philosophie_. SYN. Philosophiam colo. ADV. Ad extremum, omnino. USUS:
Admirabili quodam ad philosophandum studio concitatus. Quum minime
videbamur, tum maxime philosophabamur.
PHĬLŎSŎPHUS, i, m. _Philosophe_. SYN. Naturæ interpres, philosophiæ
sectator, sapientiæ studium professus. EPITH. Elegantissimus omnium et
eruditissimus, gravissimus, non ignobilis, imperiosus, magnus, mollis
et languidus, enervatus, nobilissimus et clarissimus, prudentissimus,
optimus, politissimus et acutissimus omnium, præstantissimus, severus,
gravis, summus. Philosophi absoluti et perfecti, antiqui auctores rerum,
non fabularum; non contentissimi, sed clari et acuti; minime contemnendi,
discrepantes, vulgo imperiti et similes imperitorum, non inepti, minime
mali, innumerabiles, satis acuti, minuti, nobilissimi longe atque
principes, perfecti, plebeii, præstantissimi, superstitiosi et pene
fanatici, veteres, voluptuarii. USUS: Inventa philosophorum. Philosophus
is est, qui omnium rerum divinarum et humanarum causam naturamque noscit,
omnem bene vivendi rationem tenet ac persequitur, _le philosophe est
l’homme qui s’applique à la connaissance des choses divines et humaines,
qui raisonne et approfondit les secrets de la nature, qui étudie les
principes de la morale et de la vertu_.
PHYSĬCA, æ, _vel_ PHYSICE, es, f. _La physique_, _les sciences
naturelles_. SYN. Explicatio naturæ; investigatio naturæ.
PHYSĬCA, ōrum, n. pl. _La physique_, _les sciences physiques_. SYN. Res
naturales.
PHYSĬCĒ, _En physicien_, _à la manière des physiciens_. SYN. Acute,
physicorum more.
PHYSĬCUS, i, m. _Physicien_, _naturaliste_. SYN. Speculator venatorque
naturæ, qui se ad investigationem naturæ totum contulit. EPITH. Politior,
obscurus.
PHYSĬOGNŌMON, i, m. _Celui qui juge du caractère de qqn d’après sa
physionomie_. USUS: Physiognomon profitetur se hominum mores naturasque
ex corpore, oculis, fronte, vultu pernoscere.
PHYSĬŎLŎGĬA, æ, f. _Les sciences naturelles_, _la physique_. SYN. Naturæ
ratio. EPITH. Tota.
PĬĀCŬLĀRIS, e, gen. com. _Expiatoire_. SYN. Quod ad expiandum peccatum
pertinet. USUS: Sacrificia piacularia. Egone ob tuam stultitiam
piacularis fiam?
PĬĀCŬLUM, i, n. _Sacrifice expiatoire_, _expiation_. USUS: Porco piaculum
pati. Piaculum committere. Aliquem alienæ iræ piacula dedere, _sacrifier
qqn à la colère d’autrui_.
PICTOR, ōris, m. _Peintre_. EPITH. Summus, malus. USUS: Protogenes
perfectus pictor. Cf. Pingo.
PICTURA, æ, f. _Tableau_, _peinture_. SYN. Tabula. EPITH. Antiquissima,
non egregia, vetustate evanescens, nobilis, placidissima, textilis,
vetus. Picturæ egregiæ, novæ, veteres. USUS: In picturis alios horrida,
inculta, abdita, opaca; alios nitida, læta, collustrata delectant.
PĬĒ, _Pieusement_, _religieusement_, _saintement_. SYN. Religiose,
sancte. )( Scelerate. USUS: Memoriam mei pie inviolateque servato.
PĬĔTAS, ātis, f. _Accomplissement des devoirs envers les dieux, les père
et mère_; _piété_, _affection_, _religion_. EPITH. Clara et in omnibus
grata; commemorabilis, divina, eximia, immunis, incredibilis, insignis,
jucunda, magna, mira, nimia, par, præsens, singularis, summa, tacita.
USUS: Pietas est justitia erga DEUM et parentes, _la piété, c’est la
justice envers DIEU et les parents_. Pietas est, per quam sanguine
conjunctis officium et diligens tribuitur cultus. Pietas, sanctitas,
religio. Vir summa pietate. Pietatem præstare alteri. Pietate pectora
omnium imbuit. Vultu sæpe læditur pietas, _souvent un regard suffit pour
blesser la piété filiale_. Pietas fundamentum omnium virtutum, DEUM
placatum efficit. Gravissimum pietatis nomen.
PĬGER, ra, rum, _Paresseux_, _inactif_, _indolent_. SYN. Segnis ad
aliquid agendum. PHRAS. Pigerrimus est, _il est très paresseux_. Nihil
illo homine pigrius, nihil remissius; inertissimæ segnitiæ homo. Somni
plenus, cessator, natura socors et negligens; ventri deditus et somno;
bonum otium socordia atque desidia conterit; mollitia diffluit ac
inertia; otio hebescit et languet; cessator ignavissimus et qui metu
laboris obtorpescat; languori deditus et desidæ; in socordiam effusus;
is est, in cujus vultu pigritia desperatioque meliorum emineat, atque
adeo anima ipsa esse oneri videatur; deses est ac ignavus, et qui operi
ac negotio indormire facile soleat; desidem otio dimittit animum;
ignaviæ se dedit; languori se totum dat, dedit; fugiens laboris, in otio
consenescit; otio ac ignavia marcescit; pigritia tabescit. Cf. Otium.
USUS: Ad litteras scribendas pigerrimus.
PĬGET, gŭit, ere, imp. _Être fâché_, _éprouver du regret_. SYN. Tædet,
pœnitet. USUS: Me non solum piget stultitiæ tuæ, sed etiam pudet, _votre
sottise me fait peine et honte tout à la fois_. Inductus ad pigendum,
_excité au regret_. Cf. Tædet, Pœnitet.
PIGMENTĀRĬUS, ĭi, m. _Marchand de couleurs, de fard_; _parfumeur_.
PIGMENTUM, i, n. _Fard_, _couleur_. SYN. Fucus, color, ornatus. USUS:
Sententiæ sine fuco et pigmento puerili, _pensées sans fard et sans vains
ornements_. Pigmentum aspergere. Cf. Fucus.
PIGNĔRĀTOR, ōris, m. _Celui qui se fait donner des gages_.
PIGNĔROR, aris, atus sum, ari, d. a. _S’approprier qqche_, _en faire sa
propriété_. SYN. Pignus aufero, fiduciam accipio. USUS: Mars fortissimum
quemque ex acie pignerari solet, _Mars prend ou choisit les plus braves
comme gage, comme prix de ses faveurs_.
PIGNUS, ŏris, n. _Gage_, _nantissement_; _caution_. SYN. Fiducia,
hypotheca; obses. EPITH. Magna et multa. PHRAS. 1. Librum pro pignore do,
_je donne ce livre en gage_. Pignus do librum hunc; pro pignore trado;
pignore do, pono, oppono, oppignero. 2. Pignus accipio, _je reçois le
gage_. Pignus capio librum; pignus aufero, accipio; fiduciam capio; vadem
prædemque habeo virtutem rerum quas gessistis; pigneror librum, etc.
USUS: Pignora cædere. Pignoribus cogere. Multis magnisque pignoribus me
sibi obligatum tenet.
PĬGRĬTĬA, æ, f. _Répugnance_, _lenteur_, _paresse_. SYN. Ignavia,
inertia, negligentia. USUS: Pigritia metus est consequentis laboris, _la
paresse est la crainte d’un travail qui nous attend_. Pigritiæ se dedere.
Pigritia tabescere. Cf. Ignavia, Otium, Piger, Negligentia.
PĬGROR, aris, atus sum, ari, d. _Hésiter_, _tarder_, _être paresseux_.
SYN. Gravo. USUS: Scribere ne pigreris, _ne négligez pas de m’écrire_.
PĬLA, æ, f. _Paume_, _balle à jouer_. USUS: Pila, tali, tesseræ. Pila
ludere; pilam retorquere.
PĪLENTUM, i, n. * _Char suspendu_, _carrosse pour les dames romaines_.
Vehiculi genus.
PĪLĔUS, i, m. * _Bonnet de laine que l’on donnait aux esclaves en les
affranchissant_. SYN. Tegmen capitis. USUS: Servi ad pileum, _seu_
libertatem vocati.
PĬLŌSUS, a, um, _Couvert de poils_, _velu_.
PĬLUM, i, n. _Javelot_. Genus teli. USUS: Sparorum pilorumque multitudo.
PĬLUS, i, m. _Poil_. USUS: Vallo pilorum munitæ palpebræ.
PINGO, is, nxi, ctum, ere, a., _Peindre_, _broder_. SYN. Pictura exprimo.
ADV. Bene, egregie, varie locum, præclare, pulcherrime. PHRAS. 1. Apelles
Veneris caput elegantissime pinxit, _Apelles peignit une tête magnifique
de Vénus_. Singulari expressit atque exornavit artificio, politissima
arte perfecit; coloribus illustravit, effinxit, adumbravit. 2. Pingendi
artifex erat egregius, _c’était un peintre distingué_. Pictor erat
egregius; pingendi arte præstantissimus; penicillo nihil non imitabatur
felicissime; naturam ipsam non modo adæquare, sed etiam superare pingendi
artificio videbatur. In adumbranda cujuscumque rei specie et forma nemini
secundus erat. 3. Hominem ad vivum depinxit, _il le peignit au vif_. Veri
ac spirantis vultus speciem effinxit, expressit; ex vero vultum hominis
reddidit; imaginem dedit ad nativi oris formam mirifice expressam;
effigiem ad germanam.
PINGUIS, e, gen. com. _Gras_, _épais_. SYN. Opimus, crassus; rudis.
PHRAS. Pinguis est, _il est gras_. Habitus corporis illi opimus est; is
est, cui sagina feliciter cesserit; vasta homini corporis obesi moles,
parque abdomini inexpleto. USUS: Thebis crassum cœlum, itaque Thebani
pingues et valentes, _à Thèbes l’air est épais, aussi les Thébains
sont-ils gras et forts_. Pingui Minerva aliquid facere, _faire qqche
d’une manière simple, grossière, sans art_. (PROV.)
PINNA, æ, f. _Plume_; _créneau_. SYN. Penna. EPITH. Patula.
PINNĀTUS, a, um, _Qui a des plumes_, _emplumé_, _ailé_. SYN. Pennatus,
penniger.
PINSO, is, si _vel_ sŭi, pistum, pinsum et pinsĭtum, ere, a. * _Broyer_,
_piler_.
PĬO, as, avi, atum, are, a. _Adoucir_, _rendre propice par des sacrifices
expiatoires_. SYN. Expio. USUS: Ostenta piare. Cf. Expio.
PĪRĀTA, æ, m. _Pirate_, _corsaire_. SYN. Prædo; latrociniis maritimis
infamis; qui piraticam facit, prædas maritimas agit, maritimis
excursionibus littora populatur, piraticam exercet; gens navigiorum
spoliis quæstuosa, piratæ. EPITH. Barbarus, consceleratus, nefarius,
nobilissimus. USUS: Pirata non est ex perduellium numero definitus, sed
communis hostis omnium.
PĪRĀTĬCA, æ, f. * _Piraterie_. USUS: Necessitate coactus piraticam fecit.
PĪRĀTĬCUS, a, um, _De pirate_, _de corsaire_.
PISCĀTOR, ōris, m. _Pêcheur_. USUS: Piscatores ad se convocat.
PISCĀTŌRĬUS, a, um, _De pêche_, _de pêcheur_. USUS: Navis piscatoria.
PISCĀTŬS, ūs, m. _Pêche_. USUS: Hic piscatus mihi lepide evenit.
PISCĪNA, æ, f. _Vivier_; _bassin pour se baigner_, _bain_. USUS: Piscina
publica.
PISCĪNĀRĬUS, ĭi, m. _Celui qui a des viviers_. SYN. Qui piscinis
delectatur.
PISCIS, is, m. _Poisson_. EPITH. Squammosi. USUS: Pisces hamo capiuntur.
Quot genera, quam disparia piscium, partim submersorum, partim
fluitantium, partim ad saxa nativis testis inhærentium!
PISCOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Pêcher_. SYN. Piscatu me oblecto.
PISCŬLENTUS, a, um, _Poissonneux_.
PISTOR, ōris, m. _Meunier_; _boulanger_. SYN. Qui panes conficit.
PISTRĪNUM, i, n. _Moulin_. SYN. Locus ubi frumentum tunditur mola
versatili. USUS: Aliquem in pistrinum contrudere, compingere, dare,
dedere tradere, _envoyer au moulin, en parl. des esclaves paresseux et
méchants qui devaient tourner la meule_.
PĪTŬĪTA, æ, f. _Humeur au corps_, _pituite_, _coryza_. USUS: Cum
pituita, aut bilis redundat in corpore, _quand il y a abondance d’humeur
pituitaire_.
PĪTŬĪTŌSUS, a, um, _Pituiteux_, _plein d’humeurs_. )( Exsiccatus, aridus.
USUS: In aliis locis sunt homines pituitosi et quasi redundantes, in
aliis aridi atque exsiccati.
PĬUS, a, um, _Pieux_, _religieux_. SYN. Qui pietatem colit, religiosus.
PHRAS. Non satis pius es, _vous n’êtes pas assez pieux_. Sunt qui
pietatem in te desiderent majorem; non eam pietatem, religionem, quæ
DEO debetur, præstas; minus religiose, quam conveniat, sacris operam
das; abest a te pietatis ille ardor, quem divini cultus ratio a nobis
postulat; parum pie in iis versaris, quæ ad religiosum Numinis cultum
pertinent. Cf. Probus, Religiosus, Pietas. USUS: Ne pius quidem sine
scelere esse potuit Orestes.
PIX, pĭcis, f. * _Poix_. EPITH. Liquida.
PLĀCĀBĬLĬS, e, gen. com. _Qu’on apaise facilement_. SYN. Exorabilis.
USUS: Placabilem se præbere et æquum.
PLĀCĀBĬLĬTAS, ātis, f. _Clémence_, _indulgence_. SYN. Clementia, lenitas,
mansuetudo. USUS: Nihil magno viro dignius placabilitate.
PLĀCĀTĒ, _Avec calme_, _tranquillement_. SYN. Sedate, placide, patienter,
humaniter, remisse. USUS: Omnia placate et moderate feramus.
PLĀCĀTĬO, ōnis, f. _Action d’apaiser, de fléchir_. SYN. Pax,
tranquillitas. EPITH. Tanta deorum. USUS: Perturbatio animorum placatione
abluatur. Placatione deorum pestis avertenda est.
PLĀCĀTUS, a, um, _Calme_, _apaisé_, _tranquille_, _doux_. SYN. Pacatus,
tranquillus, quietus. )( Iratus, turbulentus. USUS: Homo in aliquem mitis
et placatus.
PLĂCĔO, es, cŭi _vel_ cĭtus sum, cĭtum, ere, n. _Plaire_, _être agréable
à qqn_. SYN. Non displiceo, satisfacio, arrideo; jucundum est, videtur,
probatur, cordi est. )( Displiceo. ADV. Admodum, constanter, egregie,
perpetuo, plane, prorsus, recte, valde, vehementer. PHRAS. Placuere
mihi multum quas ad me dedisti litteræ, _vos lettres m’ont été fort
agréables_. Mihi perjucundæ fuere; maximopere oblectarunt; maxime jucundæ
acciderunt mihi; vehementer mihi probabantur; mirificam ex litteris tuis
voluptatem cepi; plane mei stomachi fuere; ut perfectæ epistolæ speciem
adamavi tuas litteras; devorabam epistolam tuam, ita arrisit; tam grata
fuit, quam quæ gratissima; multum te amo, quod ita scripseris; non parum
voluptatis præbuere tuæ mihi litteræ. Cf. Gratus. USUS: Scribe quid tibi
de ea re placeat. Senatui placuit Cæsarem proficisci. Nunquam mihi minus
ac heri placui.
PLĂCET, cŭit, cĭtum est, cere, imp. _Quelqu’un est d’avis_, _trouve bon_,
_juge à propos ou convenable_; _ordonner_, _décider_. SYN. Scitum est.
USUS: Non placet Stoicis. De Provinciis ita placitum est, ut Pompeius
mitteretur, _sur la question des provinces, on décida qu’on y enverrait
Pompée_.
PLĂCĬDĒ, _Doucement_, _paisiblement_. SYN. Leniter, pacate. USUS: Placide
ac sedate dolorem ferre.
PLĂCĬDUS, a, um, _Doux_, _calme_, _paisible_, _tranquille_. SYN. Pacatus,
tranquillus. USUS: Semper in animo sapientis placidissimam esse pacem,
etc. Oratione placida, submissa, leni. Ex irato placidum et mollem
aliquem reddere. Cf. Tranquillus.
PLĀCO, as, avi, atum, are, a. _Apaiser_, _calmer_, _adoucir_. SYN. Lenio,
mitigo, placatum efficio, reconcilio, expio, procuro. )( Ulciscor. ADV.
Aliquando. PHRAS. 1. Placavi hominem facile, _j’ai apaisé facilement
cet homme_. Iram hominis mollire, animum hominis permulcere perfacile
fuit. Nullo negotio effectum est, ut ira homini defervesceret; iram
hominis facile repressi; nihil laboris erat mollire hominis animum. Cf.
Reconcilio. 2. Prima cura erat placare Deos, _le premier soin était de
fléchir les dieux_. Pacem DEUM cæsa hostia adorare; ea, quæ ad pacem DEUM
pertinent, sacris perpetratis, rite peragere; Divinum Numen sceleribus
violatum precibus placare. Cf. Lenio, Gratia. USUS: Animos concordia
placare. Odia improborum, iras judicum placare.
1. PLĀGA, æ, f. _Coup_, _blessure_. SYN. Vulnus. USUS: Plagam alicui
imponere, injicere, infligere, facere. Plagam accipere.
2. PLĂGA, æ, f. (sæpius plur.) _Filets ou toile pour la chasse_; _filet_,
_piége_, _panneau_. SYN. Rete, laquei. EPITH. Gravissimæ, majores. USUS:
1. Si ex his laqueis te explicueris, in illas plagas incides. Tendere,
texere plagas. Conjicere aliquem in suas plagas. 2. Regio, _contrée_,
_région_, _espace_. Cœli plagas scrutari, _explorer les espaces célestes_.
PLĂGĬĀRĬUS, ĭi, m. _Marchand ou voleur d’hommes_, _plagiaire_. SYN.
Qui liberum hominem, _aut etiam_ servum nesciente domino vendit, emit,
avertit.
PLĂGĬUM, ĭi, n. _Vol d’hommes_, _plagiat_.
PLĀNĒ, _Nettement_, _franchement_; _tout à fait_, _entièrement_. SYN.
Clare, aperte, perspicue; omnino, prorsus. USUS: Perfecte planeque
eruditus. Res penitus perspectæ planeque cognitæ. Cf. Omnino.
PLĂNĒTA, æ, f. _Astre errant_, _planète_. SYN. Stellæ errantes.
PLANGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Frapper_, _battre_; _se désoler_,
_s’abandonner au désespoir_. SYN. Tundo, percutio; ploro, defleo. USUS:
Littora procellæ plangunt. Cf. Lacrima.
PLANGOR, ōris, m. _Transports de douleur_, _gémissements_,
_lamentations_. SYN. Ejulatus, ploratus. USUS: Plangore et lamentatione
opplevere forum. Cf. Lamentatio.
PLĀNĬTĬES, ei, f. _Plaine_. SYN. Campus, æquor. PHRAS. Planities ampla,
_vaste plaine_. Campestris regio, in qua ne stirpes quidem operiant
solum, et liber prospectus oculorum ad ea etiam, quæ procul recessere,
permittitur; intermissa collibus planities; sub radicibus montium
spatiosa planities procumbit; laxant se montium sinus, et majus spatium
aperiunt. In æqua ubi descenditur, velut vasti maris, sic immensa
panditur planities, ut subjectos campos terminare oculis haud facile
queas. Montes inter vasta porrigitur planities. USUS: In summo est æquata
agri planities.
PLANTA, æ, f. _Plant_, _rejeton_, _bouture_. SYN. Surculus, stirps. USUS:
Malleoli, plantæ, sarmenta, vites, traduces, propagines.
PLĀNUS, a, um, _Plan_, _plat_, _égal_. SYN. Æquus, æquabilis. )(
Montosus, præceps. USUS: 1. Capua planissimo in loco explicata. Quid tam
planum quam mare? 2. Apertus, _intelligible_, _clair_, _évident_. Id
objicis, quod planum facere non possis. Oratio plana et evidens.
PLĂTĂNUS, i, f. _Platane_. Arboris genus umbriferæ et patulis ramis
diffusæ.
PLĂTĒA, æ, f. _Large rue_, _place publique_. EPITH. Ampla, frequens.
USUS: In hac platea habitat.
PLAUDO, is, si, sum, ere, a. et n. _Battre des mains_, _applaudir_;
_donner son approbation_, _être favorable à_. SYN. Approbo, assentior,
plausum alicui do _vel_ tribuo. ADV. Valde, effuse. USUS: Omnes ei effuse
plausere.
PLAUSTRUM, i, n. _Chariot_, _charrette_. SYN. Currus.
PLAUSŬS, ūs, m. _Applaudissement_, _battement des mains en signe
d’approbation_. SYN. Applausus, admurmuratio; vox, clamor, index lætitiæ;
judicium, testimonium, studium populi aut spectatorum. )( Plangor.
EPITH. Æquabilis, facetus, incredibilis, infinitus, magnus, multiplex,
perpetuus, popularis, similis. PHRAS. Cum plausu dixit, _il parla et fut
applaudi_. Magno plausu accepta est ejus oratio; dicentem consecutus
est strepitus et grata concionis admurmuratio; omnes orationem ejus
plausu prosecuti sunt. USUS: Plausum quærere, captare, _rechercher les
applaudissements_. Plausum alicui dare, tribuere, impertiri, _applaudir_.
Emoritur, refrigescit pristinus illi plausus.
PLĒBĒCŬLA, æ, f. _Le petit ou menu peuple_, _la plèbe_, _la populace_.
SYN. Plebs, vulgus.
PLĒBĒIUS, a, um, _Relatif au peuple_, _aux plébeiens_, _plébeien_. )(
Patritius. EPITH. Importunus. PHRAS. Plebeii maxime ex pestilentia
sunt mortui, _ce fut surtout chez les plébeiens que la peste fit des
ravages_. Per ignota capita evagata vis morbi est; sordidissimus quisque
opportunior cladi fuit, quam pestilentia civibus intulit. Infimum genus
hominum, turba obscuris certius a pestilentia periculum adiit. Cf.
Ignobilis. USUS: Plebeio sermone uti. De plebeia fæce sellulariorum. Cf.
Plebs, Vilis.
PLĒBĬCŎLA, æ, m. _Flatteur_, _courtisan du peuple_, _démagogue_. SYN.
Qui plebem colit, qui plebi servit. USUS: Pro truci insectatore plebis,
repente plebicola atque omnis auræ popularis captator evasit.
PLĒBISCĪTUM, i, n. _Plébiscite_. SYN. Populi scitum, tribunitia, rogatio.
USUS: Plebiscito vetare fieri aliquid. Hoc plebiscitum est? hæc lex? hæc
rogatio?
PLEBS, plēbis, f. _Le bas peuple_, _la populace_, _la plèbe_.
SYN. Plebes, vulgus, turba, infima multitudo, infima fæx populi,
misera plebecula. )( Optimates. EPITH. Aliena, infima, optima atque
modestissima, orba tribunis, suspensa et incerta, urbana et perdita,
USUS: Plebs suspensa et incerta, orba tribunis. Cf. Plebeius.
PLECTO, is, ere, a. _Punir_, _châtier_. SYN. Punio, in aliquem
animadverto, pœnas peto. USUS: In suo quisque vitio plectatur, vis
capite, avaritia mulcta, honoris cupiditas ignominia sanciatur. Culpa
plectatur sine invidia. Cf. Punio.
PLECTRUM, i, n. _Petite verge d’ivoire pour toucher les cordes de la
lyre_. SYN. Instrumentum, quo citharœdi chordas lyræ feriunt.
PLĒNĒ, _Pleinement_, _entièrement_, _richement_. SYN. Plane, perfecte,
cumulate. USUS: Homo non plene sapiens et perfecte.
PLĒNĬTŪDO, ĭnis, f. * _Plénitude_.
PLĒNUS, a, um, _Plein_, _rempli de qqche_. SYN. Refertus, confertus,
completus, repletus, oppletus, cumulatus, redundans, affluens; frequens,
frequentatus; integer, perfectus. )( Jejunus, imminutus, exilis. PHRAS.
Militum plena sunt omnia, _tout est plein de soldats_. Urbes militibus
complentur, onerantur; referta militibus omnia et inundata; nulla
regionis pars a militibus vacua; nullum in provincia oppidum, nulla in
oppidis domus militaribus præsidiis non obsessa; omni in loco præsidia
sunt posita; deposita sunt per omnia urbis loca firma militum præsidia;
imposita ubique oppidis præsidia; præsidia in urbes collocata; oppida
omnia præsidiis militaribus sunt occupata, firmata; præsidiis loca urbis
omnia tenentur. USUS: Homo vini plenus. Plenum et confertum ornamentis
dicendi genus. Ratio belli gerendi plena fidei et pietatis. Pleno ore
laudare aliquem.
PLĒRĪQUE, æque, aque, adj. _La plupart_. SYN. Major pars, plerique omnes,
_presque tous_.
PLĒRUMQUE, _Le plus souvent_, _la plupart du temps_. SYN. Magna _vel_
majori ex parte; majore parte; majorem partem; maximam _vel_ magnam
partem, persæpe, fere; multo maxima ex parte; ex parte magna, ex majori
parte. )( Nonnunquam, raro. USUS: Fortuita sunt, quæ plerumque, non
semper eveniunt. Cf. Fere.
PLŌRĀTŬS, ūs, m. _Cris_, _plainte_, _pleurs_, _larmes_. SYN. Planctus,
ejulatus. EPITH. Virginalis, turpissimus. USUS: Ploratum edere Cf. Gemo.
PLŌRO, as, avi, atum, are, 1. n. _Se plaindre_, _se lamenter_. 2. a.
_Pleurer_, _déplorer qqche_. SYN. Ploratum edo. USUS: Senatum plorare et
supplicare prohibuerunt. Cf. Gemo, Lacrimor.
PLŬIT, ēbat, it, imp. _Pleuvoir_. SYN. Imber effluit, funditur. ADV.
Sane. PHRAS. Vehementer pluit, _il pleut à verse_. Procellæ largum imbrem
excussere; imber torrentis modo effusus est maximus; denso operuit campum
nimbo fœda tempestas; nubes sollicitata procella imbrem dedit, effudit;
sollicitatis procella nubibus densus imbre in terram demittitur. Cf.
Pluvia. USUS: Sanguinem pluisse senatui renuntiatum est, _qu’il avait plu
du sang_.
PLŪMA, æ, f. _Plume_, _duvet_. EPITH. Rutila, versicolor. USUS: Pluma
_aut_ folio facilius movetur.
PLŪMĀTUS, a, um, _Emplumé_. SYN. Pinnatus.
PLUMBĔUS, a, um, _De plomb_. USUS: Homo in physicis plane plumbeus, _cet
homme est d’une ignorance complète, crasse, en sciences naturelles_.
Illum plumbeo gladio jugulavit, _avec une épée de plomb, (un sabre de
bois)_.
PLUMBUM, i, n. * _Plomb_, _métal_. Metalli genus.
PLŪMĔUS, a, um, _De plume_. SYN. Plumis refertus. USUS: Collocemus in
culcita plumea, _lit de plume_, _couette_.
PLŪRĬMUM, _Une grande quantité de_, _beaucoup de_. SYN. Multum. )(
Minimum. USUS: Plurimum ingenio tribuo longeque plurimum industriæ.
PLUS, plūris, n. _Plus_, _plus de_, _davantage_. SYN. Magis, amplius,
ultra, præter. PHRAS. 1. Nolo tibi pluribus molestus esse, _je ne veux
pas vous être plus à charge_. Non progrediar longius; non plus negotii
facessam. Non exsequar rem uberius; non excedam modum; non fatigabo te
supra quam velis. Nimio jam multo plus te detineo, alias de tota re agam
abundantius. Cf. Breviter. 2. Plus etiam faciam quam exspectes, _je ferai
encore plus que vous n’attendez_. Exspectationem tuam mea diligentia
vincet. Plus quam pro virili parte oneris ac muneris suscipiam. Paulo
etiam longius, quam officii fines postulent, progrediar. Plus quam pro
virili parte adnitar. Amplius etiam, quam officii ratio postulet a me
exspecta. Plus etiam, quam pars virilis postulat, oneris subibo; supra
vires se extendet mea industria. USUS: Plus, plusque te in dies diligo,
_je vous aime de plus en plus_. Nunquam Romæ plus triduo fui. Tantumdem
et plus etiam nunc vales gratia. Quæso ne plus sit annua provincia,
_je vous en prie, que je ne garde pas ma province plus d’un an_. Annos
sexaginta natus aut plus eo, _ou plus_. Plus hostium fuga, quam prœlium
absumpsit.
PLUSQUAM, _Plusque_. SYN. Supra quam; ultra quam; amplius.
PLŬTĔUS, i, m. * _Mantelet, toit de défense, parapet_. Machinæ bellicæ
genus.
PLŬVĬA, æ, f. _Pluie_. SYN. Imber, cœlestes aquæ. PHRAS. 1. Pluvia erat
maxima, _la pluie était torrentielle_. Repente ingentibus procellis
effusus est imber; ingenti fragore cœli procella effusa est; nimbus
cum fragore cœli decidens repente obstrepebat; imber ingens grandine
mistus omnia turbarat. Procella ingens imbrem vix sub tectis tolerabilem
effudit. Imber violentius quam alias fusus campos lubricos fecit. Tanta
vis aquæ dejecta fuerat, tanta repente cœlo missa vis aquæ, ut itinera
abrumperet. 2. Assiduæ erant pluviæ, _les pluies étaient continuelles_.
Magnos et assiduos imbres habebamus. Imbres continui, campis omnibus
inundantes, iter prope intercluserant. Aer concretus in nubes cogebatur
humoremque colligens terram augebat imbribus. Tanta erat continuatio
imbrium, ut campi nimbo obruti, cœlestibus aquis restagnarent. USUS:
Equidem etiam pluvias metuo, si prognostica nostra vera sunt: ranæ enim
ῥητορεύουσιν, _pour moi je crains les pluies, si nos pronostics ne sont
pas trompeurs, car les grenouilles pérorent à leur façon (coassent)_. Cf.
Pluit.
PLŬVĬĀLIS, e, gen. com. _De pluie_, _pluvieux_, _qui amène la pluie_.
USUS: Venti pluviales.
PLŬVĬUS, a, um, _De pluie_, _pluvieux_. USUS: Aqua pluvia arceatur.
PŌCŬLENTUS, a, um, _Potable_. SYN. Quod in potum sumi potest. USUS: Ea
pars oris, qua esculentis et poculentis iter natura patefecit.
PŌCŬLUM, i, n. _Vase à boire_, _coupe_. SYN. Scyphus. EPITH. Exhaustum,
mortiferum, aureum, frequens, immane, magnum, minutum, rorans, non pauca.
USUS: Poculorum magnitudine bibendoque cunctos Græci superant. Poscunt
majoribus poculis (_scil._ bibere), _demandent à boire dans des coupes
plus grandes_.
PŎDĂGRA, æ, f. _Goutte aux pieds_. SYN. Dolor artuum, dolores pedum.
PHRAS. Podagra laborat, _il a la goutte_. Podagræ doloribus ardet
maximis; ex pedibus laborat; articulorum dolores habet maximos; podagræ
doloribus cruciatur maximis; pedum doloribus afficitur maximis, qui nihil
omnino remittunt. USUS: Cum podagræ doloribus arderet.
PŎĒMA, ătis, n. _Poëme_, _pièce de vers_. EPITH. Electum, recens. USUS:
Poema facere, componere, condere.
PŒNA, æ, f. _Peine_, _châtiment_; _souffrance_, _incommodité_. SYN.
Supplicium, animadversio, mulcta; damnum, incommodum. )( Prœmium,
beneficium, commodum. EPITH. Acerbissima, certa edicti, communis,
crudelis, digna scelere alicujus, divina, humana, dulcior, gravis,
iniqua, injusta, insignis, justa, legitima, maxima, levior, nimis magna,
minor, nova, par, præsens, recens, sempiterna, singularis, tanta,
tardior, tristis. Pœnæ certissimæ, dispares, justæ et graves, patriæ,
præpetes, seræ sed justæ tamen ac debitæ. PHRAS. 1. DEUS graves pœnas
de perjuris sumet, _DIEU punira cruellement les parjures_. Graves de
perjuris pœnas expetet, petet, repetet; perjuris graves pœnas irrogabit;
gravibus pœnis perjuros afficiet, perjuros gravibus suppliciis addicet;
perjurium gravi supplicio vindicabit; de perjuris grave supplicium
sumet; perjuros gravi pœna mulctabit. Cf. Punio, Supplicium. 2. Perjuri
graves pœnas subibunt, _les parjures seront sévèrement châtiés_. Pœnas
dabunt, luent, ferent, sustinebunt gravissimas; pœnas DEO solvent,
pendent, dependent gravissimas; gravissimas ad pœnas et supplicia
trahentur, rapientur; pœnas dabunt, capient, suscipient gravissimas.
3. In transfugas gravis pœna constituta est, _on a édicte un grave
châtiment contre les transfuges_. Pœna statuta, comparata est; supplicium
grave constitutum, inventum, excogitatum, exquisitum est. 4. Non eris
liber a pœna, _vous n’éviterez pas la peine_. In pœna eris; in pœnis
hærebis; pœnam non effugies; e pœna non elaberis; pœna non liberaberis;
pœnam persolves integram; supplicium non condonabitur, non remittetur.
Cf. Impunitus. USUS: Pœnas persequi judicio ab aliquo. Pœna teneri.
Judiciorum pœnis obligari. Pœnas alicui expendere. Judicio et legibus
dare pœnas. Maximas pœnas pendo temeritatis meæ, _je suis cruellement
puni de ma témérité_. Repetere pœnas ab aliquo, _tirer vengeance de qqn_.
Afficere aliquem pœna, _punir, châtier qqn_.
PŒNĬTENS, entis, omn. gen. _Qui se repent_, _repentant_. USUS: Optimus
est portus pœnitenti mutatio consilii, _le meilleur port pour celui qui
se repent, c’est le changement de conduite_. Cf. Pœnitentia.
PŒNĬTENTĬA, æ, f. * _Repentir_, _regret_. SYN. Dolor ob admissa peccata.
PHRAS. 1. Pœnitentiam agit, _il fait pénitence_. Serio de admissis a se
criminibus dolet; ex flagitiorum suorum recordatione dolore afficitur
gravissimo; seria illum erratorum pœnitentia subit; pœnitens consilii
impii factione serio resipiscit; pœnitet nunc hominem impii consilii,
stultitiæ piget pudetque; semet nunc ille acriter dolenterque incusat;
magnum ex flagitiorum suorum recordatione dolorem capit, suscipit; ex
scelerum suorum memoria dolorem habet acerbissimum. 2. (Pœnitentiam facit
de peccatis suis, VULG.), _il fait pénitence de ses péchés_. Voluntaria
castigatione corporis propitiando numini dat operam; præteritæ vitæ labem
piaculo aliquo diluit; præteritæ vitæ peccata quam acerrime vindicat;
vitæ licentius actæ supplicia a semetipso exigit; voluntariis suppliciis
scelera sua expiat. Pœnas nunc a semetipso repetit vitæ liberius
actæ; dignas nunc peccatis suis pœnas suscipit; voluntariis corporis
afflictationibus susceptisque sponte cruciatibus DEO, quas debet,
pœnas dependit; corpus crebris et voluntariis afflictatum suppliciis
et nocturnis ægrum pervigilationibus pœnas nunc sustinet vitæ libere
intemperanterque actæ; durissimo vitæ genere, inedia, nuditate, frigoris
æstusque tolerantia semetipsum discruciat; omnia vitæ incommoda, famem,
sitim, æstum, frigus, vigilias laboresque admirabili patientia tolerat et
ab omni se corporis voluptate abstinet. Cf. Mortificatio. 3. (Pœnitentiam
in confessione peregi, VULG.), _j’ai accompli la pénitence que mon
confesseur m’avait imposée_. Illo, quod a Sacerdote mihi impositum est,
piaculo peccata dilui; pœnas a conscientiæ arbitro statutas persolvi;
pœnas in sacro tribunali mihi irrogatas dependi; id quod in mulctæ
irrogatione præscriptum est, exegi; preces pœnæ nomine, loco, causa
indictas, _vel_ mulctæ, piaculi nomine indictas persolvi. USUS: Sera
pœnitentia regem subiit.
PŒNĬTET, ŭit, ere, imp. _Se repentir de_, _regretter_. SYN. Tædet, piget
me, dolore afficior. ADV. Vehementer intemperantiæ, vitæ valde. USUS: Suæ
quemque fortunæ pœnitet. Sapientis est proprium, nihil, quod pœnitere
possit facere, _il appartient au sage de ne rien faire dont il puisse
avoir à se repentir_. Si liceret, ut iis, qui in itinere deerrarunt,
sic vitam deviam secutos, corrigere errorem pœnitendo, felicior esset
emendatio temeritatis, _réparer une faute par le repentir_. Non me
consilii mei pœnitet. Cf. Pœnitentia.
PŎĒSIS, is, f. _La poésie_; _poëme_, _poésie_. SYN. Poetica; poema.
EPITH. Amatoria, tanta. USUS: Claris coloribus picta vel poesis est vel
oratio.
PŎĒTA, æ, m. _Poëte_. SYN. Poeticæ peritus; auctor, conditor carminum;
fabularum conditor. EPITH. Adstrictior versu orator, bonus, non inutilis,
clarissimus, disertissimus, divinus, durissimus, egregius. Epicus,
summus, facetissimus, familiaris, gravis et ingeniosus, iners, ineptus,
liber, magnus, malus, obscurus, rudis, prudens, sapiens, suavis,
tragicus. Poetæ veterrimi, æquales, comici, frequentiores, liberiores
in re aliqua, nobiles, novi, sancti, veteres, veri. Finitimus oratori,
numeris adstrictior paulo, verborum tamen licentia liberior. Multis
generibus ornandi socius, ac pene par. USUS: Poetam aiunt neminem
bonum esse posse, sine inflammatione animorum et sine quodam afflatu
velut furoris, _nul ne saurait être bon poëte sans enthousiasme et sans
une sorte de fureur divine_. Poeta virtutes oratoris persequitur, cum
sit numeris adstrictior, verborum autem licentia uberior. Poeta natura
ipsa valet et mentis viribus excitatur et quasi divino quodam spiritu
afflatur; quare sancti appellantur Ennio, quasi deorum aliquo dono et
munere commendati nobis esse videantur. Plurimarum fabularum poetria,
_femme poëte_.
PŎĒTĬCA, æ, f. _La poésie_, _l’art poétique_. SYN. Ars et ratio
faciendorum carminum. USUS: O præclaram emendatricem vitæ Poeticam!
PŎĒTĬCĒ, _A la manière des poëtes_, _comme les poëtes_. SYN. Poetarum
more _vel_ modo.
PŎĒTĬCUS, a, um, _Poétique_, _de poésie_. USUS: Numerus, verbum poeticum.
POL! _Par Pollux! en vérité!_ Vox jurandi.
PŎLĬO, is, ĭi _vel_ īvi, ītum, ire, a. _Polir_, _perfectionner_. USUS:
Polire, expolire orationem. Absolvere et perpolire aliquid imperfectum.
Polire, lævigare gemmas, _polir des pierres précieuses_.
PŎLĪTĒ, _D’une manière polie_, _délicate_; _avec art_, _perfection_. SYN.
Ornate, eleganter, splendide.
PŎLĪTĬA, æ, f. _Organisation politique_, _gouvernement_. Institutum
civile. USUS: In Platonis politia.
PŎLĪTĬCUS, a, um, _Relatif à la politique_, _politique_. USUS:
Philosophi, libri politici, ouvrages politiques.
PŎLĪTUS, a, um, _Poli_, _cultivé_; _limé_, _châtié_, _élégant_. )(
Impolitus. USUS: Vir omni liberali doctrina politissimus. Homo ad
persuadendum concinnus, perfectus, scitus, politus e schola, _personne
douée du don de persuader, formée et perfectionnée dans l’école_.
Politus, urbanus, elegans. Cf. Elegans.
POLLĔO, es, ere, n. _Être fort puissant en qqche_, _pouvoir_. SYN.
Possum, valeo. USUS: Filius plus pollet potiorque est patre. Pollere
scientia et virtute. Eius judicium et voluntas plurimum apud eum pollet.
Cf. Valeo.
POLLEX, ĭcis, m. _Le pouce_.
POLLĬCĔOR, ēris, cĭtus sum, eri, d. a. _Promettre_. SYN. Promitto,
profiteor, defero, offero. ADV. Cumulatissime omnia, benigne, celeriter,
gratis, liberaliter, liberalissime, prolixe, studiose, ultro. PHRAS.
Polliceor tibi pro certo, _je vous promets et vous pouvez y compter_.
Hoc promitto ac spondeo, nec constantia fidesque deerit promissis. Pro
certo hoc tibi polliceor ac confirmo, me eam rem perfecturum. Promisso
hoc teneri volo, et summam promissi mei complebo. Non frustra te
spe ac promissis tenebo. Stabo promissis. Promissa faciam. Promisso
fides exsistet. Qua me obstrinxi sponsione, quo me vinculo sponsionis
obligavi, teneri me volo. Fidem tibi do, me tua causa omnia facturum.
Non te pluribus promissis ac pollicitationibus onerabo, quam quæ
solvere sit animus. Cf. Promitto. USUS: Ego tibi profiteor ac polliceor
singulare studium meum. Polliceor tibi hoc bona fide. Quæ polliceris
exspectabo ego, nec exigam, sed grata erunt, si solveris. Ultro, benigne,
liberaliter pollicetur, imo recipit. Græcia dextram tendit Italiæ eique
suum præsidium pollicetur.
POLLĬCĬTĀTĬO, ōnis, f. _Offre_, _promesse_. SYN. Promissio. EPITH.
Finitæ. Cf. Promissum.
POLLĬCĬTOR, aris, atus sum, ari, d. a. * _Offrir_, _promettre_. USUS:
Sollicitando et pollicitando eorum animos lactas.
POLLINCTOR, ōris, m. * _Préparateur de cadavres_, _ensevelisseur_,
_croque-mort_. SYN. Unctor cadaverum, funerum curator.
POLLINCTŪRA, æ, f. * _Soin des funérailles_. SYN. Curatio funeris.
POLLŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Souiller_, _profaner_, _déshonorer_.
SYN. Macula afficio, inquino, contamino, maculo, fœdo, violo, perverto,
conturbo. USUS: Divina et humana jura inexpiabili scelere, omni flagitio
polluit labes illa impura.
PŎLUS, i, m. _Pôle_. SYN. Vertex.
PŌMĀRĬUM, ĭi, n. _Verger_. SYN. Hortus arboribus consitus.
POMĔRĪDĬĀNUS, a, um, _Qui a lieu après-midi_, _de l’après-midi_. SYN.
Postmeridianus. USUS: Tempus, somnus, deambulatio pomeridiana.
POMŒRĬUM, ĭi, n. _Espace vide en dedans et en dehors des murs de Rome,
marqué par des bornes en pierre, et limitant les auspices urbains_. SYN.
Locus circum mœnia vacuus. USUS: Jura pomœriorum.
POMPA, æ, f. _Procession publique où l’on portait les images des dieux,
et qui se faisait dans les fêtes solennelles_; _pompe_, _cortége_. SYN.
Spectaculum apparatusque solemnis cum ostentatione et magnificentia
quadam, qualis fieri solet in publicis supplicationibus et triumphis.
EPITH. Acerba, molesta, tota. USUS: In dicendo speciem et pompam
adhibere. Cadaver exsequiis, pompa, laudatione spoliatum. Tota petitio
illustris, splendida, pompæ plena, summam speciem ac dignitatem habuit.
PŌMUM, i, n. _Fruit de toute espèce_. EPITH. Crudum maturum et coctum.
USUS: Pomorum jucundus non gustatus solum, sed odoratus etiam et aspectus.
PONDĔRO, as, avi, atum, are, a. _Peser_; _examiner_, _juger_. SYN. Pendo,
appendo; expendo, examino, æstimo. USUS: Causæ ratione, non vocibus
ponderari debent. Quo animo fecerit, imprimis ponderandum est, _il faut
d’abord examiner dans quelle intention il a agi_. Judicio certo aliquid
ponderare. Fides ex fortuna non est ponderanda. Rem non suis ponderibus,
sed populari quadam trutina examinare, non convenit judici, cujus est
causas quaslibet suis momentis ponderare. Cf. Examino, Expendo.
PONDĔRŌSUS, a, um, _Pesant_, _lourd_. USUS: Ponderosam aliquam epistolam,
plenam omnium non modo actionum, sed etiam opinionum, _une lourde
lettre_, _c. à d._, _très-longue, pleine de détails_.
PONDO, (abl. adverb. sumptus _vel_ subst. indecl.), _Au poids_, _en
pesant_; _une livre_. SYN. Libra. USUS: Auri pondo centum, _cent livres
d’or_. Exercitus coronam auream Dictatori libram pondo decrevit, _une
couronne d’or d’une livre pesant_.
PONDUS, ĕris, n. _Poids_, _pesanteur d’un corps_. SYN. Gravitas,
momentum. EPITH. Contrarium, dignum æstimatione, inæstimabile, grande,
grave, infinitum, innumerabile, magnum auri, majus argenti, permagnum
argenti, naturale, par. USUS: 1. In terram omnia feruntur suo pondere.
Suis rem ponderibus examinare. 2. Vis, auctoritas, gravitas, momentum,
_poids_, _autorité_, _influence_. Tuæ litteræ maximi sunt apud me
ponderis, _tes lettres font le plus grand effet sur moi_. Verborum
pondera, _autorité des mots_. Singula verba, singula pondera.
PŌNE, _Après_, _derrière_. SYN. Post. USUS: Ante, pone, ad dextram, ad
lævam, sursum, deorsum.
PŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Poser_, _proposer_. SYN. Propono.
USUS: 1. Rem in medio conspectu ponere. Ponere alicui quæstionem. 2.
Depono, _poser_, _déposer_, _quitter_. Tunicam, arma, bellum, inimicitias
ponere. 3. Adhibeo, adjicio, _mettre_, _placer_. In aliqua re multum
operæ, curæ; totum animum, curam, diligentiam ponere. 4. Consumo,
_employer à_, _appliquer à_. Diem, multum temporis in aliquo negotio
ponere. Ponere longam orationem in re aliqua. 5. Figo, statuo, repono,
censeo, reputo, colloco, judico, puto, _mettre au rang_, _au nombre
de_, _regarder comme_; _déposer_, _quitter_. Ponere mortem in malis;
aliquid in laude, vitio ponere; in beneficii loco, in minimis, in lucro
ponere. Multum in alicujus fide ac prudentia ponere. Beatam vitam multi
in voluptate ponunt. In una celeritate posita salus est. Salutem patriæ
in hoc vestigio temporis positam esse arbitror. Ponere beneficium apud
ingratum. Se extra culpam ponere, _montrer qu’on n’est pas coupable_.
6. Rem in medio ponere; ponere ante oculos, _mettre sous les yeux_.
Ponere in loco testimonii aliquid; loco sceleris aliquid ponere. In te
positum est, _il dépend de vous_. Ponamus, satis in eo fuisse orationis
et ingenii, _supposons que, etc._ Finge, rem ita habere; fac, ita esse;
puta, statim interrogari te.
PONS, pontis, m. _Pont_. EPITH. Angustus, aureus. PHRAS. 1. (Ex insula
pontem ad urbem fecit, VULG.), _il fit un pont pour relier l’île et
la ville_. Insulam ponte facto conjunxit urbi; pons lapideus flumini
impositus jungit urbem. Urbs angusto ponte adjungitur et continetur. 2.
Pontem facere, _faire, établir un pont_. Fluvium ponte jungere; ripas
committere; pontem sternere; pontem inducere; pontem consternere; flumen
ponte consternere; pontem in flumine facere; fluvio pontem imponere;
fluminis _aut_ fossæ transitum ponte conjungere. 3. Pontem rescindere,
_couper, rompre un pont_. Pontem a tergo interscindere, rescindere,
dissolvere, rumpere, interrumpere, disturbare intercidere. USUS: Pontem
facere, efficere. Pontem reficere, instaurare. Pontem demittere,
dejicere, _démolir, renverser un pont_.
PONTĬFEX, ĭcis, m. _Grand-prêtre_, _pontife_. SYN. Antistes Sacrorum,
Religionis; qui sacris præest et publicis sacerdotiis. EPITH. Magnus,
maximus, peritissimus; veteres, minores. PHRAS. 1. Pontifex Romanus, _le
souverain Pontife_. Summus DEI in terris Vicarius; Christianæ religionis
summus Antistes _vel_ Interpres; Christianæ reipublicæ Moderator et
Rector; supremus Christianæ rei Arbiter; summus Ecclesiæ Pastor;
Christianæ reipublicæ Caput ac Princeps. 2. Pontificem creare, _élire
un pape_. Summum alicui Pontificatum deferre; summum augustissimumque
sacerdotium alicui conferre; ad summi Pontificatus fastigium aliquem
evehere; vicariam Christi in terris potestatem alicui permittere;
Reipublicæ Christianæ gubernacula alicui conferre; ad Pontificii imperii
principatum aliquem evocare, aliquem eligere, qui DEI vice in terris
fungatur. 3. Pontifex nunc est Leo XIII, _Léon XIII est maintenant
Pape_. Christianæ reipublicæ clavum tenet; gubernacula moderatur;
vicariam Christi in terris potestatem obtinet; Christianæ reipublicæ
præest, præsidet; Christianæ reipublicæ principatum tenet; Christi vices
personamque in terris gerit, sustinet; pontificatum gerit Leo XIII. USUS:
Metellus pontifex diu ei sacerdotio præfuit. Pontificis partes, munia
gerere, agere, sustinere.
PONTĬFĬCĀLIS, e, gen. com. _De pontife_, _pontifical_. USUS: Auctoritas,
jus Pontificale.
PONTĬFĬCĀTŬS, ūs, m. _Dignité_, _fonctions de pontife_, _pontificat_.
PHRAS. Summi Pontificis dignitas; supremi pontificatus honores;
Pontificia potestas nullis terrarum finibus circumscripta; sacerdotalis.
Imperii Majestas; Ecclesiæ universæ, Christianæ reipublicæ Principatus.
Vicaria Christi in terris potestas; summum augustissimumque sacerdotium.
USUS: Statæ cerimoniæ Pontificatu continentur.
PONTĬFĬCĬUS, a, um, _Du pontife_, _pontifical_. SYN. Pontificalis. USUS:
Jus Pontificium.
PONTUS, i, m. _La mer_. USUS: Pontus Euxinus, _la mer Noire_, _le
Pont-Euxin_.
PŎPĪNA, æ, f. _Restaurant_, _auberge_, _cabaret_. SYN. Ganea, culina.
EPITH. Teterrima, tenebricosa. USUS: In lustris, popinis, alea, vino,
tempus ætatis omne consumere.
PŎPLES, ĭtis, m. _Jarret_. SYN. Pars genu posterior.
PŎPŪLĀBUNDUS, a, um, * _Ravageur_, _dévastateur_. USUS: Populabundi magis
in fines excurrerunt, quam justi belli more.
PŎPŬLĀRIS, e, gen. com. _Qui concerne le peuple_, _propre au peuple_.
SYN. Vulgaris ADV. Maxime, vere, fallaciter, ficte, sapienter,
vehementer. USUS: 1. Verba popularia; ad popularem modum sensumque
accommodata, _expressions populaires_. 2. Populi studiosus, _démagogue_,
_démocrate_. A gravitate Patrum desciscere et popularem fieri. Qui ea
faciunt dicuntque, quæ multitudini jucunda, populares dicuntur. Causa
plausibilis et popularis. Rumusculos populares aucupari. Auræ popularis
captator evasit. 3. (Civis conterraneus, VULG.), _compatriote_. Socrates
non popularis alicujus loci, sed civis mundi. Solon popularis meus.
PŎPŬLĀRĬTER, _D’une manière vulgaire_, _commune_. USUS: Populariter
vivere, loqui.
PŌPŬLĀTĬO, ōnis, f. * _Ravage_, _dévastation_. USUS: Illa gens
populationibus incursionibusque melior est, quam justa pugna. Late
populationem facere. Hostem populatione prohibere.
PŌPŬLOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Ravager_, _dévaster un pays_.
SYN. Vasto, vastitatem infero. PHRAS. Hostis late populatus est omnia,
_l’ennemi a ravagé au loin les environs de la ville_. Incursiones fecit
in agrum Romanum; prædas egit; agrum depopulationibus et incendiis
deformavit; populatione fines eos peragravit; cum agris vicisque urendo
populandoque bella gessit, cum ferro ignique excursiones fecit in
agrum Romanum; agrum excursionibus depopulatus est; omnis ira belli ad
populationem agri vertit; fœdati agri, terror injectus oppidis; per
expeditiones parvas nocturnis incursionibus vastitatem agris intulit;
prædas ex villis vicisque egit ingentes, nulla incolumi relicta re,
cui ferro aut igni noceri posset; vicos expugnavit, inflammavit tecta,
hominum pecudumque prædas egit; vicos per devastationem deussit;
incursavit in fines Romanos; populationem fecit; vastati agri ustique,
nec solum modo vastum Romanis relictum, sed vicis quoque illatus ignis
est; populabundus in agrum Romæ incidit cumque ferret passim omnia
atque ageret, cædes ac incendia faceret, nihil intactum bello reliquit;
infesto exercitu populabundus ivit, multiplicemque prædam cepit; agrum
populabundus iniit, neque latius unquam actæ prædæ sunt. Cf. Vasto. USUS:
Noctu agros populabatur.
PŎPŬLUS, i, m. _Peuple_. SYN. Multitudo, civium multitudo, plebs, vulgus,
plebecula urbana. EPITH. Absens, amicissimus, appetens omnium bonorum,
desipiens, diversus, exorabilis, fidelis et illustris, fœderatus, fortis,
frequens, gratus, ingratus, invictus, invitus, languens, effrenatus,
liber, levissimus, orbus, peculiaris, sollicitus, terribilior; virtute,
justitia carior, vacuus metuum, vanus, urbanus, universus, omnium gentium
dominus atque rector. Populi procerissimi, boni firmique, externi,
florentes atque integri, immensi, immunes, imperiosi, parati, opulenti,
potentes, privati, non solum conscii libidinis, sed etiam injusti. USUS:
Populus Romanus victor omnium gentium. Populus ex incertissimo sumit
animos.
PORCUS, i, m. _Porc domestique_. SYN. Sus. EPITH. Femina. USUS: Villa
abundat porco, hædo, agno. Porco anima pro sale data est, ne putresceret.
PORRECTĬO, ōnis, f. _Extension_, _allongement_. EPITH. Facilis. USUS:
Brachiorum, digitorum porrectio _vel_ contractio.
1. PORRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. _Étendre_, _allonger_. SYN.
Tendo, intendo, extendo, admoveo. )( Contraho. ADV. Aliquando. USUS:
Porrigere suam fidem, dextram supplici jacenti, afflicto. Manus in mensam
porrigere. Urbs in longum porrecta.
2. PORRĪGO, ĭnis, f. * _Teigne_, _maladie de la peau_. Genus morbi inter
pilos. USUS: Impexa porrigine fœdum caput.
PORRO, _Donc_, _maintenant_. SYN. Sed, igitur. USUS: 1. Vide porro
cætera. 2. Sane, _et qui plus est_, _et bien plus_. Restant plura, sed
exigua porro et minima, _restent plusieurs choses, mais peu importantes
et même très peu importantes_.
PORTA, æ, f. _Porte_. SYN. Janua. EPITH. Triumphalis. PHRAS. Portas
perfringere, _briser les portes_. Moliri obices portarum; portarum
claustra effringere; seras claustraque refringere; portas exscindere;
portis vim afferre. USUS: Bibulus pedem porta non extulit. Porta
cataracta dejecta clausa erat; eam partim vectibus levant, partim funibus
subducunt in tantum altitudinis, ut recti subire possent, _la porte était
fermée par une herse_.
PORTENDO, is, di, tum, ere, a. _Prédire_, _prophétiser_, _pronostiquer_.
SYN. Prænuntio, prædico, præmonstro. USUS: Significationes rerum
futurarum, quæ tum vigilantibus, tum dormientibus portenduntur. Magnorum
periculorum metus ex ostentis portenditur. Quod ostendunt, monstrant,
prædicunt, ostenta, portenta, monstra, prodigia dicuntur. Cf. Omen.
PORTENTŌSUS, a, um, _Prodigieux_, _merveilleux_. SYN. Monstrosus,
prodigiosus.
PORTENTUM, i, n. _Monstruosité_, _miracle_, _prodige_. SYN. Monstrum,
prodigium. EPITH. Certissimum, maximum, fatale. USUS: Clodius fatale
portentum reipublicæ. Cf. Prodigium.
PORTĬCŬS, ūs, f. _Galerie_, _colonnade_, _portique_. SYN. Ambulatio,
xystus. EPITH. Excelsa, inferior, minus onerosa et multo quidem facilior.
USUS: Pavimentata porticus, in qua inambulavimus. Porticu ædes cingere.
PORTĬO, ōnis, f. _Division_, _partie_, _portion_. SYN. Pars. USUS:
Omnes Asiæ civitates pro portione in provincias descripsit. Frumentum
Mamertinis pro portione imperatum.
PORTĬTOR, ōris, m. _Péager_, _receveur du péage_. SYN. Publicanus,
exhibendis portoriis præfectus. USUS: Portitorum quæstus in omnium odium
incurrit.
PORTO, as, avi, atum, are, a. _Porter_, _transporter_. SYN. Fero,
comporto, defero, deporto, conveho. ADV. Undique furta. USUS: Ad Antonium
frumentum omne portatur, _on porte tout le blé chez Antoine_. Omnia mea
mecum porto.
PORTŌRĬUM, ĭi, n. _Droit d’entrée ou de sortie pour les merchandises_,
_droit de douane_. SYN. Vectigal, quod in portu exigitur pro mercibus,
etc. EPITH. Certum. USUS: Portorium imponere; portorii nomine aliquid
exigere; portorium dare; portorium locare alteri _vel_ conducere. Omnia
Italiæ portoria sublata sunt. Cf. Vectigal.
PORTŬŌSUS, a, um, _Qui a beaucoup de ports_. USUS: Mare minime portuosum.
PORTŬS, ūs, m. _Port_; _refuge_, _asile_, _abri_. SYN. Locus in littore
tutus appellendis navibus, portus claustra. EPITH. Celeberrimus,
plenissimus navium, optimus, propior, tranquillus et tutus, clausus,
ultimus. Manufacti, munitissimi. PHRAS. Portum contingere propter ventum
non potuimus, _le vent nous empêcha de pénétrer dans le port_. Portum
restante vento tenere non potuimus; rejecti sumus a portu restante
vento; portum ventus eripuit; submovit nos a portu ventus; ne portum
obtinere, ingredi, subire liceret, ventus effecit; portum restante
vento inire, assequi non licuit; venti vis adversi portu nos arcuit,
prohibuit, amovit, exclusit; portum subire conantes vis adversa venti
repulit, rejecit. USUS: Ex portu prodire, progredi, _quitter le port,
sortir du port, mettre à la voile_. In portum invehi, deferri, venire, se
recipere; portum capere, portum tenere, _arriver à bon port_. Naves in
portum cogere, conjicere, compellere, _rassembler les vaisseaux dans le
port_. In portu esse, in portu navigare, in tuto esse, extra periculum
esse, _être dans le port, en sûreté_. Fugæ portus erat in tuis castris,
et subsidium salutis. Portus ac perfugium supplicii, _c’est un refuge et
un port, un abri contre le supplice_.
POSCO, is, pŏposci, poscĭtum, ere, a. _Demander, solliciter qqche._ SYN.
Peto, flagito, requiro. USUS: Non desinit a me litteras poscere. Cf. Peto.
PŎSĬTĬO, ōnis, f. _Position d’un corps_, _situation d’un lieu_. USUS:
Urbis positio pulcherrima.
POSSESSĬO, ōnis, f. _Action de posséder_, _possession_, _jouissance_,
_propriété_. SYN. Jus possidendi; bona, prædia, fundi. EPITH. Caduca,
vacua, certa, stabilis, flagitiosa, incerta, infinita, libera et
immanis, major, perpetua, privata, propria, pulcherrima, tota, vetus.
Possessiones alienæ, diuturnæ, ineptæ, in casu positæ, innumerabiles,
invidiosæ, paternæ atque avitæ, reliquæ, relictæ, sacrosanctæ, variæ
et multæ, venales, proscriptæ, voluptuariæ, urbanæ, rusticæ. USUS:
Dare possessionem secundum tabulas; in possessionem ex edicto mittere,
_envoyer qqn en possession_. In possessionem alienam irruere; in
possessionem quasi vacuam et caducam involare; pedem in possessionem
ponere; possessionem occupare, _être en possession de biens_, _les
posséder_. Possessionem habere, tenere; in possessione aliquid retinere;
in possessione esse, consistere, manere, _rester en possession_, _jouir
de ses biens_. Possessione aliquem pellere, depellere, deturbare,
exturbare, movere, dimovere, dejicere, _chasser qqn de ses propriétés_.
Possessione cedere, decedere, _renoncer à la propriété_. Possessionem
recuperare, _recouvrer la possession de ses biens_. Possessionem
restituere, _restituer les possessions_.
POSSESSOR, ōris, m. _Possesseur_, _propriétaire_. EPITH. Acerrimus,
turpissimus. USUS: Possessores suis ædibus pelluntur. Virtutum
possessores num pauperes nominabimus?
POSSĬDĔO, es, ēdi, essum, ere, a. _Posséder qqche_, _avoir en sa
possession_. SYN. Teneo. ADV. Honestius, communiter, longe aliter,
precario, proprie, vere, imprudentissime, publice, recte. USUS: Plus
fidei quam artis in se possidet. Magnam vim et religionem possidet
paternus sanguis, _le sang paternel a une grande force et des droits
sacrés_. Forum armatis possidet, _il occupe le forum avec des bandes
armées_.
POSSUM, pŏtes, pŏtŭi, posse, n. _Pouvoir_, _être en état de_, _avoir les
moyens_, _la faculté de_. SYN. Licet, queo, valeo, polleo, potestas est,
potestatem habeo, potestate valeo, facultas est, facultatem habeo, potis
sum; facultas, potestas datur; mihi liberum est, optio est et potestas;
facultas fert. ADV. Amplius nihil, amplius quid commodissime, fortasse,
cumulatissime, facillime, melius, multum auctoritate, multum ingenio,
nusquam, omnino, nihil, parum usu, perridicule, plane, plane non, nullo
modo, plurimum apud aliquem, plurimum in dicendo, multum mari, opibus,
pecunia, viribus, pulchre, non curate, recte, quam maxime, quoquo modo,
supra nihil, tuto non. PHRAS. 1. Si possem, libenter onus hoc subirem,
_si je le pouvais, je me chargerais volontiers de ce fardeau_. Si tantam
rem efficiendi facultatem haberem; si res mihi integra foret et libera;
si liceret; si copia esset et facultas; si facultatem res tempusque
concederet; si soluta mihi essent omnia; si in manu esset; si meorum
esset nervorum, si ferendo essem, libenter hoc onus subirem. 2. Hoc
tibi possum promittere, _je puis vous le promettre_. Tantum polliceri
habeo; affirmare istud pro certo habeo, mihi nec animum, nec industriam
defuturam; istud, quin promittam, nihil prohibet. 3. Non potui me ultra
defendere, _je n’ai pu me défendre plus longtemps_. Non reperiebam,
quemadmodum me defenderem; nihil erat, quo me tuerer; jam me omnis
defensio defecerat; erepta mihi jam erat et adempta omnis potestas me
tuendi; nequidquam mihi porro consulere, rerum mearum jam plane eram
impotens; nec fugæ, nec pugnæ satis jam potens eram deprehensus in
medio; eo processeram, ut receptum ad tutiora consilia non haberem;
ad ulteriorem defensionem, loci et virium infirmitas me impediebat;
copia jam non erat, nec facultas ultra hosti obsistendi; non jam erat
defendendi mei locus; præcisa mihi erat omnis porro defensio; effugere
jam hostis manus non poteram. 4. Ego prodesse tuæ causæ non multum
possum, _je ne puis vous être fort utile_. Minimum tibi in me momentum
est ad causæ tuæ patrocinium; parum in me præsidii est ad causam tuam
defendendam. 5. Loqui præ lacrimis non potuit, _ses larmes l’empêchèrent
de parler_. Dicenti lacrimæ simul spiritum, simul vocem interclusere; nec
jam natura ferebat, ut cœptum sermonem pertexeret lacrimis impeditus.
6. (Defendam te, quantum possum _vel_ pro posse te defendam, VULG.),
_je vous défendrai par tous les moyens en mon pouvoir_. Defendam te pro
virili parte, quoad feret facultas; quoad ejus fieri poterit, quoad ejus
facere potero, si quo pacto potero, strenue tuas partes agam. USUS: Ego
usu parum, nec ingenio satis possum. Quod fieri poterit, non negligam.
Quantum valeo quantumque possum. Non possum, quin exclamem, _je ne puis
m’empêcher de_..... Cf. Valeo, Potestas.
POST, _Derrière_, _après_, _ensuite_. SYN. Postea, posthac, post id
tempus, sub, secundum. )( Ante, a fronte, initio, primo. PHRAS. Paucis
post illud prœlium annis, _peu d’années après cette bataille_. Paucis
annis, quam pugnatum erat; secundum atrocissimum illud prœlium; paucis
interjectis annis; paucis ab illo prœlio annis. USUS: Aliquot post
menses. Consul post urbem conditam felicissimus. Paucis post diebus.
Paucos post annos.
POSTĔA, _Après cela_, _ensuite_. SYN. Post, posthac, posterius, præterea,
deinceps, tum, inde, secundum ea, reliquo tempore. USUS: Cedo, quid
postea? _Eh bien! après? et puis après?_
POSTĔĀQUAM, _Après que_. USUS: Posteaquam ego veni. Postea vero quam ego
veni.
POSTĔRI, ōrum, m. pl. _La postérité_, _les descendants_. SYN. Posteritas,
qui inferioris sunt ætatis. USUS: Horum posteri degenerarunt. Ut esset ad
posteros miraculi ejus monimentum. Maxima pars ejus gloriæ in posterorum
memoriam promineat.
POSTĔRĬOR, ōris, gen. com. _Qui vient après_, _le second_. )( Superior.
USUS: 1. Posteriores cogitationes, ut aiunt, sapientiores esse solent,
_les secondes pensées sont, dit-on, les meilleures_. Posterius ista
videamus. 2. Minus carus, _inférieur_, _qui ne vient qu’en seconde ligne
dans les affections_, _moins bon_. Suam salutem utilitati reipublicæ
posteriorem ducere, _préférer à sa vie l’utilité de la république_. Omnia
libertate posteriora ducere.
POSTĔRĬTAS, ātis, f. _Le temps futur_, _l’avenir_, _la postérité_. SYN.
Posteri. EPITH. Immemor, infinita. PHRAS. 1. Gloria tua ad posteritatem
perveniet, _votre gloire passera à la postérité_. Ad seros nepotes usque
propagabitur; ad eos, qui ex te nascentur, orientur; ad tuos successores;
ad eos, qui abs te originem, genus ducent; qui abs te descendent,
dimanabit; posteritas tuæ gloriæ particeps erit. 2. Posteritas omnis
de te loquetur, _tous les siècles à venir parleront de vous_. Nulla de
te posteritas conticescet; gloriam tuam posteritas alet; commemoratio
nominis tui non cum vitæ tempore dimittetur, sed cum omni posteritate
adæquabitur. Eris in memoria sæculorum omnium, nec posteritas quidem
infinita de tuis laudibus obmutescet. Cf. Fama, Gloria. USUS: Optimus
quisque posteritati maxime servit.
POSTĔRUS, a, um, _Qui vient après_, _suivant_, _futur_; _avenir_. SYN.
Consequens. )( Primus. USUS: Die postero. Illud vero posterum est et
consequens. Ita præsentit in posterum, ut nihil nisi sempiternum spectare
videatur. Longe in posterum prospicere, providere.
POSTHĂBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Faire passer après_, _sacrifier_ à.
SYN. Postpono, negligo, posteriorem duco. USUS: Omnibus rebus posthabitis
se philosophiæ dat totum, _négligeant toutes choses_. Privatum dolorem
post communem causam habere.
POSTHAC, _Ensuite_, _après_. SYN. Deinde, deinceps. )( Antehac, hoc
tempore. USUS: Nihil posthac mihi tecum erit.
POSTHÆC, _Ensuite_. SYN. Deinde.
POSTHŬMUS, melius POSTŬMUS, a, um, _Le dernier né_, _le plus jeune_,
_enfant né après la mort ou le testament du père_. SYN. Natus post
humatum patrem.
POSTĪCA, æ, f. * _Porte de derrière_. USUS: Postica recedere dicitur, qui
furtim abit, aliis insciis se subducens.
POSTĪCUS, a, um, * _De derrière_, _postérieur_. USUS: Est etiam hic
ostium aliud posticum nostrarum ædium, _porte de derrière_. Ego me per
posticum ad amicos conferam.
POSTIS, is, f. _Poteau_, _jambage de porte_. SYN. Januæ tabula, latus
portæ. USUS: Postem tenere in consecratione templi oportet, ibi enim
postis est, ubi templi aditus et valvæ ambulationis, _avoir la main sur
le jambage de la porte_, _en parl. de celui qui fait la dédicace d’un
temple_, _comme chez nous: poser la première pierre_.
POSTLĪMĬNĬUM, ĭi, n. _Retour au logis_, _rentrée chez soi_, _d’où: Action
de faire retour dans son droit_, _de rentrer dans son privilége_. USUS:
Postliminio redire.
POSTMŎDO et POSTMŎDUM, * _Après_, _ensuite_, _dans la suite_. USUS:
Postmodo gaudebis te iræ moderatum fuisse.
POSTPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Placer en seconde ligne_, _mettre
au second rang_. SYN. Posthabeo, post aliquid habeo, posterius duco.
USUS: Omnia postposui, dum patri obedirem, _j’ai tout négligé pour obéir
à mon père_.
POSTQUAM, _Après que_, _quand_, _lorsque_. SYN. Ubi, simul, simul ac,
simul ut, simul atque. USUS: Postquam mihi proposui.
POSTRĒMO, _Enfin_, _finalement_. SYN. Postremum, novissime, ad ultimum.
USUS: Quæro igitur primum, deinde, etc., postremo, _je demande donc
d’abord.... ensuite.... enfin, etc._
POSTRĒMUS, a, um, _Le dernier_, _qui vient en dernière ligne_. SYN.
Ultimus, extremus, novissimus, qui agmen claudit _vel_ cogit. )( Primus.
USUS: 1. Alia prima ponet, alia postrema. 2. Pessimus, _le plus vil_,
_le plus méprisable_, _le plus mauvais_. Homines postremi. Servitus est
postremum malorum omnium.
POSTRĪDĬE, _Le jour suivant_, _le lendemain_. SYN. Postero die. USUS:
Postridie ejus diei; postridie Bacchanalium.
POSTŬLĀTĬO, ōnis, f. _Demande_, _prière_. SYN. Postulatum. EPITH. Æqua et
honesta, brevis, impudens, turpis, valentior opinione. USUS: Concessit
senatus postulationi meæ. Si vobis æqua et justa postulatio videtur.
POSTŬLĀTUM, i, n. (_sæpius_ plur.) _Demande_, _prétention_. SYN.
Postulatio. EPITH. Commune, gravissimum in aliquem, intolerabile, novum,
ridiculum. USUS: Reliquum est ut remittantur postulata per litteras.
Postulata interponere, edere, ad aliquem deferre, accipere, _transmettre
à qqn les demandes, les prétentions de qqn_. Postulata Geometrarum.
POSTŬLĀTŬS, ūs, m. * _Demande en justice_, _plainte_. USUS: Matris
postulatu.
POSTŬLO, as, avi, atum, are, a. _Demander_, _prier_, _solliciter_.
SYN. Peto, posco, desidero, requiro. )( Recuso. ADV. Acrius, amplius,
arroganter, impudenter, nominatim, plane, præclare, vehementius, nimirum,
stulte. USUS: 1. Omnia a me postulas et exspectas. Ut temporis ratio, ut
tua fides postulavit. Postularunt me de fœdere. Postulare fidem publicam.
2. Accuso, _poursuivre_, _accuser_. Ego Appium eadem lege de majestate
postulavi. Cf. Peto, Desidero.
PŎTĀTĬO, ōnis, f. _Action de boire_; _débauche_, _orgie_. SYN.
Perpotatio. EPITH. Modica. USUS: Hesterna potatione oscitans.
PŎTĀTOR, ōris, m. * _Buveur_; _grand buveur_, _ivrogne_. SYN. Potor.
PHRAS. Potator est magnus, _c’est un ivrogne_. Intemperantissimis
perpotationibus deditus; diem mero frangere, obruere se vino, vino
sepeliri solitus; temulentiæ nota infamis est; vini pernicies, gurges et
helluo vini est, qui se vino intemperantius ingurgitat; patrimonium suum,
facultates suas potationibus intemperantissimis lacerat; potationibus
insanum in modum indulget; natus ad pocula exsiccanda; qui, si vino
incaluerit, poscere majoribus poculis et Græco more bibere solet;
largiore vino uti solitus; non modo invitare se plusculum, sed in multum
semper vini procedere consuevit. Cf. Bibo, Ebrius.
PŎTENS, entis, omn. gen. _Puissant_. SYN. Qui in magna potentia est, qui
magnas vires, magnas opes habet; summa potestate præditus, magnis copiis
et opibus affluens; firmus opibus, armis opibusque præpotens. USUS: Ampla
et potens civitas. Is potens ac florens per medium forum volitabat. Cf.
Magnus, Potestas, Possum.
PŎTENTĬA, æ, f. _Puissance_, _force_, _faculté_, _pouvoir_. SYN. Opes,
vis, potestas, nervi, vires. EPITH. Aliena, gratiosa, intolerabilis,
invidiosa, inutilis, levis, inops, magna, nimia; nova, perniciosa,
senatoria, singularis, summa, periculosissima. USUS: Potentia est ad sua
conservanda et alterius obtinenda idonearum rerum facultas, _la puissance
est la possession des moyens de conserver ses avantages et d’obtenir
ceux des autres_. Magnam potentiam consequi. Intolerabilis est ejus
potentia. Cf. Potestas.
PŎTESTAS, ātis, f. _Puissance_, _pouvoir_, _faculté_. SYN. Facultas,
copia, optio, ditio, imperium, magistratus, jus, jurisdictio, vis
potestatis, munus. EPITH. Incredibilis, infinita, integra, justa,
legitima, libera, magna, nimia, par, patria, pestifera, prætoria,
privata, regalis, regia, sempiterna, summa, tenuis, tota, tribunitia,
amplissima, extraordinaria. PHRAS. 1. Virtutis maxima est potestas, _la
puissance de la vertu est immense_. Omnia sunt in potestate ac ditione
virtutis. Plane rerum omnium domina virtus est. Virtus late dominatur.
Virtus una regnat ubique locorum; summum imperium habet in res omnes; vim
habet infinitam; omnes superat difficultates; durissima quæque perrumpit;
nullos formidat impetus, nullos fortunæ casus extimescit; omnia jure ac
potestate complectitur; præest cunctis rebus humanis; imperium habet
in omnia; virtuti cuncta parent, cedunt; virtuti subjecta sunt humana
omnia. Quid est, quod assequi virtus non possit? 2. Cæsar habuit summam
potestatem, _César eut une puissance souveraine_. Cæsaris infinita erat
Romæ potestas, nec ullis legibus circumscripta; Cæsar sub jus suum ac
potestatem terrarum orbem subjunxit; omnia suis armis obtinebat; orbem
terrarum in sua potestate ac ditione tenuit; fortuna summam rerum ad
Cæsarem detulit; penes Cæsarem potestas et dominatus erat rerum omnium;
omnia in unius Cæsaris potestate vertebantur; Cæsar unus omnium maxime
opibus, armis, potentia valebat. 3. Hoc in tua potestate est, _cela est
en votre pouvoir_. Per te stat, quo minus, etc.; in tua voluntate id
totum vertitur; tua in manu est; integrum tibi est; ejus rei arbitrium
penes te est. Est hoc in tua potestate situm; ejus rei penes te potestas
est; in tua potestate positum est; potestas ejus rei tota tua est.
4. Potestatem alicujus restringere, _diminuer les pouvoirs_. Habenas
adducere; in ordinem cogere; alicujus potestatem arctioribus cancellis
concludere, circumscribere, constringere. 5. Potestatem ampliare,
_augmenter les pouvoirs_. Habenas remittere, ampliorem potestatem facere,
dare, concedere, permittere, deferre. 6. Est sub potestate mea, _il est
en mon pouvoir, sous ma domination_. In mea illum potestate habeo, teneo,
contineo; in mea potestate ac ditione hominem teneo; meo imperio obnoxius
est ac subjectus. USUS: Magistratuum potestatem obsidere; redigere
aliquem in suam potestatem ac ditionem; sub alterius se potestatem
subjicere. Iram in potestate habere, _être maître de sa colère_. Judices
cum sui potestatem non facerent, _n’accordaient plus d’audience_. Se
in potestate senatus futurum dixit, _il dit qu’il serait aux ordres du
sénat_. De potestate exire, _sortir de charge_. Pro potestate aliquid
imperare. Loquendi potestatem facere. Liberum spiritum ducendi nullam
habeo potestatem. E sua potestate dimittere aliquem. Est mihi ejus rei
amplissima potestas, _cette chose est tout entière sous ma dépendance_.
Potestatem nocendi adimere; præcidere, eripere; potestate nocendi exuere,
privare, _ôter à qqn le pouvoir de nuire_. Cf. Possum.
PŌTĬO, ōnis, f. _Potion_, _breuvage_, _médecine_. SYN. Potus. EPITH.
Dulcicula, medica, prima, modica, contentissima. USUS: Medicus prima
potione mulierem sustulit.
1. PŎTĬOR, ŏris, gen. com. _Préférable_, _meilleur_. SYN. Antiquior,
carior, melior, prior. PHRAS. Cives potiores esse debent peregrinis,
_il faut préférer les citoyens aux étrangers_. Civium in urbe partes
sunt præcipuæ; cives anteferendi sunt exteris; potior habenda est ratio
civium, quam advenarum. Primum officium civibus, alterum exteris ac
peregrinis debetur. USUS: Mors mihi servitute semper erit potior. Nihil
mihi mea fama potius, _rien ne m’est plus cher que ma renommée_. Nihil
mihi potius fuit quam ut, _je n’eus rien de plus pressé, de plus à cœur
que, etc._ Cf. Præfero.
2. PŎTĬOR, īris, ītus sum, īri, d. n. _S’emparer de_, _conquérir_. SYN.
Impetro, teneo, possideo, fruor. )( Careo. ADV. Abunde rebus. USUS:
Rerum, civitatis, regni potiri. Pace potimur. Cf. Fruor, Habeo, Possideo.
PŎTISSĬMUM, _De préférence_, _principalement_, _surtout_. SYN. Maxime,
quam maxime, præcipue. USUS: Quærenti mihi, quid ad te potissimum
scriberem.
PŎTĬUS, _Plutôt_. SYN. Citius, prius, magis. USUS: Magnus homo vel potius
summus.
PŎTO, as, avi, atum _vel_ pōtum, are, n. _Boire_. SYN. Bibo, perpoto. Cf.
Bibo, Potator.
PŌTOR, ōris, m. * _Buveur_. USUS: Aquæ potores. Cf. Potator.
PŌTŬS, ūs, m. _Boisson_, _breuvage_. SYN. Potio. EPITH. Immoderatus.
USUS: Immoderato potu pastuque obstupefactus animus, _par l’excès du
boire et du manger_.
PRÆ, _A cause de_. SYN. Propter. USUS: 1. Non possum præ lacrimis
scribere. 2. Comparando, _en comparaison de_, _au prix de_, _eu égard à_.
Hominem præ se neminem putat. Præ nobis felix et beatus.
PRÆBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Fournir_, _donner_, _présenter_, _offrir_.
SYN. Impertio, do, præsto, exhibeo. ADV. Libenter se credulum, minutatim,
perexigue, publice victum, vicissim se auditorem præbere. USUS:
Lenissimum se, duriorem alicui, æquum se judicem præbere. Os suum ad
contumeliam præbere, _s’exposer aux affronts_.
PRÆBĬTOR, ōris, m. _Fournisseur_, _pourvoyeur_. USUS: Macedones non te
regem, sed ministrum suum et præbitorem putant, _non leur roi, mais leur
serviteur et leur pourvoyeur_.
PRÆCĂVĔO, es, cāvi, cautum, ere, a. et n. _Prendre garde_; _se
précautionner_; _éviter_. SYN. Declino, vito. ADV. Diligentissime
peccata, difficillime. USUS: Peccata diligentissime præcavere. Cf. Caveo.
PRÆCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n. _Marcher devant_, _précéder_;
_surpasser_. SYN. Præeo, præcurro, prægredior, antecedo. USUS: Agmen
præcedere, aliquem auctoritate. Cf. Præeo, Antecedo, Excello.
PRÆCELLENS, entis, omn. gen. _Supérieur_, _éminent_. SYN. Excellens,
præstans. USUS: Vir animo, virtute, rebus omnibus præcellentissimus. Cf.
Egregius.
PRÆCENTĬO, ōnis, f. _Prélude des instruments avant le sacrifice, avant
la bataille_. SYN. Cantus, qui aliquid præcedit. EPITH. Firma animi,
similis, propria, diversa, tribunitia.
PRÆCEPS, cĭpĭtis, omn. gen. _Rapide_, _escarpé_; _bouillant_,
_inconsidéré_. SYN. Inconsideratus, periculosus. ADV. Jam pridem ad
pœnam. PHRAS. 1. Locus præceps, _lieu escarpé_. Rupes abscissa undique et
abrupta; collis ascensu, aditu minime molli ac clementi. 2. Homo præceps,
_homme trop précipité dans ses entreprises_. Vitio ingenii vehemens et
impotens; in omnibus consiliis præceps et devius; ferox rapidusque in
consiliis, ac lingua immodicus; impotens iræ, animi; amentia cæcus et
præceps; qui nullo consilio fertur; qui auferri se sinit impotentis animi
vitio. Cf. Inconsideratus. USUS: Dignus, qui præceps ex urbe exturbetur.
In præcipitem se locum ac lubricum committere. Hominem conscientiæ
suæ præcipitem agunt pœnæ, _il est poursuivi par les remords de sa
conscience_. Cf. Inquietus.
PRÆCEPTĬO, ōnis, f. _Prescription_, _recommandation_, _doctrine_.
SYN. Præceptorum explicatio, doctrina. USUS: Propria ea est stoicorum
præceptio.
PRÆCEPTOR, ōris, m. _Celui qui enseigne_, _maître_. SYN. Doctor,
magister. EPITH. Fortis. USUS: Præceptorem aliquem habere; præceptore uti
aliquo. Scribendi præceptores atque dicendi.
PRÆCEPTUM, i, n. _Prescription_, _ordre_, _commandement_,
_recommandation_. SYN. Monita, admonitio, institutum, jussum, via,
ratio, præceptio. EPITH. Acutum, breve, commune, dissimile, extremum,
majus, necessarium, bonum, utile, vetus. Præcepta certa, contraria,
communia, firma, stabilia, conjuncta naturæ, historica, magna, mortifera,
salutaria, multa, oratoria, peracuta, pervulgata, plurima, præclara,
propria, reliqua, summa, superiora, vetera. USUS: Præcepta de re
militari alicui dare, tradere; præceptis aliquem erudire. Hoc præceptum
diligenter noscendum, discendum, tenendum, servandum. His præceptis te
obtemperare oportebit.
PRÆCERPO, is, psi, ptum, ere, a. _Cueillir avant le temps_,
_prématurément_. SYN. Præcipio. USUS: Non præcerpo fructus officii tui.
PRÆCERTĀTĬO, ōnis, f. _Lutte_, _discussion_.
PRÆCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. _Couper_, _tailler_, _trancher_. SYN.
Incido, seco, amputo, præcludo. ADV. Plane aliquid, plane sine ulla
exceptione. USUS: Amicitiam magis sensim dissuere decet, quam repente
præcidere, _il vaut mieux dénouer insensiblement l’amitié que la trancher
brusquement_. Spem alicui omnem, sibi ipsi licentiam libertatemque
præcidere. Sermonem præcidere et abscindere. Præcide semel et statue quid
velis, _coupe court à tes incertitudes et décide ce que tu veux_. Cf.
Seco.
PRÆCINGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Ceindre_. SYN. Cingo.
PRÆCĬNO, is, ŭi, centum, ere, a. _Annoncer_, _prédire_. SYN. Prædico,
prænuntio, antecapio. USUS: Ea re magnum aliquid dii præmonstrant et
præcinunt.
PRÆCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. _Prendre d’avance_, _anticiper_,
_prévenir_. SYN. Prænosco, præsentio. ADV. Accuratius, amicissime, bene,
commodissime, deinceps, leviter, pro auctoritate sua, male, recte,
sapienter, communiter, præclare multa, separatim. USUS: 1. Cogitatione
præcipere quæ futura sunt, _saisir l’avenir par la pensée, le prévoir_.
Spem victoriæ tentato paulatim certamine præcipere. Præcipere gratiam
publici beneficii. Gaudia animis præcipere. Pecuniam præcipere, id est,
prius capere. 2. Mando, _prescrire_, _ordonner_. Item ille hortatur et
præcipit. Cf. Jubeo, Mando, Impero.
PRÆCĬPĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. _Précipiter_; _se précipiter_.
SYN. Præcipitem ago, dejicio, exturbo, deturbo; _item_: Ruo, descendo.
)( Sustineo, jaceo. PHRAS. 1. E ponte se in fluvium præcipitavit, _il
se précipita dans le fleuve du haut du pont_. Præcipiti saltu se in
profluentem immisit; præcipitem se jactavit e ponte, e ponte in præceps
se dedit. 2. E mœnibus præcipitatus est, _il fut précipité du haut des
remparts_. Ex præcipiti mœnium loco devolutus est; detrusus in proclive;
de muro deturbatus, devolutus; in præceps datus est; e muro præceps
actus est; in præceps delatus est. USUS: Hoc quidem præcipitare est, non
descendere. Sol, hiems præcipitat. Præcipitantem rempublicam sustinere,
retinere. Jacentem non erigere, inofficiosum est, præcipitantem
impellere, inhumanum, _il est inhumain de pousser qqn qui tombe_. Ubi
Nilis in mare præcipitat, _où le Nil se jette dans la mer_.
PRÆCĬPŬĒ, _Principalement_, _surtout_. SYN. Potissimum, maxime. )(
Communiter. USUS: Omnes Brutum præcipue observant.
PRÆCĬPŬUS, a, um, _Particulier_, _propre_, _spécial_; _extraordinaire_,
_supérieur_, _principal_. SYN. Peculiaris, proprius. )( Communis. _Item_:
Primarius, singularis. PHRAS. 1. Præcipuus in aula est, _il est le
premier à la cour_. Princeps est nobilitatis, aulicæ juventutis; flos est
aulicæ juventutis, nobilitatis; primas partes habet apud Regem. Secundus
a Rege est. 2. Præcipuus erat inter Latinos, _il était le premier, le
plus distingué des Romains_. Longe tum princeps erat Latini nominis.
Qui jam dudum venerat in dignationem principum, tum etiam inter omnes
in omni genere laudis eminebat. Primus longe Latinæ juventutis habitus
erat. Principem locum inter Latini nominis populos tenebat; Latinos omnes
auctoritate ac potentia anteibat. 3. Præcipuum illud est inter omnia,
_voilà ce qu’il y a de principal_. Caput est, illud in maximis rebus et
maxime necessariis velim habeas. Illud primum ac summum est; labor in
hoc præcipue vester sit; nihil prius, quam de illo agendum; id caput et
arx est totius controversiæ; opera vobis princeps ac prope omnis in hoc
collocanda erit; antiquissimum illud est habendum. Cf. Excellens. USUS:
1. Quod mihi præter cæteros præcipuum fuit, nunc cum cæteris est commune.
2. Insignis, _extraordinaire_, _considérable_. Præcipuo quodam dolore
angi; amore in eum fertur singulari ac studio præcipuo.
PRÆCĪSĒ, _Brièvement_, _en peu de mots_. SYN. Breviter. )( Plene,
perfecte. USUS: Præcise alicui negare aliquid ac sine exceptione ulla
præcidere.
PRÆCĬSĬO, ōnis, f. _Suspension d’une pensée_. Figura Rhetorica.
PRÆCLĀRĒ, _D’une manière distinguée_, _excellente_, _très bien_. SYN.
Recte, probe, optime. USUS: Præclare nobiscum actum iri, si populus
Romanus, etc, _que nous devrons nous estimer fort heureux, si, etc._
Tibi negotium datum esse a Cæsare, non judicium præclare intelligo, _je
comprends parfaitement que, etc._ Simulacrum præclare factum e marmore,
_statue de marbre admirablement travaillée_. Præclare aliquid dicere,
facere.
PRÆCLĀRUS, a, um, _Illustre_, _distingué_, _remarquable_. SYN. Eximius,
egregius, commemorandus, rarus, præcipuus, insignis. )( Vulgaris. PHRAS.
1. Vir præclarissimus, _homme très illustre_. Omnis ætatis, omnis memoriæ
clarissimus. Insignis ad laudem vir; omnibus rebus ornatus; in quo
summa probitas, summa virtus, summa doctrina; genere, honore, copiis,
existimatione facile princeps; Reipublicæ columen ac sidus; sæculi sui
decus egregium; vir exempli rectissimi domi militiæque; longe ante
alios eminens; sanctus, innocens ac divina quadam virtute præditus;
vir cumprimis honestus, summo honore et pudore, et summo officio
spectatissimus ordinis sui. Cf. Egregius. USUS: Multi in philosophia
præclari ac nobiles. Egregia et præclara indoles. Cf. Præcipuus, Excello.
PRÆCLŪDO, is, si, sum, ere, a. _Fermer qqche pour qqn_; _défendre_,
_interdire_. SYN. Claudo, intercludo; præcido.)(Aperio. ADV. In perpetuum
sibi curiam, curiæ aditus præclusit. PHRAS. Spem veniæ sua sibi
pertinacia præclusit, _par son entêtement, il s’est interdit tout espoir
de pardon_. Miserationem omnem sua pertinacia exemit; de spe veniæ sua
illum pertinacia depulit; spem omnem veniæ sua sibi pertinacia præcidit,
incidit ipse; ut spes veniæ extenuaretur in dies, ut evanesceret, ut spes
jam reliqua esset nulla, sua ipse pertinacia effecit. USUS: Omnem sibi
spem defensionis, omnem exitum ipse præclusisti. Animus mihi præcluditur
ad exponendam rei indignitatem. Cf. Tollo.
PRÆCO, ōnis, m. _Crieur public_, _héraut_; _panégyriste_. SYN.
Prædicator, buccinator, qui præconium facit. EPITH. Humanus, publicus,
verecundus. USUS: Alexander egregium laudum suarum præconem invenit
Curtium. Præconis voci bona alicujus subjicere. Per præconem sibi
audientiam facere. O fortunate adolescens, qui tuæ virtutis Homerum
præconem inveneris, _heureux jeune homme, qui avez trouvé Homère pour
héraut de votre gloire, pour célébrer vos exploits!_
PRÆCOGNOSCO, is, ĭtum, ere, a. _Apprendre d’avance_. SYN. Præsentio.
PRÆCŌNĬUM, ĭi, n. _Publication_, _annonce_, _proclamation_. SYN. Præconis
actio. EPITH. Acerbum, æternum suorum laborum, domesticum, miserum. USUS:
1. Præconium facere, alicui deferre. 2. Laudatio, _éloge_, _louange_. Non
præconium mihi solum tributum, sed grave etiam clari hominis testimonium
impertitum.
PRÆCORDĬA, ōrum, n. pl. _Diaphragme_; _estomac_. SYN. Pectus, intestina;
animus. USUS: 1. Plato iram in pectore, cupiditatem subter præcordia
locavit, _a placé le siège de la colère dans le diaphragme, celui de la
concupiscence au-dessous_. Annulus in præcordiis piscis inventus est,
_l’anneau fut retrouvé dans l’estomac du poisson_. 2. Animus, _poitrine_,
_cœur_. Cum jam in præcordiis conceptam mortem contineret.
PRÆCOX, ōcis, omn. gen. _Mûr avant le temps_, _hâtif_, _précoce_. SYN.
Præmaturus.
PRÆCURRO, is, cŭcurri (curri), cursum, ere, n. et a. _Courir devant_,
_devancer_, _prévenir_. SYN. Anteeo, supero, excello. USUS: Appetitus
rationem præcurrere ac prævertere non debet. Lingua præcurrit mentem.
Socratis ætatem præcucurrit. Aliquem ætate, virtute, moribus præcurrere,
Cf. Excello.
PRÆCURSĬO, ōnis, f. _Action de devancer, de précéder_. SYN. Antecessio,
prægressio. USUS: Confitentes non fieri assensiones sine præcursione
visorum, _que notre consentement n’a pas lieu sans être précédé de
perceptions qui le déterminent_.
PRÆCURSOR, ōris, m. _Coureur_, _éclaireur_, _espion_. SYN. Prodromus,
emissarius, excursor.
PRÆDA, æ, f. _Proie_, _butin_, _profit_, _gain_. SYN. Rapina, spolium,
manubiæ. EPITH. Certissima, communis, frumentaria, ingens, immanis,
integra, magna, mediocris, opima optima, præclara, parta, popularis,
præsens, prætoria, tanta, universa. Prædæ judiciales, novæ. PHRAS. Prædas
maximas fecere milites nostri, _nos soldats ont fait immense butin_.
Prædas egere ingentes ex agris; omni clade belli pervastarunt agrum et
diripuerunt; quidquid ferri agique potuit, id totum prædæ fuit militibus
nostris; præda ingenti potiti, locupletati sunt ex hostium agro; prædæ
tantum fuit, ut prædantium tot manus iis spoliis vix sufficerent; auri
argentique pondus ingens diripuere milites nostri; prædæ captum est plus
quam credi possit. Cf. Populor, Diripio. USUS: Prædas facere, agere,
agitare, _faire, conquérir du butin_. Prædæ fuere hostium castra. Prædam
captam inter se dividere, condonare. Militem a præda cohibere, repellere.
Prædæ pars major ira corrupta. Cf. Prædor.
PRÆDAMNO, as, avi, atum, are, a. * _Condamner d’avance_. USUS: Prædamnata
spe dimicant.
PRÆDĀTOR, ōris, m. _Brigand_, _voleur_, _maraudeur_. SYN. Prædo, direptor.
PRÆDĀTŌRĬUS, a, um, _Qui pille_, _qui vole_. USUS: Navis prædatoria,
_corsaire_, _navire armé en course_.
PRÆDĬĀTOR, ōris, m. _Homme d’affaires_, _qui sait estimer au juste la
valeur des terres_. SYN. Juris prædiatorii peritus.
PRÆDĬĀTORĬUS, a, um, _Relatif aux terres engagées_, _mises en vente_.
SYN. Quod ad prædia possessionesque pertinet. USUS: Jus prædiatorium.
PRÆDĬCĀBĬLIS, e, gen. com. _Digne d’éloges_, _louable_. SYN. Prædicandus.
USUS: In misera vita nihil est prædicabile aut gloriandum.
PRÆDĬCĀTIO, ōnis, f. _Éloge_, _louange_ _apologie_. SYN. Celebratio,
commemoratio, laudatio. EPITH. Acerba et luctuosa, grata, non grata
potius quam arrogans beneficiorum; veteres, furibundæ. USUS: Grata
hæc beneficiorum prædicatio de laude alicujus. Philosophorum est
prædicationem fugere. Cf. Laus.
PRÆDĬCĀTOR, ōris, m. _Prôneur_, _panégyriste_. SYN. Laudator, præco,
buccinator. USUS: Te ipso prædicatore et teste et auctore facti.
1. PRÆDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Publier_, _vanter_, _exalter_. SYN.
Celebro, commemoro, glorior, canto, decanto. ADV. Falso de aliquo,
honorifice, gloriosius, graviter, ornate, optime. PHRAS. Ille ex hoc
facto mire ubique prædicabatur, _on faisait partout son éloge à cause
de cette action_. Ille ex eo facto, magnam gloriam apud omnes gentes
consecutus est; ejus facti memoria in omnium ore sermoneque versata est;
res ea fama celebratissima erat; ejus facti prædicatione aures omnium
tum personabant. Cf. Laudo, Jacto. USUS: Mihi licet ista de me cum vera
gloria prædicare. Multa de aliquo graviter et honorifice prædicare. Omnes
de se prædicari volunt.
2. PRÆDĬCO, is, xi, ctum, ere, a. _Prédire_, _annoncer d’avance_;
_fixer_, _déterminer_. SYN. Antedico, cano, præcino, prænuntio, denuntio,
præsignifico, præmonstro; oraculum edo; moneo, testificor. ADV. Multo
ante defectiones solis et lunæ, non obscure, temere, divine. USUS:
Prædicere futura. Prædicere solis defectionem. Cf. Divino, Vates.
PRÆDICTĬO, ōnis, f. _Prédiction_, _prophétie_. SYN. Prædictum, divinatio,
vaticinatio, præsensio, significatio. EPITH. Divina. USUS: Prædictiones
et præsensiones rerum futurarum debent habere fidem.
PRÆDICTUM, i, n. _Prédiction_, _prophétie_. SYN. Prædictio. EPITH.
Divinum, natalitium. USUS: Aliqui Chaldæorum, Astrologorum prædicta
defendunt.
PRÆDĬŎLUM, i, n. _Petite métairie_, _petit domaine_. USUS: Prædiola
nostra belle ædificata sunt.
PRÆDISCO, is, ere, a. _Apprendre à l’avance_, _se familiariser à l’avance
avec qqche_. USUS: Prædiscere et meditari dicenda.
PRÆDĬTUS, a, um, (cum abl.), _Doué_, _pourvu de_. SYN. Ornatus,
decoratus, instructus. ADV. Maxime virtute. USUS: 1. In laude: Adolescens
optimis artibus, summa spe ingenii, auctoritate, virtute præditus. 2. In
vitiis: Homo singulari audacia, scelere, etc., præditus, _homme d’une
audace, d’une scélératesse sans égale_.
PRÆDĬUM, ĭi, n. _Pièce de terre_, _propriété_, _domaine_. EPITH.
Deterius, par, parvum, præclarum, propinquum. Prædiæ aliena, colenda,
continentia fundo, dotalia, immunia, libera, mediocria, nobilissima,
paterna, plurima et pulcherrima, pretiosa, propria, propinqua, pulchra,
fructuosa, rustica, urbana, vacua. USUS: Prædia colere.
PRÆDO, ōnis, m. _Brigand_, _voleur_, _pillard_. SYN. Prædator; pirata
grassator. EPITH. Amantissimus, barbarus, immanis, communis, felix,
frumentarius, improbissimus, maritimus, nefarius, domestici, multi. USUS:
Omnium templorum, tectorum, totius urbis prædo.
PRÆDOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Faire du butin_, _piller_. SYN.
Prædam facio, prædas ago, rapto vivo, diripio, vasto, infesto regionem,
regionem damnis afficio. ADV. Aperte palamque, improbe, imprudentissime,
varie. USUS: Spes rapiendi et in omnibus rebus prædandi illorum animos
excæcat, _l’espoir de la rapine et du pillage_. Cf. Prædo.
PRÆĔO, is, ĭi _vel_ īvi, ĭtum, ire, n. et a. _Aller ou marcher devant_,
_précéder_. SYN. Anteeo. USUS: Hoc natura præeunte ducimur, _sous la
conduite de la nature elle-même, ayant la nature pour guide_. Præire
sacramenti verba, _réciter le premier la formule du serment_.
PRÆFĀTĬO, ōnis, f. _Préface_, _exorde_, _introduction_. SYN. Exordium.
PRÆFECTŪRA, æ, f. _Dignité de préfet, de gouverneur_; _préfecture_,
_gouvernement_. USUS: Dare, deferre præfecturam alicui; petere
præfecturam. Cf. Magistratus.
PRÆFECTUS, i, m. _Chef_, _préfet_, _commandant_. SYN. Præpositus negotio
alicui; rei alicui præfectus. PHRAS. Classis præfectus est creatus, _il
fut fait amiral_. Rei maritimæ Prætor renuntiatus est; cum imperio classi
est præpositus; rei maritimæ præfectura illi demandata, ad illum delata
est; classi præfectus est; classi præesse jussus est; oræ maritimæ summum
imperium illi datum est; imperium classis obtinet. USUS: Classis, urbis
præfectus. Præfectus moribus.
PRÆFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. _Porter devant_, _fournir_;
_préférer_; _manifester_. SYN. Antefero; præ me fero. ADV. Aperte sensus.
USUS: Cui non ad libidinem facem prætulisti; præferre salutem reipublicæ
omnibus commodis suis. Eum sensum præfert. Cf. Antepono, Potior, Excello,
Præpono.
Præ se ferre, _Manifester_, _révéler_, _trahir_, _publier_. SYN.
Profiteor, confiteor, indico, vultu promptum habeo et lingua. USUS:
Sapientiæ speciem; probitatem quamdam præ se ferre. Id me consecutum non
profiteor, secutum esse præ me fero. Ego semper me didicisse præ me tuli,
_je n’ai jamais fait mystère de mes études_.
PRÆFERRĀTUS, a, um, _Garni de fer_. SYN. Ferro præfixus.
PRÆFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. _Préposer_, _mettre à la tête de_.
SYN. Præpono. ADV. Nominatim rei maximæ. USUS: Huic procurationi certum
magistratum præfecerat. Aliquem curatorem, custodem exercitui, negotio,
regioni præficere. Cf. Præfectus, Præsum.
PRÆFĪDENS, entis, omn. gen. part. v. compos. a Fido. _Qui a trop de
confiance en soi-même_, _présomptueux_, _téméraire_. SYN. Confido.
USUS: Homines secundis rebus elatos sibique præfidentes legum habenis
comprimere. Cf. Audax.
PRÆFĪGO, is, xi, ctum, ere, a. * _Attacher_, _suspendre_. USUS: Lineas
itineri præfigere. Jacula ferro præfixa, _javelots garnis d’une pointe de
fer_.
PRÆFĪNĬO, is, ĭi _vel_ īvi, ītum, ire, a. _Déterminer d’avance_,
_régler_, _fixer_. SYN. Præstituo, præscribo. ADV. Restricte. USUS:
Præfinire diem alicui. Cætera ego non tam stricte tibi præfinio.
PRÆFOR, aris, fatus sum, fari, n. et a. _Parler_, _dire auparavant_;
_prononcer une prière avant de faire qqch_. USUS: Veteres omnibus rebus
agendis, “quod bonum faustumque esset,” præfabantur, _les anciens
n’entreprenaient rien, sans avoir préalablement prononcé la formule
de prière_: quod bonum, etc. Honorem præfari, (cum quid turpicule est
dicendum), _demander excuse, pardon ou grâce, sauf votre respect, avec
votre permission_.
PRÆFRACTĒ, _Opiniâtrément_, _obstinément_. SYN. Pertinaciter,
pugnacissime.
PRÆFRACTUS, a, um, _Dur_, _rude_; _inflexible_, _opiniâtre_. SYN.
Pertinax, pugnax, ferreus. USUS: Thucydides præfractior nec satis
rotundus. Cf. Pertinax, Obstinatus.
PRÆFULCĬO, is, si, tum, ire, a. _Appuyer_, _soutenir_. SYN. Præmunio,
sustento. Cf. Fulcio.
PRÆFULGĔO, es, si, ere, n. _Briller_, _étinceler_. SYN. Præter modum
fulgeo.
PRÆGESTĬO, is, ire, n. _Désirer vivement_. SYN. Valde cupio, gestio.
USUS: Prægestit animus videre quamprimum.
PRÆGNANS, antis, omn. gen. _Enceinte_. SYN. Gravida sum, ventrem fero;
plena, gravidata sum. USUS: Cum illum prægnans mater alvo contineret.
PRÆGRĂVO, as, avi, atum, are, a. * _Appesantir_, _alourdir_, _accabler_.
USUS: Multitudine urbem prægravante.
PRÆGRĔDĬOR, ĕris, essus sum, ĕdi, d. n. et a. _Marcher devant_,
_précéder_. SYN. Præeo, antecedo.
PRÆGRESSĬO, ōnis, f. _Action de précéder, de devancer_. SYN. Præcursio.
USUS: Ut nihil fieret sine prægressione causæ, _que rien ne peut se faire
sans une cause qui précède_.
PRÆGUSTĀTOR, ōris, m. _Celui qui déguste les mets et les boissons avant
qu’on les serve sur la table du prince_. SYN. Qui cibos Principis
prægustat. USUS: Clodius prægustator libidinum tuarum.
PRÆGUSTO, as, avi, atum, are, a. _Goûter le premier, préalablement_.
USUS: Cibos prægustare.
PRÆJŪDĬCĀTUS, a, um, _Décidé préalablement_, _préjugé_. USUS: Res semel
iterumque præjudicata. Tantum opinio præjudicata potest, ut etiam sine
ratione valeat auctoritas, _opinion préconçue_. Pro præjudicato aliquid
ferre, _regarder qqche comme décidé à l’avance_.
PRÆJUDĬCĬUM, ĭi, n. _Jugement préalable_, _préjugé_. SYN. Exemplum
judicii facti in simili causa, judicii conceptum specimen. EPITH.
Proximum, grave in aliquem ordinem. USUS: Cur non ejus damnatione aliquid
ad hoc judicium præjudicii comparasti. Duobus jugulatus præjudiciis. Eos
tot præjudiciis confossos prædamnatosque venire ad populi judicium?
PRÆJUDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Juger préalablement_, _en premier
ressort_; _porter un jugement anticipé sur une question_. SYN.
Præjudicium facio. ADV. Arroganter, semel atque iterum. SYN. Quod senatus
nondum censuit, id arroganter non præjudico neque revoco ad arbitrium
meum.
PRÆLĀBOR, ĕris, lapsus sum, bi, d. n. et a. _Prévenir_, _devancer_.
PRÆLĬGO, as, avi, atum, are, a. _Lier qqche avec qqche_. USUS: Os
obvolutum folliculo et præligatum, _tête enveloppée dans un sac de cuir
et liée_.
PRÆLŎQUOR, ĕris, lŏcūtus sum, loqui, d. _Parler le premier_.
PRÆLŪCEO, es, xi, ere, n. _Luire_, _briller_. SYN. Lucem _vel_ lumen
præfero. ADV. In posterum. USUS: Majoribus meis virtute præluxi.
PRÆLŪDĬUM, ĭi, n. _Prélude_. SYN. Præcentio.
PRÆMANDO, as, avi, atum, are, a. (cum ut), _Recommander d’avance_,
_prescrire préalablement_.
PRÆMĀTŪRUS, a, um, _Prématuré_, _qui arrive avant le temps_. SYN.
Præproperus, immaturus, intempestivus.
PRÆMĔDĬTĀTĬO, ōnis, f. _Préméditation_, _prévision_. SYN. Meditatio;
prævisio. EPITH. Diuturna. Cf. Meditatio.
PRÆMĔDĬTOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Méditer d’avance_, _songer à_.
SYN. Meditor, cogito, domo affero, paro, præparo. ADV. Optime, jam.
USUS: Ex qua forma me fingere possim et præmeditari, quo animo accedam
ad urbem, _et songer d’avance à la manière dont je dois arriver à la
ville_. Sapientis est quidquid homini accidere possit, id præmeditari
ferendum modice esse, si evenerit, _il appartient au sage de songer que
tout ce qui peut arriver de malheureux à l’homme doit être supporté avec
modération, s’il arrive_. Cf. Meditor.
PRÆMITTO, is, misi, missum, ere, a. _Envoyer devant_, _d’avance_. USUS:
Præmittere in locum aliquem.
PRÆMĬUM, ĭi, n. _Récompense_; _privilége_, _distinction_. SYN. Merces,
fructus, beneficium. )( Pœna, supplicium. EPITH. Alienum, amplissimum,
eximium sceleris, invidiosum, satis magnum, mercenarium, meritum, novum,
par, pervulgatum, erectum, summum. Præmia humana, juncta et casta
virtutis et officii, moderata, infinita, permagna, tanta. PHRAS. Bene
merentibus præmia danda sunt, _il faut donner des récompenses à ceux
qui les méritent_. Oportet, ut bene de quoquam meriti laborum suorum
præmia ferant, capiant; ut præmiis donentur; exstare omnibus debent
laborum suorum præmia; præmio afficiendi, honestandi sunt, qui laborem
alterius gratia sustinuerunt; bene merentibus pretium præmiumque debetur;
susceptus alterius causa labor præmio decorandus est; præmia tribuenda,
deferenda, persolvenda sunt recte de alio merentibus. 2. Recte agentibus
magna præmia constituta sunt, _on a préparé de grandes récompenses pour
ceux qui se conduisent bien_. Summa recte agentes manent præmia; fructum
certum, uberrimum præstantissimumque ferent, capient, percipient, qui
vitam cum virtute agunt; vitæ laudabiliter actæ præmium est earum rerum
copia, quas qui possidet, optime cum illo agi existimatur. Præmiorum
spe magna admodumque firma niti possunt ii, quorum vita cum virtute
traducitur. Egregia præmia pro certo exspectare; sine dubio sibi
polliceri, plane sperare licet iis, qui virtutem colunt, qui vitam
vivunt, ducunt, peragunt cum virtute. Mercedem actionum suarum, virtutis
suæ, suæ probitatis, officii sui, optimorum consiliorum atque factorum
exspectare certissimam possunt, qui virtutem in vita non vulgari studio
colunt, quibus in vita virtus erat in pretio. Præclaram honestamque vitam
magna præmia manent, consequuntur. Cf. Remuneror, Merces. USUS: Duabus
rebus continetur Respublica: præmio et pœna. Præmiis invitare virtutem.
Militibus præmia solvere, persolvere. Legibus et virtuti proposita sunt
præmia, et peccatis supplicia, _les lois proposent des récompenses aux
vertus, et des peines aux vices_. Nullum ego a vobis præmium virtutis,
nullum insigne honoris, nullum monumentum laudis postulo præterquam hujus
diei memoriam sempiternam.
PRÆMŎNĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Avertir_. USUS: Me magnopere, ut
caverem, præmonebat, _il m’avertissait de prendre garde_.
PRÆMONSTRĀTOR, ōris, m. _Guide_. USUS: Hic adjutor meus et monitor et
præmonstrator.
PRÆMONSTRO, as, avi, atum, are, a. _Guider_, _montrer à l’avance_. SYN.
Prænuntio, monstro.
PRÆMŎRĬOR, ĕris, mortŭus sum, mori, d. * _Mourir prématurément_. Ante
tempus morior.
PRÆMŪNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. _Prémunir_, _fortifier par devant_. SYN.
Præfulcio, præparo.
PRÆMŪNĪTĬO, ōnis, f. _Précautions oratoires_, _préparation_. SYN.
Præparatio. USUS: Sine præmunitione acerbe in aliquem invehi.
PRÆNŌMEN, ĭnis, n. _Prénom_. EPITH. Vetus. USUS: Aliquis, cui prænomen
sit Decio.
PRÆNOSCO, is, ere, a. _Étudier_, _chercher à comprendre_, _à deviner_.
PRÆNŌTĬO, ōnis, f. _Notion anticipée_, _idée qu’on se fait d’une chose
par avance_. SYN. Prima notio, ante capta animo rei informatio. USUS:
Hanc habemus seu anticipationem seu prænotionem deorum, _idée innée des
dieux_.
PRÆNUNTĬO, as, avi, atum, are, a. _Annoncer d’avance_, _faire connaître_,
_informer_, _instruire de_. SYN. Præmonstro, prædico. Cf. Nuntio.
PRÆNUNTĬUS, a, um, _Précurseur_, _avant-coureur_, _messager_. USUS:
Stellæ magnarum calamitatum prænuntiæ, _ces étoiles qui annoncent de
grandes calamités_.
PRÆOCCŬPO, as, avi, atum, are, a. _S’emparer le premier_, _se rendre
maître_. SYN. Occupo, anteoccupo, anteverto, anticipo. USUS: Quas partes
mihi sumpseram, præoccupasti oratione, _ton discours a déjà traité le
sujet que je m’étais réservé_.
PRÆOPTO, as, avi, atum, are, a. _Préférer_, _aimer mieux_. USUS: Mortem
in certamine, quam vinci, præoptantes.
PRÆPĂRĀTĬO, ōnis, f. _Préparation_, _préparatifs_, _apprêts_. SYN.
Prævisio, præmeditatio. EPITH. Diligens. USUS: In omnibus negotiis,
priusquam aggrediare, adhibenda est præparatio diligens, _quoi que l’on
entreprenne, il faut, avant de se mettre à l’œuvre, s’être préparé avec
soin_. Provisio animi et præparatio multum prodest ad minuendum dolorem.
PRÆPĂRO, as, avi, atum, are, a. _Préparer_, _disposer d’avance_. SYN.
Præparationem adhibeo, præmunio, paro, comparo. ADV. Diligenter. USUS:
Ad vitam agendam præparare res necessarias. Præparato animo, auribus
præparatis ad concionem accedere. Litteris ante excoli animos et ad
concipiendam sapientiam imbui ac præparari decet. Cf. Paro, Paratus.
PRÆPĔDĬO, is, ĭi _vel_ īvi, ītum, ire, a. _Lier_; _empêcher_, _gêner_.
SYN. Impedio, irretio. USUS: Morbo præpeditus, _empêché, arrêté par une
maladie_. Cf. Impedio.
PRÆPES, ĕtis, omn. gen. _Rapide dans son vol_. SYN. Celer, citus. USUS:
Avis præpes. Cf. Celer.
PRÆPONDĔRO, as, avi, atum, are, a. et n. 1. n. _Avoir plus de poids_;
2. a. _Surpasser_. SYN. Ponderis plus habeo. USUS: Qui omnia metiuntur
utilitate, neque eam honestate præponderari volunt, _être primé, surpassé
par l’honnêteté_.
PRÆPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Mettre devant_; _préférer_,
_donner la préférence_. SYN. Antepono, præfero, antefero; antiquior,
potior mihi est. ADV. Recte, longe. PHRAS. Latina lingua omnibus
aliis est præponenda, _il faut préférer la langue latine à toutes les
autres_. Latina Lingua principem inter alias locum tenet, primas tenet;
principatum tenet, obtinet; in tanta linguarum varietate princeps
est; primas fert; principatum fert. Latinæ linguæ principatus dandus,
deferendus, tribuendus est; nemo tam iniquus causæ judex est, quin primas
Latinæ linguæ deferat, det, concedat. Prima in tot linguis habenda est
Latina; cum Latina nulla aliarum linguarum venire in contentionem potest.
Latina lingua una inter omnes eminet, longo intervallo reliquas post se
relinquit. Cf. Potior. USUS: Præponere amicitiam patriæ. 2. Præficio,
_mettre à la tête_, _donner le commandement_. Aliquem legioni præponere.
PRÆPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Préposition_. Pars Orationis.
PRÆPŎSĬTUS, a, um, _Préposé_, _chargé de_. SYN. Præfectus. EPITH.
Turpissimus. USUS: Negotio, navibus præpositus.
PRÆPOSTĔRĒ, _Dans un ordre interverti_, _de travers_, _à rebours_. SYN.
Perverse, perperam. )( Ordine. USUS: Ut præpostere tecum agam, mox ad
ordinem me referam.
PRÆPOSTĔRUS, a, um, _Qui fait les choses de travers_, _maladroit_; _hors
de raison_, _déplacé_. SYN. Perversus. USUS: Ut erat semper perversus
et præposterus. Præposteris consiliis utimur, _conseils déplacés,
intempestifs_.
PRÆPŎTENS, entis, _Très puissant_, _très influent_. SYN. Valde potens.
USUS: Clarus vir ac præpotens. Præpotentium virorum amicitiæ infidæ. Cf.
Potens.
PRÆPRŎPĔRUS, a, um, _Très prompt_, _rapide_, _précipité_. SYN.
Præmaturus, nimis celer. USUS: Præpropera festinatio. Cf. Præceps.
PRÆRĬPĬO, is, ŭi, eptum, ere, a. _Enlever_, _soustraire_, _dérober_.
SYN. Præcerpo, occupo, anteoccupo, præoccupo. USUS: Cui desponsam jam et
destinatam laudem præripere iniquum est. Non præcerpam fructum consilii
tui, nec præripiam victoriam. Cf. Eripio, Præcerpo, Præoccupo.
PRÆRŎGĀTĪVA, æ, f. _Indice_, _marque_, _témoignage_. SYN. Dictum _aut_
factum liberaliter ab eo, qui nobis benefacturus est, ante præstitum
beneficium; specimen et præjudicium benevolentiæ. USUS: Suæ voluntatis
prærogativam dare.
PRÆRŎGĀTĪVUS, a, um, _Consulté le premier_, _qui vote le premier_. USUS:
Centuria prærogativa, quæ prima fert suffragium. Omen prærogativum, _le
vote de la centurie prérogative considéré comme présage_, _présage tiré
de ce vote_.
PRÆRŎGĀTUS, a, um, _Demandé à l’avance_. SYN. Primum rogatus.
PRÆRUPTUS, a, um, _Taillé à pic_, _escarpé_, _abrupt_. USUS: Prærupti
montes, saxa.
PRÆS, prædis, m. _Répondant_, _garant_, _caution dans les affaires
d’argent_. SYN. Sponsor, qui pro altero se obligat, in causa præsertim
pecuniaria. EPITH. Bonus. USUS: Prædem dare, accipere; prædem pro aliquo
esse. Prædibus et prædiis cavere.
PRÆSĀGĬO, is, īvi, ire, a. _Pressentir_, _augurer_, _présager_,
_deviner_. SYN. Præsentio. PHRAS. Dudum id futurum præsagiebam, _depuis
longtemps je prévoyais que cela arriverait_. Divina quadam præsagitione
id præsenseram; nescio qua permotus animi divinatione futurum prævidebam;
animus meus, maximus ad hoc tempus vates, id mihi præsagiebat;
præsagientis animi divinatione, id ita eventurum prævideram. Cf.
Prævideo, Divino, Conjicio. USUS: Præsagiebat mihi animus.
PRÆSĀGĪTĬO, ōnis, f. _Pressentiment_, _divination_, _prévision_, _faculté
de prévoir_. EPITH. Divina. USUS: Inest in animis præsagitio extrinsecus
injecta, et inclusa divinitus.
PRÆSĀGUS, a, um, _Qui pressent_, _qui devine_, _qui prévoit_. USUS: Mens
malorum, futuri præsaga.
PRÆSCĬO, is, scīvi, scītum, scire, a. _Savoir d’avance_, _pressentir_.
SYN. Ante scio. USUS: Nonne hoc præscisse oportuit. Cf. Præsagio.
PRÆSCĬUS, a, um, * _Qui sait d’avance_, _qui prévoit_. SYN. Præsagiente
animo. USUS: Vates futuri præscius.
PRÆSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Prescrire_, _ordonner_,
_déterminer_, _régler_, _fixer_. SYN. Definio, præfinio, præstituo, voce
præeo. ADV. Commode, diligenter, ante, nominatim alicui. PHRAS. Nihil
tibi præscribo, _je ne vous prescris rien_. Leges tibi nullas impono;
agendarum rerum modum tibi non præscribo; tuo arbitratu ages, nihil
tibi certum præfinio; nihil præstituo, quid te agere velim; non ad meum
præscriptum, sed tuum arbitrium vives; nihil imperabo, ages, ut voles.
USUS: Natura homini præscripsit. Ita majorum mores legesque, ratio ac
doctrina præscribunt. Jura civibus præscribere, _donner des lois à ses
concitoyens_. Cf. Jubeo.
PRÆSCRIPTĬO, ōnis, f. _Prescription_, _précepte_, _loi_. SYN.
Præscriptum. USUS: Hæc norma, hæc regula, hæc præscriptio est naturæ.
Præscriptio vitæ moderatioque tenenda. Intemperantia a præscriptione
rationis aversa.
PRÆSCRIPTUM, i, n. _Prescription_, _règle_, _loi_, _recommandation_,
_ordre_. SYN. Præscriptio, formula, norma, regula, certa quædam et
definita lex. EPITH. Commune, certum. USUS: Ex communi præscripto
civitatis rem administrare. Plura homines affectu judicant, quam veritate
aut præscripto et Juris norma.
PRÆSENS, entis, omn. gen. _Présent_; _qui est là en personne_; _qui est
devant les yeux_. SYN. Testis, arbiter; instans. )( Absens. ADV. In
posterum. PHRAS. 1. Ipse præsens fuit, _lui-même fut présent_. Adfuit
ipse, interfuit, præsto fuit; præsentem habuimus; illic in re præsenti
fuit; coram fuit, adfuit. 2. Ea, quæ præsentia sunt, non curamus, _nous
ne nous inquiétons pas de ce qui est sous nos yeux_. Quod ante oculos
est; quod ante pedes est; quod in manibus est; quod præ manibus habemus;
quod in oculis nostris hæret; quod sub oculis habemus; quod in oculis est
omnium; quod in oculis habemus; quæ instant in præsentia; quod præsens
tanquam in manus datur; quæ in oculis sita sunt; quæ ad manum sunt, ad
ea animum advertit nemo; ea, quæ nostra tot per annos vidit ætas, ne
nunc quidem attentos nos habent. 3. Me præsente hæc facta sunt, _on fit
ces choses en ma présence_. Præsente me et inspectante; sub oculis meis;
ante oculos, ante pedes meos; me teste ac arbitro; in meo multorumque
civium conspectu; cum ab oculis meis abfuisset nunquam; cum in oculis
esset omnium nostrum; cum in ore omnium versaretur, hæc ab eo gesta sunt.
4. Præsentem videre cupio, _je désire le voir en personne_. Præsentem
habere, cum præsente agere cupio; mentem ejus, sensus, os intueri
libet; in aspectum adducatur, proferatur, velim; in conspectum veniat,
os suum ferreum ac importunum ostendat nobis; audaciam suam in oculis
nostris mentibusque defigat; in conspectum se nostrum det, committat
velim. Cf. Conspectus. 5. Præ dolore vix mihi præsens sum, _la douleur
m’empêche d’être à moi, m’enlève toute possession de moi-même_. Dolor
me ipsum mihi adimit; vix mentis compos sum; dolor animi sensus prope
omnes obstupefacit; vix animus mihi constat; mens pene excidit dolore
alienata. 6. Importuni homines ubique nobis præsentes sunt, _les gens
importuns sont toujours sous nos yeux_. Homines sordidi ac levissimi in
capite ac cervicibus nostris, in oculis atque, si liceat, in faucibus
hærent; consiliis omnibus _vel_ in consilia intersunt; imminent rebus
nostris omnibus ac consiliis. USUS: 1. Ipse interfuit et præsens vidit.
Si facultas mihi tui præsentis esset. Hæc ad te in præsens, in præsenti
scribenda habui. 2. Magnus, alacer, _résolu_, _décidé_. Animus alacer et
præsens. Præsentes ad nocendum vires habere. Præsente DEO ac propitio.
2. In rem præsentem venire, nempe in locum _vel_ fundum de quo lis est,
_se transporter sur les lieux, sur le terrain, examiner de ses yeux, se
mettre en présence des faits_. Placuit de amicorum sententia constituere,
quo die in rem præsentem veniretur. Cf. Coram.
PRÆSENSĬO, ōnis, f. _Pressentiment_. SYN. Præsagitio. EPITH. Artificiosa,
divina non fortuita, innumerabilis. USUS: Præsensiones et prædictiones
rerum futurarum.
PRÆSENTĬA, æ, f. _Présence_. SYN. Conspectus, aspectus. USUS: 1. Alicujus
præsentiam et aspectum vitare. Præsentiæ tuæ desiderium meo labore
minuam. 2. Vis, Virtus, _présence d’esprit_, _courage_. Præsentia animi
et fortitudo.
PRÆSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, a. _Pressentir_, _prévoir_, _deviner_.
SYN. Præsagio, prænosco, præcognosco. PHRAS. Præsentio rei eventum,
_je devine quelle sera l’issue de l’affaire_. Rei eventum cogitatione
præcipio; omen aliquod futurorum insidet animo; præcipio animo rei exitum
ac provideo; quanquam divinandi disciplinam haud teneam, exploratum mihi
tamen est, pro explorato habeo, quid futurum sit. Cf. Præsagio. USUS:
Furore divino incitatus animus futura præsentit. Cf. Prævideo.
PRÆSĒPE, is, n. _Étable_, _écurie_.
PRÆSĒPĬO, is, psi, ptum, ire, a. _Barricader_, _palissader_, _boucher_.
USUS: Maximis defixis trabibus aditus omnes præsepit.
PRÆSERTIM, _Surtout_. SYN. Cumprimis, maxime, præcipue. USUS: Admiror et
te præsertim.
PRÆSES, ĭdis, m. _Gardien_, _protecteur_; _président_. SYN. Custos,
vindex; antistes. USUS: Custos, præses, propugnator libertatis.
PRÆSĬDĔO, es, sēdi, ere, n. _Protéger_, _défendre_; _diriger_,
_conduire_. SYN. Custos, præses sum, præsum, in custodia urbis,
provinciæ, tanquam in specula collocatus sum; ad gubernacula sedeo. USUS:
Dii huic loco temploque præsident.
PRÆSĬDĬUM, ĭi, n. _Poste_, _position_; _secours_, _appui_, _soutien_.
SYN. Statio; manus militum, auxilium, perfugium. EPITH. Bonum,
certissimum, tutissimum, civile, commune, extraordinarium, firmum,
fortissimum, gravissimum, honestum, improvisum, insperatum et repentinum,
leve, maximum, necessarium et voluntarium, nocturnum, populare, publicum,
stativum, summum, tenue, terrestre. Præsidia aliena, contraria,
firmissima, gratiora alicui, multa ac firma, necessaria, parva, publica,
regia, salutaria, tanta, urbana, utiliora alicui. USUS: 1. Armati in
præsidiis collocentur. 2. Custodia, numerus militum, comitatus armatorum,
_troupes armées_, _garnison_, _escorte_. Magna et firma præsidia parare,
comparare; præsidia ponere, disponere, collocare. Præsidium urbi
imponere; militem in præsidium mittere, in præsidiis collocare; urbem
præsidiis obsidere, intercludere, interclusam tenere. Præsidiis firmare;
regionem sepire, munire, confirmare. Præsidia dimittere, præsidiis nudare
provinciam. De provincia decedere, abire; præsidium relinquere. 3.
Auxilium, spes, securitas, perfugium, _secours_, _aide_, _appui_. Alicui
laboranti præsidium afferre, ferre; præsidio esse. Ego amicorum, virtutis
bellicæ præsidio tectus, hostem repressi. Is magnum sibi præsidium et
adjumentum ad beate videndum comparat, qui, etc.
PRÆSIGNĬFĬCO, as, are, a. _Faire connaître à l’avance_. SYN. Prænuntio,
cano, præcino, præmonstro, portendo.
PRÆSTĀBĬLIS, e, gen. com. _Préférable_, _supérieur_, _excellent_,
_remarquable_. USUS: Nihil virtute homini præstabilius, nihil pulchrius.
PRÆSTANS, antis, omn. gen. _Supérieur_, _distingué_, _remarquable_. SYN.
Excellens, præstabilis, egregius, eximius, præclarus. USUS: Vir ingenio,
virtute præstans. In Poetica præstans. Cf. Egregius, Præclarus, Optimus.
PRÆSTANTĬA, æ, f. _Supériorité_, _excellence_. SYN. Excellentia. EPITH.
Cœlestis et divina, excellens, major et divinior; minima, singularis.
USUS: Dii omnium rerum præstantia excellentes, _par leur supériorité
en toutes choses_. Præstantiam aliquam doctrinæ et virtutis consequi,
_acquérir quelque supériorité sous le rapport du talent, de la vertu_.
PRÆSTAT, imp. _Il vaut mieux_. SYN. _Melius est_. USUS: Emori præstat,
quam servire. Cf. Expedit.
PRÆSTĬGĬÆ, ārum, f. pl. _Prestiges_, _illusions_, _jongleries_. SYN.
Incantamenta. USUS: Doli, machinæ, præstigiæ, fallaciæ, captiones,
verborum præstigiæ, _éclat trompeur_, _faux brillant_, _clinquant_,
_vains artifices du style_. Cf. Decipio.
PRÆSTĪGĬĀTOR, ōris, m. _Jongleur_, _escamoteur_, _trompeur_.
PRÆSTĬNO, as, avi, atum, are, a. * _Acheter_, _acquérir_. USUS: Pisces in
macello præstinare, _acheter des poissons au marché_.
PRÆSTĬTŬO, is, ŭi, tūtum, ere, a. _Déterminer_, _fixer_, _établir_. SYN.
Præfinio, præscribo, dico. USUS: Tempus alicui præstituere.
1. PRÆSTO, as, stĭti, stĭtum et ātum, stare, n. et a. 1. a. _Surpasser
qqn en qqche_. SYN. Excello, antecello, supero, præcurro. ADV. Longe
multumque, longe inter æquales suos, longe lepore, humanitate multum,
gloria ceteris hominibus, nimirum omnibus ingenio, fortuna, plurimum
æqualibus virtute. USUS: 1. Longe inter æquales humanitate præstat.
Contemplatio rerum longe omnibus studiis præstat. Multum ingenio,
plurimum virtute præstat æqualibus. Cf. Excello. 2. Exsequor, perficio,
præbeo, exhibeo, facio, servo, _faire voir_, _montrer_, _témoigner_,
_faire preuve de_. Fidem, officium, benevolentiam, memorem animum alicui
præstare. Promissa præstare et persolvere. Præstare suum munus, Gratum
se, sapientem, gravem præstare. 3. (Fidejubeo, VULG.), _répondre_, _être
caution_, _garantir_. Vitium venditæ rei, si scit venditor, præstare
debet. Communes illos casus præstare nemo potest. Quis præstare poterit
nullos fore prædones. Culpam ejus rei præstare quis velit? Horum dicta
omnia ac facta nobis præstanda sunt, _nous devons répondre de leurs faits
et gestes_.
2. PRÆSTO, _Ici_, _là_, _sous la main_. SYN. Paratus, in promptu.
USUS: De mea autem voluntate sic judices, me opera et consilio, studio
quidem certe, rei, famæ, saluti tuæ præsto futurum, _que je ferai tout
pour sauvegarder ta fortune, ta réputation, ton salut, etc._ Amicis ad
præsidium præsto esse, _être prêt à secourir ses amis_.
PRÆSTŎLOR, aris, atus sum, ari, d. n. et a. _Se tenir prêt pour qqn ou
qqche_. SYN. Exspecto. USUS: Ego tibi, spei illi, et exspectationi diu
præstolabor. Cf. Exspecto.
PRÆSTRINGO, is, inxi, ictum, ere, a. _Affaiblir_, _émousser_, _éblouir_.
SYN. Hebeto, fallo. USUS: Horum utrumque præstringere aciem mentis solet.
PRÆSTRŬO, is, xi, ctum, ere, a. _Boucher_, _obstruer_, _fermer_;
_préparer_, _ménager d’avance_. USUS: Sibi fidem præstruxit, _il commença
par gagner la confiance_. Luminibus aliorum præstruere.
PRÆSULTO, as, are, n. _Sauter devant_, _s’élancer (hors des rangs) en
avant_. USUS: Ferox hostium signis præsultans Gallus.
PRÆSULTOR, ōris, m. _Chef des danseurs_. SYN. Princeps Saliorum.
PRÆSUM, ĕs, fŭi, esse, n. _Être à la tête_, _commander_, _présider à_.
SYN. Præsideo; præpositus, præfectus sum. ADV. Crudelissime consiliis,
omnino reipublicæ, ædificandæ navi, negotio, sacris. USUS: Quæstioni,
negotio, provinciæ præesse. Cf. Præsideo, Administro, Magistratus.
PRÆSUMPTĬO, ōnis, f. _Prolepse ou préoccupation_, _réponse anticipée
à des objections possibles ou présumées_. USUS: Præsumptio quam Græci
πρόληψιν vocant. (_Pro_: Arrogantia, _présomption_, _vulg. est_).
PRÆTENDO, is, di, tum, ere, a. _Prétexter_, _alléguer_, _prétendre_.
SYN. Prætexo. USUS: Hominis integerrimi speciem turpissimis suis moribus
prætendere, _couvrir de l’apparence d’un homme intègre des mœurs
détestables_. Cf. Contendo.
PRÆTENTO, as, avi, atum, are, a. _Explorer_, _sonder_. USUS: Tota causa
prætentata et perspecta.
PRÆTER, _Outre_, _au-delà_; _contre_. SYN. Supra, extra. PHRAS. Præter
minas etiam vim intulere, _ils le menacèrent et en vinrent aux coups_.
Præterquam quod minarentur, etiam violenti erant; supra minas etiam facta
addidere. Super quam quod minas primo jactarunt etiam manus attulere;
super cæteras minas etiam vis accessit. Cf. Excipio. USUS: 1. Hoc nemini
præter me videtur. Id videris præter ætatem facere. Id præter modum,
præter spem accidit. 2. Supra, _plus que_, _au-dessus de_. Quæ me res
præter cæteras impulit. 3. Ante, _devant_. Præter domini oculos hæc omnia
ferebant servi, _les esclaves passaient tous les mets sous les yeux de
leur maître_. 4. Præter oram maris Etrusci, _en longeant la côte de la
mer d’Étrurie_.
PRÆTĔRĔA, _Outre cela_, _en sus_, _de plus_. SYN. Tum etiam; ad hoc,
insuper. PHRAS. Præterea addendum, _il faut en outre ajouter_. Accedit
et iam, quod, etc.; huc accedit, quod, etc., quin et illud accedit,
quod, etc. Adde eodem et illud; adde ad hoc; adde, quod, etc.; illud
insuper adde. Nam quid ego de illo dicam? quid? quod etiam; quid multa?
aliud quid etiam? quid est præterea? quid aliud? nihil nisi illud?
quod reliquum est; videte jam porro cætera; cæterum, deinceps et illud
dicendum; quid jam de illo? exinde et illud non tacendum. Quid est
præterea? nihil sane, nisi illud. De reliquo. Accedit ad cumulum. Jam
vero nec illud omittendum. USUS: Addebant præterea, rempublicam salvam
fore.
PRÆTĔRĔO, is, īvi _sæpius_ ĭi, ĭtum, ire, n. _Passer à côté_, _omettre_.
SYN. Omitto, missum facio, prætermitto, reticeo. ADV. Consulto multa,
omnino neminem, tacite, temere, turpiter, pene auctoritatem. PHRAS. Vide
ut nihil prætereas, _prenez bien garde de ne rien omettre_. Ne quid
transiliat oratio tua; ne quid in præteritis relinquatur; ne quid nos
fugiat aut prætervolet; ne quid prætermittas; vide, ne quid præterfluat,
præterlabatur. USUS: 1. Ut reliqua tua scelera præteream, et missa
faciam, illud præterire non possum. 2. Negligo. Populus sæpe dignos,
præterire solet. 3. Fugit, _échapper_. Non me fugit, non præterit, quam
sit difficile. Cf. Prætermitto.
PRÆTĔRĔQUĬTO, as, avi, atum, are, n. _Passer à cheval devant qqn ou
qqche_. SYN. Equo prætervehor, equo prætervolo, equo præterlatus sum.