PHĬLŎSŎPHOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Philosopher_, _s’occuper de

philosophie_. SYN. Philosophiam colo. ADV. Ad extremum, omnino. USUS:

Admirabili quodam ad philosophandum studio concitatus. Quum minime

videbamur, tum maxime philosophabamur.

PHĬLŎSŎPHUS, i, m. _Philosophe_. SYN. Naturæ interpres, philosophiæ

sectator, sapientiæ studium professus. EPITH. Elegantissimus omnium et

eruditissimus, gravissimus, non ignobilis, imperiosus, magnus, mollis

et languidus, enervatus, nobilissimus et clarissimus, prudentissimus,

optimus, politissimus et acutissimus omnium, præstantissimus, severus,

gravis, summus. Philosophi absoluti et perfecti, antiqui auctores rerum,

non fabularum; non contentissimi, sed clari et acuti; minime contemnendi,

discrepantes, vulgo imperiti et similes imperitorum, non inepti, minime

mali, innumerabiles, satis acuti, minuti, nobilissimi longe atque

principes, perfecti, plebeii, præstantissimi, superstitiosi et pene

fanatici, veteres, voluptuarii. USUS: Inventa philosophorum. Philosophus

is est, qui omnium rerum divinarum et humanarum causam naturamque noscit,

omnem bene vivendi rationem tenet ac persequitur, _le philosophe est

l’homme qui s’applique à la connaissance des choses divines et humaines,

qui raisonne et approfondit les secrets de la nature, qui étudie les

principes de la morale et de la vertu_.

PHYSĬCA, æ, _vel_ PHYSICE, es, f. _La physique_, _les sciences

naturelles_. SYN. Explicatio naturæ; investigatio naturæ.

PHYSĬCA, ōrum, n. pl. _La physique_, _les sciences physiques_. SYN. Res

naturales.

PHYSĬCĒ, _En physicien_, _à la manière des physiciens_. SYN. Acute,

physicorum more.

PHYSĬCUS, i, m. _Physicien_, _naturaliste_. SYN. Speculator venatorque

naturæ, qui se ad investigationem naturæ totum contulit. EPITH. Politior,

obscurus.

PHYSĬOGNŌMON, i, m. _Celui qui juge du caractère de qqn d’après sa

physionomie_. USUS: Physiognomon profitetur se hominum mores naturasque

ex corpore, oculis, fronte, vultu pernoscere.

PHYSĬŎLŎGĬA, æ, f. _Les sciences naturelles_, _la physique_. SYN. Naturæ

ratio. EPITH. Tota.

PĬĀCŬLĀRIS, e, gen. com. _Expiatoire_. SYN. Quod ad expiandum peccatum

pertinet. USUS: Sacrificia piacularia. Egone ob tuam stultitiam

piacularis fiam?

PĬĀCŬLUM, i, n. _Sacrifice expiatoire_, _expiation_. USUS: Porco piaculum

pati. Piaculum committere. Aliquem alienæ iræ piacula dedere, _sacrifier

qqn à la colère d’autrui_.

PICTOR, ōris, m. _Peintre_. EPITH. Summus, malus. USUS: Protogenes

perfectus pictor. Cf. Pingo.

PICTURA, æ, f. _Tableau_, _peinture_. SYN. Tabula. EPITH. Antiquissima,

non egregia, vetustate evanescens, nobilis, placidissima, textilis,

vetus. Picturæ egregiæ, novæ, veteres. USUS: In picturis alios horrida,

inculta, abdita, opaca; alios nitida, læta, collustrata delectant.

PĬĒ, _Pieusement_, _religieusement_, _saintement_. SYN. Religiose,

sancte. )( Scelerate. USUS: Memoriam mei pie inviolateque servato.

PĬĔTAS, ātis, f. _Accomplissement des devoirs envers les dieux, les père

et mère_; _piété_, _affection_, _religion_. EPITH. Clara et in omnibus

grata; commemorabilis, divina, eximia, immunis, incredibilis, insignis,

jucunda, magna, mira, nimia, par, præsens, singularis, summa, tacita.

USUS: Pietas est justitia erga DEUM et parentes, _la piété, c’est la

justice envers DIEU et les parents_. Pietas est, per quam sanguine

conjunctis officium et diligens tribuitur cultus. Pietas, sanctitas,

religio. Vir summa pietate. Pietatem præstare alteri. Pietate pectora

omnium imbuit. Vultu sæpe læditur pietas, _souvent un regard suffit pour

blesser la piété filiale_. Pietas fundamentum omnium virtutum, DEUM

placatum efficit. Gravissimum pietatis nomen.

PĬGER, ra, rum, _Paresseux_, _inactif_, _indolent_. SYN. Segnis ad

aliquid agendum. PHRAS. Pigerrimus est, _il est très paresseux_. Nihil

illo homine pigrius, nihil remissius; inertissimæ segnitiæ homo. Somni

plenus, cessator, natura socors et negligens; ventri deditus et somno;

bonum otium socordia atque desidia conterit; mollitia diffluit ac

inertia; otio hebescit et languet; cessator ignavissimus et qui metu

laboris obtorpescat; languori deditus et desidæ; in socordiam effusus;

is est, in cujus vultu pigritia desperatioque meliorum emineat, atque

adeo anima ipsa esse oneri videatur; deses est ac ignavus, et qui operi

ac negotio indormire facile soleat; desidem otio dimittit animum;

ignaviæ se dedit; languori se totum dat, dedit; fugiens laboris, in otio

consenescit; otio ac ignavia marcescit; pigritia tabescit. Cf. Otium.

USUS: Ad litteras scribendas pigerrimus.

PĬGET, gŭit, ere, imp. _Être fâché_, _éprouver du regret_. SYN. Tædet,

pœnitet. USUS: Me non solum piget stultitiæ tuæ, sed etiam pudet, _votre

sottise me fait peine et honte tout à la fois_. Inductus ad pigendum,

_excité au regret_. Cf. Tædet, Pœnitet.

PIGMENTĀRĬUS, ĭi, m. _Marchand de couleurs, de fard_; _parfumeur_.

PIGMENTUM, i, n. _Fard_, _couleur_. SYN. Fucus, color, ornatus. USUS:

Sententiæ sine fuco et pigmento puerili, _pensées sans fard et sans vains

ornements_. Pigmentum aspergere. Cf. Fucus.

PIGNĔRĀTOR, ōris, m. _Celui qui se fait donner des gages_.

PIGNĔROR, aris, atus sum, ari, d. a. _S’approprier qqche_, _en faire sa

propriété_. SYN. Pignus aufero, fiduciam accipio. USUS: Mars fortissimum

quemque ex acie pignerari solet, _Mars prend ou choisit les plus braves

comme gage, comme prix de ses faveurs_.

PIGNUS, ŏris, n. _Gage_, _nantissement_; _caution_. SYN. Fiducia,

hypotheca; obses. EPITH. Magna et multa. PHRAS. 1. Librum pro pignore do,

_je donne ce livre en gage_. Pignus do librum hunc; pro pignore trado;

pignore do, pono, oppono, oppignero. 2. Pignus accipio, _je reçois le

gage_. Pignus capio librum; pignus aufero, accipio; fiduciam capio; vadem

prædemque habeo virtutem rerum quas gessistis; pigneror librum, etc.

USUS: Pignora cædere. Pignoribus cogere. Multis magnisque pignoribus me

sibi obligatum tenet.

PĬGRĬTĬA, æ, f. _Répugnance_, _lenteur_, _paresse_. SYN. Ignavia,

inertia, negligentia. USUS: Pigritia metus est consequentis laboris, _la

paresse est la crainte d’un travail qui nous attend_. Pigritiæ se dedere.

Pigritia tabescere. Cf. Ignavia, Otium, Piger, Negligentia.

PĬGROR, aris, atus sum, ari, d. _Hésiter_, _tarder_, _être paresseux_.

SYN. Gravo. USUS: Scribere ne pigreris, _ne négligez pas de m’écrire_.

PĬLA, æ, f. _Paume_, _balle à jouer_. USUS: Pila, tali, tesseræ. Pila

ludere; pilam retorquere.

PĪLENTUM, i, n. * _Char suspendu_, _carrosse pour les dames romaines_.

Vehiculi genus.

PĪLĔUS, i, m. * _Bonnet de laine que l’on donnait aux esclaves en les

affranchissant_. SYN. Tegmen capitis. USUS: Servi ad pileum, _seu_

libertatem vocati.

PĬLŌSUS, a, um, _Couvert de poils_, _velu_.

PĬLUM, i, n. _Javelot_. Genus teli. USUS: Sparorum pilorumque multitudo.

PĬLUS, i, m. _Poil_. USUS: Vallo pilorum munitæ palpebræ.

PINGO, is, nxi, ctum, ere, a., _Peindre_, _broder_. SYN. Pictura exprimo.

ADV. Bene, egregie, varie locum, præclare, pulcherrime. PHRAS. 1. Apelles

Veneris caput elegantissime pinxit, _Apelles peignit une tête magnifique

de Vénus_. Singulari expressit atque exornavit artificio, politissima

arte perfecit; coloribus illustravit, effinxit, adumbravit. 2. Pingendi

artifex erat egregius, _c’était un peintre distingué_. Pictor erat

egregius; pingendi arte præstantissimus; penicillo nihil non imitabatur

felicissime; naturam ipsam non modo adæquare, sed etiam superare pingendi

artificio videbatur. In adumbranda cujuscumque rei specie et forma nemini

secundus erat. 3. Hominem ad vivum depinxit, _il le peignit au vif_. Veri

ac spirantis vultus speciem effinxit, expressit; ex vero vultum hominis

reddidit; imaginem dedit ad nativi oris formam mirifice expressam;

effigiem ad germanam.

PINGUIS, e, gen. com. _Gras_, _épais_. SYN. Opimus, crassus; rudis.

PHRAS. Pinguis est, _il est gras_. Habitus corporis illi opimus est; is

est, cui sagina feliciter cesserit; vasta homini corporis obesi moles,

parque abdomini inexpleto. USUS: Thebis crassum cœlum, itaque Thebani

pingues et valentes, _à Thèbes l’air est épais, aussi les Thébains

sont-ils gras et forts_. Pingui Minerva aliquid facere, _faire qqche

d’une manière simple, grossière, sans art_. (PROV.)

PINNA, æ, f. _Plume_; _créneau_. SYN. Penna. EPITH. Patula.

PINNĀTUS, a, um, _Qui a des plumes_, _emplumé_, _ailé_. SYN. Pennatus,

penniger.

PINSO, is, si _vel_ sŭi, pistum, pinsum et pinsĭtum, ere, a. * _Broyer_,

_piler_.

PĬO, as, avi, atum, are, a. _Adoucir_, _rendre propice par des sacrifices

expiatoires_. SYN. Expio. USUS: Ostenta piare. Cf. Expio.

PĪRĀTA, æ, m. _Pirate_, _corsaire_. SYN. Prædo; latrociniis maritimis

infamis; qui piraticam facit, prædas maritimas agit, maritimis

excursionibus littora populatur, piraticam exercet; gens navigiorum

spoliis quæstuosa, piratæ. EPITH. Barbarus, consceleratus, nefarius,

nobilissimus. USUS: Pirata non est ex perduellium numero definitus, sed

communis hostis omnium.

PĪRĀTĬCA, æ, f. * _Piraterie_. USUS: Necessitate coactus piraticam fecit.

PĪRĀTĬCUS, a, um, _De pirate_, _de corsaire_.

PISCĀTOR, ōris, m. _Pêcheur_. USUS: Piscatores ad se convocat.

PISCĀTŌRĬUS, a, um, _De pêche_, _de pêcheur_. USUS: Navis piscatoria.

PISCĀTŬS, ūs, m. _Pêche_. USUS: Hic piscatus mihi lepide evenit.

PISCĪNA, æ, f. _Vivier_; _bassin pour se baigner_, _bain_. USUS: Piscina

publica.

PISCĪNĀRĬUS, ĭi, m. _Celui qui a des viviers_. SYN. Qui piscinis

delectatur.

PISCIS, is, m. _Poisson_. EPITH. Squammosi. USUS: Pisces hamo capiuntur.

Quot genera, quam disparia piscium, partim submersorum, partim

fluitantium, partim ad saxa nativis testis inhærentium!

PISCOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Pêcher_. SYN. Piscatu me oblecto.

PISCŬLENTUS, a, um, _Poissonneux_.

PISTOR, ōris, m. _Meunier_; _boulanger_. SYN. Qui panes conficit.

PISTRĪNUM, i, n. _Moulin_. SYN. Locus ubi frumentum tunditur mola

versatili. USUS: Aliquem in pistrinum contrudere, compingere, dare,

dedere tradere, _envoyer au moulin, en parl. des esclaves paresseux et

méchants qui devaient tourner la meule_.

PĪTŬĪTA, æ, f. _Humeur au corps_, _pituite_, _coryza_. USUS: Cum

pituita, aut bilis redundat in corpore, _quand il y a abondance d’humeur

pituitaire_.

PĪTŬĪTŌSUS, a, um, _Pituiteux_, _plein d’humeurs_. )( Exsiccatus, aridus.

USUS: In aliis locis sunt homines pituitosi et quasi redundantes, in

aliis aridi atque exsiccati.

PĬUS, a, um, _Pieux_, _religieux_. SYN. Qui pietatem colit, religiosus.

PHRAS. Non satis pius es, _vous n’êtes pas assez pieux_. Sunt qui

pietatem in te desiderent majorem; non eam pietatem, religionem, quæ

DEO debetur, præstas; minus religiose, quam conveniat, sacris operam

das; abest a te pietatis ille ardor, quem divini cultus ratio a nobis

postulat; parum pie in iis versaris, quæ ad religiosum Numinis cultum

pertinent. Cf. Probus, Religiosus, Pietas. USUS: Ne pius quidem sine

scelere esse potuit Orestes.

PIX, pĭcis, f. * _Poix_. EPITH. Liquida.

PLĀCĀBĬLĬS, e, gen. com. _Qu’on apaise facilement_. SYN. Exorabilis.

USUS: Placabilem se præbere et æquum.

PLĀCĀBĬLĬTAS, ātis, f. _Clémence_, _indulgence_. SYN. Clementia, lenitas,

mansuetudo. USUS: Nihil magno viro dignius placabilitate.

PLĀCĀTĒ, _Avec calme_, _tranquillement_. SYN. Sedate, placide, patienter,

humaniter, remisse. USUS: Omnia placate et moderate feramus.

PLĀCĀTĬO, ōnis, f. _Action d’apaiser, de fléchir_. SYN. Pax,

tranquillitas. EPITH. Tanta deorum. USUS: Perturbatio animorum placatione

abluatur. Placatione deorum pestis avertenda est.

PLĀCĀTUS, a, um, _Calme_, _apaisé_, _tranquille_, _doux_. SYN. Pacatus,

tranquillus, quietus. )( Iratus, turbulentus. USUS: Homo in aliquem mitis

et placatus.

PLĂCĔO, es, cŭi _vel_ cĭtus sum, cĭtum, ere, n. _Plaire_, _être agréable

à qqn_. SYN. Non displiceo, satisfacio, arrideo; jucundum est, videtur,

probatur, cordi est. )( Displiceo. ADV. Admodum, constanter, egregie,

perpetuo, plane, prorsus, recte, valde, vehementer. PHRAS. Placuere

mihi multum quas ad me dedisti litteræ, _vos lettres m’ont été fort

agréables_. Mihi perjucundæ fuere; maximopere oblectarunt; maxime jucundæ

acciderunt mihi; vehementer mihi probabantur; mirificam ex litteris tuis

voluptatem cepi; plane mei stomachi fuere; ut perfectæ epistolæ speciem

adamavi tuas litteras; devorabam epistolam tuam, ita arrisit; tam grata

fuit, quam quæ gratissima; multum te amo, quod ita scripseris; non parum

voluptatis præbuere tuæ mihi litteræ. Cf. Gratus. USUS: Scribe quid tibi

de ea re placeat. Senatui placuit Cæsarem proficisci. Nunquam mihi minus

ac heri placui.

PLĂCET, cŭit, cĭtum est, cere, imp. _Quelqu’un est d’avis_, _trouve bon_,

_juge à propos ou convenable_; _ordonner_, _décider_. SYN. Scitum est.

USUS: Non placet Stoicis. De Provinciis ita placitum est, ut Pompeius

mitteretur, _sur la question des provinces, on décida qu’on y enverrait

Pompée_.

PLĂCĬDĒ, _Doucement_, _paisiblement_. SYN. Leniter, pacate. USUS: Placide

ac sedate dolorem ferre.

PLĂCĬDUS, a, um, _Doux_, _calme_, _paisible_, _tranquille_. SYN. Pacatus,

tranquillus. USUS: Semper in animo sapientis placidissimam esse pacem,

etc. Oratione placida, submissa, leni. Ex irato placidum et mollem

aliquem reddere. Cf. Tranquillus.

PLĀCO, as, avi, atum, are, a. _Apaiser_, _calmer_, _adoucir_. SYN. Lenio,

mitigo, placatum efficio, reconcilio, expio, procuro. )( Ulciscor. ADV.

Aliquando. PHRAS. 1. Placavi hominem facile, _j’ai apaisé facilement

cet homme_. Iram hominis mollire, animum hominis permulcere perfacile

fuit. Nullo negotio effectum est, ut ira homini defervesceret; iram

hominis facile repressi; nihil laboris erat mollire hominis animum. Cf.

Reconcilio. 2. Prima cura erat placare Deos, _le premier soin était de

fléchir les dieux_. Pacem DEUM cæsa hostia adorare; ea, quæ ad pacem DEUM

pertinent, sacris perpetratis, rite peragere; Divinum Numen sceleribus

violatum precibus placare. Cf. Lenio, Gratia. USUS: Animos concordia

placare. Odia improborum, iras judicum placare.

1. PLĀGA, æ, f. _Coup_, _blessure_. SYN. Vulnus. USUS: Plagam alicui

imponere, injicere, infligere, facere. Plagam accipere.

2. PLĂGA, æ, f. (sæpius plur.) _Filets ou toile pour la chasse_; _filet_,

_piége_, _panneau_. SYN. Rete, laquei. EPITH. Gravissimæ, majores. USUS:

1. Si ex his laqueis te explicueris, in illas plagas incides. Tendere,

texere plagas. Conjicere aliquem in suas plagas. 2. Regio, _contrée_,

_région_, _espace_. Cœli plagas scrutari, _explorer les espaces célestes_.

PLĂGĬĀRĬUS, ĭi, m. _Marchand ou voleur d’hommes_, _plagiaire_. SYN.

Qui liberum hominem, _aut etiam_ servum nesciente domino vendit, emit,

avertit.

PLĂGĬUM, ĭi, n. _Vol d’hommes_, _plagiat_.

PLĀNĒ, _Nettement_, _franchement_; _tout à fait_, _entièrement_. SYN.

Clare, aperte, perspicue; omnino, prorsus. USUS: Perfecte planeque

eruditus. Res penitus perspectæ planeque cognitæ. Cf. Omnino.

PLĂNĒTA, æ, f. _Astre errant_, _planète_. SYN. Stellæ errantes.

PLANGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Frapper_, _battre_; _se désoler_,

_s’abandonner au désespoir_. SYN. Tundo, percutio; ploro, defleo. USUS:

Littora procellæ plangunt. Cf. Lacrima.

PLANGOR, ōris, m. _Transports de douleur_, _gémissements_,

_lamentations_. SYN. Ejulatus, ploratus. USUS: Plangore et lamentatione

opplevere forum. Cf. Lamentatio.

PLĀNĬTĬES, ei, f. _Plaine_. SYN. Campus, æquor. PHRAS. Planities ampla,

_vaste plaine_. Campestris regio, in qua ne stirpes quidem operiant

solum, et liber prospectus oculorum ad ea etiam, quæ procul recessere,

permittitur; intermissa collibus planities; sub radicibus montium

spatiosa planities procumbit; laxant se montium sinus, et majus spatium

aperiunt. In æqua ubi descenditur, velut vasti maris, sic immensa

panditur planities, ut subjectos campos terminare oculis haud facile

queas. Montes inter vasta porrigitur planities. USUS: In summo est æquata

agri planities.

PLANTA, æ, f. _Plant_, _rejeton_, _bouture_. SYN. Surculus, stirps. USUS:

Malleoli, plantæ, sarmenta, vites, traduces, propagines.

PLĀNUS, a, um, _Plan_, _plat_, _égal_. SYN. Æquus, æquabilis. )(

Montosus, præceps. USUS: 1. Capua planissimo in loco explicata. Quid tam

planum quam mare? 2. Apertus, _intelligible_, _clair_, _évident_. Id

objicis, quod planum facere non possis. Oratio plana et evidens.

PLĂTĂNUS, i, f. _Platane_. Arboris genus umbriferæ et patulis ramis

diffusæ.

PLĂTĒA, æ, f. _Large rue_, _place publique_. EPITH. Ampla, frequens.

USUS: In hac platea habitat.

PLAUDO, is, si, sum, ere, a. et n. _Battre des mains_, _applaudir_;

_donner son approbation_, _être favorable à_. SYN. Approbo, assentior,

plausum alicui do _vel_ tribuo. ADV. Valde, effuse. USUS: Omnes ei effuse

plausere.

PLAUSTRUM, i, n. _Chariot_, _charrette_. SYN. Currus.

PLAUSŬS, ūs, m. _Applaudissement_, _battement des mains en signe

d’approbation_. SYN. Applausus, admurmuratio; vox, clamor, index lætitiæ;

judicium, testimonium, studium populi aut spectatorum. )( Plangor.

EPITH. Æquabilis, facetus, incredibilis, infinitus, magnus, multiplex,

perpetuus, popularis, similis. PHRAS. Cum plausu dixit, _il parla et fut

applaudi_. Magno plausu accepta est ejus oratio; dicentem consecutus

est strepitus et grata concionis admurmuratio; omnes orationem ejus

plausu prosecuti sunt. USUS: Plausum quærere, captare, _rechercher les

applaudissements_. Plausum alicui dare, tribuere, impertiri, _applaudir_.

Emoritur, refrigescit pristinus illi plausus.

PLĒBĒCŬLA, æ, f. _Le petit ou menu peuple_, _la plèbe_, _la populace_.

SYN. Plebs, vulgus.

PLĒBĒIUS, a, um, _Relatif au peuple_, _aux plébeiens_, _plébeien_. )(

Patritius. EPITH. Importunus. PHRAS. Plebeii maxime ex pestilentia

sunt mortui, _ce fut surtout chez les plébeiens que la peste fit des

ravages_. Per ignota capita evagata vis morbi est; sordidissimus quisque

opportunior cladi fuit, quam pestilentia civibus intulit. Infimum genus

hominum, turba obscuris certius a pestilentia periculum adiit. Cf.

Ignobilis. USUS: Plebeio sermone uti. De plebeia fæce sellulariorum. Cf.

Plebs, Vilis.

PLĒBĬCŎLA, æ, m. _Flatteur_, _courtisan du peuple_, _démagogue_. SYN.

Qui plebem colit, qui plebi servit. USUS: Pro truci insectatore plebis,

repente plebicola atque omnis auræ popularis captator evasit.

PLĒBISCĪTUM, i, n. _Plébiscite_. SYN. Populi scitum, tribunitia, rogatio.

USUS: Plebiscito vetare fieri aliquid. Hoc plebiscitum est? hæc lex? hæc

rogatio?

PLEBS, plēbis, f. _Le bas peuple_, _la populace_, _la plèbe_.

SYN. Plebes, vulgus, turba, infima multitudo, infima fæx populi,

misera plebecula. )( Optimates. EPITH. Aliena, infima, optima atque

modestissima, orba tribunis, suspensa et incerta, urbana et perdita,

USUS: Plebs suspensa et incerta, orba tribunis. Cf. Plebeius.

PLECTO, is, ere, a. _Punir_, _châtier_. SYN. Punio, in aliquem

animadverto, pœnas peto. USUS: In suo quisque vitio plectatur, vis

capite, avaritia mulcta, honoris cupiditas ignominia sanciatur. Culpa

plectatur sine invidia. Cf. Punio.

PLECTRUM, i, n. _Petite verge d’ivoire pour toucher les cordes de la

lyre_. SYN. Instrumentum, quo citharœdi chordas lyræ feriunt.

PLĒNĒ, _Pleinement_, _entièrement_, _richement_. SYN. Plane, perfecte,

cumulate. USUS: Homo non plene sapiens et perfecte.

PLĒNĬTŪDO, ĭnis, f. * _Plénitude_.

PLĒNUS, a, um, _Plein_, _rempli de qqche_. SYN. Refertus, confertus,

completus, repletus, oppletus, cumulatus, redundans, affluens; frequens,

frequentatus; integer, perfectus. )( Jejunus, imminutus, exilis. PHRAS.

Militum plena sunt omnia, _tout est plein de soldats_. Urbes militibus

complentur, onerantur; referta militibus omnia et inundata; nulla

regionis pars a militibus vacua; nullum in provincia oppidum, nulla in

oppidis domus militaribus præsidiis non obsessa; omni in loco præsidia

sunt posita; deposita sunt per omnia urbis loca firma militum præsidia;

imposita ubique oppidis præsidia; præsidia in urbes collocata; oppida

omnia præsidiis militaribus sunt occupata, firmata; præsidiis loca urbis

omnia tenentur. USUS: Homo vini plenus. Plenum et confertum ornamentis

dicendi genus. Ratio belli gerendi plena fidei et pietatis. Pleno ore

laudare aliquem.

PLĒRĪQUE, æque, aque, adj. _La plupart_. SYN. Major pars, plerique omnes,

_presque tous_.

PLĒRUMQUE, _Le plus souvent_, _la plupart du temps_. SYN. Magna _vel_

majori ex parte; majore parte; majorem partem; maximam _vel_ magnam

partem, persæpe, fere; multo maxima ex parte; ex parte magna, ex majori

parte. )( Nonnunquam, raro. USUS: Fortuita sunt, quæ plerumque, non

semper eveniunt. Cf. Fere.

PLŌRĀTŬS, ūs, m. _Cris_, _plainte_, _pleurs_, _larmes_. SYN. Planctus,

ejulatus. EPITH. Virginalis, turpissimus. USUS: Ploratum edere Cf. Gemo.

PLŌRO, as, avi, atum, are, 1. n. _Se plaindre_, _se lamenter_. 2. a.

_Pleurer_, _déplorer qqche_. SYN. Ploratum edo. USUS: Senatum plorare et

supplicare prohibuerunt. Cf. Gemo, Lacrimor.

PLŬIT, ēbat, it, imp. _Pleuvoir_. SYN. Imber effluit, funditur. ADV.

Sane. PHRAS. Vehementer pluit, _il pleut à verse_. Procellæ largum imbrem

excussere; imber torrentis modo effusus est maximus; denso operuit campum

nimbo fœda tempestas; nubes sollicitata procella imbrem dedit, effudit;

sollicitatis procella nubibus densus imbre in terram demittitur. Cf.

Pluvia. USUS: Sanguinem pluisse senatui renuntiatum est, _qu’il avait plu

du sang_.

PLŪMA, æ, f. _Plume_, _duvet_. EPITH. Rutila, versicolor. USUS: Pluma

_aut_ folio facilius movetur.

PLŪMĀTUS, a, um, _Emplumé_. SYN. Pinnatus.

PLUMBĔUS, a, um, _De plomb_. USUS: Homo in physicis plane plumbeus, _cet

homme est d’une ignorance complète, crasse, en sciences naturelles_.

Illum plumbeo gladio jugulavit, _avec une épée de plomb, (un sabre de

bois)_.

PLUMBUM, i, n. * _Plomb_, _métal_. Metalli genus.

PLŪMĔUS, a, um, _De plume_. SYN. Plumis refertus. USUS: Collocemus in

culcita plumea, _lit de plume_, _couette_.

PLŪRĬMUM, _Une grande quantité de_, _beaucoup de_. SYN. Multum. )(

Minimum. USUS: Plurimum ingenio tribuo longeque plurimum industriæ.

PLUS, plūris, n. _Plus_, _plus de_, _davantage_. SYN. Magis, amplius,

ultra, præter. PHRAS. 1. Nolo tibi pluribus molestus esse, _je ne veux

pas vous être plus à charge_. Non progrediar longius; non plus negotii

facessam. Non exsequar rem uberius; non excedam modum; non fatigabo te

supra quam velis. Nimio jam multo plus te detineo, alias de tota re agam

abundantius. Cf. Breviter. 2. Plus etiam faciam quam exspectes, _je ferai

encore plus que vous n’attendez_. Exspectationem tuam mea diligentia

vincet. Plus quam pro virili parte oneris ac muneris suscipiam. Paulo

etiam longius, quam officii fines postulent, progrediar. Plus quam pro

virili parte adnitar. Amplius etiam, quam officii ratio postulet a me

exspecta. Plus etiam, quam pars virilis postulat, oneris subibo; supra

vires se extendet mea industria. USUS: Plus, plusque te in dies diligo,

_je vous aime de plus en plus_. Nunquam Romæ plus triduo fui. Tantumdem

et plus etiam nunc vales gratia. Quæso ne plus sit annua provincia,

_je vous en prie, que je ne garde pas ma province plus d’un an_. Annos

sexaginta natus aut plus eo, _ou plus_. Plus hostium fuga, quam prœlium

absumpsit.

PLUSQUAM, _Plusque_. SYN. Supra quam; ultra quam; amplius.

PLŬTĔUS, i, m. * _Mantelet, toit de défense, parapet_. Machinæ bellicæ

genus.

PLŬVĬA, æ, f. _Pluie_. SYN. Imber, cœlestes aquæ. PHRAS. 1. Pluvia erat

maxima, _la pluie était torrentielle_. Repente ingentibus procellis

effusus est imber; ingenti fragore cœli procella effusa est; nimbus

cum fragore cœli decidens repente obstrepebat; imber ingens grandine

mistus omnia turbarat. Procella ingens imbrem vix sub tectis tolerabilem

effudit. Imber violentius quam alias fusus campos lubricos fecit. Tanta

vis aquæ dejecta fuerat, tanta repente cœlo missa vis aquæ, ut itinera

abrumperet. 2. Assiduæ erant pluviæ, _les pluies étaient continuelles_.

Magnos et assiduos imbres habebamus. Imbres continui, campis omnibus

inundantes, iter prope intercluserant. Aer concretus in nubes cogebatur

humoremque colligens terram augebat imbribus. Tanta erat continuatio

imbrium, ut campi nimbo obruti, cœlestibus aquis restagnarent. USUS:

Equidem etiam pluvias metuo, si prognostica nostra vera sunt: ranæ enim

ῥητορεύουσιν, _pour moi je crains les pluies, si nos pronostics ne sont

pas trompeurs, car les grenouilles pérorent à leur façon (coassent)_. Cf.

Pluit.

PLŬVĬĀLIS, e, gen. com. _De pluie_, _pluvieux_, _qui amène la pluie_.

USUS: Venti pluviales.

PLŬVĬUS, a, um, _De pluie_, _pluvieux_. USUS: Aqua pluvia arceatur.

PŌCŬLENTUS, a, um, _Potable_. SYN. Quod in potum sumi potest. USUS: Ea

pars oris, qua esculentis et poculentis iter natura patefecit.

PŌCŬLUM, i, n. _Vase à boire_, _coupe_. SYN. Scyphus. EPITH. Exhaustum,

mortiferum, aureum, frequens, immane, magnum, minutum, rorans, non pauca.

USUS: Poculorum magnitudine bibendoque cunctos Græci superant. Poscunt

majoribus poculis (_scil._ bibere), _demandent à boire dans des coupes

plus grandes_.

PŎDĂGRA, æ, f. _Goutte aux pieds_. SYN. Dolor artuum, dolores pedum.

PHRAS. Podagra laborat, _il a la goutte_. Podagræ doloribus ardet

maximis; ex pedibus laborat; articulorum dolores habet maximos; podagræ

doloribus cruciatur maximis; pedum doloribus afficitur maximis, qui nihil

omnino remittunt. USUS: Cum podagræ doloribus arderet.

PŎĒMA, ătis, n. _Poëme_, _pièce de vers_. EPITH. Electum, recens. USUS:

Poema facere, componere, condere.

PŒNA, æ, f. _Peine_, _châtiment_; _souffrance_, _incommodité_. SYN.

Supplicium, animadversio, mulcta; damnum, incommodum. )( Prœmium,

beneficium, commodum. EPITH. Acerbissima, certa edicti, communis,

crudelis, digna scelere alicujus, divina, humana, dulcior, gravis,

iniqua, injusta, insignis, justa, legitima, maxima, levior, nimis magna,

minor, nova, par, præsens, recens, sempiterna, singularis, tanta,

tardior, tristis. Pœnæ certissimæ, dispares, justæ et graves, patriæ,

præpetes, seræ sed justæ tamen ac debitæ. PHRAS. 1. DEUS graves pœnas

de perjuris sumet, _DIEU punira cruellement les parjures_. Graves de

perjuris pœnas expetet, petet, repetet; perjuris graves pœnas irrogabit;

gravibus pœnis perjuros afficiet, perjuros gravibus suppliciis addicet;

perjurium gravi supplicio vindicabit; de perjuris grave supplicium

sumet; perjuros gravi pœna mulctabit. Cf. Punio, Supplicium. 2. Perjuri

graves pœnas subibunt, _les parjures seront sévèrement châtiés_. Pœnas

dabunt, luent, ferent, sustinebunt gravissimas; pœnas DEO solvent,

pendent, dependent gravissimas; gravissimas ad pœnas et supplicia

trahentur, rapientur; pœnas dabunt, capient, suscipient gravissimas.

3. In transfugas gravis pœna constituta est, _on a édicte un grave

châtiment contre les transfuges_. Pœna statuta, comparata est; supplicium

grave constitutum, inventum, excogitatum, exquisitum est. 4. Non eris

liber a pœna, _vous n’éviterez pas la peine_. In pœna eris; in pœnis

hærebis; pœnam non effugies; e pœna non elaberis; pœna non liberaberis;

pœnam persolves integram; supplicium non condonabitur, non remittetur.

Cf. Impunitus. USUS: Pœnas persequi judicio ab aliquo. Pœna teneri.

Judiciorum pœnis obligari. Pœnas alicui expendere. Judicio et legibus

dare pœnas. Maximas pœnas pendo temeritatis meæ, _je suis cruellement

puni de ma témérité_. Repetere pœnas ab aliquo, _tirer vengeance de qqn_.

Afficere aliquem pœna, _punir, châtier qqn_.

PŒNĬTENS, entis, omn. gen. _Qui se repent_, _repentant_. USUS: Optimus

est portus pœnitenti mutatio consilii, _le meilleur port pour celui qui

se repent, c’est le changement de conduite_. Cf. Pœnitentia.

PŒNĬTENTĬA, æ, f. * _Repentir_, _regret_. SYN. Dolor ob admissa peccata.

PHRAS. 1. Pœnitentiam agit, _il fait pénitence_. Serio de admissis a se

criminibus dolet; ex flagitiorum suorum recordatione dolore afficitur

gravissimo; seria illum erratorum pœnitentia subit; pœnitens consilii

impii factione serio resipiscit; pœnitet nunc hominem impii consilii,

stultitiæ piget pudetque; semet nunc ille acriter dolenterque incusat;

magnum ex flagitiorum suorum recordatione dolorem capit, suscipit; ex

scelerum suorum memoria dolorem habet acerbissimum. 2. (Pœnitentiam facit

de peccatis suis, VULG.), _il fait pénitence de ses péchés_. Voluntaria

castigatione corporis propitiando numini dat operam; præteritæ vitæ labem

piaculo aliquo diluit; præteritæ vitæ peccata quam acerrime vindicat;

vitæ licentius actæ supplicia a semetipso exigit; voluntariis suppliciis

scelera sua expiat. Pœnas nunc a semetipso repetit vitæ liberius

actæ; dignas nunc peccatis suis pœnas suscipit; voluntariis corporis

afflictationibus susceptisque sponte cruciatibus DEO, quas debet,

pœnas dependit; corpus crebris et voluntariis afflictatum suppliciis

et nocturnis ægrum pervigilationibus pœnas nunc sustinet vitæ libere

intemperanterque actæ; durissimo vitæ genere, inedia, nuditate, frigoris

æstusque tolerantia semetipsum discruciat; omnia vitæ incommoda, famem,

sitim, æstum, frigus, vigilias laboresque admirabili patientia tolerat et

ab omni se corporis voluptate abstinet. Cf. Mortificatio. 3. (Pœnitentiam

in confessione peregi, VULG.), _j’ai accompli la pénitence que mon

confesseur m’avait imposée_. Illo, quod a Sacerdote mihi impositum est,

piaculo peccata dilui; pœnas a conscientiæ arbitro statutas persolvi;

pœnas in sacro tribunali mihi irrogatas dependi; id quod in mulctæ

irrogatione præscriptum est, exegi; preces pœnæ nomine, loco, causa

indictas, _vel_ mulctæ, piaculi nomine indictas persolvi. USUS: Sera

pœnitentia regem subiit.

PŒNĬTET, ŭit, ere, imp. _Se repentir de_, _regretter_. SYN. Tædet, piget

me, dolore afficior. ADV. Vehementer intemperantiæ, vitæ valde. USUS: Suæ

quemque fortunæ pœnitet. Sapientis est proprium, nihil, quod pœnitere

possit facere, _il appartient au sage de ne rien faire dont il puisse

avoir à se repentir_. Si liceret, ut iis, qui in itinere deerrarunt,

sic vitam deviam secutos, corrigere errorem pœnitendo, felicior esset

emendatio temeritatis, _réparer une faute par le repentir_. Non me

consilii mei pœnitet. Cf. Pœnitentia.

PŎĒSIS, is, f. _La poésie_; _poëme_, _poésie_. SYN. Poetica; poema.

EPITH. Amatoria, tanta. USUS: Claris coloribus picta vel poesis est vel

oratio.

PŎĒTA, æ, m. _Poëte_. SYN. Poeticæ peritus; auctor, conditor carminum;

fabularum conditor. EPITH. Adstrictior versu orator, bonus, non inutilis,

clarissimus, disertissimus, divinus, durissimus, egregius. Epicus,

summus, facetissimus, familiaris, gravis et ingeniosus, iners, ineptus,

liber, magnus, malus, obscurus, rudis, prudens, sapiens, suavis,

tragicus. Poetæ veterrimi, æquales, comici, frequentiores, liberiores

in re aliqua, nobiles, novi, sancti, veteres, veri. Finitimus oratori,

numeris adstrictior paulo, verborum tamen licentia liberior. Multis

generibus ornandi socius, ac pene par. USUS: Poetam aiunt neminem

bonum esse posse, sine inflammatione animorum et sine quodam afflatu

velut furoris, _nul ne saurait être bon poëte sans enthousiasme et sans

une sorte de fureur divine_. Poeta virtutes oratoris persequitur, cum

sit numeris adstrictior, verborum autem licentia uberior. Poeta natura

ipsa valet et mentis viribus excitatur et quasi divino quodam spiritu

afflatur; quare sancti appellantur Ennio, quasi deorum aliquo dono et

munere commendati nobis esse videantur. Plurimarum fabularum poetria,

_femme poëte_.

PŎĒTĬCA, æ, f. _La poésie_, _l’art poétique_. SYN. Ars et ratio

faciendorum carminum. USUS: O præclaram emendatricem vitæ Poeticam!

PŎĒTĬCĒ, _A la manière des poëtes_, _comme les poëtes_. SYN. Poetarum

more _vel_ modo.

PŎĒTĬCUS, a, um, _Poétique_, _de poésie_. USUS: Numerus, verbum poeticum.

POL! _Par Pollux! en vérité!_ Vox jurandi.

PŎLĬO, is, ĭi _vel_ īvi, ītum, ire, a. _Polir_, _perfectionner_. USUS:

Polire, expolire orationem. Absolvere et perpolire aliquid imperfectum.

Polire, lævigare gemmas, _polir des pierres précieuses_.

PŎLĪTĒ, _D’une manière polie_, _délicate_; _avec art_, _perfection_. SYN.

Ornate, eleganter, splendide.

PŎLĪTĬA, æ, f. _Organisation politique_, _gouvernement_. Institutum

civile. USUS: In Platonis politia.

PŎLĪTĬCUS, a, um, _Relatif à la politique_, _politique_. USUS:

Philosophi, libri politici, ouvrages politiques.

PŎLĪTUS, a, um, _Poli_, _cultivé_; _limé_, _châtié_, _élégant_. )(

Impolitus. USUS: Vir omni liberali doctrina politissimus. Homo ad

persuadendum concinnus, perfectus, scitus, politus e schola, _personne

douée du don de persuader, formée et perfectionnée dans l’école_.

Politus, urbanus, elegans. Cf. Elegans.

POLLĔO, es, ere, n. _Être fort puissant en qqche_, _pouvoir_. SYN.

Possum, valeo. USUS: Filius plus pollet potiorque est patre. Pollere

scientia et virtute. Eius judicium et voluntas plurimum apud eum pollet.

Cf. Valeo.

POLLEX, ĭcis, m. _Le pouce_.

POLLĬCĔOR, ēris, cĭtus sum, eri, d. a. _Promettre_. SYN. Promitto,

profiteor, defero, offero. ADV. Cumulatissime omnia, benigne, celeriter,

gratis, liberaliter, liberalissime, prolixe, studiose, ultro. PHRAS.

Polliceor tibi pro certo, _je vous promets et vous pouvez y compter_.

Hoc promitto ac spondeo, nec constantia fidesque deerit promissis. Pro

certo hoc tibi polliceor ac confirmo, me eam rem perfecturum. Promisso

hoc teneri volo, et summam promissi mei complebo. Non frustra te

spe ac promissis tenebo. Stabo promissis. Promissa faciam. Promisso

fides exsistet. Qua me obstrinxi sponsione, quo me vinculo sponsionis

obligavi, teneri me volo. Fidem tibi do, me tua causa omnia facturum.

Non te pluribus promissis ac pollicitationibus onerabo, quam quæ

solvere sit animus. Cf. Promitto. USUS: Ego tibi profiteor ac polliceor

singulare studium meum. Polliceor tibi hoc bona fide. Quæ polliceris

exspectabo ego, nec exigam, sed grata erunt, si solveris. Ultro, benigne,

liberaliter pollicetur, imo recipit. Græcia dextram tendit Italiæ eique

suum præsidium pollicetur.

POLLĬCĬTĀTĬO, ōnis, f. _Offre_, _promesse_. SYN. Promissio. EPITH.

Finitæ. Cf. Promissum.

POLLĬCĬTOR, aris, atus sum, ari, d. a. * _Offrir_, _promettre_. USUS:

Sollicitando et pollicitando eorum animos lactas.

POLLINCTOR, ōris, m. * _Préparateur de cadavres_, _ensevelisseur_,

_croque-mort_. SYN. Unctor cadaverum, funerum curator.

POLLINCTŪRA, æ, f. * _Soin des funérailles_. SYN. Curatio funeris.

POLLŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Souiller_, _profaner_, _déshonorer_.

SYN. Macula afficio, inquino, contamino, maculo, fœdo, violo, perverto,

conturbo. USUS: Divina et humana jura inexpiabili scelere, omni flagitio

polluit labes illa impura.

PŎLUS, i, m. _Pôle_. SYN. Vertex.

PŌMĀRĬUM, ĭi, n. _Verger_. SYN. Hortus arboribus consitus.

POMĔRĪDĬĀNUS, a, um, _Qui a lieu après-midi_, _de l’après-midi_. SYN.

Postmeridianus. USUS: Tempus, somnus, deambulatio pomeridiana.

POMŒRĬUM, ĭi, n. _Espace vide en dedans et en dehors des murs de Rome,

marqué par des bornes en pierre, et limitant les auspices urbains_. SYN.

Locus circum mœnia vacuus. USUS: Jura pomœriorum.

POMPA, æ, f. _Procession publique où l’on portait les images des dieux,

et qui se faisait dans les fêtes solennelles_; _pompe_, _cortége_. SYN.

Spectaculum apparatusque solemnis cum ostentatione et magnificentia

quadam, qualis fieri solet in publicis supplicationibus et triumphis.

EPITH. Acerba, molesta, tota. USUS: In dicendo speciem et pompam

adhibere. Cadaver exsequiis, pompa, laudatione spoliatum. Tota petitio

illustris, splendida, pompæ plena, summam speciem ac dignitatem habuit.

PŌMUM, i, n. _Fruit de toute espèce_. EPITH. Crudum maturum et coctum.

USUS: Pomorum jucundus non gustatus solum, sed odoratus etiam et aspectus.

PONDĔRO, as, avi, atum, are, a. _Peser_; _examiner_, _juger_. SYN. Pendo,

appendo; expendo, examino, æstimo. USUS: Causæ ratione, non vocibus

ponderari debent. Quo animo fecerit, imprimis ponderandum est, _il faut

d’abord examiner dans quelle intention il a agi_. Judicio certo aliquid

ponderare. Fides ex fortuna non est ponderanda. Rem non suis ponderibus,

sed populari quadam trutina examinare, non convenit judici, cujus est

causas quaslibet suis momentis ponderare. Cf. Examino, Expendo.

PONDĔRŌSUS, a, um, _Pesant_, _lourd_. USUS: Ponderosam aliquam epistolam,

plenam omnium non modo actionum, sed etiam opinionum, _une lourde

lettre_, _c. à d._, _très-longue, pleine de détails_.

PONDO, (abl. adverb. sumptus _vel_ subst. indecl.), _Au poids_, _en

pesant_; _une livre_. SYN. Libra. USUS: Auri pondo centum, _cent livres

d’or_. Exercitus coronam auream Dictatori libram pondo decrevit, _une

couronne d’or d’une livre pesant_.

PONDUS, ĕris, n. _Poids_, _pesanteur d’un corps_. SYN. Gravitas,

momentum. EPITH. Contrarium, dignum æstimatione, inæstimabile, grande,

grave, infinitum, innumerabile, magnum auri, majus argenti, permagnum

argenti, naturale, par. USUS: 1. In terram omnia feruntur suo pondere.

Suis rem ponderibus examinare. 2. Vis, auctoritas, gravitas, momentum,

_poids_, _autorité_, _influence_. Tuæ litteræ maximi sunt apud me

ponderis, _tes lettres font le plus grand effet sur moi_. Verborum

pondera, _autorité des mots_. Singula verba, singula pondera.

PŌNE, _Après_, _derrière_. SYN. Post. USUS: Ante, pone, ad dextram, ad

lævam, sursum, deorsum.

PŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Poser_, _proposer_. SYN. Propono.

USUS: 1. Rem in medio conspectu ponere. Ponere alicui quæstionem. 2.

Depono, _poser_, _déposer_, _quitter_. Tunicam, arma, bellum, inimicitias

ponere. 3. Adhibeo, adjicio, _mettre_, _placer_. In aliqua re multum

operæ, curæ; totum animum, curam, diligentiam ponere. 4. Consumo,

_employer à_, _appliquer à_. Diem, multum temporis in aliquo negotio

ponere. Ponere longam orationem in re aliqua. 5. Figo, statuo, repono,

censeo, reputo, colloco, judico, puto, _mettre au rang_, _au nombre

de_, _regarder comme_; _déposer_, _quitter_. Ponere mortem in malis;

aliquid in laude, vitio ponere; in beneficii loco, in minimis, in lucro

ponere. Multum in alicujus fide ac prudentia ponere. Beatam vitam multi

in voluptate ponunt. In una celeritate posita salus est. Salutem patriæ

in hoc vestigio temporis positam esse arbitror. Ponere beneficium apud

ingratum. Se extra culpam ponere, _montrer qu’on n’est pas coupable_.

6. Rem in medio ponere; ponere ante oculos, _mettre sous les yeux_.

Ponere in loco testimonii aliquid; loco sceleris aliquid ponere. In te

positum est, _il dépend de vous_. Ponamus, satis in eo fuisse orationis

et ingenii, _supposons que, etc._ Finge, rem ita habere; fac, ita esse;

puta, statim interrogari te.

PONS, pontis, m. _Pont_. EPITH. Angustus, aureus. PHRAS. 1. (Ex insula

pontem ad urbem fecit, VULG.), _il fit un pont pour relier l’île et

la ville_. Insulam ponte facto conjunxit urbi; pons lapideus flumini

impositus jungit urbem. Urbs angusto ponte adjungitur et continetur. 2.

Pontem facere, _faire, établir un pont_. Fluvium ponte jungere; ripas

committere; pontem sternere; pontem inducere; pontem consternere; flumen

ponte consternere; pontem in flumine facere; fluvio pontem imponere;

fluminis _aut_ fossæ transitum ponte conjungere. 3. Pontem rescindere,

_couper, rompre un pont_. Pontem a tergo interscindere, rescindere,

dissolvere, rumpere, interrumpere, disturbare intercidere. USUS: Pontem

facere, efficere. Pontem reficere, instaurare. Pontem demittere,

dejicere, _démolir, renverser un pont_.

PONTĬFEX, ĭcis, m. _Grand-prêtre_, _pontife_. SYN. Antistes Sacrorum,

Religionis; qui sacris præest et publicis sacerdotiis. EPITH. Magnus,

maximus, peritissimus; veteres, minores. PHRAS. 1. Pontifex Romanus, _le

souverain Pontife_. Summus DEI in terris Vicarius; Christianæ religionis

summus Antistes _vel_ Interpres; Christianæ reipublicæ Moderator et

Rector; supremus Christianæ rei Arbiter; summus Ecclesiæ Pastor;

Christianæ reipublicæ Caput ac Princeps. 2. Pontificem creare, _élire

un pape_. Summum alicui Pontificatum deferre; summum augustissimumque

sacerdotium alicui conferre; ad summi Pontificatus fastigium aliquem

evehere; vicariam Christi in terris potestatem alicui permittere;

Reipublicæ Christianæ gubernacula alicui conferre; ad Pontificii imperii

principatum aliquem evocare, aliquem eligere, qui DEI vice in terris

fungatur. 3. Pontifex nunc est Leo XIII, _Léon XIII est maintenant

Pape_. Christianæ reipublicæ clavum tenet; gubernacula moderatur;

vicariam Christi in terris potestatem obtinet; Christianæ reipublicæ

præest, præsidet; Christianæ reipublicæ principatum tenet; Christi vices

personamque in terris gerit, sustinet; pontificatum gerit Leo XIII. USUS:

Metellus pontifex diu ei sacerdotio præfuit. Pontificis partes, munia

gerere, agere, sustinere.

PONTĬFĬCĀLIS, e, gen. com. _De pontife_, _pontifical_. USUS: Auctoritas,

jus Pontificale.

PONTĬFĬCĀTŬS, ūs, m. _Dignité_, _fonctions de pontife_, _pontificat_.

PHRAS. Summi Pontificis dignitas; supremi pontificatus honores;

Pontificia potestas nullis terrarum finibus circumscripta; sacerdotalis.

Imperii Majestas; Ecclesiæ universæ, Christianæ reipublicæ Principatus.

Vicaria Christi in terris potestas; summum augustissimumque sacerdotium.

USUS: Statæ cerimoniæ Pontificatu continentur.

PONTĬFĬCĬUS, a, um, _Du pontife_, _pontifical_. SYN. Pontificalis. USUS:

Jus Pontificium.

PONTUS, i, m. _La mer_. USUS: Pontus Euxinus, _la mer Noire_, _le

Pont-Euxin_.

PŎPĪNA, æ, f. _Restaurant_, _auberge_, _cabaret_. SYN. Ganea, culina.

EPITH. Teterrima, tenebricosa. USUS: In lustris, popinis, alea, vino,

tempus ætatis omne consumere.

PŎPLES, ĭtis, m. _Jarret_. SYN. Pars genu posterior.

PŎPŪLĀBUNDUS, a, um, * _Ravageur_, _dévastateur_. USUS: Populabundi magis

in fines excurrerunt, quam justi belli more.

PŎPŬLĀRIS, e, gen. com. _Qui concerne le peuple_, _propre au peuple_.

SYN. Vulgaris ADV. Maxime, vere, fallaciter, ficte, sapienter,

vehementer. USUS: 1. Verba popularia; ad popularem modum sensumque

accommodata, _expressions populaires_. 2. Populi studiosus, _démagogue_,

_démocrate_. A gravitate Patrum desciscere et popularem fieri. Qui ea

faciunt dicuntque, quæ multitudini jucunda, populares dicuntur. Causa

plausibilis et popularis. Rumusculos populares aucupari. Auræ popularis

captator evasit. 3. (Civis conterraneus, VULG.), _compatriote_. Socrates

non popularis alicujus loci, sed civis mundi. Solon popularis meus.

PŎPŬLĀRĬTER, _D’une manière vulgaire_, _commune_. USUS: Populariter

vivere, loqui.

PŌPŬLĀTĬO, ōnis, f. * _Ravage_, _dévastation_. USUS: Illa gens

populationibus incursionibusque melior est, quam justa pugna. Late

populationem facere. Hostem populatione prohibere.

PŌPŬLOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Ravager_, _dévaster un pays_.

SYN. Vasto, vastitatem infero. PHRAS. Hostis late populatus est omnia,

_l’ennemi a ravagé au loin les environs de la ville_. Incursiones fecit

in agrum Romanum; prædas egit; agrum depopulationibus et incendiis

deformavit; populatione fines eos peragravit; cum agris vicisque urendo

populandoque bella gessit, cum ferro ignique excursiones fecit in

agrum Romanum; agrum excursionibus depopulatus est; omnis ira belli ad

populationem agri vertit; fœdati agri, terror injectus oppidis; per

expeditiones parvas nocturnis incursionibus vastitatem agris intulit;

prædas ex villis vicisque egit ingentes, nulla incolumi relicta re,

cui ferro aut igni noceri posset; vicos expugnavit, inflammavit tecta,

hominum pecudumque prædas egit; vicos per devastationem deussit;

incursavit in fines Romanos; populationem fecit; vastati agri ustique,

nec solum modo vastum Romanis relictum, sed vicis quoque illatus ignis

est; populabundus in agrum Romæ incidit cumque ferret passim omnia

atque ageret, cædes ac incendia faceret, nihil intactum bello reliquit;

infesto exercitu populabundus ivit, multiplicemque prædam cepit; agrum

populabundus iniit, neque latius unquam actæ prædæ sunt. Cf. Vasto. USUS:

Noctu agros populabatur.

PŎPŬLUS, i, m. _Peuple_. SYN. Multitudo, civium multitudo, plebs, vulgus,

plebecula urbana. EPITH. Absens, amicissimus, appetens omnium bonorum,

desipiens, diversus, exorabilis, fidelis et illustris, fœderatus, fortis,

frequens, gratus, ingratus, invictus, invitus, languens, effrenatus,

liber, levissimus, orbus, peculiaris, sollicitus, terribilior; virtute,

justitia carior, vacuus metuum, vanus, urbanus, universus, omnium gentium

dominus atque rector. Populi procerissimi, boni firmique, externi,

florentes atque integri, immensi, immunes, imperiosi, parati, opulenti,

potentes, privati, non solum conscii libidinis, sed etiam injusti. USUS:

Populus Romanus victor omnium gentium. Populus ex incertissimo sumit

animos.

PORCUS, i, m. _Porc domestique_. SYN. Sus. EPITH. Femina. USUS: Villa

abundat porco, hædo, agno. Porco anima pro sale data est, ne putresceret.

PORRECTĬO, ōnis, f. _Extension_, _allongement_. EPITH. Facilis. USUS:

Brachiorum, digitorum porrectio _vel_ contractio.

1. PORRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. _Étendre_, _allonger_. SYN.

Tendo, intendo, extendo, admoveo. )( Contraho. ADV. Aliquando. USUS:

Porrigere suam fidem, dextram supplici jacenti, afflicto. Manus in mensam

porrigere. Urbs in longum porrecta.

2. PORRĪGO, ĭnis, f. * _Teigne_, _maladie de la peau_. Genus morbi inter

pilos. USUS: Impexa porrigine fœdum caput.

PORRO, _Donc_, _maintenant_. SYN. Sed, igitur. USUS: 1. Vide porro

cætera. 2. Sane, _et qui plus est_, _et bien plus_. Restant plura, sed

exigua porro et minima, _restent plusieurs choses, mais peu importantes

et même très peu importantes_.

PORTA, æ, f. _Porte_. SYN. Janua. EPITH. Triumphalis. PHRAS. Portas

perfringere, _briser les portes_. Moliri obices portarum; portarum

claustra effringere; seras claustraque refringere; portas exscindere;

portis vim afferre. USUS: Bibulus pedem porta non extulit. Porta

cataracta dejecta clausa erat; eam partim vectibus levant, partim funibus

subducunt in tantum altitudinis, ut recti subire possent, _la porte était

fermée par une herse_.

PORTENDO, is, di, tum, ere, a. _Prédire_, _prophétiser_, _pronostiquer_.

SYN. Prænuntio, prædico, præmonstro. USUS: Significationes rerum

futurarum, quæ tum vigilantibus, tum dormientibus portenduntur. Magnorum

periculorum metus ex ostentis portenditur. Quod ostendunt, monstrant,

prædicunt, ostenta, portenta, monstra, prodigia dicuntur. Cf. Omen.

PORTENTŌSUS, a, um, _Prodigieux_, _merveilleux_. SYN. Monstrosus,

prodigiosus.

PORTENTUM, i, n. _Monstruosité_, _miracle_, _prodige_. SYN. Monstrum,

prodigium. EPITH. Certissimum, maximum, fatale. USUS: Clodius fatale

portentum reipublicæ. Cf. Prodigium.

PORTĬCŬS, ūs, f. _Galerie_, _colonnade_, _portique_. SYN. Ambulatio,

xystus. EPITH. Excelsa, inferior, minus onerosa et multo quidem facilior.

USUS: Pavimentata porticus, in qua inambulavimus. Porticu ædes cingere.

PORTĬO, ōnis, f. _Division_, _partie_, _portion_. SYN. Pars. USUS:

Omnes Asiæ civitates pro portione in provincias descripsit. Frumentum

Mamertinis pro portione imperatum.

PORTĬTOR, ōris, m. _Péager_, _receveur du péage_. SYN. Publicanus,

exhibendis portoriis præfectus. USUS: Portitorum quæstus in omnium odium

incurrit.

PORTO, as, avi, atum, are, a. _Porter_, _transporter_. SYN. Fero,

comporto, defero, deporto, conveho. ADV. Undique furta. USUS: Ad Antonium

frumentum omne portatur, _on porte tout le blé chez Antoine_. Omnia mea

mecum porto.

PORTŌRĬUM, ĭi, n. _Droit d’entrée ou de sortie pour les merchandises_,

_droit de douane_. SYN. Vectigal, quod in portu exigitur pro mercibus,

etc. EPITH. Certum. USUS: Portorium imponere; portorii nomine aliquid

exigere; portorium dare; portorium locare alteri _vel_ conducere. Omnia

Italiæ portoria sublata sunt. Cf. Vectigal.

PORTŬŌSUS, a, um, _Qui a beaucoup de ports_. USUS: Mare minime portuosum.

PORTŬS, ūs, m. _Port_; _refuge_, _asile_, _abri_. SYN. Locus in littore

tutus appellendis navibus, portus claustra. EPITH. Celeberrimus,

plenissimus navium, optimus, propior, tranquillus et tutus, clausus,

ultimus. Manufacti, munitissimi. PHRAS. Portum contingere propter ventum

non potuimus, _le vent nous empêcha de pénétrer dans le port_. Portum

restante vento tenere non potuimus; rejecti sumus a portu restante

vento; portum ventus eripuit; submovit nos a portu ventus; ne portum

obtinere, ingredi, subire liceret, ventus effecit; portum restante

vento inire, assequi non licuit; venti vis adversi portu nos arcuit,

prohibuit, amovit, exclusit; portum subire conantes vis adversa venti

repulit, rejecit. USUS: Ex portu prodire, progredi, _quitter le port,

sortir du port, mettre à la voile_. In portum invehi, deferri, venire, se

recipere; portum capere, portum tenere, _arriver à bon port_. Naves in

portum cogere, conjicere, compellere, _rassembler les vaisseaux dans le

port_. In portu esse, in portu navigare, in tuto esse, extra periculum

esse, _être dans le port, en sûreté_. Fugæ portus erat in tuis castris,

et subsidium salutis. Portus ac perfugium supplicii, _c’est un refuge et

un port, un abri contre le supplice_.

POSCO, is, pŏposci, poscĭtum, ere, a. _Demander, solliciter qqche._ SYN.

Peto, flagito, requiro. USUS: Non desinit a me litteras poscere. Cf. Peto.

PŎSĬTĬO, ōnis, f. _Position d’un corps_, _situation d’un lieu_. USUS:

Urbis positio pulcherrima.

POSSESSĬO, ōnis, f. _Action de posséder_, _possession_, _jouissance_,

_propriété_. SYN. Jus possidendi; bona, prædia, fundi. EPITH. Caduca,

vacua, certa, stabilis, flagitiosa, incerta, infinita, libera et

immanis, major, perpetua, privata, propria, pulcherrima, tota, vetus.

Possessiones alienæ, diuturnæ, ineptæ, in casu positæ, innumerabiles,

invidiosæ, paternæ atque avitæ, reliquæ, relictæ, sacrosanctæ, variæ

et multæ, venales, proscriptæ, voluptuariæ, urbanæ, rusticæ. USUS:

Dare possessionem secundum tabulas; in possessionem ex edicto mittere,

_envoyer qqn en possession_. In possessionem alienam irruere; in

possessionem quasi vacuam et caducam involare; pedem in possessionem

ponere; possessionem occupare, _être en possession de biens_, _les

posséder_. Possessionem habere, tenere; in possessione aliquid retinere;

in possessione esse, consistere, manere, _rester en possession_, _jouir

de ses biens_. Possessione aliquem pellere, depellere, deturbare,

exturbare, movere, dimovere, dejicere, _chasser qqn de ses propriétés_.

Possessione cedere, decedere, _renoncer à la propriété_. Possessionem

recuperare, _recouvrer la possession de ses biens_. Possessionem

restituere, _restituer les possessions_.

POSSESSOR, ōris, m. _Possesseur_, _propriétaire_. EPITH. Acerrimus,

turpissimus. USUS: Possessores suis ædibus pelluntur. Virtutum

possessores num pauperes nominabimus?

POSSĬDĔO, es, ēdi, essum, ere, a. _Posséder qqche_, _avoir en sa

possession_. SYN. Teneo. ADV. Honestius, communiter, longe aliter,

precario, proprie, vere, imprudentissime, publice, recte. USUS: Plus

fidei quam artis in se possidet. Magnam vim et religionem possidet

paternus sanguis, _le sang paternel a une grande force et des droits

sacrés_. Forum armatis possidet, _il occupe le forum avec des bandes

armées_.

POSSUM, pŏtes, pŏtŭi, posse, n. _Pouvoir_, _être en état de_, _avoir les

moyens_, _la faculté de_. SYN. Licet, queo, valeo, polleo, potestas est,

potestatem habeo, potestate valeo, facultas est, facultatem habeo, potis

sum; facultas, potestas datur; mihi liberum est, optio est et potestas;

facultas fert. ADV. Amplius nihil, amplius quid commodissime, fortasse,

cumulatissime, facillime, melius, multum auctoritate, multum ingenio,

nusquam, omnino, nihil, parum usu, perridicule, plane, plane non, nullo

modo, plurimum apud aliquem, plurimum in dicendo, multum mari, opibus,

pecunia, viribus, pulchre, non curate, recte, quam maxime, quoquo modo,

supra nihil, tuto non. PHRAS. 1. Si possem, libenter onus hoc subirem,

_si je le pouvais, je me chargerais volontiers de ce fardeau_. Si tantam

rem efficiendi facultatem haberem; si res mihi integra foret et libera;

si liceret; si copia esset et facultas; si facultatem res tempusque

concederet; si soluta mihi essent omnia; si in manu esset; si meorum

esset nervorum, si ferendo essem, libenter hoc onus subirem. 2. Hoc

tibi possum promittere, _je puis vous le promettre_. Tantum polliceri

habeo; affirmare istud pro certo habeo, mihi nec animum, nec industriam

defuturam; istud, quin promittam, nihil prohibet. 3. Non potui me ultra

defendere, _je n’ai pu me défendre plus longtemps_. Non reperiebam,

quemadmodum me defenderem; nihil erat, quo me tuerer; jam me omnis

defensio defecerat; erepta mihi jam erat et adempta omnis potestas me

tuendi; nequidquam mihi porro consulere, rerum mearum jam plane eram

impotens; nec fugæ, nec pugnæ satis jam potens eram deprehensus in

medio; eo processeram, ut receptum ad tutiora consilia non haberem;

ad ulteriorem defensionem, loci et virium infirmitas me impediebat;

copia jam non erat, nec facultas ultra hosti obsistendi; non jam erat

defendendi mei locus; præcisa mihi erat omnis porro defensio; effugere

jam hostis manus non poteram. 4. Ego prodesse tuæ causæ non multum

possum, _je ne puis vous être fort utile_. Minimum tibi in me momentum

est ad causæ tuæ patrocinium; parum in me præsidii est ad causam tuam

defendendam. 5. Loqui præ lacrimis non potuit, _ses larmes l’empêchèrent

de parler_. Dicenti lacrimæ simul spiritum, simul vocem interclusere; nec

jam natura ferebat, ut cœptum sermonem pertexeret lacrimis impeditus.

6. (Defendam te, quantum possum _vel_ pro posse te defendam, VULG.),

_je vous défendrai par tous les moyens en mon pouvoir_. Defendam te pro

virili parte, quoad feret facultas; quoad ejus fieri poterit, quoad ejus

facere potero, si quo pacto potero, strenue tuas partes agam. USUS: Ego

usu parum, nec ingenio satis possum. Quod fieri poterit, non negligam.

Quantum valeo quantumque possum. Non possum, quin exclamem, _je ne puis

m’empêcher de_..... Cf. Valeo, Potestas.

POST, _Derrière_, _après_, _ensuite_. SYN. Postea, posthac, post id

tempus, sub, secundum. )( Ante, a fronte, initio, primo. PHRAS. Paucis

post illud prœlium annis, _peu d’années après cette bataille_. Paucis

annis, quam pugnatum erat; secundum atrocissimum illud prœlium; paucis

interjectis annis; paucis ab illo prœlio annis. USUS: Aliquot post

menses. Consul post urbem conditam felicissimus. Paucis post diebus.

Paucos post annos.

POSTĔA, _Après cela_, _ensuite_. SYN. Post, posthac, posterius, præterea,

deinceps, tum, inde, secundum ea, reliquo tempore. USUS: Cedo, quid

postea? _Eh bien! après? et puis après?_

POSTĔĀQUAM, _Après que_. USUS: Posteaquam ego veni. Postea vero quam ego

veni.

POSTĔRI, ōrum, m. pl. _La postérité_, _les descendants_. SYN. Posteritas,

qui inferioris sunt ætatis. USUS: Horum posteri degenerarunt. Ut esset ad

posteros miraculi ejus monimentum. Maxima pars ejus gloriæ in posterorum

memoriam promineat.

POSTĔRĬOR, ōris, gen. com. _Qui vient après_, _le second_. )( Superior.

USUS: 1. Posteriores cogitationes, ut aiunt, sapientiores esse solent,

_les secondes pensées sont, dit-on, les meilleures_. Posterius ista

videamus. 2. Minus carus, _inférieur_, _qui ne vient qu’en seconde ligne

dans les affections_, _moins bon_. Suam salutem utilitati reipublicæ

posteriorem ducere, _préférer à sa vie l’utilité de la république_. Omnia

libertate posteriora ducere.

POSTĔRĬTAS, ātis, f. _Le temps futur_, _l’avenir_, _la postérité_. SYN.

Posteri. EPITH. Immemor, infinita. PHRAS. 1. Gloria tua ad posteritatem

perveniet, _votre gloire passera à la postérité_. Ad seros nepotes usque

propagabitur; ad eos, qui ex te nascentur, orientur; ad tuos successores;

ad eos, qui abs te originem, genus ducent; qui abs te descendent,

dimanabit; posteritas tuæ gloriæ particeps erit. 2. Posteritas omnis

de te loquetur, _tous les siècles à venir parleront de vous_. Nulla de

te posteritas conticescet; gloriam tuam posteritas alet; commemoratio

nominis tui non cum vitæ tempore dimittetur, sed cum omni posteritate

adæquabitur. Eris in memoria sæculorum omnium, nec posteritas quidem

infinita de tuis laudibus obmutescet. Cf. Fama, Gloria. USUS: Optimus

quisque posteritati maxime servit.

POSTĔRUS, a, um, _Qui vient après_, _suivant_, _futur_; _avenir_. SYN.

Consequens. )( Primus. USUS: Die postero. Illud vero posterum est et

consequens. Ita præsentit in posterum, ut nihil nisi sempiternum spectare

videatur. Longe in posterum prospicere, providere.

POSTHĂBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Faire passer après_, _sacrifier_ à.

SYN. Postpono, negligo, posteriorem duco. USUS: Omnibus rebus posthabitis

se philosophiæ dat totum, _négligeant toutes choses_. Privatum dolorem

post communem causam habere.

POSTHAC, _Ensuite_, _après_. SYN. Deinde, deinceps. )( Antehac, hoc

tempore. USUS: Nihil posthac mihi tecum erit.

POSTHÆC, _Ensuite_. SYN. Deinde.

POSTHŬMUS, melius POSTŬMUS, a, um, _Le dernier né_, _le plus jeune_,

_enfant né après la mort ou le testament du père_. SYN. Natus post

humatum patrem.

POSTĪCA, æ, f. * _Porte de derrière_. USUS: Postica recedere dicitur, qui

furtim abit, aliis insciis se subducens.

POSTĪCUS, a, um, * _De derrière_, _postérieur_. USUS: Est etiam hic

ostium aliud posticum nostrarum ædium, _porte de derrière_. Ego me per

posticum ad amicos conferam.

POSTIS, is, f. _Poteau_, _jambage de porte_. SYN. Januæ tabula, latus

portæ. USUS: Postem tenere in consecratione templi oportet, ibi enim

postis est, ubi templi aditus et valvæ ambulationis, _avoir la main sur

le jambage de la porte_, _en parl. de celui qui fait la dédicace d’un

temple_, _comme chez nous: poser la première pierre_.

POSTLĪMĬNĬUM, ĭi, n. _Retour au logis_, _rentrée chez soi_, _d’où: Action

de faire retour dans son droit_, _de rentrer dans son privilége_. USUS:

Postliminio redire.

POSTMŎDO et POSTMŎDUM, * _Après_, _ensuite_, _dans la suite_. USUS:

Postmodo gaudebis te iræ moderatum fuisse.

POSTPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Placer en seconde ligne_, _mettre

au second rang_. SYN. Posthabeo, post aliquid habeo, posterius duco.

USUS: Omnia postposui, dum patri obedirem, _j’ai tout négligé pour obéir

à mon père_.

POSTQUAM, _Après que_, _quand_, _lorsque_. SYN. Ubi, simul, simul ac,

simul ut, simul atque. USUS: Postquam mihi proposui.

POSTRĒMO, _Enfin_, _finalement_. SYN. Postremum, novissime, ad ultimum.

USUS: Quæro igitur primum, deinde, etc., postremo, _je demande donc

d’abord.... ensuite.... enfin, etc._

POSTRĒMUS, a, um, _Le dernier_, _qui vient en dernière ligne_. SYN.

Ultimus, extremus, novissimus, qui agmen claudit _vel_ cogit. )( Primus.

USUS: 1. Alia prima ponet, alia postrema. 2. Pessimus, _le plus vil_,

_le plus méprisable_, _le plus mauvais_. Homines postremi. Servitus est

postremum malorum omnium.

POSTRĪDĬE, _Le jour suivant_, _le lendemain_. SYN. Postero die. USUS:

Postridie ejus diei; postridie Bacchanalium.

POSTŬLĀTĬO, ōnis, f. _Demande_, _prière_. SYN. Postulatum. EPITH. Æqua et

honesta, brevis, impudens, turpis, valentior opinione. USUS: Concessit

senatus postulationi meæ. Si vobis æqua et justa postulatio videtur.

POSTŬLĀTUM, i, n. (_sæpius_ plur.) _Demande_, _prétention_. SYN.

Postulatio. EPITH. Commune, gravissimum in aliquem, intolerabile, novum,

ridiculum. USUS: Reliquum est ut remittantur postulata per litteras.

Postulata interponere, edere, ad aliquem deferre, accipere, _transmettre

à qqn les demandes, les prétentions de qqn_. Postulata Geometrarum.

POSTŬLĀTŬS, ūs, m. * _Demande en justice_, _plainte_. USUS: Matris

postulatu.

POSTŬLO, as, avi, atum, are, a. _Demander_, _prier_, _solliciter_.

SYN. Peto, posco, desidero, requiro. )( Recuso. ADV. Acrius, amplius,

arroganter, impudenter, nominatim, plane, præclare, vehementius, nimirum,

stulte. USUS: 1. Omnia a me postulas et exspectas. Ut temporis ratio, ut

tua fides postulavit. Postularunt me de fœdere. Postulare fidem publicam.

2. Accuso, _poursuivre_, _accuser_. Ego Appium eadem lege de majestate

postulavi. Cf. Peto, Desidero.

PŎTĀTĬO, ōnis, f. _Action de boire_; _débauche_, _orgie_. SYN.

Perpotatio. EPITH. Modica. USUS: Hesterna potatione oscitans.

PŎTĀTOR, ōris, m. * _Buveur_; _grand buveur_, _ivrogne_. SYN. Potor.

PHRAS. Potator est magnus, _c’est un ivrogne_. Intemperantissimis

perpotationibus deditus; diem mero frangere, obruere se vino, vino

sepeliri solitus; temulentiæ nota infamis est; vini pernicies, gurges et

helluo vini est, qui se vino intemperantius ingurgitat; patrimonium suum,

facultates suas potationibus intemperantissimis lacerat; potationibus

insanum in modum indulget; natus ad pocula exsiccanda; qui, si vino

incaluerit, poscere majoribus poculis et Græco more bibere solet;

largiore vino uti solitus; non modo invitare se plusculum, sed in multum

semper vini procedere consuevit. Cf. Bibo, Ebrius.

PŎTENS, entis, omn. gen. _Puissant_. SYN. Qui in magna potentia est, qui

magnas vires, magnas opes habet; summa potestate præditus, magnis copiis

et opibus affluens; firmus opibus, armis opibusque præpotens. USUS: Ampla

et potens civitas. Is potens ac florens per medium forum volitabat. Cf.

Magnus, Potestas, Possum.

PŎTENTĬA, æ, f. _Puissance_, _force_, _faculté_, _pouvoir_. SYN. Opes,

vis, potestas, nervi, vires. EPITH. Aliena, gratiosa, intolerabilis,

invidiosa, inutilis, levis, inops, magna, nimia; nova, perniciosa,

senatoria, singularis, summa, periculosissima. USUS: Potentia est ad sua

conservanda et alterius obtinenda idonearum rerum facultas, _la puissance

est la possession des moyens de conserver ses avantages et d’obtenir

ceux des autres_. Magnam potentiam consequi. Intolerabilis est ejus

potentia. Cf. Potestas.

PŎTESTAS, ātis, f. _Puissance_, _pouvoir_, _faculté_. SYN. Facultas,

copia, optio, ditio, imperium, magistratus, jus, jurisdictio, vis

potestatis, munus. EPITH. Incredibilis, infinita, integra, justa,

legitima, libera, magna, nimia, par, patria, pestifera, prætoria,

privata, regalis, regia, sempiterna, summa, tenuis, tota, tribunitia,

amplissima, extraordinaria. PHRAS. 1. Virtutis maxima est potestas, _la

puissance de la vertu est immense_. Omnia sunt in potestate ac ditione

virtutis. Plane rerum omnium domina virtus est. Virtus late dominatur.

Virtus una regnat ubique locorum; summum imperium habet in res omnes; vim

habet infinitam; omnes superat difficultates; durissima quæque perrumpit;

nullos formidat impetus, nullos fortunæ casus extimescit; omnia jure ac

potestate complectitur; præest cunctis rebus humanis; imperium habet

in omnia; virtuti cuncta parent, cedunt; virtuti subjecta sunt humana

omnia. Quid est, quod assequi virtus non possit? 2. Cæsar habuit summam

potestatem, _César eut une puissance souveraine_. Cæsaris infinita erat

Romæ potestas, nec ullis legibus circumscripta; Cæsar sub jus suum ac

potestatem terrarum orbem subjunxit; omnia suis armis obtinebat; orbem

terrarum in sua potestate ac ditione tenuit; fortuna summam rerum ad

Cæsarem detulit; penes Cæsarem potestas et dominatus erat rerum omnium;

omnia in unius Cæsaris potestate vertebantur; Cæsar unus omnium maxime

opibus, armis, potentia valebat. 3. Hoc in tua potestate est, _cela est

en votre pouvoir_. Per te stat, quo minus, etc.; in tua voluntate id

totum vertitur; tua in manu est; integrum tibi est; ejus rei arbitrium

penes te est. Est hoc in tua potestate situm; ejus rei penes te potestas

est; in tua potestate positum est; potestas ejus rei tota tua est.

4. Potestatem alicujus restringere, _diminuer les pouvoirs_. Habenas

adducere; in ordinem cogere; alicujus potestatem arctioribus cancellis

concludere, circumscribere, constringere. 5. Potestatem ampliare,

_augmenter les pouvoirs_. Habenas remittere, ampliorem potestatem facere,

dare, concedere, permittere, deferre. 6. Est sub potestate mea, _il est

en mon pouvoir, sous ma domination_. In mea illum potestate habeo, teneo,

contineo; in mea potestate ac ditione hominem teneo; meo imperio obnoxius

est ac subjectus. USUS: Magistratuum potestatem obsidere; redigere

aliquem in suam potestatem ac ditionem; sub alterius se potestatem

subjicere. Iram in potestate habere, _être maître de sa colère_. Judices

cum sui potestatem non facerent, _n’accordaient plus d’audience_. Se

in potestate senatus futurum dixit, _il dit qu’il serait aux ordres du

sénat_. De potestate exire, _sortir de charge_. Pro potestate aliquid

imperare. Loquendi potestatem facere. Liberum spiritum ducendi nullam

habeo potestatem. E sua potestate dimittere aliquem. Est mihi ejus rei

amplissima potestas, _cette chose est tout entière sous ma dépendance_.

Potestatem nocendi adimere; præcidere, eripere; potestate nocendi exuere,

privare, _ôter à qqn le pouvoir de nuire_. Cf. Possum.

PŌTĬO, ōnis, f. _Potion_, _breuvage_, _médecine_. SYN. Potus. EPITH.

Dulcicula, medica, prima, modica, contentissima. USUS: Medicus prima

potione mulierem sustulit.

1. PŎTĬOR, ŏris, gen. com. _Préférable_, _meilleur_. SYN. Antiquior,

carior, melior, prior. PHRAS. Cives potiores esse debent peregrinis,

_il faut préférer les citoyens aux étrangers_. Civium in urbe partes

sunt præcipuæ; cives anteferendi sunt exteris; potior habenda est ratio

civium, quam advenarum. Primum officium civibus, alterum exteris ac

peregrinis debetur. USUS: Mors mihi servitute semper erit potior. Nihil

mihi mea fama potius, _rien ne m’est plus cher que ma renommée_. Nihil

mihi potius fuit quam ut, _je n’eus rien de plus pressé, de plus à cœur

que, etc._ Cf. Præfero.

2. PŎTĬOR, īris, ītus sum, īri, d. n. _S’emparer de_, _conquérir_. SYN.

Impetro, teneo, possideo, fruor. )( Careo. ADV. Abunde rebus. USUS:

Rerum, civitatis, regni potiri. Pace potimur. Cf. Fruor, Habeo, Possideo.

PŎTISSĬMUM, _De préférence_, _principalement_, _surtout_. SYN. Maxime,

quam maxime, præcipue. USUS: Quærenti mihi, quid ad te potissimum

scriberem.

PŎTĬUS, _Plutôt_. SYN. Citius, prius, magis. USUS: Magnus homo vel potius

summus.

PŎTO, as, avi, atum _vel_ pōtum, are, n. _Boire_. SYN. Bibo, perpoto. Cf.

Bibo, Potator.

PŌTOR, ōris, m. * _Buveur_. USUS: Aquæ potores. Cf. Potator.

PŌTŬS, ūs, m. _Boisson_, _breuvage_. SYN. Potio. EPITH. Immoderatus.

USUS: Immoderato potu pastuque obstupefactus animus, _par l’excès du

boire et du manger_.

PRÆ, _A cause de_. SYN. Propter. USUS: 1. Non possum præ lacrimis

scribere. 2. Comparando, _en comparaison de_, _au prix de_, _eu égard à_.

Hominem præ se neminem putat. Præ nobis felix et beatus.

PRÆBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Fournir_, _donner_, _présenter_, _offrir_.

SYN. Impertio, do, præsto, exhibeo. ADV. Libenter se credulum, minutatim,

perexigue, publice victum, vicissim se auditorem præbere. USUS:

Lenissimum se, duriorem alicui, æquum se judicem præbere. Os suum ad

contumeliam præbere, _s’exposer aux affronts_.

PRÆBĬTOR, ōris, m. _Fournisseur_, _pourvoyeur_. USUS: Macedones non te

regem, sed ministrum suum et præbitorem putant, _non leur roi, mais leur

serviteur et leur pourvoyeur_.

PRÆCĂVĔO, es, cāvi, cautum, ere, a. et n. _Prendre garde_; _se

précautionner_; _éviter_. SYN. Declino, vito. ADV. Diligentissime

peccata, difficillime. USUS: Peccata diligentissime præcavere. Cf. Caveo.

PRÆCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n. _Marcher devant_, _précéder_;

_surpasser_. SYN. Præeo, præcurro, prægredior, antecedo. USUS: Agmen

præcedere, aliquem auctoritate. Cf. Præeo, Antecedo, Excello.

PRÆCELLENS, entis, omn. gen. _Supérieur_, _éminent_. SYN. Excellens,

præstans. USUS: Vir animo, virtute, rebus omnibus præcellentissimus. Cf.

Egregius.

PRÆCENTĬO, ōnis, f. _Prélude des instruments avant le sacrifice, avant

la bataille_. SYN. Cantus, qui aliquid præcedit. EPITH. Firma animi,

similis, propria, diversa, tribunitia.

PRÆCEPS, cĭpĭtis, omn. gen. _Rapide_, _escarpé_; _bouillant_,

_inconsidéré_. SYN. Inconsideratus, periculosus. ADV. Jam pridem ad

pœnam. PHRAS. 1. Locus præceps, _lieu escarpé_. Rupes abscissa undique et

abrupta; collis ascensu, aditu minime molli ac clementi. 2. Homo præceps,

_homme trop précipité dans ses entreprises_. Vitio ingenii vehemens et

impotens; in omnibus consiliis præceps et devius; ferox rapidusque in

consiliis, ac lingua immodicus; impotens iræ, animi; amentia cæcus et

præceps; qui nullo consilio fertur; qui auferri se sinit impotentis animi

vitio. Cf. Inconsideratus. USUS: Dignus, qui præceps ex urbe exturbetur.

In præcipitem se locum ac lubricum committere. Hominem conscientiæ

suæ præcipitem agunt pœnæ, _il est poursuivi par les remords de sa

conscience_. Cf. Inquietus.

PRÆCEPTĬO, ōnis, f. _Prescription_, _recommandation_, _doctrine_.

SYN. Præceptorum explicatio, doctrina. USUS: Propria ea est stoicorum

præceptio.

PRÆCEPTOR, ōris, m. _Celui qui enseigne_, _maître_. SYN. Doctor,

magister. EPITH. Fortis. USUS: Præceptorem aliquem habere; præceptore uti

aliquo. Scribendi præceptores atque dicendi.

PRÆCEPTUM, i, n. _Prescription_, _ordre_, _commandement_,

_recommandation_. SYN. Monita, admonitio, institutum, jussum, via,

ratio, præceptio. EPITH. Acutum, breve, commune, dissimile, extremum,

majus, necessarium, bonum, utile, vetus. Præcepta certa, contraria,

communia, firma, stabilia, conjuncta naturæ, historica, magna, mortifera,

salutaria, multa, oratoria, peracuta, pervulgata, plurima, præclara,

propria, reliqua, summa, superiora, vetera. USUS: Præcepta de re

militari alicui dare, tradere; præceptis aliquem erudire. Hoc præceptum

diligenter noscendum, discendum, tenendum, servandum. His præceptis te

obtemperare oportebit.

PRÆCERPO, is, psi, ptum, ere, a. _Cueillir avant le temps_,

_prématurément_. SYN. Præcipio. USUS: Non præcerpo fructus officii tui.

PRÆCERTĀTĬO, ōnis, f. _Lutte_, _discussion_.

PRÆCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. _Couper_, _tailler_, _trancher_. SYN.

Incido, seco, amputo, præcludo. ADV. Plane aliquid, plane sine ulla

exceptione. USUS: Amicitiam magis sensim dissuere decet, quam repente

præcidere, _il vaut mieux dénouer insensiblement l’amitié que la trancher

brusquement_. Spem alicui omnem, sibi ipsi licentiam libertatemque

præcidere. Sermonem præcidere et abscindere. Præcide semel et statue quid

velis, _coupe court à tes incertitudes et décide ce que tu veux_. Cf.

Seco.

PRÆCINGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Ceindre_. SYN. Cingo.

PRÆCĬNO, is, ŭi, centum, ere, a. _Annoncer_, _prédire_. SYN. Prædico,

prænuntio, antecapio. USUS: Ea re magnum aliquid dii præmonstrant et

præcinunt.

PRÆCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. _Prendre d’avance_, _anticiper_,

_prévenir_. SYN. Prænosco, præsentio. ADV. Accuratius, amicissime, bene,

commodissime, deinceps, leviter, pro auctoritate sua, male, recte,

sapienter, communiter, præclare multa, separatim. USUS: 1. Cogitatione

præcipere quæ futura sunt, _saisir l’avenir par la pensée, le prévoir_.

Spem victoriæ tentato paulatim certamine præcipere. Præcipere gratiam

publici beneficii. Gaudia animis præcipere. Pecuniam præcipere, id est,

prius capere. 2. Mando, _prescrire_, _ordonner_. Item ille hortatur et

præcipit. Cf. Jubeo, Mando, Impero.

PRÆCĬPĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. _Précipiter_; _se précipiter_.

SYN. Præcipitem ago, dejicio, exturbo, deturbo; _item_: Ruo, descendo.

)( Sustineo, jaceo. PHRAS. 1. E ponte se in fluvium præcipitavit, _il

se précipita dans le fleuve du haut du pont_. Præcipiti saltu se in

profluentem immisit; præcipitem se jactavit e ponte, e ponte in præceps

se dedit. 2. E mœnibus præcipitatus est, _il fut précipité du haut des

remparts_. Ex præcipiti mœnium loco devolutus est; detrusus in proclive;

de muro deturbatus, devolutus; in præceps datus est; e muro præceps

actus est; in præceps delatus est. USUS: Hoc quidem præcipitare est, non

descendere. Sol, hiems præcipitat. Præcipitantem rempublicam sustinere,

retinere. Jacentem non erigere, inofficiosum est, præcipitantem

impellere, inhumanum, _il est inhumain de pousser qqn qui tombe_. Ubi

Nilis in mare præcipitat, _où le Nil se jette dans la mer_.

PRÆCĬPŬĒ, _Principalement_, _surtout_. SYN. Potissimum, maxime. )(

Communiter. USUS: Omnes Brutum præcipue observant.

PRÆCĬPŬUS, a, um, _Particulier_, _propre_, _spécial_; _extraordinaire_,

_supérieur_, _principal_. SYN. Peculiaris, proprius. )( Communis. _Item_:

Primarius, singularis. PHRAS. 1. Præcipuus in aula est, _il est le

premier à la cour_. Princeps est nobilitatis, aulicæ juventutis; flos est

aulicæ juventutis, nobilitatis; primas partes habet apud Regem. Secundus

a Rege est. 2. Præcipuus erat inter Latinos, _il était le premier, le

plus distingué des Romains_. Longe tum princeps erat Latini nominis.

Qui jam dudum venerat in dignationem principum, tum etiam inter omnes

in omni genere laudis eminebat. Primus longe Latinæ juventutis habitus

erat. Principem locum inter Latini nominis populos tenebat; Latinos omnes

auctoritate ac potentia anteibat. 3. Præcipuum illud est inter omnia,

_voilà ce qu’il y a de principal_. Caput est, illud in maximis rebus et

maxime necessariis velim habeas. Illud primum ac summum est; labor in

hoc præcipue vester sit; nihil prius, quam de illo agendum; id caput et

arx est totius controversiæ; opera vobis princeps ac prope omnis in hoc

collocanda erit; antiquissimum illud est habendum. Cf. Excellens. USUS:

1. Quod mihi præter cæteros præcipuum fuit, nunc cum cæteris est commune.

2. Insignis, _extraordinaire_, _considérable_. Præcipuo quodam dolore

angi; amore in eum fertur singulari ac studio præcipuo.

PRÆCĪSĒ, _Brièvement_, _en peu de mots_. SYN. Breviter. )( Plene,

perfecte. USUS: Præcise alicui negare aliquid ac sine exceptione ulla

præcidere.

PRÆCĬSĬO, ōnis, f. _Suspension d’une pensée_. Figura Rhetorica.

PRÆCLĀRĒ, _D’une manière distinguée_, _excellente_, _très bien_. SYN.

Recte, probe, optime. USUS: Præclare nobiscum actum iri, si populus

Romanus, etc, _que nous devrons nous estimer fort heureux, si, etc._

Tibi negotium datum esse a Cæsare, non judicium præclare intelligo, _je

comprends parfaitement que, etc._ Simulacrum præclare factum e marmore,

_statue de marbre admirablement travaillée_. Præclare aliquid dicere,

facere.

PRÆCLĀRUS, a, um, _Illustre_, _distingué_, _remarquable_. SYN. Eximius,

egregius, commemorandus, rarus, præcipuus, insignis. )( Vulgaris. PHRAS.

1. Vir præclarissimus, _homme très illustre_. Omnis ætatis, omnis memoriæ

clarissimus. Insignis ad laudem vir; omnibus rebus ornatus; in quo

summa probitas, summa virtus, summa doctrina; genere, honore, copiis,

existimatione facile princeps; Reipublicæ columen ac sidus; sæculi sui

decus egregium; vir exempli rectissimi domi militiæque; longe ante

alios eminens; sanctus, innocens ac divina quadam virtute præditus;

vir cumprimis honestus, summo honore et pudore, et summo officio

spectatissimus ordinis sui. Cf. Egregius. USUS: Multi in philosophia

præclari ac nobiles. Egregia et præclara indoles. Cf. Præcipuus, Excello.

PRÆCLŪDO, is, si, sum, ere, a. _Fermer qqche pour qqn_; _défendre_,

_interdire_. SYN. Claudo, intercludo; præcido.)(Aperio. ADV. In perpetuum

sibi curiam, curiæ aditus præclusit. PHRAS. Spem veniæ sua sibi

pertinacia præclusit, _par son entêtement, il s’est interdit tout espoir

de pardon_. Miserationem omnem sua pertinacia exemit; de spe veniæ sua

illum pertinacia depulit; spem omnem veniæ sua sibi pertinacia præcidit,

incidit ipse; ut spes veniæ extenuaretur in dies, ut evanesceret, ut spes

jam reliqua esset nulla, sua ipse pertinacia effecit. USUS: Omnem sibi

spem defensionis, omnem exitum ipse præclusisti. Animus mihi præcluditur

ad exponendam rei indignitatem. Cf. Tollo.

PRÆCO, ōnis, m. _Crieur public_, _héraut_; _panégyriste_. SYN.

Prædicator, buccinator, qui præconium facit. EPITH. Humanus, publicus,

verecundus. USUS: Alexander egregium laudum suarum præconem invenit

Curtium. Præconis voci bona alicujus subjicere. Per præconem sibi

audientiam facere. O fortunate adolescens, qui tuæ virtutis Homerum

præconem inveneris, _heureux jeune homme, qui avez trouvé Homère pour

héraut de votre gloire, pour célébrer vos exploits!_

PRÆCOGNOSCO, is, ĭtum, ere, a. _Apprendre d’avance_. SYN. Præsentio.

PRÆCŌNĬUM, ĭi, n. _Publication_, _annonce_, _proclamation_. SYN. Præconis

actio. EPITH. Acerbum, æternum suorum laborum, domesticum, miserum. USUS:

1. Præconium facere, alicui deferre. 2. Laudatio, _éloge_, _louange_. Non

præconium mihi solum tributum, sed grave etiam clari hominis testimonium

impertitum.

PRÆCORDĬA, ōrum, n. pl. _Diaphragme_; _estomac_. SYN. Pectus, intestina;

animus. USUS: 1. Plato iram in pectore, cupiditatem subter præcordia

locavit, _a placé le siège de la colère dans le diaphragme, celui de la

concupiscence au-dessous_. Annulus in præcordiis piscis inventus est,

_l’anneau fut retrouvé dans l’estomac du poisson_. 2. Animus, _poitrine_,

_cœur_. Cum jam in præcordiis conceptam mortem contineret.

PRÆCOX, ōcis, omn. gen. _Mûr avant le temps_, _hâtif_, _précoce_. SYN.

Præmaturus.

PRÆCURRO, is, cŭcurri (curri), cursum, ere, n. et a. _Courir devant_,

_devancer_, _prévenir_. SYN. Anteeo, supero, excello. USUS: Appetitus

rationem præcurrere ac prævertere non debet. Lingua præcurrit mentem.

Socratis ætatem præcucurrit. Aliquem ætate, virtute, moribus præcurrere,

Cf. Excello.

PRÆCURSĬO, ōnis, f. _Action de devancer, de précéder_. SYN. Antecessio,

prægressio. USUS: Confitentes non fieri assensiones sine præcursione

visorum, _que notre consentement n’a pas lieu sans être précédé de

perceptions qui le déterminent_.

PRÆCURSOR, ōris, m. _Coureur_, _éclaireur_, _espion_. SYN. Prodromus,

emissarius, excursor.

PRÆDA, æ, f. _Proie_, _butin_, _profit_, _gain_. SYN. Rapina, spolium,

manubiæ. EPITH. Certissima, communis, frumentaria, ingens, immanis,

integra, magna, mediocris, opima optima, præclara, parta, popularis,

præsens, prætoria, tanta, universa. Prædæ judiciales, novæ. PHRAS. Prædas

maximas fecere milites nostri, _nos soldats ont fait immense butin_.

Prædas egere ingentes ex agris; omni clade belli pervastarunt agrum et

diripuerunt; quidquid ferri agique potuit, id totum prædæ fuit militibus

nostris; præda ingenti potiti, locupletati sunt ex hostium agro; prædæ

tantum fuit, ut prædantium tot manus iis spoliis vix sufficerent; auri

argentique pondus ingens diripuere milites nostri; prædæ captum est plus

quam credi possit. Cf. Populor, Diripio. USUS: Prædas facere, agere,

agitare, _faire, conquérir du butin_. Prædæ fuere hostium castra. Prædam

captam inter se dividere, condonare. Militem a præda cohibere, repellere.

Prædæ pars major ira corrupta. Cf. Prædor.

PRÆDAMNO, as, avi, atum, are, a. * _Condamner d’avance_. USUS: Prædamnata

spe dimicant.

PRÆDĀTOR, ōris, m. _Brigand_, _voleur_, _maraudeur_. SYN. Prædo, direptor.

PRÆDĀTŌRĬUS, a, um, _Qui pille_, _qui vole_. USUS: Navis prædatoria,

_corsaire_, _navire armé en course_.

PRÆDĬĀTOR, ōris, m. _Homme d’affaires_, _qui sait estimer au juste la

valeur des terres_. SYN. Juris prædiatorii peritus.

PRÆDĬĀTORĬUS, a, um, _Relatif aux terres engagées_, _mises en vente_.

SYN. Quod ad prædia possessionesque pertinet. USUS: Jus prædiatorium.

PRÆDĬCĀBĬLIS, e, gen. com. _Digne d’éloges_, _louable_. SYN. Prædicandus.

USUS: In misera vita nihil est prædicabile aut gloriandum.

PRÆDĬCĀTIO, ōnis, f. _Éloge_, _louange_ _apologie_. SYN. Celebratio,

commemoratio, laudatio. EPITH. Acerba et luctuosa, grata, non grata

potius quam arrogans beneficiorum; veteres, furibundæ. USUS: Grata

hæc beneficiorum prædicatio de laude alicujus. Philosophorum est

prædicationem fugere. Cf. Laus.

PRÆDĬCĀTOR, ōris, m. _Prôneur_, _panégyriste_. SYN. Laudator, præco,

buccinator. USUS: Te ipso prædicatore et teste et auctore facti.

1. PRÆDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Publier_, _vanter_, _exalter_. SYN.

Celebro, commemoro, glorior, canto, decanto. ADV. Falso de aliquo,

honorifice, gloriosius, graviter, ornate, optime. PHRAS. Ille ex hoc

facto mire ubique prædicabatur, _on faisait partout son éloge à cause

de cette action_. Ille ex eo facto, magnam gloriam apud omnes gentes

consecutus est; ejus facti memoria in omnium ore sermoneque versata est;

res ea fama celebratissima erat; ejus facti prædicatione aures omnium

tum personabant. Cf. Laudo, Jacto. USUS: Mihi licet ista de me cum vera

gloria prædicare. Multa de aliquo graviter et honorifice prædicare. Omnes

de se prædicari volunt.

2. PRÆDĬCO, is, xi, ctum, ere, a. _Prédire_, _annoncer d’avance_;

_fixer_, _déterminer_. SYN. Antedico, cano, præcino, prænuntio, denuntio,

præsignifico, præmonstro; oraculum edo; moneo, testificor. ADV. Multo

ante defectiones solis et lunæ, non obscure, temere, divine. USUS:

Prædicere futura. Prædicere solis defectionem. Cf. Divino, Vates.

PRÆDICTĬO, ōnis, f. _Prédiction_, _prophétie_. SYN. Prædictum, divinatio,

vaticinatio, præsensio, significatio. EPITH. Divina. USUS: Prædictiones

et præsensiones rerum futurarum debent habere fidem.

PRÆDICTUM, i, n. _Prédiction_, _prophétie_. SYN. Prædictio. EPITH.

Divinum, natalitium. USUS: Aliqui Chaldæorum, Astrologorum prædicta

defendunt.

PRÆDĬŎLUM, i, n. _Petite métairie_, _petit domaine_. USUS: Prædiola

nostra belle ædificata sunt.

PRÆDISCO, is, ere, a. _Apprendre à l’avance_, _se familiariser à l’avance

avec qqche_. USUS: Prædiscere et meditari dicenda.

PRÆDĬTUS, a, um, (cum abl.), _Doué_, _pourvu de_. SYN. Ornatus,

decoratus, instructus. ADV. Maxime virtute. USUS: 1. In laude: Adolescens

optimis artibus, summa spe ingenii, auctoritate, virtute præditus. 2. In

vitiis: Homo singulari audacia, scelere, etc., præditus, _homme d’une

audace, d’une scélératesse sans égale_.

PRÆDĬUM, ĭi, n. _Pièce de terre_, _propriété_, _domaine_. EPITH.

Deterius, par, parvum, præclarum, propinquum. Prædiæ aliena, colenda,

continentia fundo, dotalia, immunia, libera, mediocria, nobilissima,

paterna, plurima et pulcherrima, pretiosa, propria, propinqua, pulchra,

fructuosa, rustica, urbana, vacua. USUS: Prædia colere.

PRÆDO, ōnis, m. _Brigand_, _voleur_, _pillard_. SYN. Prædator; pirata

grassator. EPITH. Amantissimus, barbarus, immanis, communis, felix,

frumentarius, improbissimus, maritimus, nefarius, domestici, multi. USUS:

Omnium templorum, tectorum, totius urbis prædo.

PRÆDOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Faire du butin_, _piller_. SYN.

Prædam facio, prædas ago, rapto vivo, diripio, vasto, infesto regionem,

regionem damnis afficio. ADV. Aperte palamque, improbe, imprudentissime,

varie. USUS: Spes rapiendi et in omnibus rebus prædandi illorum animos

excæcat, _l’espoir de la rapine et du pillage_. Cf. Prædo.

PRÆĔO, is, ĭi _vel_ īvi, ĭtum, ire, n. et a. _Aller ou marcher devant_,

_précéder_. SYN. Anteeo. USUS: Hoc natura præeunte ducimur, _sous la

conduite de la nature elle-même, ayant la nature pour guide_. Præire

sacramenti verba, _réciter le premier la formule du serment_.

PRÆFĀTĬO, ōnis, f. _Préface_, _exorde_, _introduction_. SYN. Exordium.

PRÆFECTŪRA, æ, f. _Dignité de préfet, de gouverneur_; _préfecture_,

_gouvernement_. USUS: Dare, deferre præfecturam alicui; petere

præfecturam. Cf. Magistratus.

PRÆFECTUS, i, m. _Chef_, _préfet_, _commandant_. SYN. Præpositus negotio

alicui; rei alicui præfectus. PHRAS. Classis præfectus est creatus, _il

fut fait amiral_. Rei maritimæ Prætor renuntiatus est; cum imperio classi

est præpositus; rei maritimæ præfectura illi demandata, ad illum delata

est; classi præfectus est; classi præesse jussus est; oræ maritimæ summum

imperium illi datum est; imperium classis obtinet. USUS: Classis, urbis

præfectus. Præfectus moribus.

PRÆFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. _Porter devant_, _fournir_;

_préférer_; _manifester_. SYN. Antefero; præ me fero. ADV. Aperte sensus.

USUS: Cui non ad libidinem facem prætulisti; præferre salutem reipublicæ

omnibus commodis suis. Eum sensum præfert. Cf. Antepono, Potior, Excello,

Præpono.

Præ se ferre, _Manifester_, _révéler_, _trahir_, _publier_. SYN.

Profiteor, confiteor, indico, vultu promptum habeo et lingua. USUS:

Sapientiæ speciem; probitatem quamdam præ se ferre. Id me consecutum non

profiteor, secutum esse præ me fero. Ego semper me didicisse præ me tuli,

_je n’ai jamais fait mystère de mes études_.

PRÆFERRĀTUS, a, um, _Garni de fer_. SYN. Ferro præfixus.

PRÆFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. _Préposer_, _mettre à la tête de_.

SYN. Præpono. ADV. Nominatim rei maximæ. USUS: Huic procurationi certum

magistratum præfecerat. Aliquem curatorem, custodem exercitui, negotio,

regioni præficere. Cf. Præfectus, Præsum.

PRÆFĪDENS, entis, omn. gen. part. v. compos. a Fido. _Qui a trop de

confiance en soi-même_, _présomptueux_, _téméraire_. SYN. Confido.

USUS: Homines secundis rebus elatos sibique præfidentes legum habenis

comprimere. Cf. Audax.

PRÆFĪGO, is, xi, ctum, ere, a. * _Attacher_, _suspendre_. USUS: Lineas

itineri præfigere. Jacula ferro præfixa, _javelots garnis d’une pointe de

fer_.

PRÆFĪNĬO, is, ĭi _vel_ īvi, ītum, ire, a. _Déterminer d’avance_,

_régler_, _fixer_. SYN. Præstituo, præscribo. ADV. Restricte. USUS:

Præfinire diem alicui. Cætera ego non tam stricte tibi præfinio.

PRÆFOR, aris, fatus sum, fari, n. et a. _Parler_, _dire auparavant_;

_prononcer une prière avant de faire qqch_. USUS: Veteres omnibus rebus

agendis, “quod bonum faustumque esset,” præfabantur, _les anciens

n’entreprenaient rien, sans avoir préalablement prononcé la formule

de prière_: quod bonum, etc. Honorem præfari, (cum quid turpicule est

dicendum), _demander excuse, pardon ou grâce, sauf votre respect, avec

votre permission_.

PRÆFRACTĒ, _Opiniâtrément_, _obstinément_. SYN. Pertinaciter,

pugnacissime.

PRÆFRACTUS, a, um, _Dur_, _rude_; _inflexible_, _opiniâtre_. SYN.

Pertinax, pugnax, ferreus. USUS: Thucydides præfractior nec satis

rotundus. Cf. Pertinax, Obstinatus.

PRÆFULCĬO, is, si, tum, ire, a. _Appuyer_, _soutenir_. SYN. Præmunio,

sustento. Cf. Fulcio.

PRÆFULGĔO, es, si, ere, n. _Briller_, _étinceler_. SYN. Præter modum

fulgeo.

PRÆGESTĬO, is, ire, n. _Désirer vivement_. SYN. Valde cupio, gestio.

USUS: Prægestit animus videre quamprimum.

PRÆGNANS, antis, omn. gen. _Enceinte_. SYN. Gravida sum, ventrem fero;

plena, gravidata sum. USUS: Cum illum prægnans mater alvo contineret.

PRÆGRĂVO, as, avi, atum, are, a. * _Appesantir_, _alourdir_, _accabler_.

USUS: Multitudine urbem prægravante.

PRÆGRĔDĬOR, ĕris, essus sum, ĕdi, d. n. et a. _Marcher devant_,

_précéder_. SYN. Præeo, antecedo.

PRÆGRESSĬO, ōnis, f. _Action de précéder, de devancer_. SYN. Præcursio.

USUS: Ut nihil fieret sine prægressione causæ, _que rien ne peut se faire

sans une cause qui précède_.

PRÆGUSTĀTOR, ōris, m. _Celui qui déguste les mets et les boissons avant

qu’on les serve sur la table du prince_. SYN. Qui cibos Principis

prægustat. USUS: Clodius prægustator libidinum tuarum.

PRÆGUSTO, as, avi, atum, are, a. _Goûter le premier, préalablement_.

USUS: Cibos prægustare.

PRÆJŪDĬCĀTUS, a, um, _Décidé préalablement_, _préjugé_. USUS: Res semel

iterumque præjudicata. Tantum opinio præjudicata potest, ut etiam sine

ratione valeat auctoritas, _opinion préconçue_. Pro præjudicato aliquid

ferre, _regarder qqche comme décidé à l’avance_.

PRÆJUDĬCĬUM, ĭi, n. _Jugement préalable_, _préjugé_. SYN. Exemplum

judicii facti in simili causa, judicii conceptum specimen. EPITH.

Proximum, grave in aliquem ordinem. USUS: Cur non ejus damnatione aliquid

ad hoc judicium præjudicii comparasti. Duobus jugulatus præjudiciis. Eos

tot præjudiciis confossos prædamnatosque venire ad populi judicium?

PRÆJUDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Juger préalablement_, _en premier

ressort_; _porter un jugement anticipé sur une question_. SYN.

Præjudicium facio. ADV. Arroganter, semel atque iterum. SYN. Quod senatus

nondum censuit, id arroganter non præjudico neque revoco ad arbitrium

meum.

PRÆLĀBOR, ĕris, lapsus sum, bi, d. n. et a. _Prévenir_, _devancer_.

PRÆLĬGO, as, avi, atum, are, a. _Lier qqche avec qqche_. USUS: Os

obvolutum folliculo et præligatum, _tête enveloppée dans un sac de cuir

et liée_.

PRÆLŎQUOR, ĕris, lŏcūtus sum, loqui, d. _Parler le premier_.

PRÆLŪCEO, es, xi, ere, n. _Luire_, _briller_. SYN. Lucem _vel_ lumen

præfero. ADV. In posterum. USUS: Majoribus meis virtute præluxi.

PRÆLŪDĬUM, ĭi, n. _Prélude_. SYN. Præcentio.

PRÆMANDO, as, avi, atum, are, a. (cum ut), _Recommander d’avance_,

_prescrire préalablement_.

PRÆMĀTŪRUS, a, um, _Prématuré_, _qui arrive avant le temps_. SYN.

Præproperus, immaturus, intempestivus.

PRÆMĔDĬTĀTĬO, ōnis, f. _Préméditation_, _prévision_. SYN. Meditatio;

prævisio. EPITH. Diuturna. Cf. Meditatio.

PRÆMĔDĬTOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Méditer d’avance_, _songer à_.

SYN. Meditor, cogito, domo affero, paro, præparo. ADV. Optime, jam.

USUS: Ex qua forma me fingere possim et præmeditari, quo animo accedam

ad urbem, _et songer d’avance à la manière dont je dois arriver à la

ville_. Sapientis est quidquid homini accidere possit, id præmeditari

ferendum modice esse, si evenerit, _il appartient au sage de songer que

tout ce qui peut arriver de malheureux à l’homme doit être supporté avec

modération, s’il arrive_. Cf. Meditor.

PRÆMITTO, is, misi, missum, ere, a. _Envoyer devant_, _d’avance_. USUS:

Præmittere in locum aliquem.

PRÆMĬUM, ĭi, n. _Récompense_; _privilége_, _distinction_. SYN. Merces,

fructus, beneficium. )( Pœna, supplicium. EPITH. Alienum, amplissimum,

eximium sceleris, invidiosum, satis magnum, mercenarium, meritum, novum,

par, pervulgatum, erectum, summum. Præmia humana, juncta et casta

virtutis et officii, moderata, infinita, permagna, tanta. PHRAS. Bene

merentibus præmia danda sunt, _il faut donner des récompenses à ceux

qui les méritent_. Oportet, ut bene de quoquam meriti laborum suorum

præmia ferant, capiant; ut præmiis donentur; exstare omnibus debent

laborum suorum præmia; præmio afficiendi, honestandi sunt, qui laborem

alterius gratia sustinuerunt; bene merentibus pretium præmiumque debetur;

susceptus alterius causa labor præmio decorandus est; præmia tribuenda,

deferenda, persolvenda sunt recte de alio merentibus. 2. Recte agentibus

magna præmia constituta sunt, _on a préparé de grandes récompenses pour

ceux qui se conduisent bien_. Summa recte agentes manent præmia; fructum

certum, uberrimum præstantissimumque ferent, capient, percipient, qui

vitam cum virtute agunt; vitæ laudabiliter actæ præmium est earum rerum

copia, quas qui possidet, optime cum illo agi existimatur. Præmiorum

spe magna admodumque firma niti possunt ii, quorum vita cum virtute

traducitur. Egregia præmia pro certo exspectare; sine dubio sibi

polliceri, plane sperare licet iis, qui virtutem colunt, qui vitam

vivunt, ducunt, peragunt cum virtute. Mercedem actionum suarum, virtutis

suæ, suæ probitatis, officii sui, optimorum consiliorum atque factorum

exspectare certissimam possunt, qui virtutem in vita non vulgari studio

colunt, quibus in vita virtus erat in pretio. Præclaram honestamque vitam

magna præmia manent, consequuntur. Cf. Remuneror, Merces. USUS: Duabus

rebus continetur Respublica: præmio et pœna. Præmiis invitare virtutem.

Militibus præmia solvere, persolvere. Legibus et virtuti proposita sunt

præmia, et peccatis supplicia, _les lois proposent des récompenses aux

vertus, et des peines aux vices_. Nullum ego a vobis præmium virtutis,

nullum insigne honoris, nullum monumentum laudis postulo præterquam hujus

diei memoriam sempiternam.

PRÆMŎNĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Avertir_. USUS: Me magnopere, ut

caverem, præmonebat, _il m’avertissait de prendre garde_.

PRÆMONSTRĀTOR, ōris, m. _Guide_. USUS: Hic adjutor meus et monitor et

præmonstrator.

PRÆMONSTRO, as, avi, atum, are, a. _Guider_, _montrer à l’avance_. SYN.

Prænuntio, monstro.

PRÆMŎRĬOR, ĕris, mortŭus sum, mori, d. * _Mourir prématurément_. Ante

tempus morior.

PRÆMŪNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. _Prémunir_, _fortifier par devant_. SYN.

Præfulcio, præparo.

PRÆMŪNĪTĬO, ōnis, f. _Précautions oratoires_, _préparation_. SYN.

Præparatio. USUS: Sine præmunitione acerbe in aliquem invehi.

PRÆNŌMEN, ĭnis, n. _Prénom_. EPITH. Vetus. USUS: Aliquis, cui prænomen

sit Decio.

PRÆNOSCO, is, ere, a. _Étudier_, _chercher à comprendre_, _à deviner_.

PRÆNŌTĬO, ōnis, f. _Notion anticipée_, _idée qu’on se fait d’une chose

par avance_. SYN. Prima notio, ante capta animo rei informatio. USUS:

Hanc habemus seu anticipationem seu prænotionem deorum, _idée innée des

dieux_.

PRÆNUNTĬO, as, avi, atum, are, a. _Annoncer d’avance_, _faire connaître_,

_informer_, _instruire de_. SYN. Præmonstro, prædico. Cf. Nuntio.

PRÆNUNTĬUS, a, um, _Précurseur_, _avant-coureur_, _messager_. USUS:

Stellæ magnarum calamitatum prænuntiæ, _ces étoiles qui annoncent de

grandes calamités_.

PRÆOCCŬPO, as, avi, atum, are, a. _S’emparer le premier_, _se rendre

maître_. SYN. Occupo, anteoccupo, anteverto, anticipo. USUS: Quas partes

mihi sumpseram, præoccupasti oratione, _ton discours a déjà traité le

sujet que je m’étais réservé_.

PRÆOPTO, as, avi, atum, are, a. _Préférer_, _aimer mieux_. USUS: Mortem

in certamine, quam vinci, præoptantes.

PRÆPĂRĀTĬO, ōnis, f. _Préparation_, _préparatifs_, _apprêts_. SYN.

Prævisio, præmeditatio. EPITH. Diligens. USUS: In omnibus negotiis,

priusquam aggrediare, adhibenda est præparatio diligens, _quoi que l’on

entreprenne, il faut, avant de se mettre à l’œuvre, s’être préparé avec

soin_. Provisio animi et præparatio multum prodest ad minuendum dolorem.

PRÆPĂRO, as, avi, atum, are, a. _Préparer_, _disposer d’avance_. SYN.

Præparationem adhibeo, præmunio, paro, comparo. ADV. Diligenter. USUS:

Ad vitam agendam præparare res necessarias. Præparato animo, auribus

præparatis ad concionem accedere. Litteris ante excoli animos et ad

concipiendam sapientiam imbui ac præparari decet. Cf. Paro, Paratus.

PRÆPĔDĬO, is, ĭi _vel_ īvi, ītum, ire, a. _Lier_; _empêcher_, _gêner_.

SYN. Impedio, irretio. USUS: Morbo præpeditus, _empêché, arrêté par une

maladie_. Cf. Impedio.

PRÆPES, ĕtis, omn. gen. _Rapide dans son vol_. SYN. Celer, citus. USUS:

Avis præpes. Cf. Celer.

PRÆPONDĔRO, as, avi, atum, are, a. et n. 1. n. _Avoir plus de poids_;

2. a. _Surpasser_. SYN. Ponderis plus habeo. USUS: Qui omnia metiuntur

utilitate, neque eam honestate præponderari volunt, _être primé, surpassé

par l’honnêteté_.

PRÆPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Mettre devant_; _préférer_,

_donner la préférence_. SYN. Antepono, præfero, antefero; antiquior,

potior mihi est. ADV. Recte, longe. PHRAS. Latina lingua omnibus

aliis est præponenda, _il faut préférer la langue latine à toutes les

autres_. Latina Lingua principem inter alias locum tenet, primas tenet;

principatum tenet, obtinet; in tanta linguarum varietate princeps

est; primas fert; principatum fert. Latinæ linguæ principatus dandus,

deferendus, tribuendus est; nemo tam iniquus causæ judex est, quin primas

Latinæ linguæ deferat, det, concedat. Prima in tot linguis habenda est

Latina; cum Latina nulla aliarum linguarum venire in contentionem potest.

Latina lingua una inter omnes eminet, longo intervallo reliquas post se

relinquit. Cf. Potior. USUS: Præponere amicitiam patriæ. 2. Præficio,

_mettre à la tête_, _donner le commandement_. Aliquem legioni præponere.

PRÆPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Préposition_. Pars Orationis.

PRÆPŎSĬTUS, a, um, _Préposé_, _chargé de_. SYN. Præfectus. EPITH.

Turpissimus. USUS: Negotio, navibus præpositus.

PRÆPOSTĔRĒ, _Dans un ordre interverti_, _de travers_, _à rebours_. SYN.

Perverse, perperam. )( Ordine. USUS: Ut præpostere tecum agam, mox ad

ordinem me referam.

PRÆPOSTĔRUS, a, um, _Qui fait les choses de travers_, _maladroit_; _hors

de raison_, _déplacé_. SYN. Perversus. USUS: Ut erat semper perversus

et præposterus. Præposteris consiliis utimur, _conseils déplacés,

intempestifs_.

PRÆPŎTENS, entis, _Très puissant_, _très influent_. SYN. Valde potens.

USUS: Clarus vir ac præpotens. Præpotentium virorum amicitiæ infidæ. Cf.

Potens.

PRÆPRŎPĔRUS, a, um, _Très prompt_, _rapide_, _précipité_. SYN.

Præmaturus, nimis celer. USUS: Præpropera festinatio. Cf. Præceps.

PRÆRĬPĬO, is, ŭi, eptum, ere, a. _Enlever_, _soustraire_, _dérober_.

SYN. Præcerpo, occupo, anteoccupo, præoccupo. USUS: Cui desponsam jam et

destinatam laudem præripere iniquum est. Non præcerpam fructum consilii

tui, nec præripiam victoriam. Cf. Eripio, Præcerpo, Præoccupo.

PRÆRŎGĀTĪVA, æ, f. _Indice_, _marque_, _témoignage_. SYN. Dictum _aut_

factum liberaliter ab eo, qui nobis benefacturus est, ante præstitum

beneficium; specimen et præjudicium benevolentiæ. USUS: Suæ voluntatis

prærogativam dare.

PRÆRŎGĀTĪVUS, a, um, _Consulté le premier_, _qui vote le premier_. USUS:

Centuria prærogativa, quæ prima fert suffragium. Omen prærogativum, _le

vote de la centurie prérogative considéré comme présage_, _présage tiré

de ce vote_.

PRÆRŎGĀTUS, a, um, _Demandé à l’avance_. SYN. Primum rogatus.

PRÆRUPTUS, a, um, _Taillé à pic_, _escarpé_, _abrupt_. USUS: Prærupti

montes, saxa.

PRÆS, prædis, m. _Répondant_, _garant_, _caution dans les affaires

d’argent_. SYN. Sponsor, qui pro altero se obligat, in causa præsertim

pecuniaria. EPITH. Bonus. USUS: Prædem dare, accipere; prædem pro aliquo

esse. Prædibus et prædiis cavere.

PRÆSĀGĬO, is, īvi, ire, a. _Pressentir_, _augurer_, _présager_,

_deviner_. SYN. Præsentio. PHRAS. Dudum id futurum præsagiebam, _depuis

longtemps je prévoyais que cela arriverait_. Divina quadam præsagitione

id præsenseram; nescio qua permotus animi divinatione futurum prævidebam;

animus meus, maximus ad hoc tempus vates, id mihi præsagiebat;

præsagientis animi divinatione, id ita eventurum prævideram. Cf.

Prævideo, Divino, Conjicio. USUS: Præsagiebat mihi animus.

PRÆSĀGĪTĬO, ōnis, f. _Pressentiment_, _divination_, _prévision_, _faculté

de prévoir_. EPITH. Divina. USUS: Inest in animis præsagitio extrinsecus

injecta, et inclusa divinitus.

PRÆSĀGUS, a, um, _Qui pressent_, _qui devine_, _qui prévoit_. USUS: Mens

malorum, futuri præsaga.

PRÆSCĬO, is, scīvi, scītum, scire, a. _Savoir d’avance_, _pressentir_.

SYN. Ante scio. USUS: Nonne hoc præscisse oportuit. Cf. Præsagio.

PRÆSCĬUS, a, um, * _Qui sait d’avance_, _qui prévoit_. SYN. Præsagiente

animo. USUS: Vates futuri præscius.

PRÆSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Prescrire_, _ordonner_,

_déterminer_, _régler_, _fixer_. SYN. Definio, præfinio, præstituo, voce

præeo. ADV. Commode, diligenter, ante, nominatim alicui. PHRAS. Nihil

tibi præscribo, _je ne vous prescris rien_. Leges tibi nullas impono;

agendarum rerum modum tibi non præscribo; tuo arbitratu ages, nihil

tibi certum præfinio; nihil præstituo, quid te agere velim; non ad meum

præscriptum, sed tuum arbitrium vives; nihil imperabo, ages, ut voles.

USUS: Natura homini præscripsit. Ita majorum mores legesque, ratio ac

doctrina præscribunt. Jura civibus præscribere, _donner des lois à ses

concitoyens_. Cf. Jubeo.

PRÆSCRIPTĬO, ōnis, f. _Prescription_, _précepte_, _loi_. SYN.

Præscriptum. USUS: Hæc norma, hæc regula, hæc præscriptio est naturæ.

Præscriptio vitæ moderatioque tenenda. Intemperantia a præscriptione

rationis aversa.

PRÆSCRIPTUM, i, n. _Prescription_, _règle_, _loi_, _recommandation_,

_ordre_. SYN. Præscriptio, formula, norma, regula, certa quædam et

definita lex. EPITH. Commune, certum. USUS: Ex communi præscripto

civitatis rem administrare. Plura homines affectu judicant, quam veritate

aut præscripto et Juris norma.

PRÆSENS, entis, omn. gen. _Présent_; _qui est là en personne_; _qui est

devant les yeux_. SYN. Testis, arbiter; instans. )( Absens. ADV. In

posterum. PHRAS. 1. Ipse præsens fuit, _lui-même fut présent_. Adfuit

ipse, interfuit, præsto fuit; præsentem habuimus; illic in re præsenti

fuit; coram fuit, adfuit. 2. Ea, quæ præsentia sunt, non curamus, _nous

ne nous inquiétons pas de ce qui est sous nos yeux_. Quod ante oculos

est; quod ante pedes est; quod in manibus est; quod præ manibus habemus;

quod in oculis nostris hæret; quod sub oculis habemus; quod in oculis est

omnium; quod in oculis habemus; quæ instant in præsentia; quod præsens

tanquam in manus datur; quæ in oculis sita sunt; quæ ad manum sunt, ad

ea animum advertit nemo; ea, quæ nostra tot per annos vidit ætas, ne

nunc quidem attentos nos habent. 3. Me præsente hæc facta sunt, _on fit

ces choses en ma présence_. Præsente me et inspectante; sub oculis meis;

ante oculos, ante pedes meos; me teste ac arbitro; in meo multorumque

civium conspectu; cum ab oculis meis abfuisset nunquam; cum in oculis

esset omnium nostrum; cum in ore omnium versaretur, hæc ab eo gesta sunt.

4. Præsentem videre cupio, _je désire le voir en personne_. Præsentem

habere, cum præsente agere cupio; mentem ejus, sensus, os intueri

libet; in aspectum adducatur, proferatur, velim; in conspectum veniat,

os suum ferreum ac importunum ostendat nobis; audaciam suam in oculis

nostris mentibusque defigat; in conspectum se nostrum det, committat

velim. Cf. Conspectus. 5. Præ dolore vix mihi præsens sum, _la douleur

m’empêche d’être à moi, m’enlève toute possession de moi-même_. Dolor

me ipsum mihi adimit; vix mentis compos sum; dolor animi sensus prope

omnes obstupefacit; vix animus mihi constat; mens pene excidit dolore

alienata. 6. Importuni homines ubique nobis præsentes sunt, _les gens

importuns sont toujours sous nos yeux_. Homines sordidi ac levissimi in

capite ac cervicibus nostris, in oculis atque, si liceat, in faucibus

hærent; consiliis omnibus _vel_ in consilia intersunt; imminent rebus

nostris omnibus ac consiliis. USUS: 1. Ipse interfuit et præsens vidit.

Si facultas mihi tui præsentis esset. Hæc ad te in præsens, in præsenti

scribenda habui. 2. Magnus, alacer, _résolu_, _décidé_. Animus alacer et

præsens. Præsentes ad nocendum vires habere. Præsente DEO ac propitio.

2. In rem præsentem venire, nempe in locum _vel_ fundum de quo lis est,

_se transporter sur les lieux, sur le terrain, examiner de ses yeux, se

mettre en présence des faits_. Placuit de amicorum sententia constituere,

quo die in rem præsentem veniretur. Cf. Coram.

PRÆSENSĬO, ōnis, f. _Pressentiment_. SYN. Præsagitio. EPITH. Artificiosa,

divina non fortuita, innumerabilis. USUS: Præsensiones et prædictiones

rerum futurarum.

PRÆSENTĬA, æ, f. _Présence_. SYN. Conspectus, aspectus. USUS: 1. Alicujus

præsentiam et aspectum vitare. Præsentiæ tuæ desiderium meo labore

minuam. 2. Vis, Virtus, _présence d’esprit_, _courage_. Præsentia animi

et fortitudo.

PRÆSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, a. _Pressentir_, _prévoir_, _deviner_.

SYN. Præsagio, prænosco, præcognosco. PHRAS. Præsentio rei eventum,

_je devine quelle sera l’issue de l’affaire_. Rei eventum cogitatione

præcipio; omen aliquod futurorum insidet animo; præcipio animo rei exitum

ac provideo; quanquam divinandi disciplinam haud teneam, exploratum mihi

tamen est, pro explorato habeo, quid futurum sit. Cf. Præsagio. USUS:

Furore divino incitatus animus futura præsentit. Cf. Prævideo.

PRÆSĒPE, is, n. _Étable_, _écurie_.

PRÆSĒPĬO, is, psi, ptum, ire, a. _Barricader_, _palissader_, _boucher_.

USUS: Maximis defixis trabibus aditus omnes præsepit.

PRÆSERTIM, _Surtout_. SYN. Cumprimis, maxime, præcipue. USUS: Admiror et

te præsertim.

PRÆSES, ĭdis, m. _Gardien_, _protecteur_; _président_. SYN. Custos,

vindex; antistes. USUS: Custos, præses, propugnator libertatis.

PRÆSĬDĔO, es, sēdi, ere, n. _Protéger_, _défendre_; _diriger_,

_conduire_. SYN. Custos, præses sum, præsum, in custodia urbis,

provinciæ, tanquam in specula collocatus sum; ad gubernacula sedeo. USUS:

Dii huic loco temploque præsident.

PRÆSĬDĬUM, ĭi, n. _Poste_, _position_; _secours_, _appui_, _soutien_.

SYN. Statio; manus militum, auxilium, perfugium. EPITH. Bonum,

certissimum, tutissimum, civile, commune, extraordinarium, firmum,

fortissimum, gravissimum, honestum, improvisum, insperatum et repentinum,

leve, maximum, necessarium et voluntarium, nocturnum, populare, publicum,

stativum, summum, tenue, terrestre. Præsidia aliena, contraria,

firmissima, gratiora alicui, multa ac firma, necessaria, parva, publica,

regia, salutaria, tanta, urbana, utiliora alicui. USUS: 1. Armati in

præsidiis collocentur. 2. Custodia, numerus militum, comitatus armatorum,

_troupes armées_, _garnison_, _escorte_. Magna et firma præsidia parare,

comparare; præsidia ponere, disponere, collocare. Præsidium urbi

imponere; militem in præsidium mittere, in præsidiis collocare; urbem

præsidiis obsidere, intercludere, interclusam tenere. Præsidiis firmare;

regionem sepire, munire, confirmare. Præsidia dimittere, præsidiis nudare

provinciam. De provincia decedere, abire; præsidium relinquere. 3.

Auxilium, spes, securitas, perfugium, _secours_, _aide_, _appui_. Alicui

laboranti præsidium afferre, ferre; præsidio esse. Ego amicorum, virtutis

bellicæ præsidio tectus, hostem repressi. Is magnum sibi præsidium et

adjumentum ad beate videndum comparat, qui, etc.

PRÆSIGNĬFĬCO, as, are, a. _Faire connaître à l’avance_. SYN. Prænuntio,

cano, præcino, præmonstro, portendo.

PRÆSTĀBĬLIS, e, gen. com. _Préférable_, _supérieur_, _excellent_,

_remarquable_. USUS: Nihil virtute homini præstabilius, nihil pulchrius.

PRÆSTANS, antis, omn. gen. _Supérieur_, _distingué_, _remarquable_. SYN.

Excellens, præstabilis, egregius, eximius, præclarus. USUS: Vir ingenio,

virtute præstans. In Poetica præstans. Cf. Egregius, Præclarus, Optimus.

PRÆSTANTĬA, æ, f. _Supériorité_, _excellence_. SYN. Excellentia. EPITH.

Cœlestis et divina, excellens, major et divinior; minima, singularis.

USUS: Dii omnium rerum præstantia excellentes, _par leur supériorité

en toutes choses_. Præstantiam aliquam doctrinæ et virtutis consequi,

_acquérir quelque supériorité sous le rapport du talent, de la vertu_.

PRÆSTAT, imp. _Il vaut mieux_. SYN. _Melius est_. USUS: Emori præstat,

quam servire. Cf. Expedit.

PRÆSTĬGĬÆ, ārum, f. pl. _Prestiges_, _illusions_, _jongleries_. SYN.

Incantamenta. USUS: Doli, machinæ, præstigiæ, fallaciæ, captiones,

verborum præstigiæ, _éclat trompeur_, _faux brillant_, _clinquant_,

_vains artifices du style_. Cf. Decipio.

PRÆSTĪGĬĀTOR, ōris, m. _Jongleur_, _escamoteur_, _trompeur_.

PRÆSTĬNO, as, avi, atum, are, a. * _Acheter_, _acquérir_. USUS: Pisces in

macello præstinare, _acheter des poissons au marché_.

PRÆSTĬTŬO, is, ŭi, tūtum, ere, a. _Déterminer_, _fixer_, _établir_. SYN.

Præfinio, præscribo, dico. USUS: Tempus alicui præstituere.

1. PRÆSTO, as, stĭti, stĭtum et ātum, stare, n. et a. 1. a. _Surpasser

qqn en qqche_. SYN. Excello, antecello, supero, præcurro. ADV. Longe

multumque, longe inter æquales suos, longe lepore, humanitate multum,

gloria ceteris hominibus, nimirum omnibus ingenio, fortuna, plurimum

æqualibus virtute. USUS: 1. Longe inter æquales humanitate præstat.

Contemplatio rerum longe omnibus studiis præstat. Multum ingenio,

plurimum virtute præstat æqualibus. Cf. Excello. 2. Exsequor, perficio,

præbeo, exhibeo, facio, servo, _faire voir_, _montrer_, _témoigner_,

_faire preuve de_. Fidem, officium, benevolentiam, memorem animum alicui

præstare. Promissa præstare et persolvere. Præstare suum munus, Gratum

se, sapientem, gravem præstare. 3. (Fidejubeo, VULG.), _répondre_, _être

caution_, _garantir_. Vitium venditæ rei, si scit venditor, præstare

debet. Communes illos casus præstare nemo potest. Quis præstare poterit

nullos fore prædones. Culpam ejus rei præstare quis velit? Horum dicta

omnia ac facta nobis præstanda sunt, _nous devons répondre de leurs faits

et gestes_.

2. PRÆSTO, _Ici_, _là_, _sous la main_. SYN. Paratus, in promptu.

USUS: De mea autem voluntate sic judices, me opera et consilio, studio

quidem certe, rei, famæ, saluti tuæ præsto futurum, _que je ferai tout

pour sauvegarder ta fortune, ta réputation, ton salut, etc._ Amicis ad

præsidium præsto esse, _être prêt à secourir ses amis_.

PRÆSTŎLOR, aris, atus sum, ari, d. n. et a. _Se tenir prêt pour qqn ou

qqche_. SYN. Exspecto. USUS: Ego tibi, spei illi, et exspectationi diu

præstolabor. Cf. Exspecto.

PRÆSTRINGO, is, inxi, ictum, ere, a. _Affaiblir_, _émousser_, _éblouir_.

SYN. Hebeto, fallo. USUS: Horum utrumque præstringere aciem mentis solet.

PRÆSTRŬO, is, xi, ctum, ere, a. _Boucher_, _obstruer_, _fermer_;

_préparer_, _ménager d’avance_. USUS: Sibi fidem præstruxit, _il commença

par gagner la confiance_. Luminibus aliorum præstruere.

PRÆSULTO, as, are, n. _Sauter devant_, _s’élancer (hors des rangs) en

avant_. USUS: Ferox hostium signis præsultans Gallus.

PRÆSULTOR, ōris, m. _Chef des danseurs_. SYN. Princeps Saliorum.

PRÆSUM, ĕs, fŭi, esse, n. _Être à la tête_, _commander_, _présider à_.

SYN. Præsideo; præpositus, præfectus sum. ADV. Crudelissime consiliis,

omnino reipublicæ, ædificandæ navi, negotio, sacris. USUS: Quæstioni,

negotio, provinciæ præesse. Cf. Præsideo, Administro, Magistratus.

PRÆSUMPTĬO, ōnis, f. _Prolepse ou préoccupation_, _réponse anticipée

à des objections possibles ou présumées_. USUS: Præsumptio quam Græci

πρόληψιν vocant. (_Pro_: Arrogantia, _présomption_, _vulg. est_).

PRÆTENDO, is, di, tum, ere, a. _Prétexter_, _alléguer_, _prétendre_.

SYN. Prætexo. USUS: Hominis integerrimi speciem turpissimis suis moribus

prætendere, _couvrir de l’apparence d’un homme intègre des mœurs

détestables_. Cf. Contendo.

PRÆTENTO, as, avi, atum, are, a. _Explorer_, _sonder_. USUS: Tota causa

prætentata et perspecta.

PRÆTER, _Outre_, _au-delà_; _contre_. SYN. Supra, extra. PHRAS. Præter

minas etiam vim intulere, _ils le menacèrent et en vinrent aux coups_.

Præterquam quod minarentur, etiam violenti erant; supra minas etiam facta

addidere. Super quam quod minas primo jactarunt etiam manus attulere;

super cæteras minas etiam vis accessit. Cf. Excipio. USUS: 1. Hoc nemini

præter me videtur. Id videris præter ætatem facere. Id præter modum,

præter spem accidit. 2. Supra, _plus que_, _au-dessus de_. Quæ me res

præter cæteras impulit. 3. Ante, _devant_. Præter domini oculos hæc omnia

ferebant servi, _les esclaves passaient tous les mets sous les yeux de

leur maître_. 4. Præter oram maris Etrusci, _en longeant la côte de la

mer d’Étrurie_.

PRÆTĔRĔA, _Outre cela_, _en sus_, _de plus_. SYN. Tum etiam; ad hoc,

insuper. PHRAS. Præterea addendum, _il faut en outre ajouter_. Accedit

et iam, quod, etc.; huc accedit, quod, etc., quin et illud accedit,

quod, etc. Adde eodem et illud; adde ad hoc; adde, quod, etc.; illud

insuper adde. Nam quid ego de illo dicam? quid? quod etiam; quid multa?

aliud quid etiam? quid est præterea? quid aliud? nihil nisi illud?

quod reliquum est; videte jam porro cætera; cæterum, deinceps et illud

dicendum; quid jam de illo? exinde et illud non tacendum. Quid est

præterea? nihil sane, nisi illud. De reliquo. Accedit ad cumulum. Jam

vero nec illud omittendum. USUS: Addebant præterea, rempublicam salvam

fore.

PRÆTĔRĔO, is, īvi _sæpius_ ĭi, ĭtum, ire, n. _Passer à côté_, _omettre_.

SYN. Omitto, missum facio, prætermitto, reticeo. ADV. Consulto multa,

omnino neminem, tacite, temere, turpiter, pene auctoritatem. PHRAS. Vide

ut nihil prætereas, _prenez bien garde de ne rien omettre_. Ne quid

transiliat oratio tua; ne quid in præteritis relinquatur; ne quid nos

fugiat aut prætervolet; ne quid prætermittas; vide, ne quid præterfluat,

præterlabatur. USUS: 1. Ut reliqua tua scelera præteream, et missa

faciam, illud præterire non possum. 2. Negligo. Populus sæpe dignos,

præterire solet. 3. Fugit, _échapper_. Non me fugit, non præterit, quam

sit difficile. Cf. Prætermitto.

PRÆTĔRĔQUĬTO, as, avi, atum, are, n. _Passer à cheval devant qqn ou

qqche_. SYN. Equo prætervehor, equo prætervolo, equo præterlatus sum.

Lexicon Latinum · 第 39 / 58 题