OCCULTĀTOR, ōris, m. _Celui qui cache, recéleur_. SYN. Receptor. USUS:

Occultator, et exceptor latronum locus.

OCCULTĒ, _En cachette_, _en secret_, _secrètement_. SYN. Abdite, tecte,

ex occulto, ex insidiis; per ambages, circuitione. )( Aperte. USUS: Quæ

res aperte petebatur, ea nunc occulte cuniculis oppugnatur, _ce qu’on

demandait alors ouvertement, on cherche aujourd’hui à le prendre comme

par surprise et par des voies souterraines_. Cf. Clam.

OCCULTO, as, avi, atum, are, a. _Cacher_, _faire disparaître_. SYN. Tego,

obtego, contego, celo, recondo, supprimo, involvo, tenebris obscuro, ab

oculis removeo, dissimulo. USUS: Occultare sententiam suam, animi sensus.

Quæ natura occultavit, eadem omnes ab oculis removent. Cf. Abdo, Abscondo.

OCCULTUS, a, um, _Caché_, _secret_. SYN. Latens, abditus, absconditus,

reconditus, involutus, abstrusus, tectus, obscurus, tacitus,

clandestinus, furtivus, penetralis. )( Apertus, manifestus. ADV.

Consulto, mirabiliter. USUS: Occultum et intestinum malum. Cf. Lateo.

OCCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, n. _Tomber_, _se jeter_; _tomber mort_;

_mourir_. SYN. Obeo, oppeto, fato cado, vitam pono, acquiesco, naturæ

concedo, vita excedo; e vita discedo. Cf. Morior. ADV. Honeste. USUS:

Pro patria mortem non dubitavit occumbere. Ictus clava, fidem pastorum

nequidquam invocans, morte occubuit, _frappé d’un coup de massue, il

succomba, implorant en vain la protection des bergers_.

OCCŬPĀTĬO, ōnis, f. _Action de prendre, de s’emparer, envahissement_;

_occupation_, _travail_. SYN. Impedimentum, negotium. EPITH. Assidua,

magna, summa, tanta, vetus, recondita, exquisita, molesta. PHRAS.

Occupationes quædam morabantur iter meum, _quelques travaux retardaient

mon départ_. Occupationes quædam, quibus assidue impellor, implicor,

distineor, quibus vix me relaxare, minus evolvere, expedire, explicare

poteram, iter morabantur. Quo minus in viam me darem, in causa erant

negotia, quibus assidue implicor, impedior, oneror, gravissima rerum

susceptarum onera, quibus premor assidue et obruor, occupationes, quibus

urgeor assidue et opprimor. Cf. Occupatus, Negotium. USUS: Vix mihi

tempus erat, ad hanc epistolam scribendam, idque summis occupationibus

ereptum. Occupationibus impediri, implicari, distineri. Occupationibus

relaxare se et expedire.

OCCŬPĀTUS, a, um, _Occupé_. SYN. Distentus, districtus, impeditus,

distractus, implicatus. ADV. Æque, honeste. PHRAS. 1. Occupatus sum,

_je suis occupé_. Multis gravibusque occupationibus sum implicatus;

gravissimis rerum susceptarum oneribus premor; multarum rerum cura animum

distinet; noctes et dies non uno in opere urgeor; animum habeo non uno

in opere occupatum; occupatissimus sum, nunquam a laboribus districtior

fui; privatis publicisque curis sum implicitus; multis occupationibus

distineor, distringor. Cf. Negotium, Occupatio. 2. Occupatus jam non

sum, _je n’ai plus rien à faire maintenant_. Otii habeo plusculum; vacui

temporis aliquid habeo; vacuus nunc a labore sum; otii nunc aliquid

nactus sum, expedivi me molestis occupationibus, aut certe relaxavi;

confectis iis negotiis, respiro nunc aliquantulum et acquiesco. Cf.

Otium. USUS: Id me occupatum habet. Habere animum occupatum in opere.

Animus occupatus. Quid dicam de occupatis meis temporibus. Tot occupati

rebus, in ministeria sua discursu trepidant.

OCCŬPO, as, avi, atum, are, a. _S’emparer d’un objet, d’un lieu,

l’occuper_; _saisir_, _prendre_. SYN. Obsideo, præsidiis interclusum

teneo, præsidiis devincio; teneo, usurpo, possideo. PHRAS. 1. Provinciam

totam occupavit, _il s’empara de toute la province_. Provinciam totam

suæ ditionis fecit; in ditionem suam redegit; sub ditionem subjunxit;

ad imperium adjunxit; in potestatem, sub imperium redegit; provinciam

confecit; ad singula oppida arma circum tulit et Latinum nomen omne

domuit. 2. Aliena bona vi occupavit, _il a pris violemment le bien

d’autrui_. In rem suam vertit; in bona et possessiones alienas invasit;

aliquem de suis fortunis deturbavit; bonis fundisque patriis exturbavit;

de sua possessione dejecit; se in alicujus copias ingurgitavit; in eorum

fundos armatos immisit; armatos in possessionem fundi misit; patrimonia

illorum circumplexus, quasi thesaurum draco, possessiones insedit; in

fundis illorum violentus consedit. USUS: Cæsar præsidiis Italiam omnem

obsidet atque occupat, _César occupe par ses garnisons toute l’Italie_.

Regnum, tyrannidem occupare. Tanta religio eorum mentes occupaverat.

OCCURRO, is, curri, cursum, ere, n. _Aller au-devant_, _rencontrer_; _se

présenter_, _s’offrir aux regards ou à l’esprit_. SYN. Obviam eo, obviam

fio; obsisto, repugno, resisto. ADV. Abundantius, angustius. PHRAS. 1.

Nihil mihi tum occurrit, _rien ne se présenta alors à mon esprit_. Diu

cogitanti nihil succurrit; nihil in mentem venit; idonei consilii nihil

suppetebat; nihil in mentem inciderat. 2. Id unum occurrit mihi, _je

ne pus trouver que cette réponse_. Ea subiit animum cogitatio unica;

illud unum in animo versabatur; animo obversabatur; id unum succurrebat.

Illud unum in buccam venerat; illud unum se obtulit, ostendit. USUS: 1.

Malevolentiæ hominum, consiliis improborum occurrere et obsistere. 2. In

mentem venit, _s’offrir à l’esprit_. Nihil te effugiet, atque omne, quod

erit in re, occurret et incidet. Inquirentibus nobis omnique acie ingenii

contemplantibus ostendent se atque occurrent. Occurrunt mihi aliqua,

sed ea coram. 3. Obviam flo, _aller au-devant_. Scripsi illi, ut mihi

occurrat. Misericordia tua supplicibus occurrit, nullis precibus evocata.

Cf. Obviam, Incidit.

OCCURSĀTĬO, ōnis, f., _Prévenances_, _soins empressés_. SYN. Studium

salutandi et prensandi eos, a quibus honorum suffragia exspectantur.

EPITH. Facilis. USUS: Vestras occursationes, studia, blanditias populares

secum ablata esse ait, _vos prévenances amicales_, _votre empressement_,

_vos félicitations_.

ŌCĔĀNUS, i, m. _Océan_, _la mer qui environne la terre_. SYN. Mare

magnum. USUS: Oceanus, Atlanticus, Oceani freta. Terra circumfusa

illo mari, quod magnum, quod Oceanum appellatis. Oceani fervor

constantissimus. Oceano fines terminemus, qui orbem terrarum amplexu

finit. Cf. Mare.

ŎCELLUS, i, m. _Petit œil_. SYN. Parvus oculus. USUS: 1. Ocelli radices.

2. TRANSL. Ocelle mi, _mon petit œil_, _c. à d._, _mon petit bijou, mon

petit cœur_.

ŎCĬUS, _Plus promptement_, _plus tôt_. SYN. Citius. )( Tardius.

ŎCRĔA, æ, f. * _Jambière_, _chaussure des soldats_, _chasseurs et

paysans_. USUS: Sinistrum crus ocrea tectum.

ŎCRĔĀTUS, a, um, * _Qui porte des jambières, des guêtres_.

OCTO, _Huit_. Octavus, a, um, _huitième_. Octies, _huit fois_.

Octingenti, æ, a, _huit cents_. Octingentesimus, a, um, _huit centième_.

(Octodecim, VULG.), Latine: Duodeviginti, _dix-huit_. Octogesimus,

_quatre-vingtième_. Octogesies, _quatre-vingt fois_. Octoginta,

_quatre-vingts_. Octoni, æ, a, _qui sont au nombre de huit_. Octuplus, a,

um, _octuple_, _redoublé huit fois_.

OCTŌPHŎRON, i, n. _Litière à huit porteurs_. SYN. Lectica, quæ ab octo

servis gestatur.

ŎCŬLĀTUS, a, um, _Qui a des yeux_, _clairvoyant_. USUS: Testis oculatus,

_témoin oculaire_. Pluris est testis oculatus unus, quam auriti decem,

_un témoin oculaire vaut plus que dix témoins auriculaires_.

ŎCŬLUS, i, m. _Œil_. SYN. Lumen, acies qua cernimus. EPITH. Abstinentes,

perspicaces, acres, acuti, aperti, integri, nimis arguti, cæci, cærulei,

perversi, non solum curiosi, sed etiam errantes, licentiores, eminentes,

lubrici, mobiles, venusti, tenebricosi, in cernendo subtiles, emissitii,

in aspectu micantes, variantes, testes et indices animi, humanitatis

et benevolentiæ plenissimi, ampli, protuberantes, tumidi, blandientes,

lucidi, albicantes, læti et quasi gaudio toti, dolis circumsepti, parvi,

concavi, subnigri, maculosi, sanguinei, truces, ignei, flavescentes.

USUS: Oculorum est in nobis sensus acerrimus, quorum tum intentione, tum

remissione, tum conjectu, tum hilaritate motus animorum significamus.

Oculos attollere, _lever les yeux_. Oculos dejicere, _baisser les yeux_.

Oculos in aliquem conjicere, _jeter les yeux sur qqn, le regarder_.

Oculos in se omnium avertere, _attirer sur soi les regards_. Cupiditatis

oculos ad aliquid adjicere; rei _vel_ ad rem oculos adjicere, _attacher

ses regards sur qqche, la désirer, la convoiter_. Scelus alicujus ante

oculos ponere, statuere, _placer sous les yeux, mettre en évidence_.

In oculis atque auribus omnium gentium aliquid proponere, constituere,

_proposer qqche_, _développer son opinion_. Ea res oberrat oculis;

versatur ante oculos, _avoir sous les yeux_. Ad rem investigandam oculos

habere advocatos, _faire attention à une chose, avoir les yeux ouverts

sur qqche_. Oculos ab aliquo nunquam dejicere, aciem nunquam abducere,

_fixer qqn_. Rem palam est omnium oculis, _la chose est évidente_.

Oculorum acies hebescit, præstringitur, perstringitur, splendore

obruitur, _la vue s’affaiblit_. Oculos effodere, exsculpere, elidere,

_crever, arracher les yeux_. Oculis capi, _perdre la vue_. In oculis

aliquem gerere, ferre, _aimer_, _chérir qqn_, _le porter dans ses yeux_,

_l’avoir constamment présent à la mémoire_. In oculis habitare, _être

aimé, chéri_. Oculos rei conspectu pascere, _repaître ses yeux de la vue

d’une chose_. Oculi perspicaces, acres, acuti, arguti, exploratores,

_yeux vifs_, _clair-voyants_. Oculi humanitatis ac benevolentiæ

plenissimi, blandientes, læti et quasi gaudio toti circumsepti, testes et

indices animi propensi, _regards favorables_.

ŌDĒUM, i, n. _Odéon_, _édifice où avaient lieu les concours de musique et

de poésie_. Locus musicis cantibus destinatus.

ŌDI, isti, isse, a. _Haïr_. SYN. Odio habeo, odium rei habeo, odio in

aliquem feror, animum habeo alienum. ADV. Acerbe, aperte, clam, impendio,

magis, libenter, male, palam, pejus, penitus. USUS: Quem metuunt,

oderunt. Cf. Odium.

ŎDĬŌSŬS, a, um, _Odieux_, _détesté_, _détestable_. SYN. Molestus, odio,

dignus, invisus, invidiosus. PHRAS. Odiosa est consuetudo tua, _votre

amitié est désagréable_. Nimium difficilis, durus, asper, acerbus es.

Abest consuetudo tua ab omni suavitate. Non ea est consuetudo tua,

quæ propter suavitatem expetatur; minime jucunda est consuetudo tua.

Asperitatis tantum habent mores tui, quantum in consuetudine ferri vix

potest. Usus tibi nullo cum homine diuturnus intercedit, ita difficilis,

ac morosus es; iis moribus, eo ingenio præditus es. His tuis moribus,

hac agendi ratione fit, ut nemo tibi valde cupiat; nemo te ferat. Quis

istam ingenii tui morositatem in consuetudine ferat? Quis te uti velit

homine omnium difficillimo et asperrimo? Quis tuam consuetudinem expetat

carentem omni solatio, omni suavitate, nulla re jucundam. Cf. Molestus,

Morosus. USUS: Omnis arrogantia odiosa. In fragili corpore odiosa est

omnis offensio. Cf. Odium, Invidiosus, Invidia.

ŎDĬUM, ĭi, n. _Haine_. SYN. Invidia, offensa, offensio. EPITH. Acerbum,

acre, apertum, capitale, diuturnum, inveteratum, civile, grave, hostile,

immane, incredibile, infestum, infinitum, injustum, insigne, penitus

insitum, intimum, justum, leve, magnum, majus, mediocre, mirificum,

nefarium, obscurum, populare, pristinum, privatum, proprium, publicum,

singulare. Venenum amicitiæ, totum, universum, vetus, utile. PHRAS.

1. Arrogantia tibi odium parit, _votre orgueil vous rend haïssable_.

Tibi invidiæ est; offendit animos hominum; invisum te plerisque facit;

multorum mentes sensusque vulnerat; odium tibi creat, gignit. Arrogantiæ

debes, quod odio atque acerbitati sis plurimis; quod odium publicum sis

populi; quod omnes te oderint, nemo videre velit. Arrogantia est, quæ

gratiam omnem convellit; omnium voluntates a te alienat. 2. Ille ubique

odium in te excitat, odiosum reddere satagit, _il cherche sans cesse à

exciter contre vous la haine_. Odium in te concitat, struit, excitat;

odium ac invidiam tibi conflat; conciliat ubique grave tibi odium; in

odium ac invidiam revocat; quærit ubique in te invidiam; invidiam in te

commovet, concitat; in invidiam adducere ac odium laborat. In invidiam

trahere, rapere nititur; magna tibi invidiæ tempestas ex illo imminet.

3. Magnum odium incurri, _je suis fort haï_. Magnam subii, habui,

sustineo invidiam; magna sum apud omnes in invidia; multorum premor

odiis; odio laboro; multorum incurri odia ac reprehensiones hominum;

odio flagro publico; aliena invidia conflagro; invidia premor, flagro,

ardeo; in odium veni, perveni multorum; odia subii multorum; in multorum

odia offensionesque irrui et incurri; multorum odia in me converti;

invidia opprimor; magnam mihi ex re collegi invidiam; in multorum odia

ac invidiam perveni; multorum invidiæ ea me re obtuli. 4. Odia hominum

sensim restinxi, _peu à peu j’ai apaisé la haine des hommes_. Invidiam

lenivi; invidiæ sanguinem misi; de invidia multum deoneravi; invidiam

magna ex parte restinxi, exstinxi, compressi et levavi; mitigavi odia

hominum, sedavi, placavi, restinxi; odia vetustate jam exoleta depuli,

propulsavi. 5. Odium grave in me concepit, _il a conçu contre moi une

haine violente_. Grave in me odium cepit, suscepit; gravi est in me odio;

gravi odio a me dissidet; grave in me odium habet, profitetur, expromit;

gravi in me odio fertur; odio tenetur; grave ejus in me flagrat et ardet

odium; grave illum tenet nominis mei odium; est illi mecum odium grave et

diuturnum; odio sum illi; in odio sum apud illum. 6. Omnes boni te odio

habent, _tous les gens de bien vous haïssent_. Omnes te boni oderunt;

te inexpiabili odio detestantur et exsecrantur; quis te aditu, quis

ullo honore, quis communi luce dignum putat; omnes conspectum, facta,

nomen detestantur; omnes aditum, sermonem, aspectum tuum fugiunt ac

horrent; publicum es populi odium; nomen tuum bonis omnibus odio est et

acerbitati; omnes boni capitali a te odio dissident, te exsecrantur, tibi

pestem ac perniciem precantur. 7. Odium remittere, _abandonner_, _apaiser

sa haine_. Odium concoquere, sorbere, deponere; odium mittere et finire;

offensionem deponere, obliterare. 8. Odium renovare, incendere, augere,

inflammare, cumulare invidiam, _renouveler_, _augmenter la haine_. 9.

Odium effundere, _satisfaire_, _assouvir sa haine_. Omne odium inclusum

nefariis sensibus in aliquem profundere; explere odium ac saturare. Cf.

Ira, Inimicitia, Invidia. USUS: Odium est ira inveterata, _la haine est

une colère invétérée_. Odium alicui creare. Ad odium revocare judices.

Odia suscipere. Odia subire. Odio esse. Odium precibus sublevare.

ŎDOR, ōris, m. _Odeur_. SYN. Afflata suavitas odoratu percepta. EPITH.

Suavis, jucundus, teterrimus, nonnullus. USUS: Suavitates odorum

afflantur a floribus. Odores incendere. Odoribus capi. Odorem non ferre.

ŎDŌRĀTŪS, ūs, m. _Odeur_; _odorat_. SYN. Odoratio.

ŎDŌRĀTUS, a, um, _Odorant_; _parfumé_. USUS: Lauri nemus odoratum.

ŎDŌROR, aris, atus sum, ari, d. _Flairer_, _suivre à la piste_. SYN.

Olfacio. ADV. Coram, diligentius, festive; sagacius. USUS: 1. Canes

venatici odorantur omnia et pervestigant, _les chiens de chasse

ont l’odorat subtil et suivent parfaitement une piste_. 2. TRANSL.

Animadverto, quæro, investigo, conjectura aliquid assequor, _chercher_,

_rechercher_, _explorer_, _pressentir_. Diligenter, sagacissime odorabor

quid sentiant judices. Cf. Conjectura, Animadverto.

ŒCŎNŎMĬA, æ, f. _Ordre_, _arrangement convenable_.

ŒCŎNŎMĬCUS, a, um, _Économique_, _relatif à l’économie domestique_. USUS:

Liber, qui œconomicus inscribitur, de tuenda re familiari.

ŒCŎNŎMUS, i, m. _Économe_, _administrateur_. SYN. Administer rei

familiaris, curator rei familiaris, qui rei familiari præest, qui rei

familiaris curam gerit, qui rem familiarem, domesticam administrat.

ŒNŌPHŎRUM, i, n. _Vase pour transporter le vin_. SYN. Vas vinarium.

OFFA, æ, f. _Boulette de pâte_, _masse de pâte_; _gâteau_. Cibi genus

forma et figura orbiculata. USUS: In offam pultis invadere.

OFFENDO, is, di, sum, ere, a. _Heurter contre_; _trouver_; _faillir_,

_pécher_; _choquer_, _offenser_. SYN. Offensionem affero, injuriam

facio, offensioni sum; incurro in rem; pecco; lædo. ADV. Graviter,

vehementer, paululum, tantulum. PHRAS. 1. Non volui illum graviter

offendere, _je n’ai pas voulu gravement l’offenser_. Nihil in illum

paulo gravius cogitavi; commovere hominem leviter et calefacere volui,

non acerbius lædere. Nolui hominem injuriosius lacessere, tractare;

non volui hominem asperius accipere. 2. Non parum offendi apud illum,

_je l’ai blessé gravement_. Non parvam in offensionem incurri apud

hominem; non parvam offensam subii; offensioni non mediocri fui; non

parvam cecidi in offensionem; non levem offensionem mihi concitavit.

USUS: 1. Neminem unquam non re, non verbo, non vultu denique offendi.

Graviter mihi videris offensus. Offendit aures insolentia sermonis. 2.

Incurro, _se heurter_, _donner contre_, _commettre une faute_. Quis

tam lynceus, ut in tantis tenebris nihil offendat, nusquam incurrat?

(Vulgo impingo), _quel est le lynx à vue assez perçante pour ne pas se

heurter au milieu de si épaisses ténèbres?_ In arrogantiam incurrit.

3. Pecco, delinquo, _failler_, _pécher_. In quo ipse offendis, ne alium

reprehenderis. 4. Invenio, _rencontrer qqn ou qqche_, _trouver_. Non

offendes eumdem. Offendes vastatas urbes, laceratam Italiam. 5. Lædo,

_blesser en heurtant_, _choquer_, _déplaire_. Lapsus brachium offendit.

Existimationem meam in dictum gravissime offendit. Cf. Lædo.

OFFENSA, æ, f. _Offense_; _colère_, _rancune_; _lésion_, _mal_,

_malaise_. EPITH. Magna. USUS: Magna in offensa sum; magnam offensam

subii apud Pompeium, _je suis en grande défaveur auprès de Pompée, je

suis très-mal avec lui_.

OFFENSĬO, ōnis, f. _Action de heurter contre qqche_; _action de choquer

qqn, colère, haine_; _échec_, _revers_, _malheur_. SYN. Incommodum,

detrimentum, damnum, molestia, calamitas, odium, simultas, dissidium,

inimicitia. EPITH. Acerba, non dissimilis, gravis, magna, odiosa,

periculosa, popularis, privata, vitiosa, contraria. USUS: 1. Graves

solent esse offensiones e gravibus morbis, si qua culpa commissa est,

_dans les maladies graves, la moindre imprudence détermine souvent de

graves rechutes_. Corporum offensiones sine culpa accidere possunt,

animorum non item. Præstabo, nihil ex eo te offensionis habiturum. Non

offensionibus belli, sed victoriis ad scientiam militarem eruditus,

_dont l’éducation militaire a été faite non par des échecs, mais par des

victoires_. 2. Odium, simultas, inimicitia, _mécontentement_, _colère_,

_rancune_. Ea res illi magnam offensionem concitavit, fecit, attulit;

offensioni fuit. Justa inde offensio nata est et exorta. In offensionem

populi incurrit, cecidit. Offensionem sublevare, lenire, omittere;

deponere ac obliterare pristinas offensiones omnes, _déposer, oublier

toutes les causes anciennes de mécontentement_. Cf. Odium, Offendo.

OFFENSĬUNCŬLA, æ, f. _Chagrin_, _contrariété_, _déplaisir_. SYN. Offensa.

OFFĔRO, fers, obtŭli, oblātum, offerre, a. _Porter devant_, _offrir_,

_montrer_; _donner_. SYN. Polliceor, profiteor, defero. )( Recuso. USUS:

1. Ille pecunias pollicitus, et quod carius, se ipsum obtulit. Offerre

se in discrimen pro salute patriæ. Quod sors obtulerit, hoc agam.

Morti se, ad mortem pro patria offerre. Os importunum non, ostendere

modo, sed offerre. Ultro se offerre, se projicere, et potestatem sui

facere hostibus, _se livrer à l’ennemi_. 2. Præbeo, affero, _apporter_,

_fournir_. Alicui spem, metum, luctum, mœrorem, gaudium, religionem,

mendicitatem, incendium, injuriam offerre. 3. Expono, _exposer_.

Periculis caput suum offerre; invidiæ se offerre. 4. Resisto, me oppono,

_s’opposer à_. Sceleri Antonii et dementiæ me obtuli.

OFFĬCĪNA, æ, f. _Atelier_, _fabrique_, _boutique_. SYN. Locus operis et

quæstus quotidiani. USUS: Officinas armorum instituere, instruere. Hæc

domus officina nequitiæ. Philosophi quasi ludum quemdam, atque officinam

sapientiæ instituere. Ludus et officina dicendi. Officina chirographorum,

_bureau_. Officina ferraria, _manufacture d’armes_. Officina mercatorum,

_boutique de marchand_; rectius: taberna institorum. Officina libraria

_alias_ taberna libraria, _librairie_.

OFFĬCĬO, is, fēci, ere, n. _Faire_, _obstacle_, _faire du tort_, _nuire

à_. SYN. Noceo, obsum, obsto, obsisto. USUS: Cur meis commodis officis?

Nec mentis luminibus officit altitudo fortunæ. Umbra terræ soli non

officit. Alii laude sua famæ nostræ obstant et nomini officiunt. Cf.

Obsum, Lædo.

OFFĬCĬŌSĒ, _Officieusement_, _d’une manière complaisante_. SYN. Amanter,

amice.

OFFĬCĬŌSUS, a, um, _Serviable_, _complaisant_, _bienveillant_.

SYN. Plenus officii, in quo inest liberalis gratificandi voluntas,

humanissimus, in officio diligens, qui cupit omnium inservire studiis.

ADV. Summe. USUS: Homo summe in omnes officiosus.

Officia sua deferentis formulæ, _Formules pour offrir ses services_:

Nihil non agam tua causa, _je ferai tout pour vous_. Tua causa subibo

omnia; nullum prote laborem, nullum onus aut officium recuso. Tuis in

rebus toto pectore, cunctis viribus contendam. Nervos omnes, ubi res tuæ

postulabunt, intendam. Omnia mihi pro te suscepta nec difficilia, nec

injucunda erunt. Ubique mea tibi studia atque officia præsto erunt. Omnem

operam, curam, studium, in tuis rebus ponam, consumam. Omne meum tempus

tuis temporibus transmittam. Officium meum nunquam, nusquam requires. Mea

studia nusquam desiderabis, Quibuscumque in rebus tibi commodare potero,

nusquam deero. Res tuas omnes omni cura ac diligentia complectar. Quæ

tibi intelligam esse commoda, omni studio persequar, diligenter præstabo.

Quæ te velle quæque ad te pertinere arbitrabor, studiose diligenterque

curabo. Meum in te studium iis maxime rebus declarabo, quas te velle

cognovero. Tuam mihi dignitatem esse clarissimam, studium meum dignitatis

tuæ vel tuendæ, vel etiam augendæ et amplificandæ, summum esse, omnes

intelligent. Nihil tibi erit tam promptum aut paratum, quam in omnibus,

quæ ad commodum vel amplitudinem tuam pertinent, opera, cura, diligentia

uti mea; profiteor atque polliceor eximium et singulare meum studium

in omni genere officii, quod ad honestatem, ad decus, ad gloriam, ad

rem tuam et commodum pertinet. Nulla tibi in re, neque studium, neque

benevolentia deerit, præsto non erit. Qui antea fui, idem semper

futurus sum in te amando et amplificando. Quæcumque mihi tui honestandi

potestas dabitur, nihil prætermittam, quod positum sit, aut in ipsa

re, aut in honore verborum. Nunquam mihi tui aut colendi aut ornandi

voluntas deerit. Polliceor tibi studium meum ac operam sine exceptione

ulla aut temporis, aut occupationis. Universum studium ac benevolentiam

ad te defero. Vincam meis officiis cogitationes tuas. Dabo operam,

ut intelligas, me neminem esse officiorum studiosiorem, in officio

diligentiorem.

OFFĬCĬUM, ĭi, n. _Bon office_, _service volontaire_, _bienfait_. SYN.

Humanitas, studium, benevolentiæ significatio, munus, partes, muneris

officium. EPITH. Antiquum, civile, commune, consulare, debitum,

diuturnum, domesticum, egregium, fictum, gratum, humanum, inchoatum,

integrum, interruptum, justum, pium, liberale, necessarium, magnum,

maximum, mediocre, medium, melius, mirificum, multum, novum, obscurum,

perpetuum, perfectum, pristinum, privatum, proprium, provinciale,

publicum, quæstorium, quotidianum, recens, rectum, salvum, sanctum,

simplex, singulare, summum. PHRAS. 1. Omnia tibi humanitatis officia

debeo, _je vous dois toute sorte de bons offices_. Præstare tua causa

debeo, quidquid possum. Quantum viribus possum consequi, tantum conferre

studii in te debeo. Tua in me beneficia meum omne studium, omne

officium, omnes a me curas, omnem industriam a me non solum postulant,

sed exigunt. Quid est, quod tua causa non debeam? Tuis inservire

studiis, tuæ voluntati morem gerere omnibus in rebus debeo. Par est,

ut omnia a me studia ac officia in te proficiscantur. 2. Omnia amoris

officia illi exhibui, _je lui ai rendu tous les devoirs de l’amitié_.

Omnibus eum officiis prosecutus, amplexus, complexus sum; omnibus eum

officiis mihi devinxi; omnia illi officia præstiti, tribui, in eum

contuli; omnia a me officia in illum collata sunt, profecta sunt;

amici officium integre explevi, egregie tuitus sum. Multa exstant,

constant mea in illum officia. 3. Officium officio reddidi, _j’ai rendu

bienfait pour bienfait_. Officium cumulate solvi, persolvi, reddidi;

officiis cumulate respondi; vici studiis meis amici officia. 4. Officium

nullum neglexi, _je n’ai négligé aucune fonction_. Tibi nullum a me

amoris, studii, pietatis officium defuit; nullum officium prætermisi,

intermisi. Officio amici nunquam defui; nunquam cessatum in officio est.

USUS: 1. Non committam, ut meum officium desideres. Multa mihi tecum

officia intercedunt. Officia sua aliis polliceri. 2. Partes, _devoir_,

_obligation morale_. Officio fungi boni viri. In officio esse, manere,

_s’acquitter de son devoir, vivre en honnête homme_. Ab officio boni viri

discedere, recedere, abduci, _failler à son devoir_. 3. Munus, _emploi_,

_fonction_, _ministère_. Officio præesse; officium suscipere, exsequi.

Alienum aliquid ab officii dignitate admittere. Cf. Munus, Magistratus,

Honor, Dignitas.

OFFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Répandre_, _verser_; _étendre_. SYN.

Objicio, offero. USUS: Tu majoribus tuis magnas offudisti tenebras.

Errorem alicui offundere et noctem, _induire qqn en erreur_.

ŎLĔA, æ, f. _Olivier_. EPITH. Sempiterna. USUS: Agricola, cum florem oleæ

videt, baccam quoque se videre putat.

ŎLĔĀRĬUS, a, um, _Relatif à l’huile_. USUS: Cella olearia, _cellier à

l’huile_.

ŎLĔASTER, tri, m. _Olivier sauvage_.

ŎLĔO, es, lŭi, ere, n. et a. _Avoir ou répandre une odeur_. SYN. Redoleo;

odorem spiro, spargo, fundo, afflo. ADV. Bene, male. USUS: Bene olent,

qui nihil olent. Oratio peregrinum aliquid olet, _ce discours trahit une

origine étrangère_.

ŎLĔUM, i, n. _Huile_. USUS: Ignis gliscit oleo. Aristeus inventor olei.

Oleum et operam perdere, _perdre son huile et ses soins_, _c. à d._, _son

temps et sa peine_ (PROV.).

OLFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Flairer_, _sentir_. SYN. Odoror,

odorem percipio. USUS: Olfacere aliquid.

ŌLIM, _Autrefois_, _jadis_. SYN. Quondam, patrum memoria, aliquando, jam

dudum. )( Nunc. Sic olim loquebantur.

ŎLĬTOR, ōris, m. _Jardinier_. USUS: Olitorem pro horto conducere.

ŎLĬTŌRĬUS, a, um, _De jardinier_, _de légumes_. USUS: Forum olitorium,

_marché aux légumes_.

ŎLĪVA, æ, f. _Olive_, _fruit de l’olivier_. SYN. Olea.

ŎLĪVĒTUM, i, n. _Lieu planté d’oliviers_, _plant d’oliviers_. SYN. Collis

olivis consitus.

OLLA, æ, f. _Pot_, _marmite_. SYN. Denariorum implere ollam.

ŎLUS, ĕris, n. _Toute espèce de légume, chou, navet, etc._ SYN. Herba

sativa, quæ est in usu cibario. USUS: Olera fastidire.

ŎLUSCŬLUM, i, n. _Petit légume, chou_. SYN. Olus minutum.

ŌMEN, ĭnis, n. _Toute manifestation_, _tout signe_, _tout acte_,

_considéré comme annonce_, _présage_, _indice de l’avenir_. Dictum

_aut_ factum casu exceptum, quo rei cujuspiam eventus portendi posse

videatur. EPITH. Clarum, detestabile; prærogativum, paganum, bonum,

faustum, funestum, triste, malum. USUS: Bonis _vel_ tristibus ominibus

abeuntem prosequi. Omen capio. Accipio omen. Quod dii omen avertant,

obruant, prohibeant! Nullis auspiciis, funestis ominibus omnium, et

exsecrationibus rem aggressus est. Territis omnibus, velut fœdo omine

incipiendæ rei. Id a plerisque in magni terroris omen acceptum est. In

omen vertere.

ŌMĬNĀTOR, ōris, m. _Devin_, _celui qui présage l’avenir_. SYN. Qui capit

omina.

ŌMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Présager_, _augurer_. SYN. Auguror. Cf.

Augurium.

ŎMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Renvoyer_, _lâcher_; _omettre_. SYN.

Mitto, missum facio, prætermitto, relinquo, prætereo. ADV. Omnino, plane.

PHRAS. 1. Negotium hoc melius omittes, _vous ferez mieux d’abandonner

cette affaire_. Negotium id melius prætermittes; consultius erit

supersedere toti huic negotio; negotium hoc, si sapis, repudiabis; tutius

cœptum negotium abrumpes, missum facies, de manibus depones. 2. Omitte

contumelias, _cesse tes injures_. Aufer contumelias et probra; mitte

cavillationes; missas fac contumelias. 3. Ut omittam cætera, _pour ne pas

parler du reste_. Ut præteream, prætermittam, relinquam, ut mittam, ut

missa faciam cætera; ut supersedeam pluribus. USUS: Omitte timorem, iram,

sollicitudinem, spem inanem. Nihil omisi pietatis et humanitatis. Cf.

Relinquo, Negligo, Prætermitto.

OMNĪNO, _Entièrement_, _complètement_. SYN. Plane, prorsus, funditus,

usquequaque. PHRAS. 1. Malum id vix omnino tolletur, _on aura de la peine

à faire disparaître entièrement ce mal_. Vix radicitus ab ipsa stirpe

extrahetur; vix funditus exstirpabitur; rami fortasse amputabuntur,

radicum fibræ non item evellentur. Malum illud vix auferetur, removebitur

ex integro. 2. Res est omnino necessaria, _la chose est tout à fait

nécessaire_. Res est in omnes partes necessaria. Res est plane atque

omnino necessaria; per omnia, sine dubio, omnibus modis, omnium rerum

causa necessaria. USUS: Vix aut omnino non potest fieri.

OMNĬPŎTENS, tis, omn. gen. _Tout-puissant_. Verb. poetic. Cf. Penitus.

OMNIS, e, gen. com. _Tout_, _chaque_, _chacun_. SYN. Cunctus, universus,

quisque, quivis, quis non? summi, infimi, ad unum omnes, totus. )(

Nullus. ADV. Omnino. PHRAS. Omnes de victoria sibi gratulantur, _tous

se réjouissent de la victoire_. Omnium generum, ætatum, ordinum

homines, omnis fortunæ ac loci homines; omnes populi cunctæque gentes;

quantum est hominum in orbe, singuli et universi de inaudita hac post

hominum memoriam victoria lætantur. Omnes sibi viri, mulieres, cives ac

peregrini, servi ac liberi de tam illustri victoria gratulantur. Cum a

summis, mediis, infimis, tum denique ab universis victoria hæc ingenti

lætitia celebratur. Omnes certatim, alius luculentius alio, hanc sibi

victoriam gratulantur. USUS: Omnia minima, maxima per se agit. Nemo

omnium. Ubi hæc omnia prima, postrema recitata sunt.

OMNĬVĂGUS, a, um, _Qui erre en tous lieux_, _errant_, _vagabond_. USUS:

Diana omnivaga dicitur.

ŎNĂGER, gri, m. _Onagre_, _âne sauvage_. SYN. Asinus silvester.

ŎNĔRĀRĬUS, a, um, _De charge_, _de transport_. USUS: Navis oneraria,

_vaisseau de transport_.

ŎNĔRO, as, avi, atum, are, a. _Charger d’un fardeau_; _accabler, combler,

etc._ USUS: Aures alicujus onerare mendacio, _prodiguer les mensonges à

qqn, lui débiter mille mensonges_. Cf. Onus.

ŎNĔRŌSUS, a, um, _Lourd_, _pesant_, _accablant_. SYN. Gravis, ponderosus.

Cf. Gravis.

ŎNUS, ĕris, n. _Charge_, _fardeau_, _poids_. EPITH. Commune, grave, leve,

magnum, tantum. PHRAS. 1. Onus habeo gravissimum, _je porte un très lourd

fardeau_. Onus mihi impositum est gravissimum; onus laboris maximum in

me recepi, suscepi; onus sustuli, sustineo sane grave; onere premor

ac pene opprimor gravissimo; onus mihi incumbit, onus cervicibus meis

impositum est immensum; plura simul in me onera inclinata sunt. Non unum

mihi injunctum est onus; non leve onus subii. 2. Sub onere fatiscere,

_succomber sous le faix_. Oneri succumbere; onere opprimi, sub onere

concidere. USUS: Onus alicui addere. Onere levare, onus allevare. Onus

deponere, abjicere, propter infirmitatem animi detrectare. Onus ferre,

perferre.

ŎNUSTUS, a, um, _Chargé_. USUS: Asellus auro onustus, _ânon chargé d’or_.

ŎPĀCO, as, avi, atum, are, a. _Ombrager_, _donner de l’ombre à_. SYN.

Obscuro. USUS: Terra nos opacat. Platanus patulis diffusa ramis ad

opacandum locum aliquem. Cf. Obscuro.

ŎPĀCUS, a, um, _Qui a de l’ombre_, _ombragé_; _ténébreux_, _noir_. SYN.

Obscurus, umbrosus. )( Apricus. USUS: Opaca nubes. Locus opacus et

frigidus in silvis.

ŎPĔRA, æ, f. _Peine_, _mal qu’on se donne_, _travail_, _application_,

_soin_. SYN. Studium, labor, cura, industria. EPITH. Egregia, forensis,

fortis, fidelis, gratior, insignis, non mediocris, melior, militaris,

mirifica, multa, magis opportuna, par, patria, publica, singularis,

summa, tenuis. Annuæ, gratissimæ, mercenariæ, pulcherrimæ, subsecivæ,

urbanæ. PHRAS. 1. Græcis litteris multam operam impendi, _je me suis

appliqué avec beaucoup de zèle à l’étude des lettres grecques_. Græcis

litteris multum operæ dedi; multam curam operamque ad Græcas litteras

contuli, _vel_ in Græcas litteras; multum laboris et operæ in Græcis

litteris posui, consumpsi; multum operæ tribui Græcarum artium magistris.

Cf. Diligentia. 2. Omnis opera mea frustra fuit, _tous mes soins ont été

inutiles_. In ea re opera abusus sum; operam omnem lusi, perdidi. Opera

mihi omnis periit; oleum ac operam perdidi; operæ pretium nullum feci;

spes et opera me frustrata est; nequidquam omni opera ac diligentia,

summa vi ac ope enisus sum. Nihil tanta contentione profectum est. Cf.

Frustra. USUS: Operam suam profiteri. Majorem operam suscepi, quam res

posceret; operam dare, navare rei. Operam amicis locare, dicare. Opera

illi mea diligenter utuntur. Operam dare rebus divinis, sapientiæ. Operæ

non peperci, _je n’ai pas épargné mes soins_. De priore opera multum

detraxi, _je me suis beaucoup relâché de mon zèle d’autrefois_. Operam a

Græcis litteris removi, _je ne m’occupe plus des lettres grecques_. Data,

dedita opera id fecit, _il le fit à dessein_. Vix erit operæ pretium,

_cela ne vaudra pas la peine de_....

ŎPĔRÆ, ārum, f. pl. _Ouvrier à la journée_, _mercenaire_, _travailleur_.

SYN. Operarii, qui fabrorum ministeriis et servili in opera habentur;

homines ad operas conducti. USUS: Mercenariæ operæ, _troupes

mercenaires_. Venditat se operis.

1. ŎPĔRĀRĬUS, a, um, _De travail_. USUS: Operarius homo, _travailleur_,

_manœuvre_.

2. ŎPĔRĀRĬUS, ĭi, m. _Travailleur_, _ouvrier_, _manœuvre_. SYN. Operæ,

bajulus. USUS: Operarii, qui in tabernis sunt, amantissimi sunt otii. Cf.

Merces, Mercenarius.

ŎPĔRĀTĬO, ōnis, f. _Action de travailler_, _travail_, _ouvrage_. SYN.

Opera.

ŎPERCŬLUM, i, n. _Couvercle_. USUS: Arteria tegitur quodam quasi

operculo. Dignum patella operculum, _ce sont deux personnes l’une digne

de l’autre, les deux font la paire_ (PROV.).

ŎPĔRĪMENTUM, i, n. _Couverture_. SYN. Integumentum, operculum.

ŎPĔRĬO, is, ŭi, ertum, ire, a. _Couvrir_, _fermer_. SYN. Tego, obvolvo.

USUS: Capite est fere operto. )( Aperto capite. Operire ostium.

ŎPĔROR, aris, atus sum, ari, d. _Travailler_, _se donner de la peine_.

SYN. In opere faciundo laboro. USUS: Operari rei divinæ, _faire un acte

religieux_, _célébrer l’office divin_. (Medicina operatur, VULG.),

_la médecine opère_. Latine: Venis concipitur, in venas se diffundit

medicamentum. Cf. Laboro.

ŎPĔRŌSĒ, _Avec peine, difficilement_. SYN. Laboriose, multa cura et

opera. USUS: Ne fiat operose.

ŎPĔRŌSUS, a, um, _Actif_, _occupé_, _laborieux_; _qui exige beaucoup de

travail_, _difficile_, _pénible_. SYN. Laboriosus, actuosus. )( Iners,

languidus. PHRAS. Res est operosa, _la chose demande du travail_. Res

est ejusmodi, quæ curam ac diligentiam non mediocrem postulet; res est

non molli brachio tractanda; in qua sudandum et multum operæ ponendum.

Exsudandus hic non levis labor est. Cf. Laboriosus, Difficilis, Labor.

USUS: Opus spissum et operosum. Senectus non modo languida et iners non

est, verum operosa semperque aliquid agens. Molestus ac operosus labor.

ŎPES, um, f. pl. _Ressources_, _richesses_, _trésors_; _puissance_,

_pouvoir_. SYN. Divitiæ, facultates, copiæ; _item_: Potentia. EPITH.

Alienæ, divinæ, exiguæ, firmiores, incredibiles, invidiosæ, magnæ,

mediocres, nimiæ, novæ, præstantes, pristinæ, regiæ, tantæ, tenues,

violentæ, urbanæ, utiles. USUS: Opibus affluere, abundare, præditum esse,

_être riche_. Opes consectari, augere rem, pecuniam facere, _amasser

des richesses_. Opes evertere, frangere, _détruire, ruiner le crédit_.

Omnibus opibus ac viribus repugnare, _résister de toutes ses forces et

par tous les moyens_. Fundatæ ac bene constitutæ opes, _richesses bien

assises_. Affecta re familiari accisisque opibus ac domesticis copiis,

_qui a perdu ses ressources_. Pro habitu opum, pecuniarum, _suivant

l’état de leur fortune_. Cf. Divitiæ, Copiæ, Fortunæ, Pecuniæ.

ŎPĬFEX, ĭcis, m. _Travailleur_, _ouvrier_; _artisan_. SYN. Artifex. USUS:

Opifex et ædificator mundi DEUS, _DIEU, l’artisan et l’architecte de

l’univers_. Opifices ac tabernarios, ac fecem omnem civitatis concitare.

Omne opificum instrumentum, omnis opera ac quæstus frequentia sustinetur,

alitur otio.

ŎPĪMUS, a, um, _Gras_, _plein_; _riche_, _opulent_. SYN. Pinguis, amplus.

)( Tenuis, strigosus, sterilis. USUS: Spolia opima. Præda opima. Terra

opima et fertilis. Opimum et adipale dicendi genus, _style chargé et pour

ainsi dire empâté_.

ŎPĪNĀBĬLIS, e, gen. com. _Qui repose sur des conjectures_, _présumé_,

_imaginé_. SYN. Quod in opinione positum est. USUS: Artes, quæ conjectura

continentur et sunt opinabiles, _les sciences qui reposent sur des

conjectures, et qui résultent de l’opinion_.

ŎPĪNĀTĬO, ōnis, f. _Conjecture_, _opinion_, _idée_. SYN. Opinio.

ŎPĪNĀTOR, ōris, m. _Qui n’affirme pas_, _sceptique_. USUS: Magnus

opinator sum, non enim sum sapiens.

ŎPĪNĬO, ōnis, f. _Opinion_, _manière de voir_, _avis_, _pensée_,

_croyance_. SYN. Sententia, sensus, existimatio, conjectura. EPITH.

Adversaria, æterna, bona, censoria, certa, communis, conciliatrix

amicitiæ, dubia, effrenata, errans, ementita, falsa, firma, gravis,

stabilis, honesta, imbecilla, improba, incommoda, incorrupta, penitus

insita, jucunda, longior, magna, mala, necessaria, obscura, perniciosa,

popularis, publica, recens, tacita, tanta, varia, vehemens, vera, vetus,

vulgaris, vitiosa, brevis, depravata, gloriosa, humana, laudabilis.

PHRAS. 1. Una est omnium opinio, _il n’y a qu’un avis, qu’une opinion_.

Eodem concurrunt omnes sententiæ; idem omnes spectant, probant,

sequuntur. Una est consentiensque vox omnium; opinionum nulla est

varietas; una eademque omnium est sententia; opiniones nihil variant;

omnium firmata consensu opinio est; eadem est omnium sine varietate

opinio. Eadem est omnium, nullo prorsus dissentiente, opinio. 2. Plerique

sunt in ea opinione, _presque tous sont de cet avis_. Plurimorum hæc est

opinio, fert opinio; in eam opinionem adducti, ea opinione imbuti sunt

plerique; ea opinio plerosque tenet, pervasit; eam opinionem plerique

imbibere, in plerorumque mentibus inveteravit hæc opinio. Cf. Sententia.

3. Nemo me ab ista opinione amovebit, _personne ne pourra m’ôter de

l’esprit cette pensée_. Ab ista opinione deducet; istam opinionem ex

animo mihi extrahet; nemo mihi opinionem eam evellet ex animo, excutiet;

de sententia me dimovebit, depellet, abducet. USUS: 1. Ea opinio urbem

implevit. Ea opinio edita in vulgus est. In eam opinionem plerique

discessere. In eam opinionem veni. In ea opinione sunt cives. Eam de

te opinionem accepere. Multa erant, quæ eam opinionem confirmarent.

Opinionem nemo deponet. Sed hæc sint in opinione, _mais, quoique ce

soit l’opinion générale_. 2. Sententia, _opinion_, _avis_. Opiniones

antiquas convellere, excutere; novas inserere, tradere. 3. Existimatio,

fama, _bonne ou haute opinion qu’on a_, _estime qu’on fait de qqche_,

_espérance_. Conceptæ de se opinioni respondere; opinionem de se præbitam

superare, vincere; opinione meliorem se ostendere. Cf. Sententia,

Existimatio.

ŎPĪNĬŎSUS, a, um, _Plein d’opinion_, _sceptique_. SYN. Magnus opinator.

USUS: Homo omnium opiniosissimus.

ŎPĪNOR, aris, atus sum, ari, d. _Penser_, _présumer_, _juger_. Cum accus.

_vel_ prop. inf. _vel_ de. SYN. Opinionem habeo, in opinione sum; opinio

mea est; puto, existimo; animus in eam partem inclinat. ADV. Falso,

temere. USUS: Homines multa in vita falso opinantur. Cf. Puto, Judico,

Existimo.

ŎPĬPĂRĒ, _Somptueusement_, _magnifiquement_. SYN. Laute, apparate,

splendide.

ŎPĬPĂRUS, a, um, _Somptueux_, _magnifique_. SYN. Magnarum opum.

ŎPIS, is, f. _Aide_, _assistance_, _secours_, _appui_, _concours_. SYN.

Auxilium. USUS: 1. Opis indigere. Opem petere, implorare, exspectare.

Salutem indigentibus et opem ferre, afferre, porrigere, tendere.

Quacumque ope potero, te juvabo. 2. Omni vi, _de toutes ses forces_.

Summa ope conniti. Cf. Auxilium, Juvo, Opitulor.

ŎPĬTŬLOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Porter secours_, _aider_. SYN. Opem

fero; subvenio. PHRAS. 1. Laborantibus amicis opitulari, _venir en aide

à ses amis dans le besoin_. Amicis præsto esse; auxilium, opem ferre;

auxilio esse; subsidio esse, adesse; miseriis oppressos levare, erigere

jacentes; eorum miseriis occurrere, subvenire. Cf. Auxilium. 2. Patriæ

ruenti opitulare, _secourez la patrie qui va périr_. Fer opem occidenti

patriæ; cadentem patriam excipe; eripe ex his miseriis laborantem

gravissime patriam; patriæ tuæ deesse noli; noli committere, ut auxilium

tuum patria in tam adversa fortuna, in tantis malis ac calamitatibus

desideret. USUS: Homini oppresso jam et desperato opitulatus sum. Ut

quisque opis maxime indiget, ita opitulari decet. Cf. Adjuvo, Auxilium,

Succurro.

ŎPORTET, ŭit, ere, imp. _Il faut_, _il est juste_, _nécessaire_. SYN.

Convenit, decet, necesse est. ADV. Omnino, contra, jam pridem. USUS:

Contra, ac oportet, egisti. Ex rerum cognitione efflorescat oratio,

oportet. Cf. Necesse.

OPPĔRĬOR, iris, iri, d. _Attendre qqn ou qqche_. SYN. Exspecto.

OPPESSŬLĀTUS, a, um, particip. v. anom. Oppessulo. _Verrouillé_, _fermé

au verrou_. USUS: Fores oppessulatæ. Cf. Januæ.

OPPĔTO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ere, a. _Aller au devant_, _affronter_;

_mourir_, _succomber_. SYN. Morior, occumbo, obeo. ADV. Millies. USUS:

Mortem pro Republica oppetere.

OPPĬDĀNUS, a, um, _Qui est d’une ville (autre que Rome)_. USUS: Oppidanum

dicendi genus, _éloquence provinciale_.

OPPĬDO, _Beaucoup_, _fort_, _très_, _extrêmement_. SYN. Sane, valde.

USUS: Homo oppido ridiculus.

OPPĬDUM, i, n. _Ville_, _place_. SYN. Municipium, urbs modica.

EPITH. Antiquum, celebre, clarum, frequens, nobile, ornatum, devium,

lautissimum, locuples, honestum, munitum, non maximum, vetus, sanum,

tenue, vacuum a bello, florentissimum, miserrimum, prostratum ac dirutum.

USUS: Constituere oppidum, _fonder une ville_.

OPPIGNĔRO, as, avi, atum, are, a. _Engager_, _donner en gage_. SYN. Do

pignori, relinquo pignori, pignori oppono.

OPPĪLO, as, avi, atum, are, a. _Boucher_, _obstruer_. SYN. Obstruo,

claudo. Cf. Obstruo.

OPPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. _Emplir_, _remplir_. SYN. Impleo.

OPPLŌRO, as, avi, atum, are, n. _Fatiguer de ses pleurs, de ses

gémissements_. SYN. Ploro. USUS: Non desines opplorare auribus meis?

OPPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Mettre devant_, _opposer_. SYN.

Objicio, contra statuo. ADV. Falso, formidolose. USUS: Sed quid oppones

tandem? Auctoritatem suam invidiæ opponere. Cf. Resisto.

OPPORTŪNĒ, _A propos_, _à temps_, _justement_. SYN. In loco; in tempore;

non incommode, loco, tempore. )( Alieno loco, tempore. USUS: Opportune

adest.

OPPORTŪNĬTAS, ātis, f. _Commodité_, _disposition_, _arrangement

favorable_. EPITH. Divina, idonea major, maritima, melior, magna, maxima,

plurima. USUS: 1. Opportunitas idoneorum ad agendum temporum. Tenendam

hanc horam puto, urgendam opportunitatem. Loci opportunitatem credo,

secutus est. 2. USUS, utilitas, _avantage_, _utilité_, _profit_. Magnæ

sunt fluminum opportunitates. Natura provida utilitatum opportunitatumque

omnium. Cf. Occasio.

OPPORTŪNUS, a, um, _Commode_, _convenable_, _favorable_. SYN. Commodus.

)( Importunus. ADV. Maxime. PHRAS. Opportunus fuit adventus tuus, _vous

êtes arrivé au moment favorable_. Commodum advenisti; tempestivis

sane temporibus nobis advenisti. Ades plane in tempore; peropportune

venisti; plane per tempus advenisti; optima opportunitate venisti. USUS:

Opportunum actionis tempus. Nihil post hominum memoriam opportunius

accidere vidi. Opportunum diversorium. Cf. Commodus, Aptus.

OPPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Opposition_, _contraste_. USUS: Oppositio negationis.

1. OPPŎSĬTŬS, ūs, m. _Action de se mettre devant_. USUS: Non modo

excubias sed oppositus nostrorum corporum tibi pollicemur, _nous

promettons non-seulement de veiller et de faire bonne garde, mais encore

de te faire un rempart de nos corps_.

2. OPPŎSĬTUS, a, um, _Opposé_, _mis en face_, _placé devant_, _situé

vis-à-vis_. SYN. Diversus, adversus, aversus, contrarius, e regione

situs. USUS: Propugnaculum hostibus oppositum et objectum. Moles oppositæ

fluctibus, _digues opposées aux flots_. In opposito, aversa urbis parte.

Cf. Contrarius.

OPPRESSĬO, ōnis, f. _Oppression_, _violence_, _occupation violente_. SYN.

Obsessio, oppugnatio. EPITH. Tetra, detestabilis. USUS: Oppressio curiæ,

legum, libertatis.

OPPRESSOR, ōris, m. _Oppresseur_, _destructeur_. USUS: Vindex et

oppressor conjurationis.

OPPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. _Presser_, _accabler_, _étouffer_,

_cacher_. SYN. Obruo, pondere affligo, subigo, servitute oppressum teneo.

ADV. Maxime, misere, improviso, studiosius, funditus, indignissime,

plane, iampridem. USUS: Onere, dolore opprimi. Circumveniri te dicis et

opprimi. Hostes imparatos opprimere. Sopitos lux oppressit, _le soleil

les surprit encore endormis_. Proficiscentem nox oppressit. Contumeliis

opertus et oppressus. Captus, obrutus, oppressus malis. Cf. Affligo.

OPPRŎBRĬUM, ĭi, n. _Opprobre_, _honte_, _déshonneur_, _infamie_. SYN.

Dedecus, ignominia. Cf. Ignominia.

OPPUGNĀTĬO, ōnis, f. _Attaque_, _siége_, _assaut_. )( Defensio. EPITH.

Publica. USUS: Oppugnationem inferre, sustinere, _donner, soutenir un

assaut_.

OPPUGNĀTOR, ōris, _Celui qui attaque_, _donne l’assaut_, _assiége_. SYN.

Qui fert arma contra. )( Defensor. USUS: Patriæ, salutis meæ oppugnator.

Cf. Adversarius.

OPPUGNO, as, avi, atum, are, a. _Combattre_, _attaquer_, _donner

l’assaut_, _assiéger_. SYN. Impugno, arma contra fero; oppugnationem

infero. PHRAS. Urbem oppugnavit, _il assiégea la ville_. Admovit urbi

exercitum; castra ad urbem posuit; urbem exercitu circumdedit; circa

muros hæsit; vineas et aggeres muro injunxit; muros tormentis quassatos,

omni instrumenti bellici apparatu labefactavit; cuniculis aliisque

operibus oppugnavit. Cf. Obsideo. USUS: Oppugnare urbem et labefactare.

Clandestinis insidiis, cuniculis caput alicujus oppugnare. Cf.

Adversarius, Inimicus, Hostis, Murus.

OPTĀBĬLIS, e, gen. com. _Désirable_, _souhaitable_. SYN. Optandus,

expetendus. USUS: Quæ vulgo optabilia et expetenda videntur.

OPTĀBĬLĬTER, _D’une manière désirable_, SYN. Optato.

OPTĀTĬO, ōnis, f. _Souhait_, _vœu_. SYN. Optatum; optio. USUS: Cum ei

tres optationes dedisset, optavit interitum, _comme il lui avait donné

trois choses à souhaiter, il souhaita la mort_.

OPTĀTO, _Selon le désir_, _à souhait_. SYN. Optabiliter. USUS: Optato

veneris.

OPTĀTUM, i, n. _Souhait_, _vœu_, _désir_. SYN. Desiderium, votum. USUS:

Fortuna optatis respondit. Illud præter optatum accidit. Est mihi in

optatis proficisci.

OPTĬMAS, ātis, gen. com.; in pl. Optimates, um et ĭum, _Le parti de

l’aristocratie, les grands, les nobles_. SYN. Vir primarius, princeps,

nobilis, homo optimarum partium, unus ex viris summis et principibus

civitatis. EPITH. Gravissimi, nocentes. USUS: Contra voluntatem omnium

optimatum. Optimates matronæ. Cf. Princeps.

OPTĬMĒ, _Très bien_. SYN. Præclare.

OPTĬMUS, a, um, _Très bon_, _excellent_; _le premier_. SYN. Lectissimus,

præstantissimus. PHRAS. Vir est omnium optimus, _cet homme est le

meilleur de tous_. Flos Reipublicæ, Princeps senatus; ornamentum ac

firmamentum Reipublicæ; in quo omnia summa; columen rerum nostrarum;

omnis ætatis omnis memoriæ princeps; vir, quantum terra tegit hominum,

optimus. USUS: In omnibus rebus difficilis est optimi perfectio et

absolutio. (Est optimus in schola, VULG.), _il est le premier de sa

classe_. Latine: unus inter omnes eminet; primus inter condiscipulos et

litterarum laude præcipuus. Cf. Perfectus.

OPTĬO, ōnis, f. _Option_, _libre choix_, _faculté de choisir_. SYN.

Potestas eligendi, electio. EPITH. Misera. USUS: Tua sit optio. Optionem

eligendi alicui dare, deferre, facere.

OPTO, as, avi, atum, are, a. _Choisir_; _souhaiter_, _désirer_. SYN.

Cupio, desidero, exopto, expeto, voto expeto, vota facio; specto; eligo.

ADV. Valde, false, amice, maxime, suavissime. PHRAS. Opto tibi bonum

successum rei, _je désire pour vous le succès de cette entreprise_. Hanc

rem feliciter evenire cupio; velim tibi prospere evenire, quæ facta sunt;

tu quod egeris, id velim DEUS approbet; id tibi DEUS fortunet, velim.

USUS: Quod ut tibi proprium sit ac perpetuum, velle et optare debemus.

Cf. Desidero, Cupio.

ŎPŬLENTĬA, æ, _Richesse_, _opulence_. SYN. Opes. )( Inopia. USUS:

Opulentiam parasti ex sanguine civium.

ŎPŬLENTUS, a, um, _Riche_, _opulent_. SYN. Dives. )( Inops. Opulentissima

et beatissima civitas. Castra opulenta ac omnium rerum plena. Cf. Dives,

Pecuniosus, Bona.

ŎPUS, ĕris, n. _Ouvrage_, _œuvre_, _travail_. SYN. Opera, artificium.

EPITH. Antiquum, artificiosum, bonum, censorium, declamatorium, egregium,

grave, inchoatum, ingens, magnificum, arduum, difficile, menstruum,

mirabile, multum, nimium, operosum, optimum, oratorium, perfectum,

elegans, elaboratum, singulare, spissum, summum, supervacuum, totum,

vitiosum, urbanum. Annua, divina, florentissima, grata, humana, inculta,

rustica, sacra, tanta. USUS: 1. Magnum opus est, et forte de humanis

maximum. Opus vel in hac urbis magnificentia conspiciendum. Opus magnum

et arduum perfecisti, confecisti, concinnasti, absolvisti. 2. Munitio,

_ouvrages de fortification_, _machines de siége_. Arcem magnis operibus

sepsit. 3. Artificium, _ouvrage_, _travail d’artiste_, _façon_. Vas

antiquo, præclaro opere, summo artificio. Galeæ opere Corinthio cælatæ.

Opera manufacta. (Bona Opera, VULG.), _bonnes œuvres_. Actiones sanctæ,

virtutum officia, pietatis studia.

ŎPUSCŬLUM, i, n. _Petit ouvrage_, _petit travail_. EPITH. Lucubratum,

parvum, minutum. USUS: Minutorum opusculorum fabricator. Opusculum his

contractioribus noctibus lucubratum.

ŎPUS EST, imp. _Il est nécessaire_, _il faut_, _il est besoin_. SYN.

Necesse est, convenit. ADV. Multum, plane, valde, vehementer. PHRAS. Si

ita opus est, _s’il est nécessaire d’agir ainsi_. Si ita facto opus; si

ita res feret; si quid causæ fuerit; si ita rationes tuæ postulabunt;

si ita res coget. Si rerum ordo postulabit; si res desideret; si ita

cogit necessitas; si res tuæ ita flagitent; si res rationesque tuæ sic

ferunt ac postulant; si ita necesse fuerit; si satis causæ putaveris; si

ita usus est; si qua res necessitatem imposuerit; si quid fuerit, cur,

etc. Si operæ fuerit, referre, etc. USUS: Opus quidem est, minus tamen

necessarium. Facto, properato, maturato opus est. Omnia mihi pollicitus

est, quæ mihi opus forent. Acuto et expedito homine opus est. Cf.

Oportet, Necesse.

ŌRA, æ, f. _Extrémité d’une chose_, _bord_, _fin_, _limite_; _région_,

_contrée_, _pays_. SYN. Regio, pars terrarum, extremitas. EPITH.

Altissima, australis, externa, latior, maritima, prima. USUS: Æther

extrema ora et determinatio mundi, _l’éther qui est l’extrémité et la

limite du monde_. Ora maritima.

ŌRĀCŬLUM, i, n. _Réponse d’un dieu_, _oracle_. SYN. Dei responsio,

vaticinium. EPITH. Celebre, gratum, proprium, verax, verum. USUS: Ab

Apolline oraculum petebant. Oracula funduntur, dantur, eduntur. Discordia

responsa velut ex ancipiti oraculo dabantur. Oraculi sortem vel elusit

vel implevit. Oracula instinctu divino afflatuque funduntur.

ŌRĀTĬO, ōnis, f. _Discours d’un orateur_, _harangue_. SYN. Sermo,

concio. PHRAS. 1. Oratio laudata, _discours excellent_. Oratio scripta

elegantissime sententiis et verbis; copiosissima et ornatissima;

bonis artibus instituta, curis et vigiliis elaborata; diu, et multis

lucubrationibus commentata; puris et electis verbis composita;

sapientissimis sententiis et gravibus verbis ornata atque perpolita;

composita, ornata et artificio quodam ac expolitione distincta; fortis,

lenis, placida, submissa; plena, teres, docta, erudita, admirabilis;

conspersa verborum et sententiarum floribus; luminibus verborum et

sententiarum conspersa; sententiis arguta; verbis sonans; incitata,

vibrans, accurata; plena litteratæ senectutis; acris et contorta;

cohærens, æquabiliter fluens; pugnax et incitata; oratio, in qua omnes

verborum, omnes sententiarum illigantur lepores; quæ mira verborum ac

rerum copia efflorescit; quam multa verborum et sententiarum lumina

distinguunt. 2. Oratio vitiosa, _discours plein de défauts_. Diffluens,

dissoluta; turgens et inflata; jejuna, arida, spinosa, exilis, exsanguis;

priscis aut duriter translatis verbis composita; abhorrens ab auribus

vulgi; tristis, horrida, aspera, inculta, rapida, angusta; neque

perfecta, neque conclusa. 3. Non opus est longa oratione, _il n’est

pas besoin de plus de paroles_. Longiorem orationem tua non exspectat,

non patitur humanitas. Respuit, recusat, renuit, rejicit, reformidat

tua humanitas longiorem orationem. Pluribus tecum agere non debeo, ne

importunus videar, aut tuam nescire humanitatem. Cf. Breviter. USUS:

Orationis flos, copia, lumen, facultas. Orationem habere, dicere,

instituere. Oratio huc delabitur. Hic tandem consistit oratio. (Oratio,

VULG.), _prière_, _oraison_. Latine: Precatio. (Oratio mentalis, VULG.),

_oraison mentale_, _méditation_. Latine: Tacita, _vel_ mente concepta

precatio.

ŌRĀTĬUNCŬLA, æ, f. _Petit discours_. SYN. Oratio. EPITH. Aureola.

ŌRĀTOR, ōris, m., _Oratur_; _l’orateur_, _c. à d._, _celui qui a la

parole dans une ambassade, ambassadeur, député, parlementaire_. SYN.

Orator; legatus. EPITH. Accommodatus ad probandum, mediocris, bonus,

præstans, simplex, gravis, acer, acerbus, incensus, canorus, acutus,

ornatus, amplus, copiosus, argutus, verbis dulcis, volubilis, vehemens,

perfacetus, industrius, clarus, compositus, mollis, deterrimus,

magnificus, suavis, exercitatus, politus, sapiens, intermedius, quasi

temperatus, magnus, mirabilis, uber, fecundus, aptus ad crudiendum,

fortis, grandis, tragicus, ardens, subtilis, miserabilis, callidus,

jejunus, illustris, modicus, pressus, levis, remissus, sanus, singularis,

sermonis plenus, humilis, elegans, audax, infacundus, verecundus in

transferendis verbis, parcus, demissus, tardus, immemor, tenuis, non

vulgaris, disertus, operarius, perfectus, inurbanus, inops urbanitatis,

locuples oratione, dignus, odiosus, tolerabilis, vitiosus, concinnus,

grandiloquus. PHRAS. Orator est imprimis elegans, _cet orateur est tout

à fait remarquable_. Orator est, cui summam copiam facultatemque dicendi

natura largita est; in dicendo copiosus; hominum disertissimus; si causa

oranda est, eloquentissimus; qui eloquentia in notitiam primum populi,

post in honorem pervenit; orator in quo plus curæ, an naturæ sit ad omnem

eloquentiam, non facile dixerim; in quo tanta ingenii ubertas, tanta in

dicendo jucunditas, ut illa, quæ extorquet, impetrare eum credas; ut

auditorem dissentire pudeat, ut illectus tanta suavitate auditor non rapi

videatur, sed sequi. Unus suæ ætatis regnare in judiciis dicitur. Nitidus

et candidus orator, et quodammodo præ se ferens in dicendo nobilitatem

suam. Orator, quem in numero veterum locare non timeas; quo non alius

contra veteres oratores dignior nominaretur. USUS: Orator plenus atque

perfectus is est, qui de omnibus rebus possit varie copioseque dicere.

ŌRĀTŌRĬĒ, _D’une manière oratoire_. SYN. Ornate, copiose, splendide.

ŌRĀTŌRĬUS, a, um, _Relatif à l’orateur, d’orateur, oratoire_. USUS:

Oratoria ars, vis, ornamenta.

ŌRĀTŬS, ūs, m. In abl. sing. et plur. tantum. _Prière_. USUS: Oratu tuo

scripsi.

ŌRBĬCŬLĀTUS, a, um, _Orbiculaire_, _fait en rond_, _en cercle_,

_arrondi_. USUS: Mala orbiculata, _pommes rondes (excellente espèce)_.

ORBIS, is, m. _Cercle_, _rond_; _l’orbe du monde_, _l’univers_. SYN.

Circulus, ambitus, mundus. EPITH. Angustus, brevis, brumalis, cœlestis,

certus, conversus, expers, exterior, immobilis et constans, immutatus,

rectus, inferior, insitus, latus, magnus, parvus, perpetuus, proximus,

saltatorius, signifer, solstitialis, summus, tardior, superus, totus;

dispares, finientes. USUS: Circuitus et quasi orbis verborum, _période,

enchaînement de mots dans une sorte de cercle_. Citius quam putarem,

conversus est orbis hic reipublicæ, _cette évolution politique s’est

opérée plus rapidement que je n’aurais cru_. Orbis terræ. Ab orbe

condito. Orbem facere, in orbem consistere, in orbem se recipere, _faire

un cercle_, _se mettre en rond_.

ORBĬTA, æ, f. _Trace d’une roue dans le sol_, _ornière_. SYN. Rotæ

currentis vestigium.

ORBĬTAS, ātis, f. _Perte d’une personne chère_. EPITH. Maxima, misera.

USUS: Filiorum orbitati egregium tutorem instituit, _il donna à ses fils

un excellent tuteur après sa mort_.

ORBO, as, avi, atum, are, a. _Priver qqn d’une personne chère_, _priver_,

_dépouiller_. SYN. Privo, spolio, nudo. USUS: Omni spe, auxilio orbata

respublica. Hæc philosophia spoliat nos judicio, orbat sensibus. Cf.

Privo.

ORBUS, a, um, _Privé de ses parents, de ses enfants_; _privé_,

_dépouillé_. SYN. Privatus, desertus. USUS: Orba ab optimatibus civitas.

Orbus rebus omnibus.

ORCHESTRA, æ, f. _Orchestre_, _place affectée aux sénateurs dans les

théâtres romains_. SYN. Locus in theatro _vel_ scena Senatoribus

destinatus.

ORCUS, i, m. _L’enfer_; _le dieu des enfers_. SYN. Dis pater, Pluto.

EPITH. Niger, formidabilis. USUS: Verres, ut alter Orcus venit Ennam.

ORDĬNĀTĒ, _Par ordre_, _avec ordre_, _régulièrement_. USUS: Ordinatim,

ordine, ex ordine, composite, distincte, distribute. USUS: Ille passim,

ego ordinate.

ORDĬNĀRĬUS, a, um, _Conforme à l’ordre_, _ordinaire_, _habituel_. USUS:

Ordinaria consilia.

ORDĬNĀTIM, _Par ordre_, _à son tour_, _à son rang_. SYN. Ordinate.

ORDĬNO, as, avi, atum, are, a. _Mettre en ordre_, _ordonner_, _disposer_.

SYN. Compono, constituo, in ordinem adduco _vel_ redigo, digero,

ratione dispono. PHRAS. 1. (Aciem ordinare, VULG.), _ranger une armée

en bataille_. Aciem constituere, dirigere, componere, struere; agmen

componere; in ordinem redigere; in certum ordinem milites cogere;

in certas partes distribuere; in certos numeros distribuere, ac suo

quemque loco statuere; ordines instruere. 2. Rempublicam habemus optime

ordinatam, _tout est parfaitement ordonné dans la république_. Omnia

suis ordinibus moderata sunt; ex inordinata, in ordinem adductam,

pulcherrime digestam, suis momentis atque summo judicio dispensatam, ac

dispositam habemus rempublicam. 3. (Ordinatus est Sacerdos, VULG.), _il

a été ordonné prêtre_. Sacris _vel_ sacerdotio initiatus, inauguratus

est, sacerdos creatus est. USUS: Cum omnia ordinarentur, instruerentur,

pararentur.

ORDĬOR, īris, orsus sum, iri, d. _Tisser_, _ourdir_; _commencer_,

_entreprendre_. SYN. Incipio. )( Finio. USUS: Unde orsa est, inde

terminetur oratio. Ordiri a facillimis. Cf. Inchoo, Incipio.

ORDO, ĭnis, m. _Ordre_, _disposition_, _arrangement convenable_.

SYN. Ratio, dispositio, collocatio; classis hominum, natio. EPITH.

Accommodatus, admirabilis, alienus, amplus, magnus, pergratus,

singularis; florentes, directi. PHRAS. 1. Nihil ordine actum est,

_rien n’a été fait avec ordre_. Confusius acta res est; perturbata et

confusa erant omnia; gesta sunt omnia præposteris temporibus, confusis

personis, perturbato ordine; perturbate, confuse agebantur omnia. 2.

Milites sine ordine in hostem ivere, _les soldats coururent en désorde

contre les ennemis_. Sparsi et inconditi; dispersi et inordinati,

sine ducibus certis, sine imperio hostem invadunt; incomposito agmine

hostem aggrediuntur; effusi et contemptim, negligenter et incomposite;

acriori impetu, quam compositiori ordine pugnam inivere; dispersi

et palantes in hostes incurrunt. USUS: 1. Ordo est compositio rerum

aptis et accommodatis locis. Præcepta suum habent ordinem, domestico

ordine administrantur. In omnibus rebus ordinem adhibere, tenere,

sequi, servare, conservare. Ad ordinem se referre. In ordinem adducere,

redigere. Ordinem immutare, perturbare. Hoc recte atque ordine et e

republica factum. Ex ordine rogare sententiam. Extra ordinem; præter

ordinem. 2. Hominum classis, cœtus, gradus, natio, _ordre, rang,

condition, classe, division des citoyens_. Ordo senatorius, equester.

Ordo pecuariorum, publicanorum. Omnium ordinum consensus. Ordines ducere

præfectorum militarium est, _commander une compagnie_, _être officier_.

Altiorem ordinem assignare, adipisci. In ordinem cogere, redigere. Cf.

Religio.

ŎRĬCHALCUM, i, n. _Laiton_. Æris genus auri colore.

ŎRĬENS, entis, omn. gen. _L’orient_, _le levant_. SYN. Ortus. )( Occasus.

USUS: Qui terras ab Oriente ad Occidentem colunt.

ŎRĬGO, ĭnis, f. _Origine_, _provenance_. SYN. Principium, initium,

causa, ortus, stirps, semen, fons, caput, auctor. PHRAS. Hæc origo erat

omnium malorum, _voilà quelle était la source de tous les maux_. Stirps,

fons omnium calamitatum; hæc erant malorum fibræ, hoc caput mali; inde

natum omnium malorum principium; inde malum omne profluit, dimanat,

oritur, se diffundit; inde ducta est illa malorum series et catena; inde

ortum, exortum, enatum est, quidquid est mali; ab illa scintilla tam

triste incendium exarsit. Is casus tot mala nobis peperit, progenuit;

inde tot mala nobis creata sunt, in nos redundarunt, in nos profecta

sunt; inde tot mala exstitere, manavere. Cf. Causa. USUS: Originem rei

quærere, persequi, reperire. Verborum delectus, est origo eloquentiæ. His

vestigiis ad mali caput et originem pervenimus.

ŎRĬOR, īris, ortus sum, oriri, d. fut. oriturus, _Se produire_,

_paraître_, _se montrer_, _naître_. SYN. Nascor, exorior, proficiscor,

mano. )( Occido. PHRAS. Ex asperitate vitæ oriatur castimonia necesse

est, _pour être chaste, il faut nécessairement mener une vie austère_.

Ex asperitate vitæ efflorescat, exsistat, proveniat, manet, enascatur

necesse est. USUS: A se oritur illa herba, sua sponte nascitur. Hoc

solum, in quo tu ortus et procreatus es. Statu nobili ortus. Cf. Origo.

ŎRĬUNDUS, a, um, _Originaire_, _issu_, _qui tire son origine de_. SYN.

Ortus, ortum habens, originem trahens, ducens, deducens; auctorem generis

ciens. USUS: Ab ingenuis oriundus, _né de parents libres_.

ORNĀMENTUM, i, n. _Ornement_, _parure_, _costume_, _bijoux_;

_distinction_, _gloire_, _honneur_, _illustration_. SYN. Decus, insigne,

honor, dignitas, lumen. USUS: In animis vestris ego omnes triumphos meos,

ornamenta omnia honoris, monumenta gloriæ condi volo. Cato decus et

ornamentum civitatis. Plurima in aliquem ornamenta conferre, congerere.

Ornamentis aliquem afficere. Multa a me in illum ornamenta profecta sunt.

Aliquem ornamentis spoliare. Tollere alicui vetera ornamenta et minuere.

Recuperare dignitatis ornamenta. Cf. Honor, Dignitas.

ORNĀTĒ, _D’une manière ornée_, _soignée_, _avec élégance_. SYN.

Eleganter, polite, splendide, composite, non inornate, non inculte.

ORNĀTŬS, ūs, m. _Ornement_; _ressources_; _grâce_, _élégance_, _ornements

du style_. SYN. Ornamentum; lux verborum, flos orationis. EPITH. Acerbus

et lugubris, admirabilis, amplus, aptus, non dignus, elegans, insignis,

magnificus, magnus, militaris, mirabilis, muliebris, novus, oratorius,

perpetuus. USUS: 1. Ornatus orationis tanquam vestis. Removere, negligere

omnem ornatum. Hæc quasi lumina magnum afferunt ornatum orationi. 2.

Vestitus, _vêtement_. Statua ornatu militari. Ornatus regalis.

ORNO, as, avi, atum, are, a. _Parer_, _orner_, _embellir_; _louer_,

_vanter_, _célébrer_. SYN. Exorno, illustro, decoro, honesto, ornatum

affero, ornamenta congero, ornamentis afficio, ornamento sum; paro,

adorno, instruo. ADV. Magnifice, mirabilius, rhetorice, tragice,

splendide, vehementer, justissime, merito, copiose, leviter, probe,

maxime, amplissime. PHRAS. 1. In te ornando omnes conspirant, _tout

le monde conspire à vous combler d’honneurs_. Omnia in te ornamenta

honoris certatim conferunt, congerunt. In amplificanda dignitate tua, in

cumulandis honorum insignibus certatim omnes elaborant. Nemo est, a quo

non ornamenta quædam honoris in te profecta sint; qui tibi non mirifice

cupiat; qui, quæ sunt in Republica amplissima, tibi deberi non fateatur.

2. Litteræ maxime hominem ornant, _les belles-lettres sont le plus bel

ornement d’un homme_. Maximum homini accedit ex litteris ornamentum;

litteræ homini maximum afferunt, conferunt ornamentum; maximo ornamento

sunt; hominem exornant, illustrant, honestant; honestum et ornatum

reddunt, efficiunt. USUS: Classem, convivium ornare et apparare, _équiper

une flotte, apprêter un festin_. Beneficiis, laudibus, honorum insignibus

ornare. Locus ad dicendum ornatus. Domicilium, signis, tabulis, rebus

omnibus necessariis ornatum. Auctoritate, præsidiis, studiis aliquem

ornare.

ŌRO, as, avi, atum, are, a. _Prier_, _demander_, _solliciter_. SYN. Rogo,

obsecro, obtestor. ADV. Etiam atque etiam, melius, plane, vehementer.

PHRAS. 1. (Orare, VULG.), _prier_, _faire une prière_. Latine: Precari,

preces fundere; precibus sollicitare, votis supplicibus fatigare DEUM;

DEUM precibus quam religiosissime colere, venerari. DEUM per preces

suppliciter consulere; ad preces, precibus se dare; in vota et preces,

in ardentissimam precationem se effundere; ad DEUM confugere; divinum

præsidium, auxilium, divinam opem implorare; DEO ardenter supplicare;

dies noctesque in precando ponere. 2. (Devote orare, VULG.), _prier avec

dévotion_. Junctas manus ad cœlum attollere et animum ad DEUM transferre;

conjunctis manibus versisque in cœlum oculis statas precationes

distincte, citra festinationem, cum ardentissima cogitatione et pietate

pronuntiare. USUS: 1. Peto igitur a te, vel si pateris, oro. Multis et

supplicibus verbis orat. DEUM orare et precibus placare, _prier DIEU_.

2. Orationem habeo, _prononcer un discours_. Nemo capitis causam melius

oravit. (Oro, _je te prie, de grâce, formule de politesse_, sine casu

verbi, VULG.).

ORTŬS, ūs, m. _Le lever des astres_; _naissance_. SYN. Exortus; oriens.

)( Occasus. EPITH. Gravior, verior, moderatus et constans, præclarus,

similis et minime generosus; clari, nitidi. USUS: Multæ sectæ a Socrate

ortum habent. Siderum ortus et obitus. Cato ortu Tusculanus, _Caton,

né à Tusculum_. Ortus omnium artium rudis fuit et exilis, _toutes les

sciences ont eu de faibles et pénibles commencements_. Cf. Origo.

1. OS, ōris, n. _Bouche_. EPITH. Alacre et promptum, aptissimum,

ardens, coruscum, durissimum, ferreum, ferum, fœtidum, importunissimum,

impurissimum, incolume, infame, infestum, intimum, plenius, pulcherrimum,

supinum, tacitum, pristinum. USUS: 1. Cibum alicui in os ingerere. 2.

Conspectus, vultus, præsentia, _visage_, _face_, _figure_. Tu, cujus os

mihi ante oculos versari solet. In ore vulgi versabatur. Frequens in

foro, in ore, in oculis. 3. Sermo, _discours_. Id tibi frequens in ore

est, _vous avez cela sans cesse à la bouche_. Brutus in ore et desiderio

omnium est, _être l’objet de l’entretien général_. 4. Introitus, aditus,

_ouverture_, _entrée_. In ore portus. 5. Impudentia, _hardiesse_,

_effronterie_, _impudence_. Nostis os hominis et audaciam, _vous

connaissez l’impudence de l’homme_. Os tuum ferreum senatum convitio

verberavit. Dudum os perfricuisti. Ore pleno, in os laudare aliquem.

2. OS, ossis; plur. ossa, ossĭum, n. _Os_, _ossements_. USUS: Quid

dicam de ossibus, quæ subjecta corpori, mirabiles commissuras habent,

et ad stabilitatem aptas, et ad omnem corporis actionem? _Parlerai-je

des os qui sont la charpente du corps, et dont les jointures sont

admirablement conçues, soit pour l’affermir, soit pour se prêter à tous

ses mouvements?_ Cineri et ossibus mortui illudere, maculam inurere.

OSCEN, ĭnis, m. _Oiseau dont le chant servait de présage_. SYN. Avis ore

_vel_ cantu auspicium faciens. USUS: Aves et alites et oscines.

OSCĬTANS, antis, omn. gen. _Inactif_, _négligent_, _inattentif_. SYN.

Negligens, ignavus, segnis. USUS: Illa oscitans et dormitans sapientia.

Cf. Piger.

OSCĬTANTER, _Négligemment_, _par manière d’acquit_. SYN. Negligenter,

indiligenter. USUS: Tam solute, tam leniter, tam oscitanter.

OSCĬTOR, aris, atus sum, ari, d. _Bailler_, _demeurer inactif_. SYN.

Dormito, otior. USUS: In tanta calamitate oscitaris adhuc dum? Cf. Cesso,

Otior.

OSCŬLĀTĬO, ōnis, f. _Action de donner un baiser_.

OSCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. _Donner un baiser_. SYN. Suavium do,

dissuavior, osculum do, osculum fero. PHRAS. Terram religione inclitam

osculatus est, _il baisa cette terre si vénérable par ses souvenirs

religieux_. Pio osculo terram contigit; terram pio osculo appetivit;

terræ osculum tulit, dedit; terram dissuaviatus est. Cf. Basium. USUS:

Complexus filium osculatusque dimisit.

OSCŬLUM, i, n. _Baiser_. SYN. Osculum dare _vel_ ferre matri.

OSTENDO, is, di, sum, ere, a. _Montrer_, _faire voir_, _exposer_. SYN.

Demonstro, indico, planum facio, declaro, propono, doceo. ADV. Aperte,

contra, insidiose, neque, opinato, optime, palam, paulum, probabiliter,

quam brevissime, ultro, vulgo. PHRAS. Rem clare ostendi, _j’ai expliqué

clairement l’affaire_. Digitum in rem intendi; exposui, planum feci;

rationes, demonstrationes, quæ vim afferrent, quæ ad id cogerent,

congessi; ut se res haberet, clare exhibui, explicui, demonstravi. USUS:

Os tuum non modo ostendis, sed offers. Bellum ostendere potius, quam

inferre. Cf. Perspicuus.

OSTENTĀTĬO, ōnis, f. _Action de montrer_, _orgueil_, _vanité_,

_ostentation_. SYN. Venditatio, jactatio, simulatio, vanitas. EPITH.

Gloriosa, inanis, insolens, magnifica, popularis, puerilis. USUS: Vitanda

est ingenii ostentationisque suspicio, _il faut éviter de faire parade de

son talent_. Qui simulatione et inani ostentatione stabilem se gloriam

consequi posse arbitrantur, vehementer errant. Cf. Jacto, Glorior.

OSTENTĀTOR, ōris, m. _Celui qui fait parade de, qui étale qqche_. SYN.

Gloriosus. EPITH. Pecuniosus. Cf. Superbus.

OSTENTO, as, avi, atum, are, a. _Faire étalage, montre, parade, se

vanter de, etc._ SYN. Vendito. ADV. Aperte. USUS: 1. Venditare ingenium,

prudentiam ostentare. 2. Præ me fero, expono, _montrer qqche avec

menace_, _menacer de_. Bellum ex altera parte cædem ostentat, ex altera

servitutem, _la guerre nous montre en perspective le massacre ou la

servitude_. Aliud moliri, aliud specie simulationis ostentare. Cf.

Glorior.

OSTENTUM, i, n. _Prodige_, _merveille_, _phénomène extraordinaire_,

_miracle_. SYN. Portentum. EPITH. Grave, triste. USUS: Magnorum

periculorum metus ex ostentis portenditur. Appius ostenta facit de signis

et tabulis, _Appius fait des merveilles en statues et en tableaux_. Cf.

Omen.

OSTENTŬS, ūs, m. _Vanité_, _parade_; _signe_, _marque_, _preuve_. USUS:

Egone Jugurthæ ostentui essem? _Devais-je donc être la preuve des crimes

de Jugurtha?_

OSTĬĀTIM, _De porte en porte_. USUS: Ostiatim panem quærere. Ostiatim

agere crimen, _suivre les actes de brigandage de maison en maison_, _c. à

d._, _énumérer les maisons ou Verrès a commis quelque brigandage_.

OSTĬĀRĬUM, ĭi, n. _Impôt mis sur les portes_. SYN. Tributum in singula

domorum ostia imperatum. USUS: Frumentum, ostiaria, arma, vecturæ

imperabantur.

OSTĬUM, ĭi, n. _Porte_. SYN. Janua. USUS: Portus, ostium et aditus,

_entrée du port_. Fluminis ostium, _embouchure d’un fleuve_.

OSTRĔA, æ, f. _Huître_. USUS: Ostreis et conchylibus abstinere.

ŌTĬOR, aris, atus sum, ari, d. _Avoir du loisir_, _ne rien faire_. SYN.

Nihil ago, cesso, vaco, otio abutor. )( Negotior. PHRAS. 1. Non otiabor,

_je ne me reposerai point_. Non cessabo; non ero feriatus a nostris

litteris; non ita complectar, sequar otium, ut desidiæ me dedam; non

committam, ut otio diffluam, tabescam, langueam, hebescam; non committam,

ut, quod solet, animus otio luxuriet, lasciviat aut senescat; etsi nihil

est, quod agam, non tamen indormiam. 2. Turpe est otiari, _la paresse

est chose honteuse_. Turpe est, compressis, quod aiunt, manibus sedere;

otio, situ, desidia marcescere, otio se tradere; otio, segnitie demittere

animos; otium ac tempus conterere, terere; cessatione torpescere. USUS:

Otiandi, non negotiandi causa Syracusis abest, _il a quitté Syracuse pour

se reposer, non pour faire du négoce_. Cf. Pigritia.

ŌTĬŌSĒ, _A loisir_, _à son aise_, _sans se presser_, _tranquillement_.

SYN. Per otium, vacuo animo et soluto.

ŌTĬŌSUS, a, um, _Inactif_, _désœuvré_, _paresseux_. SYN. Cessans, nihil

agens, feriatus, vacuus; laxatus curis; qui animo vacuo est ac soluto;

qui cura vacat, et negotio; iners, languidus, vacuus ab opere, solutus

ab opere; qui in otio est; in otio desidet. )( Operosus, semper aliquid

agens. ADV. Nimium, nunquam. USUS: Cessatio libera, et otiosa. Nihil

otiosa vita jucundius, si quoddam doctrinæ atque studiorum pabulum

habeat. Alienæ calamitatis otiosus spectator. Nunquam minus otiosus sum,

quam cum otiosus, _je ne suis jamais moins désœuvré que quand je ne vaque

point aux affaires publiques_. Otium meum nunquam otiosum, _mon loisir

est toujours occupé_. Cf. Piger.

ŌTĬUM, ii, n. _Repos_, _loisir_; _oisiveté_. SYN. Tempus, spatium,

vacuum tempus, laxamentum, cessatio libera atque otiosa, remissio,

vacatio a labore, quies, vacatio ætatis, tranquillitas vitæ, facultas

vacui et liberi temporis. EPITH. Commune, domesticum, forense, honestum,

inertissimum et desidiosissimum, jucundum, litteratum, luxuriosum,

majus, moderatum, multum, nimium, nimis otiosum, præparatum, primum et

summum, tantum, urbanum. PHRAS. Si quid otii nactus fuero, litteras ad

te dabo, _dès que j’aurai un moment, je vous écrirai_. Si otium erit;

si vacabit; si per occupationes licebit; si quid habebo vacui temporis;

si e negotiis emersero, respiravero; si occupationibus vacui temporis

aliquid eripere licebit; si liber a negotiis fuero; si me iis rebus,

quibus nunc implicatus teneor, explicavero; si ab occupationibus me

expedivero; si quid otii dabitur, præstabitur, tribuetur a negotiis; si

occupationibus relaxatus fuero; si vinculum illud occupationum, quo et

assidue adstringor et arctissime, non dicam exsolvetur, sed paululum

modo, paulisper, aliquantulum, aliquantisper, nonnihil, aliqua ex

parte laxabitur, litteras a me quam primum accipies. USUS: Raro otium

nanciscor, et id, quod datur, fere in philosophia consumo. Otio affluere,

abundare, _avoir beaucoup de loisir_. Per otium aliquid facere, _faire

qqche en prenant son temps_. Si otium fuerit, ad scribendum me conferam.

Referre se in _vel_ ad otium et quietem. Otium et solitudo languorem

afferunt hominibus. Inertissimo et desidiosissimo otio frui, perfrui.

Otium perturbare, _troubler le repos_. In otii portum confugere. In otio

considere.

ŎVANS, antis, omn. gen. _Triomphant par ovation_. SYN. Prope triumphans.

USUS: Ovantes urbem introibant. Ovanti urbem ingredi concessum est.

ŎVIS, is, f. _Brebis_. SYN. Pecus. USUS: Ovium villis contextis homines

vestiuntur. O præclarum custodem ovium, ut aiunt, lupum! Ovium usus

nullus, ubi pastor deest. Ovem lupo committere, _confier au loup le soin

d’une brebis_ (PROV.).

ŎVUM, i, n. _Œuf_. EPITH. Recens, hypenemium, Zephyricum _seu_ irritum,

durum, molle, tremulum _seu_ sorbile, geminum, frixum. USUS: Anatum ova

gallinis supponimus. Pisces ova cum genuerint, etc. Ova parere, _pondre_.

Ovis _vel_ ova incubare, _couver_. Ex ovis pullos excludere, _faire

éclore les petits_. Integram famem ad ovum afferre, _apporter à l’œuf un

appétit entier_, _c. à d._, _se mettre à table avec un grand appétit_:

quoniam apud Romanos ova primum apponebantur. Ovum ovo tam simile _vel_

similius non est, de rebus simillimis, _se ressembler comme deux gouttes

d’eau_ (PROV.).

P

PĀBŬLUM, i, n. _Nourriture_, _aliment_; _patûre_, _fourrage_. SYN.

Pastio. EPITH. Naturale, pingue. USUS: Consideratio naturæ pabulum

animi, _l’étude de la nature est l’aliment de nos âmes_. Pabuli a terra

procreati ubertas _vel_ tenuitas. Magna est hoc anno pabuli copia.

Frumenta in pabulum missa.

PĀBŪLĀTĬO, ōnis, f. _Fourrage_, _action d’aller au fourrage_,

_fourrager_. USUS: Hostes pabulatione prohibere.

PĀBŬLĀTOR, ōris, m. _Fourrageur_. USUS: Missi pabulatores.

PABŬLOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Fourrager_, _aller au fourrage_.

SYN. Pabulum quæro. USUS: Pabulandi causa, pabulatum missa cohors.

PĀCĀTUS, a, um, _Pacifié_; _calme_, _paisible_, _tranquille_. SYN.

Quietus, tranquillus.

PĀCĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Pacification_, _traité de paix_; _accommodement_.

USUS: Ne te in hanc pacificationem interposueris, _ne vous interposez

point dans cette réconciliation_. Cf. Conditio.

PĀCĬFĬCĀTOR, ōris, m. _Pacificateur_. SYN. Qui pacem facit.

PĂCĬFĬCĀTŌRĬUS, a, um. _Qui doit rétablir_, _négocier la paix_. USUS:

Legatio pacificatoria.

PĀCĬFĬCUS, a, um, _Qui aime la paix_, _pacifique_. SYN. Quietus.

PĂCISCOR, ĕris, pactus sum, cisci, d. n. et a. _Faire un traité_,

_une convention avec qqn_, _s’arranger_, _convenir de_. SYN. Pango,

depaciscor, pactum _vel_ pactionem facio, pactionem cum aliquo confio,

pactionem _vel_ fœdus facio, fœdus cum aliquo ferio. ADV. Inique. USUS:

Pacisci sibi præmium, mercedem ab aliquo, _convenir avec qqn d’un

salaire, d’une récompense_. Cf. Pactum, Pactio.

PĀCO, as, avi, atum, are, a. _Pacifier_. SYN. In tranquillum redigo,

sedo, pacatum reddo. PHRAS. Nondum penitus pacati erant hi populi, _ces

peuples n’étaient pas encore entièrement pacifiés_. Populorum istorum

animi mentesque a superiore bello nondum resederant; nondum quiescebant,

acquiescebant, conquiescebant populorum istorum feroces animi; nondum

penitus illorum turbæ, ac seditiones compressæ erant ac cohibitæ. Cf.

Tranquillus. USUS: Civitates pacatæ. Cf. Concilio, Conjungo, Amicitiam

redintegrare.

PACTĬO, ōnis, f. _Convention_, _accord_, _accommodement_, _traité_. SYN.

Pactum, conventum, conditio, fœdus. EPITH. Nefariæ, bellicæ, hostiles,

iniquæ, non modo publicæ verum etiam privatæ oratorum. USUS: Ad pactionem

venire, adire, accedere, _en venir à un accommodement_. Pactionem

conflare cum aliquo, facere, conficere, _faire une convention avec qqn_.

Pactione aliquem sibi obstringere, obligare, _s’unir, s’attacher qqn par

un traité_. In pactione manere, _être fidèle à sa parole_. A pactione

recedere, _manquer aux traités, aux conventions_. Pactio verborum,

_formule déterminée_, _terme d’une convention_.

PACTOR, ŏris, m. _Négociateur_, _médiateur_. USUS: Societatis pactores.

PACTUM, i, n. _Traité_, _accord_, _pacte_, _contrat_. SYN. Pactio,

conventum, conventio, decisio, conditio. PHRAS. Quæ e pacto tibi debeo,

fideliter præstabo, _j’accomplirai fidèlement ce qui a été stipulé dans

nos conventions_. De quibus inter nos convenit, qua pactione obstrictus

teneor, qua conditione tecum pepigi, decidi, integre et summa fide a

me servabitur. Stabo conventis, pactis; a pacto et constituto pretio

non recedam; quod inter nos pactum, transactum, decisum est, præstabo.

Cf. Pactio. USUS: Pacta conventa, stipulationes. Pacta et promissa

nec vi, nec malo dolo facta, præstanda et servanda sunt. Pacto stare.

In conditione atque pacto manere. Nescio, quo pacto fiat, _je ne sais

comment il se fait_...

PÆDĂGŌGUS, i, m. _Gouverneur_, _précepteur_, _maître_. SYN. Pueri custos.

PHRAS. Est pædagogus illius, _il est son gouverneur_. Ejus moribus

regendis aut formandis præfectus est; pueritiam ejus format; hunc

moderatorem pueritiæ suæ habet.

PĀGĀNUS, a, um, _De village_, _de campagne_; subst. _Paysan_,

_villageois_. USUS: Nullum est hac in urbe collegium, nulli pagani,

nulli montani. (Paganus, _païen_, _gentil_. VULG.), Latine: Priscæ

superstitionis sectator falsorum numinum cultor.

PĀGELLA, æ, f. _Feuille de papier_. Sed quid ago? Non imitor λακωνισμόν

tuum, altera jam pagella procedit.

PĀGĬNA, æ, f. _Feuille écrite_, _page_, _feuillet_; _livre_, _lettre_.

EPITH. Extrema, postrema, prior. USUS: Quasi in extrema pagina.

Meam parcimoniam hujus paginæ contractio significat. Pagina tua me

perturbavit, magnæ molestiæ fuit.

PĀGUS, i, m. _Village_, _bourg_, _bourgade_. SYN. Villa. USUS: Pagorum et

vicinitatum omnium collegium. In Gallia non solum in omnibus civitatibus

atque in omnibus pagis partibusque, sed pæne etiam in singulis domibus

factiones sunt.

PĀLA, æ, f. _Bêche_; _chaton de bague qui contient une pierre_. SYN.

Annuli pars latior, cui gemma inseritur aut signum insculpitur. USUS:

Quum palam ejus annuli ad palmam converterat, _quand il avait tourné à

l’intérieur de la main le chaton de cet anneau_.

PĂLÆSTRA, æ, f. _Lieu public où l’on s’exerçait à la lutte_; _école

d’éloquence_, _académie_. SYN. Gymnasium. USUS: Palæstræ dare operam.

Isthuc palæstræ multum habet et olei. Numerus oratorius serius aliquanto

notatus et cognitus, quasi quamdam palæstram et extrema lineamenta

orationi attulit, _le nombre oratoire signalé et connu un peu plus tard

est venu donner à la parole comme le cachet de l’art et le fini des

formes_. Sine nitore ac palæstra, _sans ornement_, _sans élégance_. Cf.

Schola.

PĂLÆSTRĬCĒ, _En lutteur_, _à la manière des lutteurs_. SYN. Palæstritarum

more.

PĂLÆSTRĪTA, æ, m. _Maître de palestre_.

PĂLAM, _Publiquement_, _en public_, _ouvertement_. SYN. Manifeste,

aperte, in conspectu omnium; in oculis omnium; in ore atque oculis

omnium; sub oculis; inspectantibus omnibus; luce et palam. )( Clam, ex

occulto et insidiis. USUS: Luce et palam, in foro. Nondum palam factum

erat scelus. Cf. Conspectus, Præsens.

PĂLĀTĬUM, ĭi, n. _Palais_, _demeure impériale ou royale_. USUS: Descendit

de palatio.

PĂLĀTUM, i, n. _Le palais_, _organe du goût_. SYN. Pars oris interior,

in qua sensus est gustatus. EPITH. Extremum, infimum, varium. USUS:

Voluptas, quæ palato percipitur. Non sequitur, ut cui cor sapit, ei non

sapiat palatum, _la délicatesse de l’âme n’empêche pas celle du palais_.

PĂLĔA, æ, f. _Paille_. USUS: Paleam aurumve portet navis, ad bene

gubernandum nihil interest.

PĂLIMPSESTUS, i, m. _Palimpseste, parchemin dont on a gratté la première

écriture pour y écrire de nouveau_. USUS: Laudo, quod in palimpsesto

scripseris, in chartula mallem.

PĂLĪNŌDĬA, æ, f. _Palinodie_. SYN. Retractatio. PHRAS. Palinodiam

cecinit, _il a chanté la palinodie, il s’est rétracté_. Retexuit

orationem suam; juravit, nolle esse dicta, quæ in me protulisset; non

difficulter permotus est ad receptum pertinacis sententiæ; ea, quæ in me

jecerat, ut indicta esse voluit; revocavit omnia, quæ intemperanti lingua

in me offuderat. USUS: Palinodia subturpicula mihi esse videbatur.

PALLA, æ, f. _Palla_, _mantille de femme_. Vestis muliebris genus.

PALLĂDĬUM, ĭi, n. _Le Palladium_, _statue de Pallas_. SYN. Signum

Palladis. USUS: Libros ex medio incendio velut Palladium sustulit.

PALLĔO, es, ŭi, ere, n. _Pâlir_. SYN. Expallesco, exalbesco. PHRAS.

Palluit ad conspectum militis, _à la vue du soldat, il pâlit_. Pallor

homini suffusus est, et totum corpus vitalis color reliquit; exspiranti

similis fuit; oris exsanguis notas pallor confuderat; exsanguis ac

pallore deformis constitit ad conspectum militis. USUS: Sudat, pallet,

erubescit, titubat.

PALLĬĀTUS, a, um, _Vêtu d’un pallium_, _d’un manteau à la grecque_. USUS:

Græcus judex modo palliatus, modo togatus, _tantôt en pallium_, _tantôt

en toge_.

PALLĬDUS, a, um, _Pâle_; _moisi_. USUS: Pallido cortice arbor.

PALLĬŎLUM, i, n. _Petit manteau grec_. EPITH. Sordidum. USUS: Sæpe est

sub palliolo sordido magna sapientia.

PALLĬUM, ĭi, n. _Manteau grec_. SYN. Amiculum vestibus injici solitum,

quod Græcorum proprium fuit, ut toga Romanorum. EPITH. Aptum ad omne

tempus, laneum, purpureum. USUS: Pallium in collum conjicere; onerare

humerum pallio, _jeter le manteau sur les épaules_. Pallium alicui

detrahere. Pallio tegere. Iste cum pallio purpureo. Colligere pallium,

_retrousser le manteau_.

PALLOR, ōris, m. _Pâleur_; _crainte_, _frayeur_. USUS: Terrorem pallor

et dentium crepitus consequitur. Magno cum tremore et pallore aliquid

dicere; pallorem traho, contraho, in pallorem verti; pallore infici. Cf.

Palleo.

PALMA, æ, f. _La paume de la main, palme, victoire, etc._ SYN. Manus pars

interior; victoria, principatus. PHRAS. Ille de omnibus palmam tulit,

_il a vaincu tout le monde_. Palmam retulit; omnibus palmam eripuit. Cf.

Supero, Vinco. USUS: 1. Dialectica pugno, Rhetorica palmæ similis est,

_la dialectique ressemble au poing et l’éloquence à la main ouverte_.

Aliquem palma concutere, _souffleter qqn_. 2. Arbor palma, _palmier_.

EPITH. Lemniscata, procera et tenera, urbana. Palmæ agrestes, multæ,

plurimæ. Palma nobilissima illa arbor, nulli cedit ponderi, sed contra

assurgit, et reluctatur. 3. TRANSL. Victoria, _victoire_, _triomphe_,

_palme_. Eloquentiæ palmam alicui dare, deferre. Palmam alicui dubiam

facere.

PALMĀRIS, e, gen. com. _Grand d’une palme_; _qui mérite la palme_,

_le prix_. USUS: Statua palmaris, _statue remarquable_. Palmaris illa

philosophorum sententia.

PALMĀRĬUS, a, um, _De palmier_; subst. _Chef-d’œuvre_. USUS: Id est,

quod palmarium puto: me reperisse, etc., _mais, mon chef-d’œuvre, c’est

de_....

PALMUS, i, m. _Palme_, _mesure de longueur de douze pouces_. Mensuræ

genus.

PĀLOR, aris, atus sum, ari, d. _Errer_, _se disperser_. SYN. Vagor,

dispergor. USUS: Vagi per agros palantur milites. Exercitus per silvas

fuga palatus. Cf. Vagor, Erro.

PALPĔBRÆ, ārum, f. pl. _Paupières_. SYN. Tegumenta oculorum mollissima.

EPITH. Resectæ.

PALPĬTO, as, avi, atum, are, n. _Trembler_, _remuer_, _palpiter_. SYN.

Tremore concutior. USUS: Cor animantis evulsum ita mobiliter palpitabit.

Cf. Trepido.

PALPO, as, avi, atum, are, a. et PALPOR, aris, atus sum, ari, d.

_Palper_, _toucher_, _flatter_, _caresser avec la main_. SYN. Adulor,

blandior, assentor. ADV. Plane. USUS: Palpari aliquem.

PALPUM, i, n. _Caresse_, _flatterie_. SYN. Blanditiæ. USUS: Palpum alicui

obtrudere. Aliquem palpo percutere, _amadouer qqn_. Cf. Adulor.

PĂLŪDĀMENTUM, i, n. _Manteau de guerre_, _manteau militaire_. SYN.

Insigne et ornamentum militaire, præcipue imperatorum.

PĂLŪDĀTUS, a, um, _Vêtu d’un manteau militaire_. SYN. Paludamento ornatus.

1. PĀLUS, i, m. _Pieu_, _poteau_. SYN. Lignum in terra infixum, depactum.

USUS: Damnati producuntur, ad palum alligantur.

2. PĂLUS, ūdis; gen. pl. paludum, f. _Marais_, _marécage_. USUS: Paludes

siccare. E paludibus emersit.

PĂLUSTRIS, e, gen. com. _Marécageux_. USUS: Locus palustris.

PAMPĬNUS, i, m. _Pampre_, _pousse et feuillage de la vigne_. SYN. Folium

vitis. USUS: Uva vestita pampinis nimios solis defendit ardores.

PANCHRESTUS, a, um, _Bon à tout_, _entièrement bon_. USUS: Panchrestum

medicamentum, _panacée_, _remède universel_.

PANDĬCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. _S’étendre_, _s’allonger en

bâillant_. USUS: Oscitans pandiculatur.

PANDO, is, pandi, passum, ere, a. _Étendre_, _déployer_. SYN. Aperio.

ADV. Longe se, late se. USUS: Orationis vela pandere. Passis velis

provehi. Cf. Aperio.

PĂNĒGYRĬCUS, i, m. _Panégyrique_. SYN. Laudatio _sive_ oratio et concio

in conventu habita.

PĂNĒGYRIS, is, f. _Assemblée générale du peuple pour une fête populaire_.

SYN. Solemnis et publicus conventus _seu_ celebritas. USUS: Erat illo

ipso die nundinarum Panegyris.

PANGO, is, panxi et pĕpĭgi, pactum, ere, a. _Enfoncer_, _établir_;

_fixer_, _stipuler_. SYN. Figo, defigo; compono, condo, scribo. USUS:

Carmen, societatem, pacem pangere, _faire un poëme_, _une alliance_, _la

paix_. Cf. Paciscor, Pactum.

PĀNIS, is, m. _Pain_. USUS: Pistor domi nullus, panis cibarius nullus,

nulla cella.

PANNŌSUS, a, um, _Déguenillé_, _couvert de haillons_. SYN. Pannis

obsitus, male vestitus, sordidatus.

PANNUS, i, m. _Morceau d’étoffe_; _méchants vêtements_. USUS: Pannis

annisque obsitus, _chargé d’années et de haillons_.

PANTHĒRA, æ, f. _Panthère_, _animal_. Bestia maculosa.

PĂPĀVER, ĕris, n. _Pavot_.

PAR, pāris, omn. gen. _Égal_, _pareil sous le rapport de certaines

qualités_. SYN. Parilis, æqualis, similis; socius alicujus rei. )(

Dispar, impar. ADV. Plane, omnino, nequaquam, prope; pares absolute,

æque inter se, perfecte. PHRAS. 1. Omnibus fere rebus pares sumus, _nous

sommes égaux presque en toutes choses_. In eadem æquatione gratiæ ac

dignitatis sumus, ejusdem fortunæ consortes; in communi fortuna sumus;

maxima est inter nos æqualitas et similitudo; institutis animisque nihil

inter nos dissidemus; maxima est inter nos rerum omnium exæquatio. Omnia

prope mihi paria sunt tecum; institutis animisque summe congruimus;

æquas habemus partes; æqua fortuna utimur. 2. Par pari referam, _je vous

rendrai la pareille, je vous traiterai de la même façon_. Scito, paratam

tibi pestem, ut participes parem; ut merueris, habebis; par pari reddam.

USUS: 1. Par nobile gladiatorum. Par est, quod inter omnes æquale est,

_il y a égalité quand tous ont le même droit_. Neminem in dicendo habuit

parem. Tot hostibus pares non sumus. Hoc mihi par tecum est. 2. Decet,

æquum est, _il est convenable, juste_. Dubito, quid me facere par sit.

Cf. Similis, Æqualis.

PĂRĀBĬLIS, e, gen. com. _Qu’on se procure aisément_, _à peu de frais_.

SYN. Facilis inventu et paratu. USUS: Parabilis victus, convivium,

divitiæ.

PĂRĂDOXA, ōrum, n. pl. _Proposition paradoxale_, _paradoxe_, _principe en

apparence contraire à la raison_. USUS: Paradoxa Græci, nos admirabilia

dicamus, et contra opinionem.

PĂRĂLY̆SIS, is, f. _Paralysie des nerfs_. * SYN. Resolutio nervorum.

Parasceve, es, f. _Le Vendredi Saint_. Dies quo se pro nobis Christus

in cruce victimam obtulit. Dies redempti orbis memoria sacer; dies, quo

cœlestes iras in omne genus hominum intentas suo olim capite excepit.

Consecrata, dicata, sacrata Christo morienti dies. Funestissimus post

natos homines dies, qui salutis nostræ parenti, auctori, vindici

sanguinis pretio stetit.

PĀRĀSITUS, i, m. _Parasite, coureur de festins_. SYN. Mensarum assecla.

PĀRĀTĒ, _Avec préparation_. USUS: Sumpto spatio ad cogitandum parate

ornateque dicere.

PĀRĀTUS, a, um, _Prêt_, _disposé_; _bien armé_, _équipé_. SYN. Promptus,

expeditus, instructus, qui præsto est. )( Imparatus. ADV. Bene, bene ad

fortitudinem, jam pridem ad cædem, omnino est armatus contra fortunam

præclare. PHRAS. 1. Probe paratus et instructus adero, _j’arriverai bien

préparé et armé de toutes pièces_. Nemo me paratior, expeditior erit;

exercitatus, erectus, armatus animis adero; ita dimicationi instructus

intentusque, ita paratis compositisque rebus, ita alacri animo adero,

ut nihil in me moræ sit, ut per me non stet, quin res tota extemplo

conficiatur. Non est, ut currentem incites, ita ad omnia præsto sum.

2. Parata erunt omnia, quæ ad usum sunt necessaria, _tout ce qui sera

nécessaire à votre usage sera prêt_. Rerum omnium paratam expositamque

copiam invenies; in promptu, ad manum erunt omnia. USUS: Paratus ab

exercitu, e rebus necessariis. Ad omne facinus paratissimus, _homme

décidé à tout, qui ne reculera devant rien_. Paratus ac bene meditatus

in forum venit. Omnibus naturæ et artis præsidiis ad dicendum paratus,

_préparé à la parole par tous les dons de la nature et tous les secours

de l’art_. Expedito nobis homine et parato opus est, _il nous faut un

homme actif et décidé_. Cf. Expeditus.

PARCĒ, _Avec économie_; _modérément_. SYN. Restricte, sobrie, parum,

continenter.

PARCĬMŌNĬA _vel_ PARSĬMŌNĬA, æ, f. _Économie_, _épargne_. SYN.

Frugalitas, moderatio, mediocritas sumptuum. EPITH. Rustica atque

inculta, summa, apta. USUS: Parcimonia rem tueri; parcimonia et

diligentia res familiaris conservatur et augetur, _un patrimoine se

conserve par l’ordre et l’économie_. Cf. Parcus.

PARCO, is, pĕperci, parcĭtum et parsum, ere, n., _nonnunquam_ a.

_Épargner_, _ménager_; _n’être pas prodigue de_. SYN. Ignosco, remitto,

condono, veniam do, impunitatem do, impunitum scelus fero; tempero. )(

Perdo, spolio. ADV. Gratis alicui, omnino, non parum valetudini. PHRAS.

1. Dignus es ut tibi parcatur, _vous méritez qu’on vous épargne_. Veniam,

impunitatem mereris; dignus es venia, impunitate; dignus es, ut tibi

condonetur, remittatur, ignoscatur, venia detur, delicti gratia fiat,

ut ad hanc culpam conniveatur, ut impune feras, ut id delictum impune

abeat. 2. Templis tamen parcebat hostis, _cependant l’ennemi épargnait

les temples_. Templis tamen temperatum; ira belli a templis abstinuit;

a templis tamen manum hostis abstinuit. 3. Nobis plane non parcitur,

_on ne nous épargne pas du tout_. Nihil aut laxamenti aut veniæ habemus;

nihil laxamenti datur nobis; nulla nobis a labore vacatio datur,

conceditur; otii nobis a labore nihil datur. USUS: Non parcam operæ, _je

n’épargnerai pas ma peine_. Mihi, quæso, parce, ac dignitati meæ. Hic nec

suæ unquam, nec alienæ pudicitiæ pepercit. Cf. Venia, Impunitas, Indulgeo.

PARCUS, a, um, _Économe_; _avare_, _chiche_. SYN. Parvo contentus,

frugalis, attentus ad rem. )( Prodigus, luxuriosus. PHRAS. Parcus es

nimium, _vous êtes trop économe_. Nimium attentus ad rem es; durus,

difficilis, tenax es; restrictior ad largiendum, ac prope rusticana

quadam parcimonia es; attentior ad rem es, quam sat est; maximum vectigal

in parcimonia reponis; parce nimium sumptum facis; parcimonia illa tua

non longe abest a sordibus et malignitate; in faciendo sumptu parcus es

et restrictus; sumptui parcis, sed restricte nimium ac pene sordide. Cf.

Avarus, Sordidus. USUS: Parcus pater et tenax, _père avare et dur à la

détente_.

PĂRENS, entis, omn. gen, _Le père_, _la mère_; _au pl._: _Les parents_,

_les auteurs de nos jours_. SYN. Pater _aut_ mater, procreatores. EPITH.

Antiquior, antiquissima, sanctissima, bonus et liberalis, communis

omnium, grandis natu, iners, impurus atque improbus, justus, optime

meritus, miserrimus, optimus, mitissimus. Parentes cari, carissimi,

humiles, miseri, multi, perpetui. USUS: Parentes non alere, nefarium

est. Parentes, propter quos suavissimam hanc lucem aspeximus, carissimos

habere debemus. Me sicut alterum parentem diligit et observat. Horum ego

operum parens et effector sum, _c’est moi qui suis le créateur, l’artisan

de ces ouvrages_.

PĀRENTĀLĬA, ĭum, n. pl. _Parentales_, _fêtes funèbres en l’honneur des

morts de la famille_. SYN. Justa et convivia funebria.

PĀRENTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Célébrer une cérémonie funèbre

pour ses père et mère_; _offrir un sacrifice solennel en l’honneur

d’un mort_. SYN. Justa solvo, facio, perago, funus facio. USUS: Alicui

parentare.

PĀRĔO, es, ŭi, ere, n. * _Obéir_, _être docile_, _suivre_. SYN. Obedio,

obtempero, dicto audiens sum, morem gero. )( Impero. ADV. Diligentissime,

moleste, occultissime, proxime legi. PHRAS. Parere tandem coactus est,

_il fut enfin forcé d’obéir_. Jugum tandem accepit; frenum recepit;

frenum accepit, in potestate, in auctoritate senatus futurum se recepit;

imperata facturum, in officio futurum se recepit. Cf. Obedio. USUS:

Dolori, iracundiæ parere. Necessitati, tempori parere et servire.

Alicujus consiliis, cupiditati suæ parere, _céder à ses passions_.

PĀRĬES, ĕtis, m. _Mur_, _muraille_; _clôture_. SYN. Murus, maceria. USUS:

Parietem ducere, vestire, dealbare. Parietem perfodere, disturbare. Nihil

nihil intra parietes meos tutum, nihil insidiis vacuum video. Parietum

præsidio a furore hominis me tutatus sum. Utrosque parietes linere,

_ménager la chèvre et le chou, flatter les deux partis_. Duos parietes de

eadem fidelia dealbare, _blanchir deux murs avec l’enduit du même pot_,

_c. à d._, _faire d’une pierre deux coups_ (PROV.).

PĂRĬĔTĬNÆ, ārum, f. pl. _Vieux murs délabrés_, _ruines_, _décombres_.

SYN. Parietum rudera, reliquiæ. Cf. Ruina.

PĀRĬLIS, e, gen. com. _Pareil_, _semblable_, _égal_. SYN. Par, similis.

USUS: Parilis ætas, vox, honor.

PĀRĬO, is, pĕpĕri, partum, ere, a. _Enfanter_; _produire_, _créer_,

_inventer_. SYN. Partum edo, partum enitor, partum facio, partu levor.

TRANSL. Gigno, profero, procreo. ADV. Aliquando. USUS: Factis sibi

maximam gloriam peperit. Voluptatem, ægritudinem ea res mihi maximam

peperit. Fruges, quas terra parit et procreat. Cf. Causa.

PĀRĬTER, _Également_; _en même temps_, _ensemble_. SYN. Similiter,

æqualiter, æque simul, vicissim. USUS: Crescunt pariter et decrescunt cum

luna conchylia, _les animaux à coquille croissent et décroissent en même

temps que la lune_. Pariter cum vita sensus abit. Pariter æqualiterque

inter se amare. Ille mecum pariter moleste fert.

PARMA, æ, f. _Petit bouclier rond à l’usage de l’infanterie légère_. *

SYN. Breve scutum peditum.

PĀRO, as, avi, atum, are, a. _Préparer_, _apprêter_, _disposer_,

_arranger_, _soigner_, _mettre en état_. SYN. Comparo, apparo, orno,

adorno, instruo, instituo, molior, viam munio. ADV. Repente, sensim

omnia, turpissime eloquentiam, utrobique hospitium. Acerrime bellum,

diligenter, melius, publice convivia. PHRAS. Parat se ad iter, _il se

prépare à un voyage_. Ad iter accingitur, itineri se accingit; itineris

apparatu distinetur; ad iter se comparat; iter adornat; in procinctu

stat. Cf. Instituo, instruo, comparo. USUS: Instruere et parare

convivium. Huc te para.

PARŌCHUS, i, m. _Fournisseur des officiers publics en voyage_. SYN.

Publicus minister curatorque, qui peregrinis publico nomine necessaria

procurat. EPITH. Publicus. Parochus, _curé_. Curio sacer. (Parochia,

VULG.), rectius: Parœcia, _paroisse_.

PARRĬCĪDA, æ, m. _Parricide_, _meurtrier de son père ou de sa mère_;

_assassin en général_. SYN. Parentis interfector. EPITH. Certissimus

patriæ, importunus, impius, impurissimus, teterrimus, audacissimus.

USUS: Majores nostri parricidas insui voluerunt in culeum vivos atque

in flumen dejici, _nos pères ont voulu que les parricides fussent cousus

vivants dans un sac et jetés dans la fleuve_.

PARRĬCĪDĬUM, ĭi, n. _Parricide_, _meurtre d’un père ou d’une mère_;

_crime de rebellion_, _de haute trahison_. EPITH. Fœdissimum, fraternum,

manifestum, nefarium, familiare. USUS: Nefario se patriæ parricidio

obstrinxit.

PARS, artis, f. _Partie_, _portion_; _parti_, _cause_, _faction_.

SYN. Portio, membrum; species, forma; factio, secta. EPITH. Absoluta

et assumptiva, negotialis, alicujus vitæ adversa, æqualis aut altero

tanto major, dimidia, diversa et dissimilis, exigua, extrema, gravior,

honestior, inchoata, inferior, interior, interna, vehemens, intima urbis,

læva. )( Dextra. Laudabilis orationis, lenissima animi, levissima,

libera, magna honorum, urbis, noctis, maxime ægra et prope deposita

reipubl., maritima provinciæ, necessaria, optima, princeps rationis

et intelligentiæ, turpis calamitosaque, vitæ tenuissima, contraria.

Partes certæ, cæteræ, communes, generales constitutionis, honestiores

corporis, præcipuæ, primæ, posteriores, priores, similes principio, sui

similes, singulæ, sinistræ, superæ, superiores, ultimæ, utiles. PHRAS.

1. Pompeii partes contra Cæsarem secutus est, _il suivit le parti de

Pompée contre César_. Pompeii partes fovit; in Pompeii partibus stetit;

Pompeii partibus studebat, favebat; Pompeianarum partium erat; a Pompeio

stetit; cum Pompeio stetit ac sensit; ad causam Pompeii se acclinabat;

ad Pompeii rationes se adjunxit; suas cum Pompeii rationibus conjunctas

habuit; Pompeii partibus infectus est. 2. Nulli partium est addictus,

_il n’est attaché à aucun parti_. Integrum se servat; nullis partium

studiis infectus est; nullarum partium est; inter utramque partem

medius manet. Cf. Neuter. USUS: 1. Genus est, quod plures amplectitur

partes. 2. Membrum, portio, _partie_, _portion_. In partem prædæ vocare,

venire. Patrimonii partem legare, dare; partem prædæ exigere, condonare,

remittere. 3. Regio, locus, _partie de la terre, région, contrée (au

pluriel)_. Ab orientis partibus advenit. Multas in his partibus copias

censemus. 4. Officium, munus, _rôle_, _fonction_, _mission_, _ministère_.

Videntur etiam hic aliquæ meæ partes. Personam aliquam et partes sibi

deposcere. Alicui imponere, dare partes gerendæ rei. Has ego partes

volens suscepi, sumpsi; volens sustineo, ago, habeo, obtineo. 5. Factio,

secta, _parti_, _cause_, _faction_. Cæsaris partes deserere, oppugnare.

Partes senatus sequi. Nullius partis esse. 6. Magnam partem, _une

grande partie_. Magnam partem tui consulatus abfui. Majorem diei partem

desideo. Magnam partem tuis rebus occupor. Noctis magnam partem vigilavi.

7. Primas, secundas, tertias partes alicui dare, id est primum, etc.

locum, gradum, laudem, _donner à qqn le premier, le second rang_. Primas

alicui dare, cedere, tribuere, concedere (_scil._ partes). Hortensius

facile primas tenebat, ferebat (_scil._ partes). 8. In utramque, in

optimam partem, etc. Multa mihi in utramque partem occurrunt. Magna vis

est fortunæ in utramque partem, _la fortune a une grande influence dans

les deux sens_. Hæc accipias in optimam partem, _en bonne part_. In eam

partem decretum factum est. In eam partem potius peccant, quæ cautior

est. Pro virili parte, _selon les forces ou le devoir de chaque homme_.

Pro illa tenui infirmaque parte rempublicam defendi. Ex magna parte, ex

aliqua parte assentior, _en grande partie_, _en quelque partie_. In omnes

partes intentus, _sous tous les rapports_, _dans tous les cas_. Ab omni

parte beatus, _sous tous les rapports_. Ex omnibus partibus, _sous tous

les rapports_, _à tous égards_, _de tout point_.

PARTĬCEPS, ĭpis, omn. gen. _Qui prend part_, _qui participe à_. SYN.

Consors, socius, non expers. )( Expers, carens. ADV. Maxime. PHRAS. 1.

Fac me participem tuarum laudum, _fais moi participer à ta gloire_. In

societatem me tuarum laudum admitte, adscribe, venire patere; ne me

expertem tuarum laudum sinas; partem aliquam tuæ gloriæ in me deriva,

transmove; in partem me tuorum decorum voca; consocia, participa mecum

tuas laudes; socium me tuarum laudum adjunge, adscribe; patere, ut

aliquid ex ista laude mihi decerpam; in societatem laudum tuarum me

quoque accipe. 2. Participes sceleris, pœnæ quoque participes sint, _que

les complices du crime participent aussi au châtiment_. Eodem scelere

contacti, in parte quoque pœnæ sint; sceleris contagione violati in

partem etiam pœnæ vocentur; qui se sceleris contagione contaminaverunt,

iis æqua etiam societas pœnæ sit; socii culpæ, socii etiam pœnæ sint.

USUS: Homo mentis et rationis particeps. Hujus consilii ego et particeps

et adjutor fui. Cf. Socius.

PARTĬCĬPO, as, avi, atum, are, a. et n. _Participer et faire participer_.

SYN. Impertior, communico, participem facio; _item_: Particeps fio,

partem capio, fructum capio, aliquid decerpo. PHRAS. Prædam mecum

participa, _prends part avec moi au butin_. Partem prædæ mecum communica;

effice, ut in parte prædæ sim; ut de tua præda _vel_ prædam participem;

ut prædæ partem capiam; ut in partem prædæ veniam. Cf. Particeps,

Communico. USUS: Parem pestem participabit.

PARTĬCŬLA, æ, f. _Petite partie_, _parcelle_, _fragment_. SYN. Articulus,

appendicula. EPITH. Parva urbis; breviores, longiores, imminutæ, impares,

æquales, minimæ, similes inter se, tenuissimæ. USUS: Omne animal quasi

mundi particula est. Particulam tuarum litterarum legi. Hæc particula

tantum est scelerum tuorum, _ceci n’est qu’un faible échantillon de tes

crimes_.

PARTĬCŬLĀTIM, _Par morceaux_, _en détail_. SYN. Articulatim, membratim,

singillatim. USUS: Multum refert, summatim an particulatim hæc narrentur.

PARTIM, _En partie_. SYN. Ex parte quadam. USUS: Eorum partim in pompa,

partim in acie illustres fuere. Ex quibus partim tecum sentiebant, partim

adversabantur.

PARTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. _Partager_, _diviser_. SYN. Divido,

portionem facio, communico. ADV. Æqualiter, noviter, commode, paulo

secus. USUS: Bona sua cum sociis partiri. Cf. Divido.

PARTĪTĒ, _En divisant_, _clairement_, _méthodiquement_. SYN. Distribute,

distincte, ordinate.

PARTĬTĬO, ōnis, f. _Partage_, _répartition_, _division_, _distribution_,

_classification_. SYN. Divisio. EPITH. Æquabilis, commodior, generalis,

iniqua, utilis, utilior et aptior, ad bene beateque vivendum. USUS:

Partitio bonorum, urbis, Italiæ, ærarii. Mihi pecunia e participatione

debetur.

PARTĪTOR, ōris, m. _Celui qui fait les parts_, _distributeur_,

_répartiteur_. USUS: Non te custodem ad continendas, sed partitorem ad

partiendas merces missum putato.

PARTŬRĬO, is, ĭi _vel_ īvi, ire, n. _Être en travail_, _en couches_. SYN.

E dolore partus laboro, enitor. ADV. Jamdiu. USUS: Utinam aliquando dolor

populi Romani pariat, quod jam diu parturit! _Puisse la douleur du peuple

romain donner une prompte explosion à la vengeance, dès longtemps amassée

dans tous les cœurs!_

PARTŬS, ūs, m. _Accouchement_; _fruit_, _enfant_. USUS: 1. Luna sole

illuminata graviditates et partus affert. Jam appropinquat, instat

partus. Partu levari. 2. Fetus. Partum herbis et medicamentis abigere.

Aureus matris suæ partus.

PĂRUM, _Peu_, _trop peu_, _pas assez_. SYN. Perparum, minimum, parce,

maligne, modice, leviter, restricte. PHRAS. Parum diligens est, _il

est peu diligent_. Parce, timide et molliter laborem aggreditur; tenui

diligentia est et prope nulla; si punctum temporis laboret, emori se

autumat. Cf. Piger. USUS: Sunt hæc parum firma. Parum abfuit, quin, etc.

Violare parum habuit, atrocissimis suppliciis affecit, _il ne se contenta

pas de le maltraiter, il lui fit subir les plus cruels supplices_.

PĂRUMPER, _Un petit moment_, _quelque temps_, _un instant_. SYN.

Paulisper, tantisper, aliquantum, ad breve tempus, ad punctum temporis,

ad exigui brevitatem temporis, paulum, tantulum, perpaulum. USUS: Abduco

parumper animum a molestiis.

PARVĬTAS, ātis, f. _Petitesse_.

PARVŬLUS, a, um, _Tout petit_. SYN. Pusillus, perparvulus.

PARVUS, a, um, _Petit_, _faible_, _peu important_. SYN. Pusillus,

exiguus, modicus; brevis, angustus, tenuis, minutus, modica magnitudine.

)( Magnus. ADV. Admodum. PHRAS. Parvum est beneficium, _le bienfait est

peu important_. Exile, tenue, leve et contemptum munus est; perexiguum,

pertenue, minutum munus est; propter suam exiguitatem et parvitatem vix

memoratu dignum. USUS: Parva exigui temporis usura. Parvo contentus esse

possum.

Pascha, tis, n. _La fête de Pâques_, _la Pâque_. PHRAS. Dies, qui Christo

post devictam mortem gloriosissimus illuxit; quo memoria redeuntis

in vitam Christi Servatoris nostri recolitur ac celebratur; princeps

anni dies; quo victor ab inferis Christus ad vitam immortalem rediit.

Augustissimum anni tempus sanctisque gaudiis refertissimum, quo Christi

de morte inferisque triumphantis memoria per orbem terrarum celebratur.

PASCO, is, pāvi, pastum, ere, a. _Faire paître_, _mener paître_. ADV.

Bene satis. USUS: Pascere equos, greges, sues. TRANSL. Oculos cruciatu

pascere; animum picturis. Pasci, delectari, perfrui pacis fructibus.

PASCŬA, ōrum, n. pl. _Pâturage_. EPITH. Læta, herbosa. USUS: Utrum tandem

hanc silvam in relictis possessionibus, an in censorum pascuis invenisti?

PASSER, ĕris, m. _Moineau_, _passereau_. USUS: Ex passeribus augurari.

PASSIM, _Çà et là_, _de côté et d’autre_, _partout_; _sans ordre_, _à la

débandade_. SYN. Undique, ubique, disperse, sine ordine. USUS: Passim per

forum volitare. Aves huc illuc passim vagantes.

Passio Domini, _La Passion de N. Seigneur JÉSUS-CHRIST_. Historia

Servatoris nostra causa cruciatus ac mortem passi. Acerbissimos Christi

Servatoris nostri cruciatus mortemque pro genere humano obitam;

funestissimam dolorum ac cruciatuum, quos Christus nostra causa pertulit,

perpessionem grata recordatione recolere; in Christi acerbissimus

tormentis, cruciatibus ac morte cogitationem defigere. De Christi acerbis

cruciatibus et excessu; de funestissima Servatoris nostri cæde ad populum

verba facere, _prêcher la passion de J.-C._ Creaturæ etiam rationis

expertes Passionem Domini luxerunt, _toutes les créatures, même privées

de raison, pleurèrent la mort du Seigneur_. Mutæ quoque res, et sensibus

orbatæ mortem Christi luxerunt. Dies in noctem concessit; elementa

turbata sunt, saxa, quasi doloris vim non ferentia crepuere, tumulis

apertis cadavera redeuntibus animis jam olim efflatis prodiere. Rectore

suo ac Domino sic agitato, concusso, raptato, tota tellus cohorruit atque

contremuit, petræ dissiluerunt, tenebræ terris incubuerunt, sol caligine

obtectus, velum templi disruptum est.

PASSŬS, ūs, m. _Enjambée_, _pas_, _marche_. SYN. Gradus, gressus. EPITH.

Perpauculi. USUS: Disjunctissimas terras passibus peragrare. Urbs aberat

mille passus.

PASTĬO, ōnis, f. _Action de faire paître, de nourrir les bestiaux_;

_pâturage_. SYN. Pastus, pabulum. USUS: Alia regio fertilior est

magnitudine pastionis.

PASTOR, ōris, m. _Pasteur_, _berger_. SYN. Pecoris magister, ut:

bubulcus, subulcus, opilio.

PASTŌRĀLIS, e, gen. com. _De pasteur_, _pastoral_. SYN. Pastoritius.

PASTŌRĬTĬUS, a, um, _De pasteur_, _pastoral_. USUS: Pastoritius cantus.

PASTŬS, ūs, m. _Nourriture, pâture des animaux_. SYN. Pastio, locus

pascuus; cibus. EPITH. Aptus, ferus, immoderatus, præsens, suavissimus;

diversi, novi oratorum, tetri, varii, abundantes, veteres oratorum. USUS:

Pastum natura large animantibus comparavit. Animantia inquirunt pastum et

latibula, _cherchent leur nourriture et leur retraite_. Partes corporis

ad pastum capessendum et conficiendum. Oblectatio industriæ, suavissimus

animorum pastus, _qui est le plus doux aliment des âmes_.

PĂTĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Ouvrir_; _découvrir_, _révéler_,

_manifester_. SYN. In lucem profero, divulgo, aperio. USUS: Hostibus

portam patefacere. Is et scelerum indicia ostendit, et periculorum signa

indagavit, patefecit, protulit. Ea res fenestram ad omnem nequitiam,

latam avaritiæ viam patefecit. Patefacere et illustrare veritatem. Iter

hostium internecione patefacere. Cf. Prodo, Manifesto, Aperio.

PĂTĔFACTĬO, ōnis, f. _Action découvrir, de dévoiler_. SYN. Evolutio et

explicatio rerum opertarum.

PĂTELLA, æ, f. _Plat_, _assiette_. SYN. Vas fictile, sacrificiis

faciendis aptum. EPITH. Argentea, grandis.

PĂTENTER, _Ouvertement_, _clairement_. SYN. Aperte. )( Abscondite.

PĂTĔO, es, ŭi, ere, n. _Être ouvert_. SYN. Apertus sum; constat. )(

Clausus sum. PHRAS. Patet manifesto ejus odium, _sa haine est visible,

manifeste_. Cui non apparet ejus odium? Odium hominis tenetur; odium

ejus pro inquisito et comperto est; satis exquisitum est mihi hominis

odium. USUS: 1. Patet janua. Huc tibi aditus patere non potest. Patent

hæc et in promptu sunt omnibus. Non omnibus idem cursus in cœlum patet.

2. Non negor, _être libre_, _accessible_, _abordable_. Velim, ut mihi

libri tui, reditus in gratiam, omnia mihi tua pateant. 3. Pertineo, me

extendo, _s’étendre_, _avoir de l’étendue_. Hæc ars latissime patet et ad

plurimos pertinet, _cette science est très étendue et intéresse beaucoup

de monde_. Ejus beneficia late patent. 4. Discussa est caligo, diluxit,

patet, videmus omnia. Cf. Aperio, Constat, Manifestus.

PĂTER, tris, m. _Père_. SYN. Père. SYN. Parens, genitor, procreator,

generator, sator, educator, altor. EPITH. Ærumnosus, altitonans (DEUS),

amans, amicissimus, beatior, quam, etc., blandus, certus, clarissimus,

consularis, doctus, dulcis, durus vehemensque, facilis et liberalis,

felix, ferox et arrogans, infestus, fortissimus, grandis natu; honestus,

humanissimus; carissimus, humilis, crudelis, importunus, improbus,

innocentissimus, levis, mendax, avarus, amans suorum, miser, naturalis,

negligens, dissolutus, nobilissimus, parcus ac tenax, paratus, severus,

parum splendidus, turpissimus, fidelissimus. USUS: 1. Patre natus est

sapiente, sancto, severo. Vehemens pater, durus, ferreus, qui sine causa

oderit, quem procrearat. 2. Senator, majores, conservator, _sénateur_,

_ancêtres_, _protecteur_. Patres conscripti. Patrum nostrorum ætate,

memoria. Patriæ pater.

PĂTERFĂMĬLĬAS, patrisfamilias, m. _Père de famille_. USUS: Rei familiari

tantum operæ dabat, quantum attentus et non indiligens paterfamilias.

PĂTĔRA, æ, f. _Coupe employée dans les sacrifices_. Poculi genus latum ac

patens. EPITH. Aurea, gravis, molesta. USUS: Excipere sanguinem patera.

PĂTERNUS, a, um, _De père_, _paternel_. SYN. Patrius. USUS: Paterna

necessitudo.

PĂTESCO, is, pătŭi, escere, n. _S’ouvrir_. SYN. Pateo.

PĂTHĒTĬCUS, a, um, _Pathétique_, _touchant_, _émouvant_. SYN. Genus

dicendi, quo perturbantur animi et commoventur.

PĂTĬBĬLIS, e, gen. com. _Doué de sensibilité_, _sensible_; _tolérable_,

_supportable_. USUS: Omne animal patibilem habet naturam. Dolor non

patibilis me invasit.

PĂTĬBŬLUM, i, n. _Fourche patibulaire_, _gibet_. SYN. Crux. USUS:

Patibulo affigi.

PĂTĬENS, entis, omn. gen. _Patient_, PHRAS. Patiens est admodum, _il est

très patient_. Omnes perfert injurias et acerbitates; ultima omnia animo

non solum æquo, sed magno fortique sustinet, fert; singularia sæpe edidit

patientiæ exempla, qui hilari animo dura omnia devorat, concoquit; cujus

in doloribus patientiam, in injuriis tranquillitatem, in contumeliis

moderationem omnes demirantur. USUS: Nimium patiens, lenis lentusque sum.

PĂTĬENTER, _Patiemment_, _avec résignation_. SYN. Placide, sedate,

moderate, tranquille, æquo animo, leniter ac leviter, non repugnanter,

toleranter, fortiter, constanter. USUS: Placide patienterque dolorem

ferre.

PĂTĬENTĬA, æ, f. _Patience_, _résignation_. SYN. Tolerantia. EPITH.

Expetenda, incredibilis, mira ac singularis, præclara famis ac frigoris.

USUS: Patientia honestatis causa; rerum arduarum ac difficilium

voluntaria ac diuturna perpessio. Ostendere suam patientiam famis,

frigoris; inopiæ, rerum omnium. Patientia et obsequio mitigare aliquem.

Nescio, quomodo usu obduruerit et percalluerit tua patientia. Tentare

alicujus patientiam eaque abuti. Brutus usus est incredibili patientia.

Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? _Combien de temps

encore, Catilina, abuseras-tu de notre patience?_ Levius fit patientia

quidquid corrigere est nefas, _on rend plus léger par la résignation ce

qu’on ne peut corriger_.

PĂTĬNA, æ, f. _Plat_, _poêle_. SYN. Lanx, qua dapes in mensam inferuntur.

USUS: Animus in patinis est, _son esprit est aux casseroles, il y pense;

c’est un gourmand_. (PROV.)

PĂTĬOR, ĕris, passus sum, pati, d. a. _Souffrir_, _endurer_, _supporter_.

SYN. Fero, perfero, suffero, tolero, perpetior, sustineo, subeo, haurio,

capio, permitto, sino, quiesco. ADV. Ægre, demisse, difficillime,

diutius, graviter, iniquo animo, indigne, moleste, tolerabilius

dolores, toleranter dolorem, turbulente humana. PHRAS. 1. Quis porro

ista patiatur? _Qui donc pourrait souffrir cela?_ Quis ultra perpeti

et sufferre possit? quis non stomachetur, acerbe ferat? quis in tanta

perpessione dolorum tot plagas silentio ferat? tot molestias tacitus

_vel_ silens devoret, concoquat? quis animis ista æquis toleret; quis ad

ista sileat? quis dissimulet? quis patientiam in tanta insolentia non

abrumpat? quis animo sit tam obfirmato, ut ista fortiter, fronte et vultu

nihil variato perferat? quis est animo aut tam remisso aut tam ferreo, ut

tam atroci calumnia non moveatur. 2. Non est calamitas quam passus non

esset, _il n’est point de malheur qu’il n’ait souffert_. Tentata omnibus

modis est ejus patientia; nulla est calamitas, in qua ejus patientiam

_vel_ illum fortuna non exercuisset; non est calamitas, quæ ejus aut

corpori aut fortunis non esset importata; perfunctum una calamitate, alia

rursus ac alia excepit. Cf. Fero. USUS: Non feram, non patiar, non sinam.

Non modo facile patior, sed etiam gaudeo te abire. Quantum meus pudor et

dignitas patiebatur. Non patitur se illigari negotio.

PĂTRĬA, æ, f. _Patrie_. SYN. Sedes natales, natale solum; terra parens,

altrix; patriæ solum, patrium solum. EPITH. Afflicta, cara, multo

carior, communis, deformis, germana, ingrata. PHRAS. Patriam igitur

relinquis? _Vous abandonnez donc votre patrie?_ Domestica igitur hac

sede, qua nihil jucundius, migrabis? terram hanc deseres, quæ te genuit

et aluit, quam matrem appellas? cœlum hoc, sub quo natus es et educatus,

patrium hoc solum relinques? nihil adeo te tenet solum patriæ et hæc

terra, in qua genitus es, ut migrandum tibi inde putes? ergo ratum

fixumque tibi est, hoc commune patriæ solum cum omnibus carum, tum vero

tibi dulcissimum, nescio quibus exteris regionibus posthabere? USUS: Hæc

germana mea patria est.