosophandi;

hæresis. EPITH. Difficilis atque ardua. USUS: Horum nos hominum

sectam atque institutionem prosequimur. Antonii sectam secutus est.

Philosophorum hæresis, secta, disciplina. Cf. Hæresis.

SECTĀTOR, ōris, m. _Partisan_. SYN. Consectator, amator, æmulus. USUS:

Gabinii comes est vel sectator.

SECTĬO, ōnis, f. _Partage_, _vente à l’encan_. SYN. Auctio. USUS: Prædæ

sectio venit. Pecuniam pro sectione debere.

SECTOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Aller à la suite, accompagner_. SYN.

Assector, comitor. USUS: Sectari aliquem per omnia fora. Ejusmodi est, ut

pueri eum sectentur, _que les enfants le suivent dans la rue_. Cf. Sequor.

SECTOR, ōris, m. _Qui achète le butin au les biens confisqués_. SYN. Qui

proscriptorum bona in auctione emit. EPITH. Audacissimus. USUS: Antonius

sector Pompeii.

SECTŪRA, æ, f. _Mines_. USUS: Secturæ ærariæ, ferrariæ, fodinæ.

SĒCŬLUM, i, n. _Siècle_, _temps_, _époque_. SYN. Ætas, multorum annorum

spatium. USUS: 1. Sempiternis seculorum ætatibus non mutari. Omnium

seculorum posteritas. Est hujus seculi labes quædam et macula virtuti

invidere. Hujus seculi insolentiam vituperabat. 2. (Seculum, _le siècle_,

_la vie mondaine_, VULG.), Latine: Res fluxæ, caducæ, infimæ. 3. (Unde

et secularis, _séculier_, VULG.), Latine: Homo profanus.

SĔCUNDĀNI, ōrum, m. pl. _Les soldats de la seconde légion_. USUS: Milites

secundani.

SĔCUNDĀRĬUS, a, um, _Du second rang_, _secondaire_. SYN. Secundus,

proximus. USUS: Primum illud, secundarium vero istud, _le point principal

est ceci, et le point secondaire cela_.

SĔCUNDŌ, _Ensuite_, _en second lieu_. SYN. Iterum, deinde.

SĔCUNDO, as, avi, are, a. _Favoriser_. SYN. Prosperum reddo. USUS: Dii

incepta secundent, _que les dieux favorisent notre entreprise_.

SĔCUNDUM, _Après_, _immédiatement après_. SYN. Post. USUS: 1. Secundum

hunc diem adero. Maximum secundum deorum opes imperium. Secundum DEUM

parentes honorandi. 2. Pro, juxta, ex, _selon_, _suivant_, _d’après_;

_en faveur de_. Prætor secundum me tulit sententiam. Secundum tabulas

litem dare. Secundum naturam vivere, _vivre d’après le vœu de la nature_,

_selon la nature_. Secundum Platonem aliter disserendum est. 3. Non

procul, prope, penes, propter, ad, _le long de_. Secundum littus ambulare.

SĔCUNDUS, a, um, _Suivant_, _second_. SYN. Alter. USUS: 1. Omnium

judicio secundus. 2. Prosper, ad voluntatem nostram fluens, _propice_,

_favorable_, _heureux_. Exercitus noster secundo prœlio est usus.

Secundis rebus; ventis secundis. Omnia secundissima nobis, illis

adversissima accidere. Secunda concionis admurmuratione audiri. Cf. Felix.

SĔCŪRIS, is, f. _Hâche_. EPITH. Funesta, gravior. USUS: Aliquem securi

ferire, percutere. Cervices securi subjicere. Securim infligere, injicere

rebus alicujus, graviter lædere, _porter un coup mortel_.

SĒCŪRĬTAS, ātis, f. _Exemption de soucis_, _sécurité_. SYN. Requies

curarum, tranquillitas, otium. EPITH. Blanda, maxima, mira, optata. USUS:

Securitatem civibus præstare. Securitatem appello vacuitatem ægritudinis.

Cf. Securus.

SĒCŪRUS, a, um, _Qui est sans inquiétude_, _calme_, _tranquille_.

SYN. Sine cura. PHRAS. 1. Miror, qui in tanto motu securus sis adeo,

_je m’étonne de ce que vous soyez sans crainte au milieu de si grands

troubles_. Qui fieri possit, ut his tempestatibus prope solus in portu

sis; in alteram aurem dormias; non modo sine cura quiescas, sed sine

metu spirare etiam possis; omnia tuta et insidiis vacua arbitreris;

aliorum naufragia velut ex terra intuearis; tempestatem adeo periculosam,

insidiosam, infestam non formides; res tuas in tuto collocatas, te ipsum

extra teli jactum positum existimes; nihil tot saxa, tot cautes timeas;

ita sine metu ætatem agas; animo agas otioso et tranquillo; velut in

portu naviges; in utramque aurem otiose dormias, velut res in vado, in

tuto, in tranquillo esset. 2. Securos esse jussit, _il leur rendit la

paix_. Spem affirmavit sociis; periculum, noxam, damnum præstitit; omnem

securitatem præstitit; securos reddidit; metum curamque iis ademit,

exemit. USUS: De ea re securus sum. Securum te reddo. Securum te esse

jubeo.

SĔCUS, _Autrement qu’il ne faudrait_, _c. à d._, _mal_; _le contraire_.

SYN. Contra, aliter. USUS: Recte an secus, nihil ad nos, _est-ce à tort

ou à raison, peu nous importe_. Non dixi secus ac sentiebam. Secus

existimare de aliquo, _avoir mauvaise opinion de qqn_. Longe secus, _bien

au contraire_. Ne quid fiat secus quam volumus quamque opportet, _que

rien n’arrive contre notre désir et autrement qu’il ne faut_. Fit obviam

Clodio hora fere undecima aut non multo secus, _vers la onzième heure ou

à peu près_.

SED, _Mais_. SYN. At, ac quidem, certe, autem, verumtamen, porro, verum,

vero; haud scio, an. USUS: Non de me dixi, sed de sapiente.

SĒDĀTĒ, _Avec calme_. SYN. Tranquille, leniter. USUS: Imperare animo suo

et injuriam sedate ferre.

SĒDĀTĬO, ōnis, f. _Apaisement_, _calme_. SYN. Tranquillitas, placatio. )(

Perturbatio. USUS: Temperantia, modestia, sedatio perturbationum animi,

ægritudinum, dolorum.

SĔDĔO, es, sēdi, sessum, ere, n. _S’asseoir_. SYN. Assideo. USUS: 1.

Malo in tua illa sedecula sedere, quam illorum sella, _j’aime mieux être

assis sur ton petit siége que dans leur chaise curule_. 2. Maneo, moror,

_séjourner s’arrêter_. Totos dies in villa sedere.

SĒDES, is, f. _Lieu où l’on est établi_; _siége banc_; _séjour_,

_demeure_, _résidence_. SYN. Sella: domicilium. EPITH. Alta, antiqua,

celsa, domestica, certa, hospitalis, maxima, publica, stabilis. PHRAS. 1.

Ligures ibi suas sedes habent, _les Ligures ont là leurs habitations_.

Inter mare Alpesque incolunt; agrum, terras tenent inter mare Alpesque

interjectas. 2. Romæ sibi sedem posuit, _il s’est établi à Rome_. Romæ

sedem sibi ac domicilium collocavit, domicilium fixit; Romæ sedem suarum

fortunarum constituit. Cf. Habito. USUS: 1. Pulvinos poposcit, et in iis

sedibus sub platano consedit. Sedem capere. 2. Locus, gradus, _rang_,

_place_. Virtus sola ponatur in summi boni sede. 3. Domicilium, _siége_,

_résidence_, _domicile_. Urbs hæc sedes omnium nostrum, domicilium

imperii. Sedes alibi ac domicilium collocare. Roma ipsa prope suis

sedibus convulsa. Sedem omnium fortunarum Romæ collocavit.

SĒDĬTĬO, ōnis, f. _Révolte_, _sédition_, _émeute_, _insurrection_. SYN.

Discordia, dissensio, secessio, vis, turba, motus populi _vel_ militum,

tumultus. EPITH. Commota, concitata, nocturna, domestica, perniciosa.

PHRAS. 1. Seditionem molitus est, _il excita une sédition_. Sollicitavit

ad defectionem animos; civitates concitavit; locum seditioni quæsivit;

seditionem ciere ausus est; movit se ad sollicitandum statum civitatis;

eo auctore ingens momento seditio concitata, excitata, facta, commota

est. Motum molitus est, concitavit, attulit reipublicæ sane gravem ac

periculosum; conflata per eum seditio ingens et perniciosa. 2. Videbatur

inde seditio exstitura, _on croyait que de là résulterait une émeute_.

Ad seditionem spectare res videbatur. Res ad ultimum seditionis eruptura

videbatur; res ad vim spectare videbatur; prope seditionem rem esse

facile apparebat; prope erat ut victo imperio sustollerent animos; in

seditionem et discordiam verti omnia videbantur; gliscere jam seditio

videbatur. 3. Seditio erat in urbe, _la sédition_, _le trouble était dans

la ville_. Urbs repente ingenti seditione exarsit; magno tumultu arsit;

urbanus repente motus et secessio populi facta est; conflata ingens est

seditio, jamque ad manus prope ventum erat. 4. Omnia seditionibus plena

sunt, _tout est plein de trouble, de tumulte_. Omnia seditionibus ardent;

omnia turbulentis, seditiosis concionibus fervent; crebræ ex concursu

multitudinis concitationes fiunt. Vulgus ingenio mobili, rerum novarum

cupidum, quieti et otio adversum omnia discordiis miscet. 5. Seditionem

composuit, _il apaisa la sédition_. Motus composuit; seditionem lenivit,

sedavit, compressit, exstinxit. Motum rabiemque furentis plebeculæ

coercuit. Cf. Sedo, Turba, Tumultus. USUS: Seditio in castris orta,

quamvis sopita, recrudescebat. Castra tota seditione ardent. Duces

seditionem vix sustinent.

SĒDĬTĬŌSĒ, _Séditieusement_, _en excitant des troubles_. USUS:

Seditiosissime dicere.

SĒDĬTĬŌSUS, a, um, _Séditieux_, _factieux_. SYN. Turbulentus; turbæ ac

tumultus concitator, fax seditionum, factiosus. PHRAS. Seditiosi homines,

_des séditieux_, _des factieux_. Qui seditiosa coquunt consilia; qui

turbas movent, concitant; qui seditiones commovent, conflant, seditionum

faces per omnes urbis angulos spargunt. USUS: Seditiosus civis et

turbulentus.

SĒDO, as, avi, atum, are, a. _Apaiser_, _calmer_, _arrêter_. SYN.

Placo, mitigo, lenio, mollio, restinguo, sedationem affero. )( Incito.

PHRAS. Sedata est ira populi, _la colère du peuple s’est apaisée_. Dies

tempusque iras leniit; suppressa ira est; ira deflagravit; mitescere

discordia cœpit; furor quo prius ardebant omnia, conticuit; ira consedit,

deferbuit, conquievit. USUS: Discordias, animorum motus, bellum sine

tumultu sedare ac componere. Cf. Placo.

SĒDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Conduire à l’écart_, _prendre à part_,

_en particulier_. SYN. Abduco, in aliam partem duco. PHRAS. (Cave ne

seducaris, VULG.), _prenez garde de vous laisser séduire_. Latine: Cave,

ne corrumparis aliena pravitate; ne te auferant aliorum prava consilia;

ne de fide ac probitate deducant; de vetere pietatis laude dejiciant; ne

animum tuum, nondum consilio ac ratione firmatum iis rebus pelliciant,

quibus capi illa ætas ac deliniri potest; ne in errorem inducaris; ne ab

recto et honesto transversum agaris. Cf. Corrumpo, Exemplo malo esse.

USUS: Cum hæc disseruissem, seduxit me Brutus. Seduxit Crassum ad eumque

retulit.

SĒDUCTĬO, ōnis, f. _Action de tirer à l’écart, de prendre à part_. USUS:

Seductiones testium, successio subscriptorum.

SĒDŬLĬTAS, ātis, f. _Activité_, _zèle_; _diligence_, _application_. SYN.

Officium, diligentia. EPITH. Arguta, digna aliquo præmio, insidiosa,

simulata. USUS: Sedulitas nimium arguta non placet. Cornelii operam,

sedulitatem laudo dignamque præmio censeo. Cf. Diligentia.

SĒDŬLO, _Avec zèle_, _avec soin_. SYN. Diligenter.

SĒDŬLUS, a, um, _Diligent_, _soigneux_. SYN. Diligens, officiosus,

frequens in re quapiam. Cf. Diligens.

SĔGES, ĕtis, f. _Champ_, _sol_, _terrain (qu’on exploite)_. SYN. Arva,

ager. EPITH. Deterior, læta, secunda. USUS: 1. Seges spicis uberibus

et crebris. Seges matura messi. Segetes fruges largiuntur, eædemque

effundunt herbas inimicissimas frugibus. 2. Ipsæ fruges, _moisson à

couper_. Læta seges. 3. TRANSL. Quid Clodium odisset Milo, segetem ac

materiam gloriæ suæ? _Pourquoi Milon eut-il haï Clodius qui devait être

pour lui un moyen et une source de gloire._

SEGNIS, e, gen. com. _Nonchalant_, _indolent_, _paresseux_. SYN. Piger,

languens. USUS: Ego si cui videor segnior, etc., _si j’ai paru trop lent

à qqn_. Bonus segnior fit ubi negligas, _l’homme de bien se relâche dès

qu’on le néglige_. Cf. Piger.

SEGNĬTER, _Mollement_, _sans énergie_. USUS: Segniter ac contumaciter

omnia agere.

SEGNĬTĬA, æ, et SEGNĬTĬES, ēi, _Nonchalance_, _apathie_, _paresse_.

SYN. Inertia. EPITH. Incertissima. USUS: Vir sine segnitia verecundus,

_modeste sans timidité_. Cf. Pigritia.

SĒGRĔGO, as, avi, atum, are, a. _Séparer_, _isoler_. SYN. Sejungo,

separo. )( Congrego. USUS: Eloquentia nos a vita agresti segregat. Scelus

suum ipsum a republica segregavit, _son propre crime l’a retranché de la

république_. Cf. Separo.

SĒJŬGĀTUS, a, um, (jugo), _Séparé_, _placé séparément_. SYN. Sejungo.

USUS: Pars animi, quæ sensum habet, non est ab actione corporis sejugata.

SĒJUNCTĬO, ōnis, f. _Séparation_.

SĒJUNGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Désunir_, _disjoindre_, _séparer_.

SYN. Segrego, separo, semoveo. ADV. Privatim. USUS: Fortunam nemo ab

inconstantia sejunget, _personne ne saurait soustraire la fortune au

reproche d’inconstance_. Cf. Separo.

SĒLECTĬO, ōnis, f. _Choix_. SYN. Electio, secretio. USUS: Rerum

selectione aliquem exspoliare. Vitiorum selectio.

SĒLĬGO, is, lēgi, lectum, ere, a. _Choisir_, _élirer_. SYN. Deligo.

)( Rejicio. USUS: Exempla pauca e multis seligere. Omnia expendere ac

seligere, nec copia (communione locorum) imprudenter uti, _peser et

choisir tout, et ne pas user à tout propos du lieu commun_. Cf. Eligo.

SELLA, æ, f. _Siége_, _chaise_. SYN. Sedes. EPITH. Aurea, curulis,

proxima, vacua. USUS: sedebat in sella aurea.

SELLŬLĀRĬUS, ĭi, m. _Artisan qui travaille assis_. USUS: De plebeia fece

sellulariorum.

SĒMEL, _Une fois_; _dès qu’une fois_. USUS: Antonius semel induxit in

animum, omnia sibi licere, etc., _du moment qu’Antoine s’est mis dans

l’esprit que tout lui était permis, etc._

SĒMEN, ĭnis, n. _Semence_, _graine_; _germes_. SYN. Materia serendi.

TRANSL. Principia, rudimenta. EPITH. Perexiguum. PHRAS. Innata sunt

virtutum nobis semina, _nous avons en naissant les germes de toutes

les vertus_. Virtutum quasi scintillas quasdam jam in pueris videmus.

Ingeniis nostris congenita quædam sunt virtutum principia. In parvis

etiam vis quædam elucet et rudimenta virtutum. USUS: 1. Semen spargere,

jacere. Prodit, exit, grandescit semen. Seminum vis ad gignendum plurimum

valet. Aliquid hominibus a stirpe generis et seminis ingeneratur, _race_,

_souche_, _sang_. Cum terra gremio mollita et subacta semen sparsum

exceperit. 2. Principium, origo, materia, _origine_, _cause_, _principe_.

Semen bellorum, _malorum_ omnium.

SĒMENTIS, is, f. (acc. tim et tem), _Semailles_, _semence_. SYN. Satio.

EPITH. Tanta malorum. USUS: Semente prohibita, messe amissa.

SĒMESTRIS, e, gen. com. _De six mois_, _semestriel_. SYN. Sex mensium.

SĒMĬĂNĬMIS, e, gen. com. et SĒMĬĂNĬMUS, a, um, _A demi mort_. SYN.

Exanimatus, semivivus, sopitus vulnere ac nihil sentiens, exsanguis.

SĒMĬASSUS, a, um, _A demi brûlé_. SYN. Semiustus.

SĒMĬCIRCŬLUS, i, m. _Demi-cercle_.

SĒMĬDOCTUS, a, um, _Demi-savant_, _faux savant_.

SĒMĬGRO, as, avi, are, n. _Quitter qqn_, _s’en séparer_. SYN. Secedo.

SĒMĬHŌRA, æ, f. _Demi-heure_.

SĒMĬLĬBER, era, erum, _A moitié libre_.

SĒMĬNĀRĬUM, ĭi, n. _Pépinière_. SYN. Semen. USUS: Ex illo fonte et

seminario triumphorum. Id erat principium urbis, seminarium reipublicæ.

SĒMĬNĀTOR, ōris, m. _Semeur_, _père_, _auteur_. SYN. Sator. USUS: Omnium

rerum seminator, altor, educator est mundus.

* SĒMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Semer_, _ensemencer_. SYN. Sero.

SĒMĬPLĒNUS, a, um, _A demi plein_, _à moitié plein_.

SĒMĬSOMNUS, a, um, _A moitié endormi_.

SĒMISSIS, is, m. et SĒMIS, indecl. _Moitié d’un tout_, _la moitié_, _une

demie_. SYN. Assis dimidium.

SĒMĬTA, æ, f. _Sentier étroit_, _ruelle_. SYN. Trames, via. USUS: Qua via

modo exivit, eadem semita revertatur; eamdem semitam teneat.

SĒMĬUSTUS, a, um, _A demi brûlé_, _à moitié consumé_. USUS: Se populare

incendium priore consulatu semiustum effugisse, _qu’il n’avait échappé

qu’à demi brûlé à l’incendie populaire_.

SĒMĬVĬVUS, a, um, _A moitié mort_. USUS: Ibi hominem ingenuum fumo

excruciatum, semivivum reliquit.

SĒMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. _Séparer_, _mettre à l’écart_. SYN.

Secerno, removeo. ADV. Fortissime, omnino, subtiliter.

SEMPER, _Toujours_, _sans cesse_. SYN. Omni tempore, in omni vita, dum

genus hominum erit, in perpetuum, nunquam non, ab æternitate; omne

tempus ætatis; memoria sæculorum omnium; dies omnes ac noctes; dies

noctesque, totos dies, omnibus horis. )( Nunquam, paulisper. PHRAS. 1.

Semper celebrabitur id factum, _toujours on gardera le souvenir de cette

belle action_. Vigebit memoria sæculorum omnium; nulla erit tam surda

posteritas, nulla tam ingrata fama, quæ non in cœlum laudibus factum

istud ferat; nulla ætas de ejus facinoris laudibus conticescet. Cf. Fama,

Laudo. 2. Semper tui memor ero, _je me souviendrai toujours de vous_.

Manebit mihi tui memoria, dum anima superabit; punctum temporis nullum

tui memoria vacuum abibit, sine tui memoria præterire patiar; dum anima

spirabit mea, tui memoria erit infixa animo sempiterna. Cf. Synt. orn.

USUS: Quod semper movetur, æternum est, _ce qui se meut continuellement

est éternel_. Quibus studiis semper fueris tenemus, _nous savons quelle a

toujours été votre ardeur pour l’étude_. Cf. Unquam.

SEMPĬTERNUS, a, um, _Qui dure toujours_, _éternel_, _immortel_,

_perpétuel_. SYN. Æternus. USUS: Veræ amicitiæ sempiternæ sunt. Consilia

nostra sempiternum spectare debent.

SĒMUNCĬA, æ, f. _Une demi-once_; _la vingt-quatrième partie d’un tout_.

USUS: Fecit me hæredem ex deunce et semuncia, _il m’a institué son

heritier pour onze douzièmes et demi de la succession_. Ne qua mulier

plus semunciam auri haberet, _qu’aucune femme ne possédât plus d’une once

d’or_, _c. à d._, _le vingt-quatrième de la livre_.

SĒNĀRIUS, a, um, _Vers composé de six pieds_, _vers iambique_. SYN.

Versus iambicus sex pedum.

SĔNĀTOR, ōris, m. RAD. a Senex, quia prudentia senes in senatum olim

legebantur. _Sénateur._ SYN. Pater conscriptus. USUS: Senator, qui

consilio ac sapientia gubernat rempublicam, auctor publici consilii, et

regendæ civitatis dux.

SĔNĀTŌRĬUS, a, um, _De sénateur_, _sénatorial_. USUS: Ordo, gradus,

subsellia senatoria.

SĔNĀTŬS, ūs, m. _Sénat_. SYN. Ordo amplissimus, summus ordo, consilium

senatus, consilium publicum, amplissimum consilium, magistratus,

collegium senatorum, ordo reipublicæ, custos, princeps, præses,

propugnator. USUS: Senatum convocare, vocare, cogere, _convoquer le

sénat_. Senatum habere, _avoir une réunion du sénat_. Senatum dimittere,

mittere, _congédier le sénat_, _lever la séance_. Senatum dare, præbere

legatis, _permettre aux ambassadeurs l’entrée du sénat_. In senatum

legere, cooptare aliquem, _choisir un sénateur_. Senatu aliquem movere,

ex senatu rejicere, _exclure, expulser du sénat_. In senatum venit.

Senatus discessit. Homo seditiosus senatum sibi ante omnia exstinguendum,

delendum censuit.

SĔNĀTUSCONSULTUM, i, n. _Sénatus-consulte_, _décret du sénat_. SYN.

Decretum senatus; lex, auctoritas senatus. EPITH. Honorificentissimum,

magnificentissimum. USUS: Senatusconsultum factum fuit, exstat.

SĔNECTUS, ūtis, f. _Grand âge_, _âge avancé_, _vieillesse_. SYN. Prope

acta jam ætas decursaque; ultimum tempus ætatis, maturitas ætatis,

ingravescens ætas, exacta, extrema; ætas præcipitata jam et a diuturnis

laboribus devexa ad otium; canities. EPITH. Animosa et fortis, calamitosa

et præceps, gravis, honorata, jucunda, levis, severa. PHRAS. Senectus

jam propinquat, _déjà la vieillesse approche_. Senectus obrepit; ætas

ingravescit; quantulum mihi vitæ spatium restat, superest, reliquum

est, relinquitur; ætate progredior, procedo, provehor longius, et jam

ad exitum vitæ natura pene ipsa me perducit; senectus in proximo est.

Cf. Senex, Senesco, Ætas. USUS: Senectus est occasus vitæ. Ad summam

senectutem vivere. Homo senectute confectus. Magnam senectutem adeptus

valetutudine optima.

SĔNESCO, is, nŭi, escere, n. _Devenir vieux_, _vieillir_. SYN.

Consenesco, senex fio. ADV. Sensim. PHRAS. Ideone senui ut miserior

essem? _N’aurais-je vielli que pour être plus malheureux?_ In hoc me

longa infelixque senecta traxit? Ea causa tam longe ætate processi?

In hos fines tam provecta ætas, tam longæ ætatis usus mihi contigit?

An igitur istud erat, cur vitam agerem, viverem tam diuturnam? cur

ætatem extenderem? cur inter homines tamdiu agerem, versarer? cur vitæ

spatia tam longa decurrerem? cur vitam ducerem, traducerem, transigerem

tam diuturnam? cur lucis hujus usura tam diuturna fruerer? cur tantam

senectutem adipiscerer? cur ad summam senectutem viverem, ut quidquid est

in vita miseriarum, id in dies magis magisque persentiscerem?

SĔNEX, senis, m. _Vieux_, _âgé_. SYN. Ætate confectus, confectus senio

_vel_ senectute, exacta ætate, gravioris ætatis homo, per ætatem ad

munia publica inhabilis, grandis natu, magno jam natu, annis obsitus;

ætate provectior, provectus; præcipiti senectute; ætate gravis; annis

provectus. EPITH. Debilis, desertus, pene agrestis, formosus, firmatus,

imbecillus, miser, orbus, pudentissimus, optimus, stultus, credulus,

obliviosus. ADV. Admodum, PHRAS. 1. Senex admodum sum et decrepitus, _je

suis tout-à-fait vieux et décrépit_. Grandis natu sum; summa senectute

confectus; exacta ætate; vir exacte ætatis; ætate jam gravis et ad

munera corporis invalidus; senecta jam ætate sum; nomen et umbram ex me

relictum videtis; vires corporis affectæ, sensus oculorum atque aurium

hebetes, memoria labat, vigor animi obtusus est. Ætate fessus sum;

ævo admodum processi; annis fractus, viribus defectus, exhaustus sum.

Cursus mihi vitæ jam pene confectus est; decursum mihi prope est vitæ

spatium; decursa propemodum ætas est; ad metam vitæ propemodum, tanquam

a carceribus perveni; extrema pars vitæ agitur, restat; ad exactæ prope

ætatis terminos consisto. Cf. Senectus. 2. Quis scit an tam senex futurus

sim, _qui sait si je deviendrai si vieux_. Vitam quis mihi præstet ad

illud tempus? Explorata ad eum diem vita non est; vereor, ne id ætatis

homo, vitæ prius quam votorum metam contingam. 3. Senior sum illo, _je

suis plus vieux que lui_. Ætate illum anteeo; natu major sum; annis

præcedo illum; provectioris ætatis sum. USUS: Nemo est tam senex, qui

se annum non putet posse vivere. Vetus laudatumque proverbium est quod

monet, mature fieri senem, si diu velis esse senex. Ut de me aliquid more

senum glorier.

SĒNI, æ, a, _Qui sont six_, _au nombre de six_.

SĔNĪLIS, e, gen. com. _De vieillard, qui a l’air vieux_. USUS: Specie

puerili, sed senili prudentia, _sous l’air d’un enfant, avoir une

prudence de vieillard_.

SĒNĬUM, ĭi, n. _Vieillesse_, _caducité_; _affliction_. SYN. Senectus.

USUS: Civitas ista senio confecta, _cette ville est plongée dans

l’affliction_. Cf. Senectus.

SENSIM, _Insensiblement_, _peu à peu_, _graduellement_. SYN. Pedetentim,

leniter. )( Repente. USUS: Omnis mutatio sensim est facienda. Sensim

ille dicebat causæ propria, tu cursim aliena, _il disait posément des

choses utiles à la cause, toi tu dis en courant des choses qui y sont

étrangères_.

SENSUM, i, n. _sæpius_ SENSA, ōrum, n. pl. _Sentiments_, _pensées_,

_opinion_. SYN. Sententia, sensus animi, consilium. USUS: Sensa mentis et

consilia verbis explicare, _exprimer ses pensées par la parole_.

SENSŬS, ūs, m. _Sentiment_, _sensation_. SYN. Facultas corporea et

exterior animi intelligentis, intima cogitatio; sententia, judicium.

EPITH. Acerbissimus, æternus, carus, certus, communis, divinus,

domesticus, extremus, gravis, humanus, intimus, liberior, moderatus,

nimius, rectus, voluptuarius, vulgaris. PHRAS. 1. Mortui sensum non

habent, _les morts n’ont plus de sentiment_. Sentiendi vis morte

exstinguitur; morte sensus amittitur; mortui sensu carent; mortuis nullus

sensus inest. USUS: 1. Sensus, interpretes ac nuntii rerum, in capite

tanquam in arce mirifice ad usus necessarios collocati sunt. Sensus sunt

velut viæ quædam ad oculos, nares, aures a sede animi perforatæ. Quod

sensibus percipi non potest. Cum spiritu sensum jucunditatis amisit.

Abstrahere a sensu mentis. Ab operis sensu aliquem avertere. 2. Sensum,

sententia, animus, mens, cogitatio, _sentiment_, _disposition_, _manière

de voir_. Quis est sensus tuus ea de re? quæ cogitatio? Vultus ostendit,

quo sensu quidvis pronuntietur. Ego de meo sensu judico. 3. Existimatio,

judicium, captus, _sentiment_, _idée_, _bon sens_. Est hic communis

omnium sensus. Longe hoc est ab imperitorum intelligentia sensuque.

SENTENTĬA, æ, f. _Avis_, _opinion_; _sentiment_, _volonté_, _jugement_.

SYN. Dictum et oratio brevis et præclara; consilium, mens, opinio,

voluntas. EPITH. Accommodata, acuta, antiquissima, certa, communis,

consularis, digna, dubia, firma, gravissima, illustris, libidinosa,

ornatissima, perspicua, regalis, senatoria, virilis, utilis. PHRAS.

1. Omnium sententia eadem fuit, pacem bello præhabendam, _tous furent

de cet avis que la paix était préférable à la guerre_. Pars major in

hanc sententiam ivit, censuit, consensit, discessit, concessit, pedibus

ivit. Stetere plerique omnes in eadem sententia; in pacem inclinavere

plerique; haud dispar erat animorum habitus; nullius sententia in

diversum tendebat; omnium sententiæ eo decurrebant, ut pax, si posset,

æquis: sin minus, tolerandis conditionibus peteretur. Omnes in idem

consilium descendere; una erat consentiensque vox omnium pacem bello

præferendam; pax præ bello probata est, placuit omnibus. 2. Non permanes

in tua sententia, _vous ne persistez pas dans votre opinion_. Non

perseveras in sententia; non tenes, non retines tuam sententiam; non

manes in proposito, in sententia tua; mutas sententiam, consilium,

opinionem; animi sensum mutas, deponis; e proposito declinas, aberras,

egrederis; tibi non constas; a te dissentis; labas in sententia; a

sententia discedis, desciscis; de sententia facile decedis; ad sententiam

aliorum abis. 3. Improborum artibus a sententia sua abductus est, _les

artifices des méchants l’ont fait changer d’avis_. Improborum artibus

factum est, ut abjecta vetere sententia novam susciperet; in alia

omnia abiret; sententiam suam repudiaret; de sua sententia desisteret,

decederet; improborum malevolentissimis obtrectationibus, infensa

iniquaque opera de sententia depulsus, dejectus, deductus, motus,

dimotus, deterritus, detrusus, deturbatus est; improborum culpa factum

est, ut animum ab ea sententia abduxerit, institutæ cursum opinionis

flexerit, mutarit, alio converterit; improborum artes fregere ejus

sententiam; eum ad suam sententiam duxere, perduxere, traduxere. Cf.

Opinio, Consilium, Propositum. USUS: 1. Sententia utraque optimos habet

auctores. 2. Consilium, mens, opinio, voluntas, propositum, suffragium,

_sentiment_, _vue_, _disposition_, _volonté_. Nihil nisi de tua

sententia, statuam. Ex animi sententia hoc tibi confirmo ac juro. Rem

ex sententia gessi et confeci. Vicit ea sententia. In Bruti sententiam

senatus decrevit. 3. (Cum verbis: dico, fero, pronuntio), _avis exprimé

officiellement, sentence, suffrage_. M. Cato sententiam rogatus, severam

dixit, tulit, pronuntiavit. Ne plura prolocutus sententiam pergit. Reus

omnibus sententiis damnatus, nullius absolutus est. 4. Argumenta, _sens_,

_signification_. Epistolæ sententia hæc erat 5. Phrasis, _phrase_,

_période_. Eas litteras dum recito, dumque de singulis sententiis

breviter disputo.

SENTENTĬŌSĒ, _D’une manière profonde_, _sentencieuse_. SYN. Graviter,

scite.

SENTENTĬŌSUS, a, um, _Profond_, _sentencieux_. USUS: Asiaticæ dictionis

duo sunt genera: unum sententiosum, argutum alterum, _l’un sentencieux,

l’autre subtil_.

SENTĪNA, æ, f. _Sentine d’un navire_; _lie_, _rebut_, _ordures_. SYN.

Fundus _seu_ ima pars navis. EPITH. Magna et perniciosa. USUS: Ejicere

perniciosam sentinam urbis et exhaurire.

SENTĬO, is, si, sum, tire, a. _Percevoir_, _sentir_, _remarquer_, _voir_.

SYN. Sensum accipio, sensibus percipio, sensum alicujus rei capio,

sensum ex mœrore percipio; odore quodam suspicionis aliquid persentisco,

sensu gusto, gustum alicujus rei habeo _vel_ sensum; intelligo, audio;

censeo, judico; agnosco. )( Sensu careo. ADV. Acerbissime, acute,

amicissime, apertissime, constantissime, demisse, fortissime, humiliter,

improbissime, admodum, peræque, sapienter, sero. PHRAS. 1. Dolores sentio

gravissimos, _je ressens de violentes douleurs_. Sensum doloris capio

acutissimum; doloris sensu afficior gravissimo; doloribus gravissimis

discrucior, opprimor, conficior, exerceor. Cf. Dolor. 2. Nihil amplius

sensi, _je n’ai plus rien senti_, _je fus privé de sentiment_. Alienato

a sensibus animo eram; ab sensu doloris nescio quæ me cura nova avertit;

jam dudum obduxi callum; percallui ad dolorem; obduruit animus; malis

dudum obdurueram; sensus stupore doloris nihil percepi; a sensu sensus

aberat; ejus rei sensus ad animum non pervenerat. 3. Omnes idem

sentiunt, _tous sont du même avis_. Omnes idem volunt, idem defendunt;

omnia consilia cum illius consilio conjuncta sunt; nulla varietas est

opinionum, voluntatum; nulla in re dissentiunt; in unam omnes sententiam

eunt, discedunt; summa est consensio ac societas consiliorum et

voluntatum; omnium sensus congruunt; una mente omnes consentiunt. Cf.

Consentio, Concordia. 4. Ego sic sentio, _pour moi, voilà mon sentiment_.

Hic mihi de re sensus, hæc sententia est; ita de re statuo; hic mihi

est animus; mihi sic videtur; mea sic est ratio. Uses: 1. Quidam sensus

stupore quodam cibi suavitatem non sentiunt. 2. Judico, censeo, _avoir

un avis, penser, juger_. Omnes idem sentiunt. Sentire cum aliquo. Quid

sentiam habeo, quid dicam non reperio, _je sais ce que je pense, mais je

ne trouve pas le mot pour exprimer ma pensée_. 3. Agnosco, intelligo,

_s’apercevoir_, _remarquer_, _reconnaître_. Sentio quid velis.

SENTIS, is, m. _Épines_, _ronces_. SYN. Spina.

SĔORSUM, _A part_, _séparément_. SYN. Separatim. USUS: Seorsum hoc ab

illo tractandum est, _ces deux points veulent être traités séparément_.

SĒPĂRĀBĬLIS, e, gen. com. _Séparable_. USUS: Anima a corpore separabilis.

SĒPĂRĀTIM, _Séparément_, _à part_, _en particulier_. SYN. Seorsum,

singillatim, præter cæteros. )( Communiter. USUS: Dii separatim ab

universis singulos diligunt, _les dieux chérissent les particuliers_,

_séparés de la totalité_. Separatim semel, iterum cum universis. In

aliqua re separatim elaborare, _borner ses études à qque partie isolée de

la science_.

SĔPĂRO, as, avi, atum, are, a. _Séparer_, _désunir_, _diviser_. SYN.

Sejungo, distinguo, secerno, sevoco, distraho, divello, distermino,

discludo. )( Conjungo. ADV. Diligenter, paululum. PHRAS. 1. Separandi

sunt, ne juncti noceant, _il faut les isoler, pour qu’ils ne puissent

nuire étant ensemble_. Dirimenda est eorum conjunctio; segregandi inter

se, dividendi ac distrahendi sunt; diducenda ea manus est hominum

improborum; dissociandi illorum animi; alienatio ac disjunctio aliqua

serenda; alius ab alio diversus aggrediendus est; avellendi, abstrahendi

ex eorum societate aliqui, segregatique a cæteris invadendi sunt;

dissidium et animorum quoddam divortium inter eos est procurandum. 2. Arx

ab urbe modico amne separata est, _la citadelle est séparée de la ville

par un petit cours d’eau_. Amnis modicus arcem ab urbe aquarum divortio

dividit; arx ab urbe amne exiguo dirempta, disjuncta, discreta, secreta.

USUS: Discrimine tenui separata maria.

SĔPĔLĬO, is, īvi _vel_ ĭi, ultum, ire, a. _Ensevelir_, _enterrer_. SYN.

Humo, in sepulcro condo, corpus terræ reddo; humo injecta contego, tumulo

contego, sepultura afficio, ad sepulturam do, in sepulcrum infero; terræ,

tumulo mando; compono; supremo officio fungor, funus duco, funero, funus

effero, justa persolvo; in rogum impono. PHRAS. 1. Non omnes sepulti

sunt, _tous ne furent pas enterrés_. Aliqui ex his honore sepulturæ

caruerunt; insepulti jacent; nec sepulturæ honorem adepti sunt; inhumata

cadavera aliquorum putrescunt. 2. Splendide sepultus est, _on lui fit des

funérailles magnifiques_. Amplo funere elatus est; honesto funere humatus

est; justa magnifice præstita, soluta sunt; nihil apparatus defuit, quo

inferias illi quam magnificentissime darent; funus omni apparatu atque

honore celebratum; suprema officia apparatissima pompa celebrata sunt;

ossa tumulo contecta, sepultura donata sunt quam honorificentissima;

curatum, ut funeris honore quam amplissimo honestaretur; propinqui funus

ei apparatissimum faciendum curarunt. Cf. Funus, Exsequiæ. USUS: Qui vos

in complexu liberorum trucidatos incendio patriæ sepelire est conatus,

_s’est efforcé de vous ensevelir sous les ruines fumantes de la patrie_.

SĒPES, is, f. _Haie_, _enceinte_, _clôture_. SYN. Septum. USUS: Loca

silvestribus sepibus densa.

SĒPĬA, æ, f. _Sèche, poisson qui contient une liqueur noire_. Genus

piscis.

SĒPĪMENTUM, i, n. _Clôture_. SYN. Vallum. USUS: Atque hæc velut sepimento

quodam vallabit eloquentia.

SĒPĬO, is, psi, ptum, ire, a. _Entourer_, _enclore_. SYN. Munio, vallo,

septa facio, septis contineo. ADV. Sedulo, undique, religiose. USUS:

Domicilia mœnibus sepserant. Ubi hæc omni cogitatione, memoria sepseris,

_déposer avec soin dans la mémoire_. Oppidum castellis et operibus

sepire. Armatus, septus, stipatus satellitibus. Cf. Munio.

SĒPŎNO, is, pŏsui, pŏsĭtum, ere, a. _Placer à part_, _mettre de côté_.

SYN. Segrego, separo, reservo. USUS: Seponi ista et occultari possunt.

Nullum mihi tempus ad ista negotia possum seponere. Aliqua prædæ pars

seponi et in publicum secerni debet.

SEPTEM, _Sept_.

SEPTEMBER, ris, m. _Septembre_. USUS: Calendis septembribus.

SEPTEMVĬRĀTŬS, ūs, m. _Dignité de septemvir_.

SEPTEMVĬRI, ōrum, m. pl. _Le collége des septemvirs_.

SEPTĒNĀRĬUS, a, um, _Qui contient le nombre sept_, _septénaire_. USUS:

Cum tam bonos septenarios fundat ad tibiam, _vers de sept pieds_.

SEPTENDĔCIM, _Dix-sept_. USUS: Nos septendecim populis Siciliæ numeramur.

SEPTĒNI, æ, a, _Qui sont sept_. USUS: Duo fasces, candelis involuti,

septenos habuere libros, _deux paquets enveloppés de ficelles (enduites

de suif ou de cire) renfermaient chacun sept livres_.

SEPTENTRĬŌNES, um, m. pl. _Le septentrion, le Nord_, _les contrées du

Nord_. USUS: Inflectens sol cursus ad septentriones.

SEPTĬES, _Sept fois_.

SĒPTĬMUM, _Pour la septième fois_. USUS: Marius tam feliciter septimum

consul.

SEPTĬMUS, a, um, _Septième_. USUS: Roma condita est secundo anno

Olympiadis septimæ, _Rome fut fondée la seconde année de la septième

Olympiade_. Septimus decimus, _dix-septième_. USUS: Ut ipsius Stajeni

sententia decima septima accederet, _la dix-septième_.

SEPTINGENTĒSĬMUS, a um, _Le sept centième_.

SEPTINGENTI, æ, a, _Qui sont au nombre de sept cents_. USUS: Atticus

noster annorum septingentorum memoriam uno libro colligavit.

SEPTŬĀGĒSĬMUS, a, um, _Le soixante-dixième_.

SEPTŬĀGINTA, _Soixante-dix_. USUS: De exercitu romano septuaginta et tres

amissi, _l’armée romaine perdit soixante-treize hommes_.

SEPTUM, i, n. _Enclos_, _cloison_, _barrière_, _mur_. SYN. Munitio,

sepimentum, sepes. USUS: Quibus septis tam immanes belluas continebimus?

Septa diruere, revellere. Omnes fori aditus ita septi, ut nisi septis

revulsis introiri in forum nullo modo posset, _toutes les avenues du

forum étaient fermées_, _palissadées de telle sorte que, etc._

SEPTUNX, uncis, m. _Les sept douzièmes d’un tout_. USUS: Suptunx auri,

_sept once d’or_.

SĔPULCRUM, i, n. _Tombeau_, _sepulcre_. SYN. Tumulus, bustum, monumentum.

EPITH. Alienum, altum, disertissimum, nobile, operosius, ornatum,

patrium, summum. USUS: Sepulcrum alicui decernere; constituere, ponere.

Aliquem in sepulcro condere; in sepulcrum inferre. Sepulcri magnificentia

et religio. Cf. Sepelio.

SĔPULTŪRA, æ, f. _Ensevelissement_, _sépulture_, _inhumation_. SYN.

Humatio, bustum, sepulturæ honor. EPITH. Humilis, insepulta, optima.

USUS: Sepultura aliquem afficere. Corpus ad sepulturam dare. Humili

sepultura cremare. Honore sepulturæ carere. Cf. Sepelio, Funus, Exsequiæ.

SĔQUESTER, ris et ri, _Tiers, entremetteur chargé de corrompre les

juges_. SYN. Apud quem pecunia corrumpendi judicii causa deponebatur.

USUS: Quo sequestre in illo judicio corrumpendo est usus. Quid opus est

judice sequestre? Apud sequestrum deponere pecuniam.

SĔQUOR, ĕris, sĕcūtus sum, sequi, d. _Suivre_, _aller après_;

_poursuivre_. SYN. Comitor, excipio, consequor, insequor, comes sum,

prosequor; agmen claudo, agmen cogo. )( Antecedo, præeo. ADV. Acerrime,

belle, confestim, eleganter, facile, necessario, studiose, temere,

vehementer, vitiose. 1. Te præcipue sequendum mihi statui, _j’ai résolu

de vous suivre, de marcher sur vos traces, de vous imiter_. Te audiam,

tibi obtemperabo, meum consilium ad tuum potissimum accommodabo, tuam

auctoritatem sequar; tuis itineribus ibo; humanitatis tuæ exempla

imitabor; tuarum vestigia virtutum persequar; ad tuam auctoritatem me

conferam; tibi obsequar; tuam sectam et instituta persequar; judicio tuo

stare decrevi; te assectabor; tibi in omnibus assentiar; meam tuæ _vel_

ad tuam sententiam adscribam; tuo consilio utar; te ducem sequar; ad

tuum me ductum applicabo. Cf. Imitor, Consilium. 2. Bellum secuta est

pestilentia, _après la guerre vint la peste_. Bellum pestilens annus

excepit; bello confestim continuabatur pestilentia; bellum pestilentia

consecuta est; bellum inter ac pestilentiam exiguum temporis intercessit;

funesti belli exitus principium cladis erat, quam pestilentia post paulo

intulit. 3. Sequitur hinc, nihil esse, etc., _il suit de là que, etc._

Relinquitur jam, ut etc.; quo fit, ut; ex quo illud conficitur, nihil

esse, etc.; colligitur ex his, etc.; ex quo illud efficitur, etc. USUS:

Popularem viam sequi. Platonem in Philosophia sequor. Quæ pœna scelus

illud sequetur, _quelle peine punira ce crime_.

* SĒRĂ, æ, f. _Barre_, _verrou_.

SĔRĒNĬTAS, ātis, f. _Sérénité_. SYN. Serenum tempus, serena tempestas,

cœlum serenum. Cf. Serenum.

SĔRĒNO, as, avi, atum, are, a. _Rendre serein_. USUS: Tum ille serenata

fronte, _front rayonnant_. Cf. Serenus.

SĔRĒNUS, a, um, _Serein_, _pur_, _sans nuages_; _calme_. SYN. Sudum.

PHRAS. Repente serenum est factum, _soudain le ciel redevint pur_. Ex

turbido die serena et tranquilla lux rediit; discussa repente caligine,

liquidior lux cœlo apparuit; nitidior lux immensum camporum æquor

aperuit, detexit, ostendit; detersis, disjectis, dissipatis, fugatis

nubibus, alia repente sereniorque cœli facies rediit, serenior lux

affulsit; fœdam tempestatibus diem vesper serenior excepit, consecutus

est; post primam cœli perturbationem serenitate usi sumus stabili et

constante; repente cœlo serenitas reddita est. USUS: Cœlum ibi tam

serenum ut nullus unquam dies tam turbulenta tempestate sit, quin aliquo

tempore ejus diei solem homines videant. Frons serena et tranquilla,

_front calme et serein_.

SĒRĬCUS, a, um, _De soie_. USUS: Vestis serica.

SĔRĬES, ĕi, f. _File_, _rangée_, _suite_, _enchaînement_. SYN. Contextus

_vel_ quædam continuatio rerum, ordo. USUS: Fatum est ordo seriesque

causarum, _l’ordre et l’enchaînement des causes_. Mirabilis series

conciliatioque rerum, ut alia ex alia nexa et omnes inter se aptæ

colligatæque videantur, _admirable suite des choses, enchaînement qui

fait que l’une conduit à l’autre et qu’elles paraissent toutes ensemble

ne former qu’un même tissu_.

* SĒRĬO, _Sérieusement_. PHRAS. 1. Serio rem agit, _il fait

sérieusement la chose_. Minime ludibundus hic versatur; non per ludum

aut negligentiam; non pro domestica et umbratili exercitatione, sed

contentione magna, severe, acerrime, extra jocum res agitur. Vere

severeque res tractatur; toto pectore in eam rem incumbit; in ea re

tractanda severitatem adhibet omnem. 2. Nescio fictene an serio laudet,

_je ne sais s’il loue sérieusement ou pour plaisanter_. Laudat rem, sed

utrum fronte an mente, dubitatur; simulate an ex animo; vultu tantum an

etiam animo, approbet, in incerto est; joco an serio laudet, ignoro.

USUS: Serio rem dico.

SĒRĬUS, a, um, _Sérieux_, _grave_, _réel_. SYN. Gravis, severus. )(

Jocosus. PHRAS. Res est seria admodum, _la chose est très sérieuse_.

Gravis admodum res est; res ea multum habet ponderis et gravitatis; res

est minime levis; inest in ea re gravitatis ponderisque multum, non

mediocre pondus. Res est ejusmodi quæ continet omnia; in qua sunt omnia;

in qua sita, posita, collocata, constituta sunt omnia; ex qua pendent

omnia; quæ valet in omnes partes. Res est tanti ut omnia comprehendat;

res est ejus ponderis ac momenti ut omnia complectatur. In hoc tota

res agitur. Cf. Gravis. USUS: Si de rebus seriis loquatur, severitatem

adhibeat, _s’il parle de choses sérieuses, que son langage soit sévère_.

Sermo serius et jocus liberalis.

SERMO, ōnis, m. _Conversation_, _entretien_, _causerie_. SYN. Locutio,

mentio, oratio. EPITH. Suavis, ludicrus, liberior, longus, multus,

urbanus, commodus, præclarus, honorificus, vanus, obscurus, tectus,

dubius, pervagatus, exploratus, quotidianus, malevolus, stultus,

puerilis. PHRAS. 1. Incepit sermonem de tuis rebus, _il commença à parler

de vos affaires_. Sermonem intulit, injecit, induxit de tuis rebus;

sermonem de tuis rebus instituit; delapsus est in sermonem de rebus tuis;

sermonem de tuis rebus arripuit; sermonem de rebus tuis habere cœpit.

2. Sermo multus est de te, isque satis malevolus, _on parle beaucoup de

vous et d’une manière peu bienveillante_. Multum das sermonis hominibus

malevolis; multam sermonis materiam, ansam præbes; sæpe in hominum

malevolorum sermonem venis; frequenter eorum sermonibus vapulas; in

ore ac sermone multorum res tuæ sunt; sermonis multum excitant res ac

mores tui. 3. Varii sermones instituebantur, _on parlait de différentes

choses_. Serebantur, habebantur sermones varii temporique potissimum

apti; in varios sermones delabebamur. Cf. Loquor. 4. Sermones tacite

auscultabat, _il écoutait en silence ce que l’on disait_. Sermones

captavit nostros; sermonem ex insidiis aucupabatur; sermones nostros clam

excepit. Cf. Ausculto, Auris. 5. Postquam ille ad colloquium accessit,

sermo in multam noctem extractus est, _dès qu’il fut arrivé, l’entretien

se prolongea bien avant dans la nuit_. Postquam ille ad sermonem

accessit; se in sermonem istorum adjunxit, insinuavit; sermones cum illis

contulit; sermonem cum illis copulare, consociare, miscere, sermones

cædere, in colloquium venire cœpit; sermo in multam noctem ductus,

productus, tractus, perpetuatus est; noctis pars magna inter colloquendum

abiit, sermonibus consumpta est. 6. Sermo iste valde frequens est inter

homines, _on fait grand bruit de cette affaire, elle est l’objet de

toutes les conversations_. Is sermo in circulis, congressionibus omnium

versatur; res est in ore ac sermone omnium; omnium sermonibus ea res

usurpatur, celebratur; sermo is pervagatus est; sermo iste latissime

dissipatur; pervulgatur, divulgatur ea res sermonibus omnium. Urbs iis

sermonibus refercitur; latissime manat, emanat, permanat. 7. Sermo iste

aliquando desinet, _ce bruit s’apaisera enfin_. Pervagatus hic sermo

reprimetur utique, sedabitur, exstinguetur, exhaurietur, retundetur,

refrigerabitur, obmutescet, morietur. Cf. Rumor, Fama. USUS: Sermonem

cum aliquo communicare, _causer avec qqn_. Sermonem injicere, _jeter une

parole, proférer_. Sermones hominum subire, _affronter les propos des

hommes_. Sermones hominum ferre, sustinere, _supporter les mauvais bruits

qui circulent_. Ab alicujus sermone se avertere, _fuir l’entretien de

qqn_. Quis omnes hominum sermones vitet, effugiat? _Qui peut échapper

aux mauvais propos?_ Sermonem ordiri, in sermonem ingredi, _commencer

un entretien_. Sermonem conficere, _achever un entretien_. Sermonem

præcidere, incidere, abscindere, _rompre l’entretien_. Sermonem alio

transferre, _faire changer la conversation_. Dare se sermonibus vulgi,

_donner matière aux propos publics, faire parler de soi_. Mitte hos

sermones, _cesses ce discours_. Cf. Loquor, Colloquor, Oratio.

* SERMŌCĬNĀTĬO, ōnis, f. _Entretien_, _discussion_, _causerie_.

SERMŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. n. _S’entretenir_, _converser_,

_causer_. SYN. Sermonem habeo, loquor. ADV. Diligenter. USUS: Diligenter

cum eo sum sermocinatus.

1. SĒRŌ, _Tard_, _trop tard_. PHRAS. Sero admodum ad me venit, _il

vint me trouver très tard_. Paulo antequam sol occideret; primis se

intendentibus tenebris; post occasum solis; jam præceps in occasum sol

erat; appetente jam nocte; jam serum diei erat, cum, etc.; sub solis

occasum; sub primas tenebras; præcipite jam in noctem die; ad multam

noctem; multum jam noctis erat cum ille ad me, etc. USUS: Sero, acto jam

negotio venisti.

2. SĔRO, is, sēvi, sătum, ere, a. _Semer_, _planter_; _répandre_.

SYN. Sementem facio, semen spargo, semino. USUS: Serere arbores quæ

alteri seculo prosint, _planter des arbres qui ombrageront une autre

génération_. Sere beneficium ut metere possis fructum. Sermones,

discordias serere.

SERPENS, entis, m. _Serpent_. USUS: Repente te, tanquam serpens a

latibulis, oculis eminentibus, inflato collo, tumidis cervicibus

extulisti.

SERPO, is, psi, ptum, ere, n. _Glisser_, _s’avancer lentement_, _se

répandre peu à peu_. SYN. Progredior. ADV. Longius, obscure, occulte,

paulatim, sensim. USUS: Ea consuetudo, rumor, malum latius serpit, manat,

funditur.

SERRA, æ, f. _Scie_. USUS: Ne stridorem quidem serræ audiunt.

SERRŬLA, æ, f. _Petite scie_. USUS: Serrula adunca ex omni parte dentium

et tortuosa.

SERTA, ōrum, n. pl. _Couronne_, _guirlande de fleurs_. SYN. Corona. USUS:

Sertis redimiti.

SĒRUS, a, um, _Tardif_, _attardé_. USUS: Sera gratulatio reprehendi non

solet, _une félicitation tardive ne peut être blâmée_.

SERVĀTOR, ōris, m. _Conservateur_, _sauveur_, _libérateur_. SYN.

Conservator. )( Perditor. USUS: Urbis, capitis mei servator et custos.

SERVĪLIS, e, gen. com. _D’esclave_, _servile_. SYN. Famularis. USUS: Metu

servili debilitata respublica, _la terreur qu’inspirent les esclaves_.

Manus, vestis, color servilis. Servilem in modum cruciari.

SERVĪLĬTER, _En esclave_, _servilement_. SYN. Abjecte, timide. USUS: Ne

quid serviliter aut muliebriter faciamus.

SERVĬO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ire, n. _Être esclave, serviteur_; _être

dépendant, obéir, venir en aide à_. SYN. Deservio, servitutem servio,

servitutem patior; pareo, obsequor, morem gero, lenocinor; præsto sum,

operam do, consulo. PHRAS. 1. Servit plebeio homini, _il est l’esclave

d’un homme du peuple_. In famulatu est; in servitute plebeii hominis est;

operam præstat, præbet plebeio homini. 2. Novit servire tempori, _il sait

s’accommoder aux circonstances_. Servire commodis; commodare rebus suis;

omnia ad utilitatem referre suam; commodare sibi in rebus omnibus. 3.

Hoc eo servit, _cela sert à_. Hoc eo valet; hoc opportunum est ad illud;

habet ea res opportunitatem istam; illud ex hoc commodi est; est ea ratio

peropportuna ad illud, etc. USUS: 1. Populum Romanum servire fas non

est. Tempori, corpori, auribus, gloriæ, laudi, cupiditatibus, valetudini

servire. 2. Gravor, obligor, _être assujetti à une servitude_ (cum ad

prædia rustica refertur). Ædes, prædia non servient quæ servierunt, _les

terres qui ont eu des servitudes n’en auront plus_.

SERVĬTĬUM, ĭi, n. _Esclave_; _esclavage_. SYN. Servus; servitus. USUS:

Servitia ad cædem incitare. Abstrahere a servitio civitatem.

SERVĬTUS, ūtis, f. _Esclavage_, _servitude_, _captivité_. SYN. Famulatus,

servitium. )( Libertas. PHRAS. 1. In servitutem abrepti sunt multi,

_bien des habitants furent emmenés comme esclaves_. In servitutem dati,

abstracti, traditi sunt; in durissimam servitutem venere; servitute

oppressi sunt; servituti addicti sunt; sub jugum missi sunt; multis

jugum servitutis impositum est; jugum subire compulsi sunt; jugum

accepere permulti. Multi in servitutem homini feroci adjudicati sunt;

multi in servitium abstracti; ex his multi dura servitute premuntur; in

servitute tenentur; in servitutem asserti sunt; multis æterna servitus

injuncta est. 2. Quis servitute nos liberabit? _Qui nous délivrera de

cette servitude?_ Quis a cervicibus nostris jugum servile dejiciet?

Servitutis vincula quis rumpet? Servitutem quis propulsabit? Quis tandem

hoc servitutis jugum a nobis depellet, repellet, rejiciet, demet? Quis

servitute qua oppressi jacemus nos liberabit? USUS: Servitutem alicui

afferre. In servitutem venire. Servitutem servire. Servitutis jugum

exuere.

SERVO, as, avi, atum, are, a. _Sauver_, _conserver_, _préserver_,

_délivrer_. SYN. Conservo, asservo, tueor, custodio, teneo; observo. ADV.

Constanter, diligenter, diu, magnopere, optime, sancte. PHRAS. 1. Tu

unus me servasti, _vous seul m’avez sauvé_. Tu unus parens, salus vitæ

nostræ, fortunæ, nominis fuisti; tua unius opera salvus sum; tu unus

sartum tectumque me, ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento, molestia

sincerum integrumque conservasti; servatorem te meum et liberatorem

semper prædicabo; parentem te fortunæ meæ statuo agnoscamque semper.

Cf. Salvo, Salus. 2. Servabo quod promisi, _je garderai ma promesse_.

Constabit fides promissis; promisso fides exstabit; servabo, liberabo,

præstabo, solvam promissi fidem; fidem quam dedi colam integre. USUS:

Servabo amicitiam, jus, leges summa fide. Servare se integrum et castum,

_se conserver chaste et pur_.

SERVUS, i, m. _Esclave_, _serviteur_. SYN. Servitium, famulus, puer,

mancipium, qui servit, qui libertatem perdidit, qui servi munere

fungitur. USUS: Servi quorum vis et conditio infima. Servus a pedibus.

Cupiditatum servus. Servulus percuriosus et minime mendax.

SESQUI, _Une demie en plus_. Sesquialter, sesquimodius, sesquioctavus,

sesquiplex, sesquitertius, etc.

SESQUĬPĔDĀLIS, e, gen. com. * _Qui a un pied et demi de long_. USUS:

Tigna sesquipedalia.

SESSĬO, ōnis, f. _Action de s’asseoir_; _séjour_, _halte_; _session_,

_séance_. USUS: Status, incessus, sessio, accubatio, inclinatio, cursus.

SESTERTĬUS, ĭi, m. (HS), _Sesterce, petite monnaie d’argent, valant 2

as et demi (21 centimes)_. USUS: Dicit Dionem H S decies centena millia

numerasse, _un million de sesterces_. Sestertium (subaud. mille), _mille

sesterces_. Sestertium decies, centies (subaud. centena millia), _un

million de sesterces_, _dix millions de sesterces_.

SĒTA, æ, f. _Poil épais et rude des animaux_, _soie_, _crin_. EPITH.

Equina. USUS: Gladium e lacunari, seta equina aptum, jussit demitti, _un

glaive suspendu au plafond par un crin de cheval_.

SĒTŌSUS, a, um, _Hérissé de poils_, _couvert de soies_. SYN. Quod setis

abundat.

SEU, _Ou_. SYN. Sive.

SĔVĒRĒ, _Sévèrement_, _rigoureusement_. SYN. Austere, stoice, graviter,

duriter, duris legibus, conditionibus. USUS: Ætas severissime acta.

SĔVĒRĬTAS, ātis, f. _Gravité_, _sévérité_. SYN. Gravitas, duritas,

tristitia. )( Comitas. EPITH. Acerba, censoria, magistra pudoris et

modestiæ, incredibilis, patria, prisca, salutaris, singularis, non

invidiosa, vetus. USUS: Summa severitas cum summa humanitate jungatur.

Lenitate condiatur severitas, et gravitati comitas et facilitas

aspergatur, _il faut que la sévérité soit tempérée par la douceur et

la politesse et l’affabilité par la gravité_. Oratione mitigare patris

severitatem et humanitatis condimentis. Laxare judicum animos atque a

severitate ad hilaritatem traducere. Adhibere severitatem in aliquo.

Senatum ad pristinam severitatem revocare. Mœstitia, severitas orationis.

SĔVĒRUS, a, um, _Sévère_. SYN. Gravis, austerus, asper, durus, vehemens,

acerbus; tristis. )( Dissolutus, indulgens. ADV. Valde. PHRAS. Vir

est admodum severus, _cet homme est très sévère_. In omnes se severum

et vehementem præbet; tetrica ac tristi veterum disciplina imbutus;

severissimi vir imperii; priscæ et nimis duræ severitatis; severe ac

graviter agit omnia, nihil remisse, leniter, urbane. Natura implicatus

ad severitatem est, pertristis censor, magister et quidam velut patruus.

In judiciis cum assidet, Lycurgeus totus est vel Cassianus ac quidam

velut reorum scopulus. USUS: Qui nuper indulgens in patrem, idem

acerbus et severus in filium. Imperia sine acerbitate iracundiæ severa,

_commandements sévères sans aigreur ni colère_.

SĒVŎCO, as, avi, atum, are, a. _Appeler en particulier_; _détacher_,

_séparer_. SYN. Separo, abduco, avoco. ADV. Haud mediocriter. USUS:

Mentem ab oculis sevocare. Animum a negotiis, a societate corporis

sevocare, _ne consulter que son esprit, indépendamment des yeux_.

SEX, _Six_. USUS: Equitum centuriæ cum sex suffragiis.

SEXĀGĒNI, æ, a, _Au nombre de soixante_. USUS: Hæc sexagena millia modium

quæ Mamertinis remiseras, addidisti, _ces soixante mille boisseaux_.

SEXĀGĒSĬMUS, a, um, _Le soixantième_.

SEXĀGĬES, _Soixante fois_. USUS: Sestertium sexagies.

SEXĀGINTA, _Soixante_. USUS: Minorem annis sexaginta de ponte dejecerit,

_âgé de moins de soixante ans_.

SEXCĒNI, æ, a, _Qui sont six cents_. USUS: Sexcenos nummos constituere.

SEXCENTI, æ, a, _Six cents_; _nombre indéterminé_, _infini_. USUS: Venio

ad epistolas tuas quas ego sexcentas uno tempore accepi, _j’arrive à tes

lettres dont j’ai reçu tout un paquet à la fois_.

SEXCENTĬES, _Six cent fois_. USUS: HS sexcenties, _soixante millions de

sesterces_.

SEXDĔCIM _vel_ SĒDĔCIM, _Seize_.

SEXIES, _Six fois_.

SEXTANS, antis, m. _Le sixième de l’as_. USUS: Extulit eum (Menenium

Agrippam) plebs sextantibus collatis in capita, _le peuple pourvut aux

frais de l’enterrement, en se cotisant à raison d’un sextant par tête_.

SEXTĀRĬUS, ĭi, m. _Setier_, _le sixième (d’une mesure, d’un poids)_.

SEXTĪLIS, is, m. _Le sixième mois de l’année romaine (commencée en

Mars)_, _Août_. USUS: Sextilis calendis, idibus, nonis.

SEXTŬLA, æ, f. _La sixième partie d’une once_. USUS: Facit hæredem ex

duabus sextulis M. Falcininum, _le trente-sixième de la succession_.

SEXTUM, _Pour la sixième fois_. USUS: Marius sextum consul.

SEXTUS, a, um, _Le sixième_. USUS: Sextus ab urbe lapis, _la sixième

borne à partir de la ville_.

SEXŬS, ūs, m. _Sexe (masculin ou féminin) des hommes ou des animaux_.

USUS: Virilis sexus ac muliebris.

SĪ, _Quand_, _toutes les fois que_. SYN. Ut, cum, etiamsi. USUS: Si volo

is esse, ero.

SĪBĬLO, as, are, n. _Siffler_. SYN. Vagire, murmurare, mugire, sibilare.

SĪBĬLUS, i, m. _Sifflement_; _sifflet_, _huée_. USUS: Non modo sibilis,

sed et convitiis explodebatur. Sibilum metuis? _Tu crains les sifflets?_

Nemo te sibilis consectabitur. Cf. Ludibrium, Explodo.

SIC, _Ainsi_, _comme cela_, _tellement_, _de telle sorte_. SYN. Eadem

ratione, ita, item, in hunc modum, hoc modo, isto modo, perinde,

similiter, æque. USUS: Locutus est Cæsar sic ut nullus æque. Aliis sic,

aliis secus videtur. Sic vita hominum est. Sic vivitur Cf. Similiter,

Æque.

SĪCA, æ, f. _Poignard_. SYN. Gladius. USUS: Sicam vibrare, distringere.

Sicam de manibus furentis extorquere.

SĪCĀRĬUS, ĭi, m. _Meurtrier_, _assassin_. SYN. Gladiator, percussor,

grassator. EPITH. Vetus, facinorosus, armatus. USUS: Non sicarium, sed

crudelissimum carnificem in judicium adduximus.

SICCĒ, _Fortement_ _sainement_. USUS: Presse, subtiliter, sicce dicere.

SICCĬTAS, ātis, f. _Sécheresse_. SYN. Aquæ _vel_ pluviæ penuria.

PHRAS. Magna fuit hoc anno siccitas, _il y eut cette année une grande

sécheresse_. Siccitate hoc anno laboratum est, nec cœlestes modo aquæ

defuerunt, sed terra quoque ingenito humore egens, vix ad perennes

suffecit aquas. Sitiente solo omnique humore ventis solibusque deterso,

fruges segetesque exaruere. USUS: 1. Siccitate accrescebant rerum pretia.

2. Gracilitas, _absence d’humeurs, santé_; _absence d’ornements_,

_sécheresse de style_. Siccitas corporis sequitur continentiam in victu.

Siccitas orationis et jejunitas.

SICCO, as, avi, atum, are, a. _Sécher_, _dessécher_. SYN. Exhaurio.

SICCUS, a, um, _Sec_; _sain_, _solide_, _nerveux_. SYN. Jejunus, sobrius,

pressus. )( Vinolentus. USUS: Quædam terræ imbribus sicciores fiunt.

Attici oratores sani et sicci.

SĪCŬBI, _Si quelque part_, _si en quelque endroit_. SYN. Si quo in loco.

SĪCUNDE, _Si de quelque part_, _si de quelque côté_. SYN. Si aliunde, si

quo ex loco. USUS: Sicunde poteris, erues.

SĪCUT et SĪCŬTI, _Comme_, _de même que_. SYN. Ut, æque ut, item ut, ita

ut, perinde ut, similiter atque, tanquam, velut. PHRAS. Te sicut parentem

amo, _je vous aime comme un père_. Parentis numero te colo; filii ritu,

caritate te colo ac complector; perinde te amo ut parentem; in modum

parentis te amo, vice parentis mihi es. Parentis loco te habeo. USUS: Te

ut parentem alterum amo.

SĪDO, is, di, ere, n. _Se fixer_, _s’arrêter_. SYN. Subsido.

SĪDUS, ĕris, n. _Groupe d’étoiles_, _constellation_; sing. _astre_,

_étoile_. SYN. Stella, astrum; sempiterni ignes qui ex nobilissima

et purissima ætheris parte gignuntur. EPITH. Radians. USUS: Sidera

innumerabilia cœlo inhærentia. Forma cœli undique sideribus ornata.

SĬGILLĀTIM vide SINGILLATIM.

SĬGILLĀTUS, a, um, _Orné de figurines, de reliefs_. SYN. Signis et

emblematis ornatus. USUS: Scyphi, simulacra sigillata.

SĬGILLUM, i, n. (Sæpius plurali numero adhibetur.) _Petite figure_,

_figurine_; _cachet_, _sceau_. SYN. Parvum signum. USUS: Apposuit

patellam in qua sigilla erant egregia. In cera centum sigilla impressero.

Sigilla avellere.

SIGNĬFER, ĕri, m. _Porte-enseigne_; _chef coryphée_. SYN. Qui signum

_aut_ vexillum præfert. USUS: 1. Torquatus, signifer juventutis. Causæ

dux et signifer. 2. Zodiacus, _le zodiaque_. Signifer orbis.

SIGNĬFĬCANTER, _D’une manière expressive_, _clairement_. SYN. Clare,

aperte, acriter.

SIGNĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Puissance_, _énergie_, _force d’expression_. SYN.

Vis, notio, potestas, virtus, sententia. EPITH. Aperta, certa, clara,

digna, exigua, magna, minima. USUS: 1. Digna est scriptoris prudentia

significatio qua utitur. 2. Indicium, signum, argumentum, _indice_,

_signe_, _marque_. Litteræ tuæ exiguam erga me voluntatis significationem

habebant, dabant, præbebant. In hoc juvene magna significatio virtutis

elucet, apparet. A diis profecta significatio et denuntiatio calamitatum.

Observatis longo tempore significationibus futura prænuntiare. Morbi

significationes.

SIGNĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Indiquer_, _manifester_, _faire

voir_, _faire connaître_; _signifier_, _avoir tel ou tel sens_. SYN.

Indico, ostendo, declaro, demonstro, designo, noto, significationem

tribuo, facio, conficio; signum do, signum mitto; aliquid argumenti

habeo, signum sum; vim _vel_ sententiam habeo, sono. ADV. Apertius,

apte, ingenue, breviter, recte, plurimum, leviter, planius. PHRAS. 1.

Expende diligenter quid hæc vox significet, _examinez avec soin quelle

est la signification de ce mot_. Quid sonet hæc vox; quæ res huic voci

subjiciatur; quæ sit vis hujus verbi; quid valeat vox ista; quæ sit illi

subjicienda sententia; quæ sit hujus vocis potestas; quid sibi velit

vox ista. 2. Crinita stella calamitates non significat, _la comète ne

pronostique aucune calamité_. Cometæ contra quam veteres id opinabantur

philosophi, calamitatum prænuntii non sunt; calamitates haud denuntiant,

nuntiant; rerum conversionem minime portendunt, ostendunt; vanus est

plebis timor somniantis. Cometas multorum malorum significationem facere,

dare, præbere, tribuere. 3. Victoriam de hoste litteris significavit,

_il annonça par une lettre sa victoire sur l’ennemi_. Certiorem eum de

victoria fecit; victoriæ nuntium cum illo communicavit. Cf. Certus,

Indico. USUS: Hoc non significandum solum sed declarandum arbitror.

Idem verbum sæpe duas res pluresque significat. Inter se significare

et colloqui cœpere. Ratio, potestas, mens, numen, sive quod est aliud

verbum, quo planius significem quod volo. Dolorem meum non significarem?

SIGNO, as, avi, atum, are, a. _Mettre une marque, une empreinte, un

signe_. SYN. Designo, consigno, imprimo. ADV. Publice. USUS: Objectum

visum imprimit ac signat in animo suam speciem, _l’objet de la perception

imprime et grave en qque sorte son image dans notre âme_. Signatur in

animis nostris. Aurum, argentum signare, _frapper l’or et l’argent_.

SIGNUM, i, n. _Signe_, _marque_, _empreinte_. SYN. Indicium, nota,

argumentum, vestigium, monumentum, insigne. EPITH. Æneum, marmoreum,

eburneum, amplum, excelsum, brumale, certum, commune, grave, improvisum,

pervetus. PHRAS. 1. Elucent hoc in puero multa probæ indolis signa,

_il y a dans cet enfant de nombreuses marques d’un bon naturel_. Multa

virtutis specimina; multæ et luculentæ notæ ac indicia probitatis;

vestigia apparent excellentis indolis; elucent igniculi quidam, præclaræ

mentis indices; species ipsa pueri nonnisi probitatem olet vultuque toto

clamitat; produnt se non vulgaris virtutis semina in hoc puero; multa

hic puer optimæ spei argumenta præbet. Cf. Indicium. USUS: 1. Puer iste

magna ingenii signa dat. 2. Simulacrum, imago, statua, _statue_, _figure

en relief_. Deorum signa fabricare, confiare, ponere, palam collocare. 3.

Sidus cœleste, _constellation_, _signe_. Signum leonis oritur, occidit,

obit. Signorum ortus et obitus definitum quemdam ordinem servant. 4.

Sigillum, _sceau_, _cachet_. Nec signum epistolæ tuæ, nec dies apposita

est. Non utar meo chirographo nec signo. Litteræ alieno signo obsignatæ,

consignatæ. Librum tuum sub signo habeo asservoque diligenter, _je garde

sous scellés_. 5. Vexillum, _enseigne militaire_, _drapeau_, _étendard_.

Multas legiones sub signis habuit; multi ejus signa sunt secuti; sub

ejus signis militarunt. Signa movere, aliquo expedire; signa convertere,

_tourner les enseignes_, _faire un mouvement de conversion_; collatis

signis pugnare, _combattre, en venir aux mains en bataille rangée_.

Palantes ad signa revocare. Dilapsus a signis miles tandem ad sua signa

convenit. 6. Nota militaris, _signal donné par le général au moyen d’une

trompette_. Dato, edito, pronuntiato, accepto signo; canentibus signis;

signa ubi concinunt, in hostem itur. Signum receptui dare, concinere,

_donner le signal de la retraite_.

SĬLENTĬUM, ĭi, n. _Silence_; _action de se taire, de ne point parler_.

SYN. Taciturnitas, reticentia. EPITH. Æternum, diuturnum, magnum, mirum,

perpetuum, præsens, summum, tantum. USUS: Silentium fieri jussit.

Consecutum est magnum silentium. Magno silentio est auditus. Gravissimos

dolores silentio ferre. Ea de re _vel_ ab ea re mirum nunc silentium est.

Judicia diu jam in silentio jacent. Aliquid silentio transire, præterire,

prætermittere, prætervehi, _passer qqche sous silence_. Facti memoriam a

silentio vindicare, _sauver de l’oubli, de l’obscurité_.

SĬLĔO, es, ŭi, ere, n. _Se taire_, _garder te silence_. SYN. Taceo,

reticeo, obmutesco, silentio prætereo, tacitum aliquid prætermitto,

silentio utor, silentio aliquid tego _vel_ premo, silentium habeo,

aliquid celo summa fide, aliquid solerti consilio tego; silentio transeo,

præterveho. USUS: Silent leges inter arma, _au milieu des armes, les lois

sont muettes, sont suspendues_; silere de re aliqua. Cf. Taceo.

SĬLEX, ĭcis, m. _Rocher_, _caillou_, _silex_. SYN. Lapis durus ex quo

ignis excuti solet. USUS: Non enim e silice nati sumus, _nous ne sommes

point nés d’un caillou, nous n’avons pas un cœur de rocher_.

SĬLUS, a, um, _Camus_, _camard_. SYN. Naso bene exstante et repando. )(

Simius.

SILVA, æ, f. _Forêt_, _bois_. SYN. Nemus, saltus. EPITH. Densa et aspera,

infinita, magna, media, nobilis, publica, vindicata. USUS: 1. Multos

nemora et silvæ commovent, _les bois et les forêts_. 2. Ubertas, copia,

materia, _amas_, _foule_, _abondance_. Silvam rerum et sententiarum

comparare, _amasser un riche fonds de pensées et de connaissances_.

SILVESCO, is, ere, n. _En parl. de la vigne_, _pousser trop de bois_.

SYN. In silvam cresco. USUS: Vitis putanda est ne silvescat.

SILVESTRIS, re, gen. com. _Couvert de forêts_, _boisé_; _sauvage_. USUS:

Loca silvestria, montuosa. Vita inculta et silvestris.

SĪMĬA, æ, f. _Singe_, _guenon_. SYN. Simiolus, simius. USUS: Simia,

bestia turpissima, quam similis tamen nobis est!

SĬMĬLIS, e, gen. com. _Semblable_, _pareil_, _ressemblant_. SYN.

Consimilis, parilis, æqualis, geminus, par, germanus, ejusmodi, instar,

cui similitudo est cum aliquo, qui similitudinem gerit speciemque

alicujus; qui ad aliquid habet similitudinem, qui exprimit aliquem, qui

habent similitudinem inter se. )( Dissimilis, dispar, diversus. PHRAS.

1. Alter alteri simillimus est, _ils sont tout à fait l’un à l’autre

semblables_. Par probitas, eadem virtus ac religio, simillima utriusque

et maxime gemina indoles; proxime ad alterum accedit; respondet unus

alteri; alter pene alter; moribus et natura perfecte congruunt; alter

alterius imago est; alter alterius imaginem moresque præ se fert,

ingenii, virtutis, fidei exemplum expressam ad imaginem reddit. 2. Canis

leoni similis est, _le chien ressemble au lion_. Ad similitudinem leonis

accedit; ore leonem refert, reddit; faciem leonis exhibet; oris specie

feroci leonem adæquat; oris specie leonem æquat, exprimit; oris specie

a leone non abludit, abhorret; speciem leonis ore reddit; effigiem,

faciem leonis habet, gerit; speciem leonis præbet, repræsentat; non

dissimilis est, non discrepat a leone. 3. Similis simili gaudet, _qui se

ressemble s’assemble_. Nulla etiam bellua est quæ non sui generis bellua

maxime delectetur; pares cum paribus, quod proverbio dicitur, facillime

congregantur. Ea est jucundissima amicitia quam similitudo morum

conjugavit. Similitudo celeriter amicos contrahit. Mater et conciliatrix

amicitiæ æqualitas est. 4. Opifices et his similes, etc., _les artisans

et les gens qui leur ressemblent_. Opifices et hujus loci atque ordinis

homines; opifices et qui sunt generis ejusdem, ex eo genere, de genere

hoc, de genere horum; opifices et id genus alii. USUS: Voluntate inter

se similes et moribus et toto vitæ genere. Ingenium Romuli memor Tullo

Hostilio erat et nequaquam Numæ simile. Cf. Par, Æqualis, Idem.

SĬMĬLĬTER, _Semblablement_, _pareillement_. SYN. Simili ratione, item,

itidem, æque, pariter, simili modo, eodem modo, uno et eodem modo, sic.

PHRAS. Ego similiter me geram, _pour moi, j’agirai pareillement_. Eodem

pacto, eodem tenore, eodem instituto rem agam; juxta tecum rem geram;

idem institutum tenebo; de moribus tuis mores effingam meos. Simili

ratione atque ipse egeris acturum me scito. Cf. Sicut. USUS: Similiter

facit ut si roget, _il fait comme s’il me demandait_.

SĬMĬLĬTŪDO, ĭnis, f. _Ressemblance_, _analogie_. SYN. Exemplar, forma,

species, imago. )( Dissimilitudo. EPITH. Difficilis, insignis, levis,

maxima, tanta. PHRAS. Magna est inter res nostras similitudo, _il y a une

grande similitude entre vos affaires et les miennes_. Congruunt res tuæ

cum meis; simillima est rerum nostrarum ratio; qui tuas res intuetur,

meas intueri se dicet; tuis in rebus res meas agnosco. Rerum mearum

imaginem in tuis rebus video; inter res nostras nihil interest; nihil

est quo res tuæ a meis differant, discrepent. Cf. Similis, Discrimen,

Differo, Convenio. USUS: Similitudinem quamdam gerunt speciemque

sapientum, _ils ont une certaine ressemblance avec le sage véritable_.

Ducere ex re aliqua similitudinem. Conferre, comparare similitudines.

Ad similitudinem historiæ, orationem dirigere. Est homini cum DEO

similitudo, _l’homme est l’image de DIEU_.

SĪMĬUS, ĭi, m. _Singe_. SYN. Simia. USUS: Simius, non semissis homo,

contra me arma tulit.

SIMPLEX, ĭcis, omn. gen. _Simple_, _candide_, _naïf_, _ouvert_. SYN.

Uniusmodi; apertus, sincerus, credulus. )( Multiformis, compositus,

callidus. PHRAS. 1. Homo est simplex, _cet homme est candide, ingénu_.

Vir bonus et simplicis veritatis amicus; homo est antiqui moris, qui

nihil celat, nihil fingit; qui ex natura sua cæteros omnes fingit; homo

minime malus, minime vafer; homo prisci moris; homo antiqua virtute,

fide, moribus; homo apertus et simplex; fraudis imperitus, a quo nemo

fraudatum se queratur; vir est antiquorum hominum, minime versutus;

homo est antiquus, qui ex suo ingenio de quovis æstimat. Cf. Sincerus.

2. Simplicissimus homo et pene stupidus, _homme tout à fait simple et

presque sot_. Homo non promptissimus; ingenio tardo; homo sine sensu,

sine sapore; incallidus et elinguis. Cf. Stupidus. USUS: Quædam in rebus

sunt simplicia, quædam copulata. Tuum hominis simplicis pectus vidimus.

Simplex et absoluta necessitas. Cf. Apertus.

SIMPLĬCĬTER, _Simplement_, _sans façon_, _bonnement_; _ouvertement_.

SYN. Aperte, candide, sincere; absolute, præcise. )( Dupliciter. PHRAS.

1. Id se facturum simpliciter negavit, _il refusa positivement de faire

cela_. Id se facturum præcise negavit; aperte, diserte negavit. 2. Est

homo simpliciter doctissimus, _homme tout à fait savant_. Est homo

sine exceptione, sine dubio, sine dubitatione doctissimus; vir est, ut

latine ac plane dicam, doctissimus; vir est, aperte ac sine fuco loquor,

doctissimus. 3. Veritatem simpliciter proloqui, _dire la vérité sans

détour_. Ad veritatem loqui; Latine, nullo apparatu, nude, plane, quod

res est, dicere; sine fuco, sine simulatione veritatem patefacere. USUS:

Simpliciter dicam et breviter. Vivere simpliciter vitæque hominum amice.

Cum homine simplici simpliciter agam.

SIMPLUM, i, n. _L’unité_. USUS: Simplum aut duplum.

SIMPŬLUM, i, n. _Petite coupe pour les libations_. USUS: Excitare fluctus

in simpulo, _faire une tempête dans un verre d’eau_, _faire beaucoup de

bruit pour rien_. (PROV.) Vasis genus.

SĬMUL, _En même temps_, _ensemble_. SYN. Una, pariter, communiter, cum,

in unum. PHRAS. Simul omnia perdidi, _j’ai tout perdu à la fois_. Totum

repente avolavit; singillatim ac diu collecta, omnia uno tempore effudi;

unam feci rerum omnium jacturam; una omnia interiere. USUS: Res quas

tecum simul didici. Id signum simul aspectum et probatum est. Simul et

illud cogita. Abjice voluntatem simul cum spe discendi, _la volonté

de_.... _avec l’espoir de_.... Multos modios salis simul edendos esse,

ut amicitiæ munus expletum sit, _il faut avoir mangé ensemble bien des

boisseaux de sel, pour que, etc._

SĬMŬL AC, _Aussitôt que_, _dès que_. USUS: Simul ac potero, veniam.

SĬMŬLĀCRUM, i, n. _Ressemblance_, _image_, _portrait_, _statue_. SYN.

Imago, forma, effigies, species, exemplar, idolum. EPITH. Æternum, mutum,

perantiquum, religiosum, sanctissimum, summum. USUS: Nullum superest

simulacrum ac vestigium civitatis. Statuæ ac imagines simulacra sunt

corporum, non animorum. Cupidinis simulacrum. Cf. Imago.

SĬMŬLĀTĒ, _En apparence_, _avec feinte_, _d’une manière simulée_. USUS:

Sive ficte et simulate, sive ex animo loquaris.

SĬMŬLĀTĬO, ōnis, f. _Artifice_, _mensonge_, _faux dehors_,

_dissimulation_. SYN. Species simulationis, species quædam assimulatæ

virtutis. EPITH. Aperta, bella, difficilis, diuturna, ficta, inveterata,

periculosa, summa, verbosa, vitiosa. PHRAS. Virum bonum simulatio non

decet, _l’homme de bien ne doit pas user de dissimulation_. Non cadit in

virum bonum simulatio; vir bonus abest ab omni simulandi studio. Aliud

sentire, aliud loqui non est ejus qui vir bonus haberi velit. Viri boni

non est fingere; artem simulandi qui sequitur, bonorum in numero non

est, longe a bonorum consuetudine discedit. Cf. Astutia. USUS: Errant,

qui simulatione, sermone vultuque ficto stabilem gloriam quærunt. Fronte

ac vultu facillime simulatio sustinetur. Simulatio tollit judicium veri

illudque adulterat. Summam prudentiam stultitiæ simulatione tegere,

_cacher une profonde sagesse sous les dehors de la folie_. Æquitatis

simulatione fallere. Nullæ insidiæ periculosiores quam quæ latent in

simulatione officii. Ex omni vita simulatio dissimulatioque tollenda, _il

faut bannir de la vie la feinte et la dissimulation_. Cf. Simulo, Fingo.

SĬMŬLĀTOR, ōris, m. _Imitateur_; _dissimulé_, _hypocrite_. SYN. Adulator,

assentator. EPITH. Studiosus. USUS: Dulcis, faceti, festivi sermonis homo

et in omni oratione simulator, _qui feint toujours d’ignorer_, _qui joue

l’ignorance_.

SĬMŬLĀTUS, a, um, _Feint_, _simulé_, _faux_, _apparent_. SYN.

Assimulatus, fictus, imitatione simulatus, fucatus, adumbratus, fallax,

ad fallendum instructus. )( Verus, sincerus. USUS: Ficta omnia celeriter

ut flosculi decidunt, nec simulatum quidquam potest esse diuturnum. Amor

solers et simulatus. Cf. Astutus, Fictus.

SĬMŬLO, as, avi, atum, are, a. _Imiter_, _copier_; _feindre_,

_dissimuler_. SYN. Assimulo, specie simulationis ostento, fingo. ADV.

Facile, perbelle, solertius. PHRAS. 1. Nihil in illo nisi simulatum,

_tout est simulé en lui_. Aliud spe, aliud specie simulationis ostentat;

ad speciem et usurpationem virtutis fictus est; adumbrata virtute

fallit; nihil in illo nisi fallax; imitatio simulatioque virtutis in

fronte, intus scelus tegitur; personatus ambulat; multis simulationum

involucris tegitur et quibusdam quasi velis obtenditur; assimulata

virtute laudem captat; longe alius est ingenio quam cujus simulationem

inducit; alienam personam fert; ex industria factus ad simulationem

virtutis et probitatis; probi hominis speciem præ se fert; specie quadam

occultat sese et virum frugi assimulat; vultum fingit et imaginem quamdam

probitatis, sed quæ cum moribus non convenit. 2. Simula quantum vis, me

profecto non falles, _dissimule autant que tu veux, tu ne me tromperas

pas_. Indue quantam vis animo simulationem; frontem sermonemque ad

fallendum instrue; præfer quam vis virtutis speciem; mentire fucata,

adumbrata, adulterata virtutis specie, quantum vis ac potes; personam

quam vis, composito in speciem probitatis vultu, ferre potes, fallere

certe et judicium veri tollere non potes. Cf. Fingo. USUS: Perbelle

simulat. Multa et simulavi invitus, et dissimulavi cum dolore. Furere se

simulavit. Hannibal ægrum simulabat, _Annibal faisait le malade_.

SĬMULTAS, ātis, f. _Débats haineux_, _vifs démêlés_, _inimitié_. SYN.

Inimicitia. EPITH. Vetus. USUS: Cum aliquo simultates nescio quas

suscipere, habere, gerere, exercere, retinere. Simultatem bona fide

deponere, _se réconcilier_, _faire trève à ses ressentiments_. Cf.

Inimicitia.

SIN, _Mais si_, _si au contraire_, _si toutefois_, _sinon_. SYN. Si; si

non. USUS: Educ tecum omnes, sin minus quam plurimos. Ego ut constitui

cras adero: sin utique postridie. Sin autem id non sit ejusmodi, tum

vero, etc.

SINCĒRĒ, _Sincèrement_, _loyalement_, _franchement_. SYN. Candide, vere,

ingenue, sine fuco, sine fraude, sine assentatione, sine malo dolo,

sincera fide, fraterne, genuine, ex animo, ex animi sententia, nihil

alicui indulgens. USUS: Sincere tecum agam. Cf. Simpliciter.

SINCĒRUS, a, um, _Pur_, _sain_, _fidèle_, _sincère_. SYN. Purus, verus,

integer, candidus, apertus. PHRAS. 1. Sincerus mihi animus est, _je suis

sincère_, _je ne veux pas tromper_. Animus mihi est apertus, simplex,

rectus, candidus; nulla simulatione tectus, purus ab omni fraude.

Simulationem, simulandi artificium natura mea consuetudoque respuit.

Abest a me simulandi perversum studium; simplicem, apertam veritatem amo;

odi artes quibus veritas uti involucro quodam obtegitur; animo sum minime

versuto. Cum ingenium meum perspexeris, nihil in me insidiosum aut fallax

deprehendes; cum ingenium meum usu cognitum ac perspectum habueris,

abesse me ab omni dolo ac fraude; esse me sinceri animi, simplicis

ingenii, apertæ voluntatis, rectæ mentis; alienum ab arte fallendi,

artificio simulationis agnosces. Cf. Affectus, a, um. 2. Sincerum

judicium tulit, _il a porté un jugement droit_. Puram et a favore et odio

et integrioris judicii sententiam tulit; rectum animi sensum purumque

a partium studiis in dicenda sententia secutus est; litem ex animi

sententia diremit; non partium studio, non malevolentia impeditus, ut

quarum causas procul haberet, sententiam pronuntiavit dignam viro antiqua

virtute ac fide. Cf. Judicium. USUS: Amicum mihi ab omni incommodo,

detrimento, molestia sincerum integrumque conserva, _faites en sorte que

mon ami n’éprouve aucun tort, aucun dommage, aucune vexation_. Prudens et

sincerum judicium videt, quid in quaque re sanum sincerumque sit.

SĬNE, _Sans_. SYN. Absque, citra, extra. )( Cum. PHRAS. 1. Sine dubio

ita est, _cela est ainsi sans aucun doute_. Sine controversia; sine

ulla dubitatione res ita se habet; dubium mihi non est; nemo in dubium

vocaverit, rem ita se habere. 2. Sine metu, _sans crainte_. Solutus omni

timore; motus expers; remoto omni metu; propulso omni metu; metu vacuus;

liber ab omni metu. 3. Sine præsidio, _sans secours_. Nudus amicorum

præsidio; nullis amicorum præsidiis munitus; expers humanæ opis; inops

auxilii; inops ab amicis; orbus amicorum præsidiis et inops relictus.

USUS: Homo sine re, sine spe, sine sede, sine fortunis.

SINGILLĀTIM, _Isolément_, _en particulier_, _un à un_, _l’un après

l’autre_. SYN. Singulatim. )( Generatim. USUS: Singillatim unamquamque

rem attingere. Ad pedes omnium singillatim accidit.

SINGŬLĀRIS, e, gen. com. _Remarquable_, _extraordinaire_, _rare_;

_particulier_. Maxime rarus, summus, inauditus, incredibilis, divinus;

peculiaris, præcipuus. )( Vulgaris. ADV. Prope. PHRAS. Factum illud

plane singulare est, _cette action est tout à fait remarquable_. Eximium

illud consilii animique et neutiquam vulgatæ laudis; factum elegans

ad existimationem, ad memoriam singulare, ad memoriam præcipuum;

facinus post homines natos, post hominum memoriam, ex omni memoria

præstantissimum. USUS: 1. Vir summus et singularis. Singulari in teamore

feror. 2. Proprius, peculiaris, _propre_, _particulier_. Sunt quædam in

illo singularia quæ in nullum alium convenire possunt, _il a certaines

qualités qui n’appartiennent qu’à lui_.

SINGŬLĀRĬTER, _Particulièrement_, _surtout_. SYN. Unice, simpliciter,

singulari modo. )( Communiter. USUS: Hunc singulariter semper dilexi.

SINGŬLI, æ, a, _Chacun en particulier_, _chaque_, _chacun_, _un à

un_. SYN. Quisque, unusquisque. USUS: Bini milites in singulas domos.

Militibus viritim ac in singulos magnam pecuniam polliceri. Crescit in

dies singulos malum. In re publica singulorum dominatus esse optimos,

_pour les sociétés, l’empire d’un seul est de tous le meilleur_.

SINGULTŬS, ūs, m. _Sanglot_, _soupir_. SYN. Gemitus. USUS: Fletus cum

singultu. Cf. Fleo.

SĬNISTER, tra, trum, _Gauche_, _à gauche_. USUS: A sinistra. Cornu

sinistrum, _l’aile gauche_.