ĒVŎCO, as, avi, atum, are, a. _Attirer_, _inviter_; _causer_,

_produire_. SYN. Elicio, invito, excito, exsuscito. ADV. Magnopere.

USUS: Misericordiam oratione evocare. Mercede probitas evocatur. Nulla

turpitudo, nullum damnum est, quod non eliciatur et evocetur voluptate.

Cf. Voco, Provoco, Cieo.

ĒVŎLO, as, avi, atum, are, n. _S’envoler_; _s’échapper_, _s’enfuir_.

SYN. Avolo, aufugio. ADV. Altius, impune. USUS: 1. E vinculis corporis

tanquam ex carcere evolare. Evolavit jam e conspectu nostro; evolavit e

judicum severitate, ex illa judicii flamma. Tantus cursus verborum fuit,

et adeo evolavit oratio. 2. Ascendo, _s’élever_. Consultum non est, ut

ille altius evolet. 3. Vito, effugio, _fuir_, _se soustraire à_. Pœnam

vix evolabit.

ĒVŎLŪTĬO, ōnis, f. _Action de dérouler_, _lecture_. SYN. Lectio. USUS:

Poetarum, librorum evolutio.

ĒVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. _Déployer_, _dérouler_; _exposer_,

_expliquer_. SYN. Explico, expono. )( Complico, ADV. Accuratius. USUS: 1.

Hujus rei nec principium reperire, nec exitum evolvere possum. Involutam

animi sui notionem evolvere; incubantes alienis thesauris ex præda

clandestina evolvere. 2. Expendo animo, _pénétrer_. Evolvere naturam

omnium rerum. Cf. Explico.

ĒVŎMO, is, ŭi, ĭtum, ere, a. _Vomir entièrement_, _rendre_, _rejeter_.

SYN. Foras projicio, vomitu egero. ADV. Verius. USUS: Odium, virus

acerbitatis suæ in me evomuit. Evomet hanc pestem patria. Quas devorarat

pecunias, luxu evomet. Cf. Vomo.

ĒVULGO, as, avi, atum, are, a. _Divulguer_, _publier_. SYN. Vulgo, PHRAS.

Evulgare rumorem, _répandre un bruit_. Differre famam, rumorem; dissipare

sermones, rumorem; efferre alterius ineptias. Cf. Differo, Vulgo,

Divulgo. USUS: Civile jus evulgavit, _il vulgarisa le droit civil_. Cf.

Edo, Spargo, Rumor.

EVULSĬO, ōnis, f. _Action d’arracher_. USUS: Æsculapius primus dentium

evulsionem invenit.

EX, _De_. USUS: 1. Notat causam efficientem et occasionem, ex qua, a

quo, quocirca, unde. Peperit e Pamphilo. Gaudium tibi ex me præstabo.

Nunquam ex me doluisti. Ex te duplex me sollicitudo afficit. Ex lege,

ex decreto, e formula, e testamento. 2. Materiam designat, _la matière_,

_la composition_, _le mélange_. Poculum ex auro; e gemma. Simulacrum ex

ære. 3. Parti jungitur, _la cause occasionnelle_, _le motif_. Laborat e

renibus, ex oculis, capite. 4. Ad numerum, _seu_ multitudinem refertur,

_la subdivision_. Ex intimis unus. Unus ex plebe. Homo ex disertis. 5.

Ab, _de_. Ex illo scivi; ex te totum negotium pendet. 6. Post, _après_.

Diem ex die exspectare. Ex intervallo regustare litteras. Ex qua ætate,

qui exerceri solent, laudantur. 7. Propter, _à cause_. Ex Cnei litteris

te in amicitiam recipio. Ex doctrina clarus. 8. Secundum, _suivant_,

_d’après_. Hic status maxime est e natura. Vita e Philosophiæ præceptis

acta. E sua natura alios fingere. E communi hominum opinione hoc dixit.

9. Modum significat, _la manière_. Ex insidiis; ex improviso; ex

insperato hoc mihi gaudium oblatum est; ex occulto. 10. Ex animo, ex

animi sententia, _avec cœur_. 11. Ex tempore capere consilium; effutire

aliquid, _à temps_.

EXĂCERBO, as, avi, atum, are, a. _Aigrir_, _chagriner_. SYN. Irrito, ad

iracundiam provoco. USUS: Exacerbata superbia. Cf. Ira, Irrito.

EXACTĬO, ōnis, f. _Levée d’impôts_. SYN. Vectigal, tributum, pensio,

stipendium. EPITH. Acerbissima, extrema, perfecta, superior, publica.

PHRAS. Exactiones facere, _lever les impôts_. Pecunias describere;

pecunias imperare. USUS: 1. Exactio capitum et ostiorum acerbissima,

_perception odieuse de la cote personnelle et de l’impôt des portes_.

Exactio pecuniarum, nominum. 2. Expulsio, _expulsion_, _bannissement_.

Cf. Vectigal.

EXĂCŬO, is, ŭi, ăcūtum, ere, a. _Aiguiser_. SYN. Acuo, cohortor. )(

Deterreo. USUS: 1. Mucronem exacuere in jugulum reipublicæ. 2. Incito,

_stimuler_, _exciter_. Industriam alicujus, mentem hortatibus, stimulis

exacuere. Cf. Stimulo.

EXADVERSUM, _En face_. SYN. E regione, ex adverso.

EXÆDĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Construction_. SYN. Constructio, compositio.

EXÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Achever_, _mettre la dernière main_.

SYN. Ædifico. USUS: Opus institutum exædifica. Templum, navim exædificare.

EXÆQUĀTĬO, ōnis, f. _Niveau_, _égalité_. USUS: Hanc exæquationem

dignitatis non ferebat ille.

EXÆQUO, as, avi, atum, are, a. _Égaliser_, _mettre sur la même ligne_.

SYN. Æquo, æqualem _vel_ parem reddo, facio. USUS: Amici superiores se

cum inferioribus exæquare debent. Pecunia omnem dignitatem exæquat.

Pauci pluribus exæquari non possunt. Cf. Æquo, Æquiparo.

EXÆSTŬO, as, avi, atum, are, n. _S’élever en bouillonnant_. USUS: Mare

exæstuat. Cf. Ira.

EXAGGĔRĀTĬO, ōnis, f. _Élévation (d’âme)_. SYN. Elatio. EPITH. Altissima,

maxima animi. USUS: Animi quam altissimi exaggeratio.

EXAGGĔRĀTUS, a, um, _Élevé_, _sublime_. SYN. Erectus, cumulatus, amplus.

USUS: Animus excelsus, auctus virtutibus, exaggeratus. Exaggerata oratio.

Cf. Amplus.

EXAGGĔRO, as, avi, atum, are, a. _Accumuler_, _entasser_; _exalter_. SYN.

Amplifico, augeo; verbis rem extollo, magnum facio. )( Extenuo. USUS:

Beneficium tuum complector, exorno, exaggero. Rem familiarem omni ratione

exaggerare; augere, amplificare orationem. Cf. Amplifico.

EXĂGĬTĀTOR, ōris, m. _Qui poursuit_, _qui combat_. SYN. Vexator. USUS:

Plato exagitator omnium Rhetorum.

EXĂGĬTO, as, avi, atum, are, a. _Poursuivre_; _inquiéter_, _tourmenter_.

SYN. Vexo, divexo, insector, jacto, exerceo. ADV. Scite, palam. USUS:

1. Exagitare aliquem. Exulceratus primum plebis sermonibus, dein palam

a consulibus exagitatur. 2. Tracto, commemoro, disceptando excutio,

_débattre_, _discuter_. Ea causa, ea dissensio diu fuit exagitata.

Fraudes alicujus et fallacias exagitare. Errorem suum exagitare,

commovendo augere. Cf. Vexo, Agito.

EXALBESCO, is, bŭi, ere, n. _Devenir blanc_. SYN. Expallesco, extimesco.

USUS: Tremere metu et exalbescere. Exalbesco in principio dicendi;

objecta re horribili.

EXĀMEN, ĭnis, n. _Essaim_. SYN. Apum congregatio. USUS: Examen apum in

scenam venit.

Exāmen conscientiæ, _Examen de conscience_. SYN. Recognitio sui ac

erratorum suorum; arcana disquisitio factorum dictorumque; quotidiana

perscrutatio intimorum animi recessuum. PHRAS. Examen conscientiæ facere,

_faire son examen de conscience_. Excutere conscientiam; in semetipsum

diligenter inquirere; mente omni alia cogitatione soluta recognoscere

delicta sua; recolere errata sua non sine acri doloris morsu;

discutere cogitationes, sermones et actiones suas; sua dicta factaque

diligentissime recognoscere; seipsum excutere; explorare quotidie

latebras conscientiæ, et diurna facta, ad Christianæ legis pietatisque

rationem exquirere; quotidiana perscrutatione intimos animorum recessus

inspicere; totum diem secum scrutari et excutere; facta dictaque omnia

noctu remetiri; cognoscere de moribus suis; quid dixeris, quid egeris,

commemorare vesperi; excutere se, et accusatoris primum partiras fungi,

deinde judicis; in semetipsum descendere, suæque vitæ rationem a se

repetere; dicta, facta, cogitata coram DEO quam diligentissime reputare;

seipsum ad calculos vocare; quotidianarum actionum cognitionem exercere.

EXĀMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Apprécier_, _juger_, _examiner_. SYN.

Perpendo, expendo, pondero, excutio, exquiro. PHRAS. 1. Examinanda est

diligenter hominis doctrina, _il faut examiner avec soin la doctrine de

cet homme_. Momentis suis ponderanda; cognoscenda accurate; cum rationis

ac religionis legibus conferenda; revocanda ad rationis ac religionis

leges; lente et fastidiose probanda; ad hujus doctrinæ disquisitionem

magnam adhiberi attentionem necesse est; omnia ad rationis leges

dirigenda, et ad solidæ disciplinæ præcepta sunt æstimanda. 2. Examinare

sub finem anni studiososi, _examiner les progrès des élèves à la fin de

l’année_. Quem in litteris progressum fecerint, explorare, perscrutari;

periclitari doctrinam; periculum doctrinæ facere; quam studiose

didicerint, inspicere, excutere. USUS: Rem suis ponderibus examinare.

Rem non populari quadam trutina, sed artificis statera examinare. Cf.

Inquiro, Tento.

EXĂMUSSIM, _Régulièrement_, _parfaitement_. USUS: Hic examussim rem

narrat.

EXĂNĬMĀTĬO, ōnis, f. _Effroi_, _épouvante_. EPITH. Fracta. USUS:

Examinatio est metus subsequens, et quasi comes palloris. In

perturbationes et exanimationes incidere.

EXĂNĬMIS, e, _vel_ EXĂNĬMUS, a, um, * _Mort_, _inanimé_. USUS: Ictu

exanimem equo præcipitat.

EXĂNĬMATUS, a, um, _Saisi d’effroi_, _épouvanté_. SYN. Consternatus,

metu conturbatus. USUS: Exanimatus sum tuis litteris. Exanimatus metu,

abjectus, perterritus, mutus; vix vivus relinquebar.

EXĂNĬMO, as, avi, atum, are, a. _Effrayer_, _consterner_, _faire mourir_.

SYN. Perturbo, perterrefacio. USUS: Me quidem exanimant et interimunt hæ

voces. Tulliæ meæ morbus metu me exanimat. Cf. Terreo.

EXANTLO, as, avi, atum, are, a. _Épuiser_, _supporter_. SYN. Excipio,

exhaurio, perfungor. USUS: Omnes labores exantlare. Cf. Perfero.

EXARDESCO, is, arsi, arsum, ere, n. _S’enflammer_, _s’allumer_. SYN.

Inflammor. ADV. Acrius, subito, graviter. USUS: 1. Materia facilis

ad exardescendum. 2. TRANSL. Amore, libidine, iracundia, libertatis

desiderio, cupiditate exardescere. Mira in eum populi benevolentia

exarsit. Ingenia multorum contra Stoicos exarsere.

EXĀRESCO, is, ārŭi, ere, n. _Se sécher_, _s’épuiser_. SYN. Exsiccor,

exhaurior. )( Reviresco. USUS: Exaruere omnes. 2. TRANSL. Consumor,

_disparaître_. Exaruit in me penitus illa dicendi facultas. Vetus illa

mea urbanitas plane exaruit, et vereor, ut revirescat.

EXĀRO, as, avi, atum, are, a. _Labourer_. SYN. Aro. ADV. Omnino. USUS:

Plus frumenti colligunt, quam exararunt. 2. Scribo, _tracer sur des

tablettes_. Hoc epistolium in senatu exaravi.

EXASPĔRO, as, avi, atum, are, a. _Hérisser_; _aigrir_, _exaspérer_. SYN.

Asperiorem facio; exacerbo, exulcero, irrito, accendo, commoveo. USUS:

Animo exasperatus. Comprimere ac sedare animos exasperatos.

EXAUCTŌRO, as, avi, atum, are, a. _Licencier_. USUS: Milites omnes

exauctoravit. Cf. Dimitto.

EXAUDĬO, is, ivi, _vel_ ii, ītum, ire, a. _Écouter_, _exaucer_. SYN.

Audio. PHRAS. (DEUS preces nostras exaudiat, VULG.), _que DIEU exauce

nos prières_. Latine: DEUS ne aversetur; ne respuat; ne contemnat,

ne despiciat; DEUS admittat; æquis auribus accipiat, suscipiat,

perficiat; ne aversis auribus audiat preces nostras. DEUS nostris

precibus flectatur, moveatur. Aures ne claudat DEUS; pateant aures DEI

obsecrationibus nostris. DEUS nostris precibus aures det, præstet,

præbeat; DEUS votis nostris precibusque annuat; preces nostras ratas

habeat; precibus cedat nostris, relinquat locum; DEUS exorari se precibus

nostris patiatur. USUS: Dicam voce clarissima, ut omnes exaudiant.

Progressus aliquantulum, subito exaudit hinnitum. (Exaudio, _exaucer_,

vulgi est). Cf. Audio.

EXCÆCO, as, atum, are, a. _Aveugler_, _rendre aveugle_. SYN. Sensu

videndi orbo, privo; oculis orbo, privo, oculos alicui eripio, eruo,

effodio, excludo, exsculpo, exturbo. PHRAS. Palustris cœli vitio

excæcatus est, _l’air des marais le rendit aveugle_. Oculorum sensu

destitutus est; oculis captus est; aspectum amisit; oculorum aciem

amisit; cæcitatem contraxit, conscivit; cæcitate affectus, videndi sensu,

luminibus orbatus est; exstincta est illi oculorum acies; adempta, erepta

videndi facultas; usu oculorum privatus est. Cf. Cæcus.

EXCANDESCENTĬA, æ, f. _Emportement_, _excès de colère_. SYN. Ira nascens,

repentina.

EXCANDESCO, cis, dŭi, descere, n. _Prendre feu_, _s’enflammer_. SYN.

Exardesco. USUS: Excanduit, et me inimicitiarum causam quærere clamavit

Cf. Impetus, Erumpo.

EXCARNĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Tourmenter_, _torturer_. SYN.

Discrucio, lacero omnibus, quæ pati corpus ullum potest, suppliciis.

USUS: Democritus a Cyprio tyranno dire excarnificatus. Cf. Crucio,

Torqueo, Crudelis.

EXCĂVO, as, atum, are, a. _Miner_, _creuser_. USUS: Trulla excavata cum

manubrio aureo.

EXCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. _Excéder_, _dépasser_. SYN. Emineo,

præsto, abeo, emigro. ADV. Celerius. USUS: 1. Ejus virtus modum virtutis

humanæ excedit. Partium nulla extra excedit. 2. Abeo, _se retirer_, _s’en

aller_, _partir_. Cum animus e corpore excesserit. Cum primum e pueris,

ex ephebis excessit. Qui e vita excessere. Id mihi nondum e memoria,

nondum cura e pectore excessit. Cf. Exeo.

EXCELLENS, entis, omn. gen. _Qui surpasse_, _supérieur_, _distingué_.

SYN. Præstans, præstabilis, præcellens, eximius, egregius, excellenti

animo et virtute. )( Vulgaris. USUS: Vir excellens omni genere laudis.

Excellenti animo et virtute vir. Pulchritudine excellens formæ muliebris.

In arte illa excellens. Cf. Egregius, Præclarus.

EXCELLENTER, _D’une manière supérieure, remarquable_. SYN. Magnifice,

excellenti quadam ratione. USUS: Quæ magno animo, et fortiter, et

excellenter facta sunt.

EXCELLENTĬA, tiæ, f. _Supériorité_, _grandeur_, _élévation_. SYN.

Præstantia. ADV. Magna. USUS: Animi excellentia et magnitudo. Personam

nobis natura imposuit magna cum excellentia et præstantia reliquorum

animalium. Cf. Præstantia, Virtus.

EXCELLO, is, lŭi, ere, n. _Être élevé au-dessus_, _être supérieur_. SYN.

Præsto, antecello, emineo, eniteo, princeps sum, præcello, antesto. )(

Inferior sum. ADV. Jam diu, longe, maxime, mirabiliter, quam maxime.

PHRAS. Longe excellit inter æquales, _il est de beaucoup supérieur à tous

ses égaux en âge_. Ingenio præstat; multum ad honorem antecellit; ingenio

exsuperat; animi viribus antestat; eminet inter omnes; ingenio primus

habetur. Nobilis inter æquales fertur, clariusque exsplendescit, quam

condiscipuli ferre æquo animo possint. Quem longe ingeniosissimum ætas

nostra tulit; qui ingenio priorem neminem patiatur, plerosque anteveniat.

Haud dubie ingenii palmam possidet. USUS: In arte pictoria Zeuxis omnibus

excellit. Excellere ingenio, doctrina, in aliquo genere virtutis.

EXCELSĒ, _Avec élévation, grandeur_. SYN. Magnifice. USUS: Excelsius

dicere.

EXCELSĬTAS, ātis, f. _Grandeur d’âme_, _sentiments élevés_. SYN.

Celsitas, altitudo. USUS: Excelsitas animi, et magnitudo.

EXCELSUS, a, um, Élevé, _haut_. SYN. Altus, sublimis. )( Humilis. USUS:

Excelsi colles. Vir magnus et excelsus, et humana despiciens. Animi

excelsi invictum robur. Excelso et illustri loco sita est laus tua. Cf.

Altus, Egregius.

EXCEPTĬO, ōnis, f. _Exception_, _restriction_, _réserve_. EPITH. Absurda,

quæstuosa, vetus atque usitata, prætoria, tacita. USUS: Est inter nos

rerum sine exceptione communitas. Quid attinet, hominibus luxuriosis

exceptionem, privilegium dare? Non patiar, te cum exceptione laudari.

Præcise, et sine exceptione id mihi, quod petebam, negavit. Quædam

tacitis exceptionibus caventur.

EXCEPTO, as, are, a. _Prendre_, _recueillir_. SYN. Excipio, extraho.

EXCERPO, is, cerpsi, cerptum, ere, a. _Extraire_; _détacher_,

_recueillir_. SYN. Decerpo, deligo. USUS: Non solum ex malis minima

eligenda, sed ex his etiam excerpendum est, si quid boni inest. Cf.

Colligo.

EXCESSŬS, ūs, m. _Action de sortir_. SYN. Abitus. USUS: Romulus post

excessum suum, _après sa mort_. (Excessum facere in vino, _vulgare est_),

_faire des excès de vin_. Latine: Intemperantius bibere, se ingurgitare

vino, largius se invitare. _Pro_ Excessu, _excès_: Immoderatio,

immoderatus usus in re, aberratio a modo, a Latinis adhibetur.

EXCĔTRA, æ, f. _L’hydre de Lerne_. USUS: Mactare excetram.

EXCĬDĬUM, ii, n. _Ruine_. SYN. Eversio. USUS: Excidio urbis magnum

cæteris terrorem injecit. Cf. Destruo.

1. EXCĬDO, is, excĭdi, ere, n. _Tomber_; _échapper_. SYN. Elabor,

fluo, defluo. ADV. Fortuito, omnino, repente. USUS: 1. Gladius

excidit, delapsus est de manibus. Nullum probum verbum ex ore hujus

unquam excidit. Victoria excidit de manibus. 2. Obliviscor, _sortir de

l’esprit_, _être oublié_. Ista mihi dudum exciderant. Ex animo, e memoria

mihi ista exciderant. Cf. Obliviscor. 3. Spe plane omni excidi. Mens illi

et oratio excidit, effluxit; non constat sibi, _il perd la mémoire_. Cf.

Amitto, Perdo.

2. EXCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. _Couper_, _abattre_. SYN. Cædo,

exscindo; excisionem, excidium infero. ADV. Penitus. USUS: Locum, urbem,

tectum excidere. Urbes excidit, expugnavit, incendit. Cf. Everto, Destruo.

EXCĬO, īs, cīvi, _vel_ cīi, cĭtum, cire, a. _Appeler_, _exciter_. SYN.

Evoco. USUS: Juventutem ad arma excire.

EXCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. _Excepter_; _recevoir_. SYN. Excludo,

secerno, accipio, suscipio, recipio. ADV. Extrinsecus, fortiter, humane,

nominatim, nunquam, simillime, plane. PHRAS. 1. Ille quoscunque benigne

excipit, _il les reçut fort bien tous_. Summa lætitia, benigno vultu,

incredibili honore ac amore, ingenti favore, hospitaliter, perhumaniter

accipit, complectitur, quicumque illum honoris causa adeunt, accedunt;

omni genere humanitatis, quod vultu ac verbis exprimi potest, quam fieri

potest, humanissime; incredibili comitate, eo vultu, qui facile gratiam

ineat; benevolentiam conciliet; hominum animos amore devinciat; hominum

animos ad amandum alliciat, excipit, recipit; dexteram porrigit; laute

indulgenterque habet; laute prolixeque; liberaliter indulgenterque

colit. Cf. Tracto, Hospes, Accessus, Aditus. 2. Excepto Lælio omnes

adfuere, _tous étaient présents, excepté Lélius_. Si Lælium removeris;

si a Lælio discesseris; excepto Lælio; præter unum Lælium; Lælium

si demas, excipias, omnes adfuere; nemo nisi Lælius, præter Lælium

abfuit; omnes præsto erant, excepto quod Lælium morbus impediret. 3.

Male verbis excepit hominem, _il reçut fort mal cet homme_. Asperius

hominem appellavit; graviore verbo appellavit; acerbe invectus est;

contumeliosius, vehementius invectus est in hominem; indignis modis

hominem accepit. USUS: 1. Ille ita edixit, ut me et Lælium nominatim

exciperet et secerneret. Præter Xenophontem excipio neminem. 2. Sustineo,

_soutenir_, _empêcher de tomber_. Labentem aliquem excipere. Se a lapsu

in poplites, in pedes poplitibus excipere. 3. Suscipio, _supporter_,

_endurer_. Amicorum causa magnos labores, molestias, luctus excepit.

4. Sequor, succedo, _succéder à_, _remplacer_. Una calamitas alteram

excipit. 5. Intercipio, _surprendre_. Litteras hostium; aliquem in fuga

excipere. 6. Recipio, capio, arripio, _recevoir_, _recueillir_. Herculis

virtutem immortalitas excepit. Dicta mea omnia magna gratia accepit.

Omnia magistri verba excipere et litteris mandare. Beatam patriam,

quæ hunc virum exceperit! Rumores, ultimum filii spiritum excipere,

_recevoir_. Omnia tela, omnem vim improborum meo corpore excepi. Aliquem

e fuga excipere et confirmare.

EXCĪSĬO, ōnis, f. _Ruine_, _destruction_. Excisio tectorum. Cf. Excidium.

EXCĬTO, as, avi, atum, are, a. _Allumer_, _enflammer_, _exciter_.

SYN. Adhortor, inflammo, impello, invito, incito, allicio, commoveo,

concito, stimulo, stimulos admoveo, soporem discutio. ADV. Coram, omnino,

sensim, valde, vehementius, aliquando, acriter, extrinsecus, maxime,

facilius, improviso, latius, obscœnius, populariter. PHRAS. 1. Epistola

tua me ad litteras vehementer excitavit, _votre lettre a éveillé en

mon âme un ardent amour des lettres_. Ignes mihi subjecit, admovit;

miram in me litterarum cupiditatem inflammavit. Calefecerunt me tuæ

litteræ; faces admovere; discendi studia in me vehementer commoverunt;

me ad discendum accenderunt; litterarum cupiditatem mihi moverunt,

injecerunt; ingens mihi stimulus erat ad labores studiorum omnes

superandos; acuere meam industriam; discendi ardorem, qui resederat,

innovarunt; litteræ tuæ magno mihi incitamento fuere; animos meos

arrexere; intendere ad litterarum studia ardentius persequenda; omnem

mihi segnitiem et socordiam excussere; industriam mirifice auxere; ex

torpente incensum me, et ex desidioso acrem ac industrium fecere. 2.

Præfectorum rapacitas seditionem excitavit, _l’avarice des gouverneurs

a excité une sédition_. Ejus seditionis fax erat præfectorum rapacitas;

rapacitas ignem ac materiam seditioni subdidit; hæc illa fax erat, quæ

tam triste excitavit incendium; qua tanquam flabello seditionis, furentis

illa populi concio est ventilata; quæ armatas jam in cædem manus,

ardentesque animos inflammavit. Irritatio animorum prima præfectorum

rapacitas fuit; hanc tanquam furiam facemque hujus tumultus principia

habuere; his irritamentis evocata est plebis audacia; hæc acriores ad

ciendum tumultum faces subdidere. 3. Excitare mortuos, _ressusciter les

morts_. Excitare ab inferis mortuos; a morte in vitam revocare; vitæ

reddere, restituere mortuos; mortuis vitam reddere, restituere; revocare

ab inferis; vitam donare mortuis; mortuos ad vitam revocare. USUS: 1.

Dormientem excitare. Cunctantem et diffidentem laude, monitis, præmiis ad

virtutem excitare. Memoriam alicujus ad recordationem priorum calamitatum

excitare. 2. Confirmo, erigo, sublevo, consolor, _relever_. Confirmare et

excitare animos; afflictos, abjectos, jacentes excitare, et ad pristinam

dignitatem revocare. 3. Concilio, occasionem præbeo, _exciter_, _faire

naître_. Risum ea res, clamorem, admirationem, excitavit. Incendium

excitare. Sapientia, si videretur, magnos sui amores excitaret. Bellum,

tempestatem, tragœdias excitare. Fletum, dolorem, iram excitare alicui.

Cf. Hortor, Impello.

EXCLĀMĀTĬO, ōnis, f. _Éclats de voix_, _cris_; _exclamation_. SYN.

Acclamatio, clamor. USUS: Exclamatio vel admirationis est, vel

conquestionis.

EXCLĀMO, as, avi, atum, are, n. _Élever la voix_, _s’écrier_. ADV. Majus,

nominatim, temere. USUS: Non possum, quin exclamem.

EXCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. _Ne pas laisser entrer_; _repousser_,

_chasser_. SYN. Arceo, prohibeo, extendo, portas alicui claudo. )(

Includo, recipio, admitto. ADV. Aperte, nominatim, undique. PHRAS.

Exclusit, hostem mœnibus, _il repoussa l’ennemi des murailles_. Aditu

prohibuit, aditum præclusit hosti; submovit hostem, eliminavit, foras

exegit. Cf. Arceo, Prohibeo. 2. Exclusit e scholis, _il le chassa de

son école_. Ex corum, qui ludum frequentant, numero ejecit, sustulit,

sejunxit; numero scholasticæ juventutis exemit; e scholis exegit; ex

albo litterariæ juventutis erasit, delevit; e scholis exturbavit. 3.

Sollicitus eram, ne excludereris consulatu, _je craignais que l’on ne

vous exclût du consulat_. Ne civitatis gubernaculis excluderere; ne spe

honoris dejicerere, ne consulatus a te abiret; ne honoris ille aditus

tibi præcluderetur. USUS: 1. Aliquem mœnibus, a republica excludere.

Supplicem a se absterrere et excludere. Ratio vitia culpamque excludat.

Aliquem præmiis, honoribus, hereditate excludere. 2. Excipio, _admettre_.

Legati recepti, nec Pompeius exclusus. 3. Tempore excludor, quin, etc.,

_le temps m’empêche de...._

EXCŌGĬTĀTĬO, ōnis, f. _Action d’imaginer_, _invention_. EPITH.

Difficilis, diligens et considerata. USUS: Ea res non habet

excogitationem difficilem.

EXCŌGĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. _Imaginer_, _inventer_. SYN.

Cogitando invenio, machinor, fingo, meditor, ineo viam, rationem;

consilia struo. ADV. Callide, caute, diligenter, improbe, ingeniose,

omnino, vere. PHRAS. Multa præclara excogitasti, _vous avez trouvé de

remarquables inventions_. Præclara sunt inventa tua; rara multa pertinaci

studio eruisti, meditatione reperisti; commentatus es. Cf. Meditor,

Ingenio. USUS: Excogitare mira furandi genera. Igitur cogita, vel potius

excogita.

EXCŎLO, is, lŭi, cultum, ere, a. _Cultiver_; _perfectionner_. SYN. Colo,

exorno, expolio. ADV. Vehementer. USUS: 1. Animum doctrina excolere. 2.

Diligo, _aimer_, _vénérer_. A propensis vehementer excolimur, et amamur.

Excommŭnĭco, as, avi, atum, are, _Excommunier_. PHRAS. Proscribere, ac

romanis sacris, societate, commercio, consuetudine, usu, communione,

convictu piorum alicui interdicere; a piorum societate secludere,

excludere, removere, arcere; ab Ecclesiæ communione repellere; extra

Ecclesiæ septa ejicere, sacro fulmine percellere, jugulare; communione

sacrorum depellere, secernere, semovere, spoliare, dejicere; sacrorum

communionem alicui interdicere; anathemate sacro persequi; anathema

dicere; abdicare aliquem; a corpore Ecclesiæ segregare; dirum, grave

anathema in aliquem contorquere; a sacris amovere, submovere; execratione

devincire; sacrificiis alicui interdicere; in numero impiorum, ac

sceleratorum habere, quibus pii omnes decedant, quorum aditum sermonemque

defugiant; cœtu, communione recte credentium aliquem movere, arcere,

ejicere; usu sacrorum prohibere; ex cœtu piorum et communitate

exterminare, extrudere, exturbare; sacro fulmine ferire; sacrum fulmen

in aliquem vibrare; sacrorum usu, sacro civilique congressu alicui

interdicere; a piorum cœtu communioneque sejungere, disjungere, arcere.

Excommŭnĭcātĭo, ōnis, f. _Excommunication_. SYN. Sacrum Ecclesiæ fulmen,

piorum cœtu aliquem moventis. PHRAS. Ab excommunicatione absolvit,

_il lui donna l’absolution de son excommunication_. Piorum communioni

restituit; Ecclesiæ reconciliavit; pacem illi ecclesiasticam reddidit;

diris et execrationibus solvit, exsolvit.

Excommŭnĭcātus, a, um, _Excommunié_. PHRAS. Diro carmine nominatim in

ejus caput composito, inferis devotus; communione piorum ejectus; sacer,

sacra detestatione jugulatus; piorum communione exterminatus; diris

devotus; Ecclesiæ castris horrendo execrationis carmine expulsus.

EXCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, a. _Mûrir_; _machiner_. USUS: Excoquere

malum alicui.

EXCORS, cordis, omn. gen. _Déraisonnable_, _fou_, _insensé_. SYN. Amens,

vecors. ADV. Admodum. USUS: Quæ anus est tam excors? Qui hoc non videt,

sentit, excors est. Cf. Amens.

EXCRĔO et EXSCRĔO, as, avi, atum, are, a. _Rendre en crachant_,

_cracher_. SYN. Vi quadam, ac cum tussi exspuo.

EXCRŬCĬO, as, avi, atum, are, a. _Torturer_, _faire souffrir_. SYN.

Crucio, conficio, exanimo, interimo. ADV. Mirabiliter. USUS: Non me meæ

miseriæ magis excruciant, quam tuæ. Cf. Crucio.

EXCŬBĬÆ, ārum, f. pl. _Garde_, _faction_. SYN. Diurnæ nocturnæque

vigiliæ. EPITH. Miseræ. USUS: Excubias et custodias capitis mei cognovi,

_j’ai reconnu avec quelle sollicitude il veillait sur ma vie_. Excubias

agere.

EXCŬBĬTOR, ōris, m. _Sentinelle_. USUS: Castra excubitoribus et firmis

præsidiis tenebantur.

EXCŬBO, as, bŭi, bĭtum, are, n. _Monter la garde_, _faire sentinelle_.

SYN. Vigilo, vigilans sum, excubias ago. USUS: Animo hic semper

excubandum est, ut nihil improvisum possit accidere. Ego excubo pro

salute vestra, nec partem ullam quietis capio. Cf. Vigilo.

EXCŪDO, is, di, sum, ere, a. _Produire (par le travail)_, _exécuter_,

_composer_; _forger_. SYN. Compono, elucubro. USUS: Excudam tibi aliquid

commentarii de gloria.

EXCULTUS, a, um, _Orné_, _paré_; _cultivé_. SYN. Ornatus, decoratus,

præditus, institutus. USUS: Ingenia disciplinis exculta. Græcorum

litteris et inventis, legibus et institutis omnem vitam excultam

constitutamque habemus.

EXCURRO, is, curri, cursum, ere, n. _Courir hors_; _faire une sortie_;

_s’étendre_. ADV. Longius, pariter, immoderatius. USUS: Excurrere ex

Africa. Campus, in quo excurrere virtus et cognosci possit. Oratio

producta et excurrens.

EXCURSĬO, ōnis, f. _Excursion_; _invasion_. SYN. Decursio, incursio.

EPITH. Moderata, nocturna. USUS: Tueri fines suos ab excursionibus

hostium, et latrociniis. Nocturnam excursionem facere, populabundi magis,

quam justi belli more. Latrocinii modo procursare.

EXCURSOR, ōris, m., _Émissaire_, _espion_. SYN. Emissarius.

EXCŪSĀTĬO, ōnis, f. _Justification_, _excuse_, _prétexte_. SYN. Purgatio,

satisfactio, causa. )( Accusatio. EPITH. Facilis, justa, justa et idonea,

legitima, magna, misera quidem, sed tamen justa, sapiens et probabilis,

similis, turpis. PHRAS. 1. Excusationem suam afferre, _apporter des

excuses_. Excusatione justa et idonea uti; probabili excusatione rem

defendere; excusationem afferre legitimam. Cf. Excuso. 2. Excusationem

accipio, _je reçois vos excuses_. Probo excusationem tuam; admitto

excusationem tuam; honesta oratio est; excusationem suo loco relinquo.

Cf. Causa, Causor. USUS: Excusationem quærere, parare. Excusationem

audio, non accipio. Excusationem ut parum probabilem refellere, rejicere.

Ignosco illi, qui vel pietatis, vel ætatis, vel necessitatis excusationem

affert. Pravorum consensio amicitiæ excusatione tegenda non est.

Officii prætermissi, vel cessationis culpa imprudentiæ vel negligentiæ

excusatione detenditur. Stultitiæ peccatum excusationem non habet.

EXCŪSO, as, avi, atum, are, a. _Excuser_, _justifier_; _alléguer_,

_donner pour prétexte_. SYN. Purgo, excusatione utor, excusationem

affero, satisfacio, crimen removeo, culpa libero, a culpa eximo,

excusatione rei tego. )( Accuso. PHRAS. 1. Excusat absentiam suam per

invaletudinem, _il excuse son absence par une indisposition_. Excusat

valetudinem, quin una veniat; causam in valetudinem confert; morbi

excusatione absentiæ crimen depellit; purgat ille se, et firmissimo

propugnaculo utitur, quod valetudine retineatur; morbum suæ absentiæ

prætendit, prætexit, in morbum noxam suam avertit; titulum morbi suæ

desidiæ præfert, prætexit, etsi sexcentas causas colligere possit, morbi

excusatione se purgatum cupit; quominus præsto sit, morbum causatur;

morbi excusatione absentiæ crimen amoliri, diluere cupit; culpam de se

demoliri satagit; absentiæ culpam morbi excusatione defendit; absentiæ

suæ excusationem hanc dat, affert, quod morbo esset impeditus. Absentiæ

culpam ut levet, absentiæ noxam ut purget, morbi excusatione utitur;

absentiam culpæ ut eximat, ut eam a se culpam dimoveat, ut ea se culpa

liberet, morbi speciosus titulus præfertur. 2. Res non facile excusari

potest, _on ne peut facilement justifier cela_. Res excusationem

non habet facilem; non est facile id expurgatu; atrocitatem facti

non facile verbis lenias; purgare factum, facinus id levare, colore

quodam diluere, honesta aliqua specie tegere, non tam pronum est, aut

expeditum; haud in promptu est, quo rem tantam a culpa eximas; de ea re

haud facile satisfacies; in re tam ancipiti non video, quid excusationi

tibi esse possit; quo excusationem tuam judici probare modo possis;

culpam eam non facile præstabis; novam difficulter elues. 3. Non est,

cur te excuses, _il n’y a point de quoi vous excuser_. Excusatione,

satisfactione, expurgatione, purgatione minime opus est. Non opus est, ut

excusatione apud me utaris; ut mihi te purges, ut excusationem proponas;

expurgationem afferas; satisfactionem pares. Supervacanea est apud me

tua excusatio; excusandi officium sine causa suscipis. Causam excusandi

nullam habes; minime necessaria est excusatio tua; tuam excusationem

non desidero, non requiro, non exigo, non exspecto. USUS: Atticæ ita me

excuses, ut omnem culpam in te transferas. Quod te excusat, tuas causas

nosco. Excusare tarditatem litterarum. Propinquitatem excusavit, antequam

sententiam diceret.

EXCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. _Secouer_, _renverser_; _chasser_.

SYN. Agito; exploro, examino; depello, rejicio. ADV. Radicitus. USUS:

1. Scrutari et excutere sigillatim omnes. 2. Examino, _examiner avec

soin_, _rechercher_. Decemviri nostros magistratus excutiant. Non metuo,

non excutio te. Explicare et excutere aliquod verbum, _scruter_. Cf.

Discepto. 3. Rejicio, _repousser_. Excutiamus omnes eorum delicias,

et ineptias. 4. Excito, _exciter_, _secouer_. Explica et excute

intelligentiam tuam, ut videas. 5. Aufero, eripio, abigo depello,

_chasser_, _détourner_, _arracher_. Excutiam hanc tibi opinionem,

jactationem. Omnem tibi mœrorem ex animo, studia manibus excutiam. Cf.

Eripio.

EXĔCRĀTĬO, ōnis, f. _Imprécation_, _malédiction_. SYN. Diræ, imprecatio.

USUS: Pompeius omni cautione, fœdere, execratione me devinxerat. Exierunt

malis ominibus, et execrationibus duo vulturii. Cf. Execror.

EXĔCROR, aris, atus, sum, ari, d. _Maudire_, _charger d’imprécations_.

SYN. Imprecor, male precor, abominor, detestor. PHRAS. Omnes illum

execrati sunt, _tous l’ont chargé d’imprécations_. Omnes illi pestem

optarunt; omnibus precibus detestati sunt, diris omnibus devoverunt;

diras, exitium illi imprecati sunt; infaustis vocibus illum prosecuti

sunt; infaustas voces in illum jactarunt. Cf. Abominor, Odium. USUS: 1.

Omnes te oderunt, tibi pestem optant, execrantur, tibi male precantur.

2. (Execro, execratio, _dépouiller du caractère sacré_, _vulgi sunt_),

Latine: Exauguro, exauguratio. Exaugurare sacella statuit.

EXĔCŪTĬO, ōnis, f. _Poursuite judiciaire_, SYN. Persecutio. USUS:

Quæritur, an actionem, petitionem ejus rei, et executionem habeat. Cf.

Officio.

EXĒDO, edis _vel_ es, edit _vel_ est, ēdi, ēsum, edere _vel_ esse, a.

_Manger_, _dévorer_; _ronger_, _miner_. SYN. Consumo, conficio, corrodo.

USUS: Ægrituto lacerat, exedit animum, planeque conficit. Mœrores animum

exedunt, conficiuntque curis.

EXĔDRA, æ, f. _Salle de réunion, de conversation_. SYN. Locus, ubi sedes

multæ paratæ. USUS: Offendi eum sedentem in exedra. Tamen illa moveor

exedra.

EXEMPLAR, āris, n. _Original_, _exemple_, _modèle_. SYN. Exemplum, imago,

species ad imitandum proposita. USUS: Homo exemplar antiquæ religionis.

Fabricator magni operis perfectissimum sibi exemplar proponat, in illud

intueatur, ne ab illo deficiat; ut illud sequatur, exprimat, curet, si

præclarum opus efficere velit. Cf. Exemplum.

EXEMPLUM, i, n. _Exemple_, _type_, _modèle_. SYN. Exemplar, imago,

factum, documentum, specimen, clarissimis monumentis testata

consignataque antiquitas. EPITH. Acerbum, brevissimum, domesticum,

facile ac pervulgatum, generatum, æternum, illustre, insigne, laudabile,

præstans, novum, maximum, pessimum, perditum, perniciosum, perspicuum,

præclarissimum, rarum, recens, superius, vetus. Aliena, antiqua,

gloriosa, grandiora, gravissima, honesta, innumerabilia, majora, maxima,

mirabilia, notiora, oratoria, optima, perpauca, perspicua, grandi vitio

prædita, plena dignitatis et antiquitatis, plurima, præsentia atque viva,

tot, tanta ac tam nova, vetera. PHRAS. 1. Cato exemplum innocentiæ,

virtutis, etc., _Caton fut un modèle d’innocence, de vertu, etc._

Specimen, documentum fuit virtutis; quem sibi omnes documento sumant;

imitatione exprimant, in cujus vitam, ut in speculum, omnes intueantur.

Cato viri præstantis simulacrum; specimen honestatis; documentum virtutis

posteritati. 2. (Exemplum bonum dare, _seu_ ædificare alios, VULG.),

_donner le bon exemple_, _édifier_. Documentum, in documentum, documento

esse aliis; exemplum præbere, relinquere aliis antiquæ virtutis; exempla

edere virtutum, in quæ posteritas omnis respiciat; exemplo esse ad

virtutem; virtutis exempla non vulgaria prodere; exemplo ad virtutem,

prælucere aliis; præclari exempli facem præferre; disciplinæ esse aliis;

documenta dare virtutis singularis. Exemplum esse salubre juventuti;

exemplo ad virtutem præire cæteris; exempli esse rectissimi; hominem

esse, in quo multa adhuc antiquæ pietatis vestigia remanserint. Cf.

Ædificatio, Ædifico. 3. Multa exempla exstant inconstantis fortunæ,

_nous avons bien des preuves de l’inconstance de la fortune_. Documenta

humanorum casuum proferri multa possunt; nobilia maxime sortis mortalium

exempla spectantur plurima; nova identidem, inauditaque rebus humanis

aperiuntur exempla; humanorum casuum exemplis abundamus; multi sunt,

qui exemplo suo, ac exitio humanum genus doceant fortunæ inconstantiam.

4. Exemplum sumere, _prendre un exemple_. Exemplum capere, sumere;

documentum capere; documento sibi habere; exempla sibi ab aliis petere;

imitatione alterius se erudire; inspicere, tanquam in speculum, in

mores aliorum; studio sibi habere, ad aliorum exemplum sese componere;

mores ex moribus fingere; ante oculos sibi constituere aliquem, ejusque

exemplum ad imitandum sibi proponere; imitatione exprimere. 5. Malo

exemplo esse, _être un mauvais exemple_. Ætati maxime lubricæ et incertæ

exempla nequitiæ præbere, offensionem præbere; periculosam exempli

imitationem reliquis prodere, pessimo exemplo alios corrumpere, perniciem

creare exemplo suo; exemplum perniciosum prodere; vitia sua in civitatem

infundere; exempto aliis nocere. Cf. Scandalum. 6. Exemplum statuere in

improbis, _faire un exemple pour effrayer les méchants_. In posterum

documentum statuere, ne quis, etc.; insigne documentum mortalibus dare

vindicis scelerum justitiæ; exemplum edere, prodere, constituere in

improbos. USUS: 1. Refertur ad supplicium, et animadversionem, _exemple_,

_punition exemplaire_. Severitatis, exemplum edere, prodere, statuere. 2.

Ad litteras, _copie_, _modèle_. Exemplo eodem duas epistolas scribere,

dare, _écrire deux lettres d’après la même formule_, (eadem forma,

VULG.). Epistolæ exemplum mittere, _envoyer une copie d’une lettre_,

(VULG. Copiam epistolæ). 3. Sua peculiari significatione. Exemplum rem

ornatiorem reddit. Exempla clara et illustria a summis viris petam, ut

ego sim liberis meis nobilitatis initium, et virtutis exemplum. Vitiosi

principes, quod non solum vitia concipiant ipsi, sed ea etiam infundant

in civitatem, plus exemplo, quam peccato nocent. Exemplum capere,

expetere ab antiquitate. Exemplum prodere. Exemplo non probabili factum

est. Quod exemplo sit, jure sit. Res in exemplum ibit, _la chose servira

d’exemple_. Cf. Imitor.

EXENTĔRO, as, avi, atum, are, a. _Ôter les intestins_; _vider la

bourse_, _dévaliser_. USUS: Seni marsupium exenteravit.

EXĒO, is, īvi, _vel_ ii, ĭtum, ire, n. _Sortir de_, _s’en aller de_. SYN.

Egredior, prodeo, progredior, pedem effero; foras me do, procedo, excedo,

emergo, erumpo, emano, mano, evolo, evado, orior, nascor. ADV. Commodius,

similiter, tuto. PHRAS. Repente domo exivit, _il sortit tout à coup de

la maison_. Se domo proripuit; pedem limine extulit; domo se ejecit; in

publicum processit; e domesticis tenebris emersit; ex latebris erupit;

portis egressus est; extra ædes, _vel_ ex ædibus se dedit, movit; duxit,

eduxit se foras; foras se proruit; ex ædibus se penetravit. Cf. Prodeo.

USUS: Exire legatum in provinciam. Consideratum nihil ex tuo ore exit.

Exire urbe, patria, de navi, ex patriciis. Exiit de potestate mentis, _il

est devenu fou_.

EX ĔO, _De là_, _de ce que_. SYN. Inde, ideo, idcirco, ea re, quia. USUS:

Si quid in me est, ex eo est, quia. Ex eo, quod multa committeret, sæpe

in judicium vocabatur.

EXERCĔO, es, cŭi, ĭtum, ere, a. _Exercer_, _pratiquer_; _travailler_.

SYN. Colo, excolo, exercitatione utor, versor in aliqua arte,

consuetudinem atque exercitationem capio, artem facio. ADV. Acerrime,

familiariter, nimium, scienter, vehementer, vehementissime, latine,

studiose, studiosissime. PHRAS. 1. Demosthenes se exercendo clarus

orator evasit, _Démosthène par l’exercice devint un brillant orateur_.

Meditando, quasi ludicra exercitatione prædiscendo inclaruit; dum

industrius est ac diligens in exercitationibus, dum in quotidianis

commentationibus multum operæ ponit, ad summam laudem pervenit;

exercitatione usuque discendi, consuetudine, agitatione mentis,

litterarum tractatione assidua tantus orator evasit. 2. Munus suum

egregie exercet, _il s’acquitte parfaitement de son emploi_. Munus

præclare gerit; munere suo magna cum laude fungitur; personam suam,

partes suas egregie sustinet; eo in munere pro dignitate elaborat.

Cf. Munus, Fungor. USUS: 1. Exercere memoriam, vocem, vires, corpus.

Quotidianis se commentationibus exercere. Armis exerceri. In arte se

studiose exercere. 2. Affligo, _tourmenter_. Fortuna variis illum

casibus exercet. Me litteræ tuæ, me fatum reipublicæ valde exercent. 3.

Affectibus malis tribuitur, _poursuivre_, _persécuter_. Iracundiam in

victos, inimicitias cum civibus, crudelitatem suam cum aliquo exercere.

4. Ago, facio, factito, tracto, _exercer_, _pratiquer_. Exercere jus

civile. Vectigalia exercere et exigere. Judicium, quæstionem exercere.

Exercere, facere piraticam, argentariam, medicinam.

EXERCĬTĀTĬO, ōnis, f. _Action de s’exercer_, _exercice_; _usage_,

_pratique_. SYN. Usus, tractatio, actio, meditatio, commentatio,

consuetudo, industria, agitatio, curriculum, studium. EPITH. Acerbior,

bona, campestris, communis, domestica, egregia, elegans, facilis,

forensis, honesta, laboriosa, ludicra, magna, major, maxima, multa, non

inutilis, parva, magna, perfecta, plurima, popularis, propria, pene

puerilis, quotidiana. Accuratæ, crebræ atque magnæ, laboriosæ, maximæ,

modicæ, oratoriæ, rhetoricæ, subitæ. USUS: Ingenii, corporis exercitatio.

Consuetudo, exercitatio et intelligendi acuit prudentiam, et eloquendi

incitat celeritatem. Nec medici, nec imperatores, nec oratores, quamvis

artis præcepta perceperint, quidquam sine usu et exercitatione, magna

laude dignum consequi possunt. Exercitatione scelerum assuefieri.

EXERCĬTĀTUS, a, um, _Exercé à_, _habile dans_. SYN. Versatus,

exercitatione præditus. )( Rudis. USUS: Homo in Dialecticis,

Arithmeticis, in rebus maximis gerendis probe exercitatus. In maritimis

rebus exercitatissimus.

EXERCĬTĬUM, ii, n. _Exercice militaire_, _manœuvre_. * PHRAS. 1.

Exercitia spiritualia dare, _donner les exercices spirituels_. Sacris

exercitationibus aliquem excolere, perpolire; sacris commentationibus

instituere, munire; adversus pravas animi affectiones et vitia piis

exercitationibus munire, pias commentationes alicui tradere; sacris

commentationibus aliquem exercere. 2. Exercitia spiritualia facere,

_faire les exercices spirituels_. Sacras commentationes obire; a negotiis

avocare sese, et ad divinarum rerum commentationem mentem traducere;

rerum divinarum commentationi operam dare; sacris commentationibus

excoli, perpoliri; in divinarum rerum contemplatione sese exercere,

temporis aliquantum ponere.

EXERCĬTŬS, ūs, m. _Armée_. SYN. Copiæ, manus. EPITH. Amplissimus,

certus, clarus, consularis, cunctus, exiguus firmitate, fidelissimus

et constantissimus, firmissimus, florentissimus, magnus, imbecillis,

incolumis, infirmus, instructus, invictus, magnus et amplus, maximus

et fortissimus, melior, novus, vetus, optimus, ornatissimus, parvus,

periculosus, pessimus, pulcherrimus, robustus et victor, tiro et

collectitius, veteranus, universus. Boni, sed rudes, clari et magni,

contrarii, optimi, parati, paratiores et fortiores, permagni, proprii,

regii, valentes, veterani. PHRAS. Exercitum parare, _mettre sur

pied une armée_. Scribere, conscribere, colligere, cogere, parare,

comparare, conflare, facere, conficere exercitum. Contrahere copias,

cogere, comparare; militarem manum facere, cogere, milites facere,

scribere, conquirere; ingentes peditum equitumque copias contrahere.

2. Exercitum complere, _compléter les cadres d’une armée_. Exercitum

reficere, recreare, confirmare, supplere, augere, multiplicare; exercitui

supplementum scribere; legiones explere; legiones supplementis integrare,

reficere. 3. Exercitum habemus egregium, _nous avons des troupes

superbes_. Probe ornatum auxiliis; copias habemus, et genere, et numero

et fidelitate præstantissimas; exercitum censemus superbissimo delectu,

durissima conquisitione collectum, veteranum, robustum, valentem,

victorem; magnam manum pedestrium, et equestrium copiarum. 4. Cæsar

exercitum habebat genere potius, quam numero firmum, _dans l’armée de

César, les soldats étaient plus vaillants que nombreux_. Frequentes

admodum Cæsaris copiæ non erant, sed fortitudine præstabant. Erat in

castris Cæsaris virtus, multitudo non erat; numero exiguus Cæsaris

exercitus, firmitate amplissimus erat. Non militum copia, frequentia,

numero sed, eorum virtute, robore, fortitudine, animi præstantia,

corporis viribus valebat Cæsar. 5. Ingentem quidem habet exercitum,

sed temere collectum, _à la vérité il a une grande armée, mais elle

est composée de mauvais soldats_. Peditum equitumque nubes jactat, et

consternit maria suis classibus, sed exercitus est tiro; et collectitius;

numerosam quidem trahit, sed naufragorum ejectam ac debilitatam manum.

Asiam quidem in nos omnem effundit, sed rarus in tanto exercitu miles,

pauci quibus arma, quibus belli disciplina, nullus. USUS: 1. Exercitum

scribere, _enrôler_. 2. Exercitum lustrare, recensere, _faire la revue_.

3. Exercitum ductare, ducere, _conduire_. 4. Exercitum adducere,

_amener_. 5. Exercitum deducere, abducere, deportare de provincia, _faire

sortir_. 6. Exercitum castris continere, _faire camper_. 7. Exercitum

distribuere in stativa, _mettre en quartiers_. 8. Exercitum collocare,

exponere, instruere, _disposer_. 9. Exercitum trajicere, _faire passer_.

10. Exercitum permutare, deponere, dimittere, _renvoyer_. 11. Exercitum

dissipare, dilabi, _licencier_. 12. Exercitum reficere, recreare,

supplere, supplementa exercitui scribere, _refaire_, _reconstituer_. Cf.

Bellum.

EXHĀLĀTĬO, ōnis, f. _Exhalaison_. SYN. Vapor, anhelitus terræ, afflatus

ex terra, exspiratio, aspiratio. USUS: Cœlum humidum et caliginosum

propter exhalationes terræ cujus exspirationibus aer alitur. Vapores, qui

a sole ex agris tepefactis, et ex aquis excitantur.

EXHĀLO, as, avi, are, a. _Exhaler_, _rendre (par le souffle)_. SYN.

Spiro, exspiro, emitto. USUS: Crapulam exhalare, _cuver son vin_. Flores

exhalant odorem; afflantur e floribus odores.

EXHAURĬO, is, hausi, haustum, ire, a. _Épuiser_, _enlever_. SYN. Aufero,

minuo, exinanio, perfero, absumo. )( Repleo. ADV. Facile. PHRAS.

Provinciam totam exhausit, _il ruina la province_. Quidquid potuit,

sanguinis detraxit, et nudam, consumptam, enectam successori tradidit

provinciam; quantas prædas exsorbuit? quot fana spoliavit, domos

exinanivit? quot tributis civium vires attenuavit, opes egessit? Cf.

Vasto, Spolio. USUS: 1. Ex Africa quas opes, quas ex ærario exhausit.

2. Minuo, _diminuer_. Malim meas laudes omnes ad te transferre, quam de

tuis minimum exhaurire. 3. Exequor, _exécuter_. Mandata mea exhaurias.

4. Exinanio, spolio, _vider_, _tarir_, _épuiser_. Dilapidat pecuniam,

ærarium exhaurit, minuit vectigalia. Sentinam exhaurire. Civitates

omnibus rebus exhaustæ. 5. Profero, sustineo, _épuiser (la fortune, les

forces, etc.)_. Labores omnes, ærumnas, sollicitudines, tædia, sumptus

tua causa exhausi. 6. Voro, ingurgito, _boire_. Tantum vini exhausit, ut

necesse esset vomere.

EXHĒRĒDO, as, avi, atum, are, a. _Déshériter_. SYN. Hereditate privo,

abdico; submoveo ab hereditate, jure hereditatis privo; hereditate

excludo. USUS: Pater filium exheredare cogitabat.

EXHĒRES, ēdis, omn. gen. _Déshérité_. SYN. Hereditate exclusus, in nullam

sortem bonorum natus. USUS: Egit lege in hereditatem paternam testamento

exheres filius.

EXHĬBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Montrer_, _faire voir_, _produire_. SYN.

Profero, ostendo, gero, præbeo. )( Occulto. PHRAS. Semper me tibi exhibui

amicissimum, _je vous ai toujours montré une grande affection_. Omnibus

de rebus ita tractavi, ut intelligeres me tibi amicissimum; æquissimum me

tibi semper præbui; eum me tibi præstiti, eo in te animo fui, quo solent

amicissimi; talem me exhibui tuis in rebus, ut mihi pro intimo esses. Ita

me tractavi, ita gessi, nemo ut, quin amicissimus tibi essem, dubitaret.

Optime semper ostendi me. Cf. Præsto. USUS: 1. Exhibe, cedo tabulas,

_produire_. 2. Facesso, _causer_, _occasionner_. Exhibere molestiam,

curam alteri. 3. Gero me, ago, præbeo, _montrer_, _présenter_. Auctorem

salutis; supplicem se alicui exhibere. Mitem senatorem egit, se gessit,

se exhibuit. Affectum patris alicui exhibere. 4. Ostendo, _faire voir_.

Artis specimen exhibere, artes edere.

EXHĬLĂRO, as, avi, atum, are, a. _Réjouir_, _égayer_. SYN. Hilaro. PHRAS.

Exhilarat me aspectus vester, _votre présence me réjouit_. Recreat

me, reficitque aspectus vester; mira me lætitia, suavitate, voluptate

perfundit; in lætitiam me injicit incredibilem; lætitiam objicit

mihi nullis verbis exæquandam; lætitia me onerat aspectus vester; ad

hilaritatem traducit; lætitia, hilaritate animum complet; liberalissima,

et honestissima voluptate cumulat; voluptati mihi est; voluptatem

affert. Cf. Gaudium, Lætitia, Recreo.

EXHORRESCO, is, horrŭi, ere, n. _Frissonner_. SYN. Horrore perfundor.

PHRAS. Exhorrui ad hoc spectaculum, _ce spectacle me fit frémir

d’horreur_. Animo perculsus sum; horruit, cohorruit animus ad id

spectaculum; pavore concussus sum; sensus mihi erepti sunt, vultus

expalluit, lingua obtorpuit, corpus contremuit; subito pavore pectus mihi

perculsum est; commotus, exterritus, perterritus, consternatus sum. Cf.

Terreo. USUS: Exhorrescere metu.

EXHORTĀTĬO, ōnis, f. _Exhortation_. USUS: Tua exhortatione impulsus feci.

EXHORTOR, aris, atus sum, ari, d. _Exhorter_. SYN. Hortor, adhortor,

cohortor, auctor sum alicui, incito, impello, inflammo, sollicito,

cohortatione utor. USUS: Exhortari aliquem ad virtutis studium. Cf.

Hortor, Excito, Moneo.

EXĬGO, is, ēgi, actum, ere, a. _Faire payer_, _réclamer_, _exiger_. SYN.

Ad dissolutionem cogo, postulo, flagito, extorqueo, de pecunia appello.

ADV. Acerbe, acerbius, amplius, facilius, plane, præclare. USUS: 1. Non

urgeo, neque exigo, quæ polliceris. Tributa, vectigalia, pensionem,

mercedem, benefacta, nomina acerbius exigere. 2. Profligo, pello, ejicio,

_pousser dehors_, _renvoyer_. Reges civitate, uxorem toro exigere. 3.

Absolvo, perficio, _endurer_. Opus, ærumnam exigere. 4. Trans adigo,

_pousser_, _lancer_. Ferrum per medium corpus exegit. 5. Transigo,

_passer_. Ævum, ætatem, annos, dies per desidiam exigere. 6. Dispono,

dirigo, _placer_, _disposer_. Actiones suas ad normam rationis, columnas

ad perpendiculum exigere.

EXĬGŬĒ, _Brièvement_, _faiblement_. SYN. Tenuiter, exiliter. USUS:

Epistola, oratio exigue scripta. Exigue et exiliter ad calculos revocare

amicitiam. Exigue tibi a principe tributum est.

EXĬGŬĬTAS, ātis, f. _Petite quantité_. SYN. Exilitas. USUS: Exiguitas

copiarum recessum magis, quam pugnam suadebat.

EXĬGŪUS, a, um, _Petit_, _court_, _restreint_. SYN. Exilis. )( Ingens.

ADV. Valde, sane. USUS: Exiguis finibus provincia. Tenui et exiguo

sermone disputare. Exiguo et angusto tempore aliquid absolvere. Tenues

opes, facultates exiguæ, nullæ amicorum copiæ. Cf. Parvus, Paucus.

EXĪLIS, e, gen. com. _Petit_, _mince_, _faible_. SYN. Tenuis. )( Plenus,

nitidus. ADV. Sane. USUS: Solum exile et macrum. Genus orationis exile,

aridum, concisum, minutum. Spinosa et exilis oratio. Cf. Parvus.

EXĪLĬTAS, ātis, f. _Ténuité_, _faiblesse_, _sécheresse_. SYN. Tenuitas,

jejunitas. USUS: Qui discernes horum copiam, et ubertatem ab illorum

exilitate et penuria?

EXĪLĬTER, _Faiblement_; _avec sécheresse_. SYN. Tenuiter, jejune. USUS:

Exiliter et jejune disputare.

EXĪLĬUM, ii, n. _Bannissement_, _exil_. SYN. Patriæ, _vel_ civitatis

privatio, exterminatio, pœna exilii, proscriptio. PHRAS. 1. In exilium

mittere, _envoyer en exil_. In exilium ejicere, projicere, pellere,

mittere; in exilium agere; patria extorrem expellere; exilio mulctare;

in exilium expellere; exilio afficere; projicere in exilium; amandare

aliquem in ultimas terras; aqua et igni alicui interdicere; ex urbe

ejicere, exterminare; urbe regnoque expellere, pellere, exigere. Relegare

aliquem. 2. In exilium proficisci, _partir pour l’exil_. Ire, abire,

proficisci in exilium; exulatum abire; in exilium deportari, exportari;

in ultimas maris terrarumque oras devehi; urbe cedere, excedere. Egredi,

migrare; solum vertere, mutare; patriam relinquere exilii causa. Exilium

sibi consciscere; exilio se mulctare, in voluntarium exilium secedere,

_s’exiler volontairement_. 3. De exilio redire, _revenir de l’exil_.

De exilio reduci; exilium patria sede mutare; in patriam revocari. 4.

Cicero in exilium missus est, _Cicéron fut envoyé en exil_. Exilii causa

solum vertere jussus est. Fluctibus reipublicæ expulsus, in terras

alias exportatus exulavit. Extorris patria, expulsus, ejectus, finium

interdictione mulctatus est; urbe, domo, penatibus, foro, luce, congressu

æqualium prohibitus, relegatus est; damnatus exilio Thessalonicam

habitatum concessit. Cf. Exul, Exulo. USUS: 1. In exilium mittere,

pellere, ejicere. Exilio mulctare, _punir du bannissement_. 2. In exilium

ire, proficisci, exportari, _aller en exil_. 3. In exilio esse, _être

banni_. 4. Exilio reduci, _être rappelé de l’exil_.

EXĬMĬĒ, _Supérieurement_; _beaucoup_. SYN. Egregie. USUS: Eximie me

dilexit, _il a eu pour moi une affection toute particulière_. Cf. Valde.

EXĬMĬUS, a, um, _Excellent_, _éminent_, _distingué_. SYN. Egregius,

præstans. USUS: 1. Ea, quæ eximia aliis ac præclara videntur, parvi

ducere. Pompeii singularis ac eximia virtus. Eximium ingenium. Eximia

pulchritudo. 2. Exceptus, _exempté_, _privilégié_. Tu unus eximius es?

Eximium facient neminem, (nemo exceptus est, neminem excipient), _ils n’y

aura d’exception pour personne_. Cf. Egregius, Summus, Clarus.

EXĬMO, is, ēmi, emptum, ere, a. _Tirer de_, _enlever_; _délivrer de_.

SYN. Excludo, excipio, libero, absolvo. PHRAS. 1. Hominem eo onere

exemit, _il délivra cet homme de ses obligations_. Immunitatem homini

dedit civilium munerum; vacationem a muneribus dedit; legibus eum

solvit; legum vinculis exsolvit; gratiam legis homini fecit; exemptum eo

onere fecit; eo onere levavit. 2. Exemptus erat muneribus publicis, _il

était exempté des charges publiques_. Immunis erat muneribus; muneribus

vacabat; immunitatem habebat; vacationem habebat, nactus erat munerum

publicorum; vacabat a publicaram rerum curatione et administratione;

solutus erat ac liber ab iis muneribus. Cf. Immunis, Privilegium. USUS:

1. Exime e rebus humanis amicitiam, urbs nulla stare poterit. 2. Libero,

_délivrer de_, _soustraire à_. Aliquem e vinculis, e culpa, miseria,

servitute eximere. Nomen alicujus de tabulis, ex reis, ex ærariis

eximere. Curas alicui, suspicionem, opinionem, scrupulum, lassitudinem

eximere. Rem miraculo exemit, _il enleva à cette chose son caractère

prodigieux_. 3. Consumo, produco, protraho, _faire perdre_. Diem, horam,

tempus dicendo exemit, ne ad negotii caput perveniri posset. Cf. Libero.

EXIN, _De là_; _des lors_, _ensuite_. SYN. Exinde.

EXĬNĀNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. _Épuiser_, _détruire_. SYN. Exhaurio. )(

Impleo, repleo. USUS: Agros, domos vastare et exinanire. Cf. Exhaurio,

Nihilum.

EXINDE, _De là_, _ensuite_, _alors_. Exin, deinde.

EXISTĬMĀTĬO, ōnis, f. _Opinion_, _jugement_; _estime_, _considération_.

SYN. Auctoritas, fama, honestas, opinio, commendatio. EPITH. Bona,

mala, cara, communis, facilior, gravis, honesta, incertissima,

integra, magna, optima, perpetua, popularis, præclara, sanctissima,

summa, tacita, turpis. USUS: 1. Existimationem colligere, _recueillir

la considération_. Bonis artibus in magnam existimationem venire,

_acquérir l’estime_. In existimatione esse, _être estimé_. Mei labores

ad hominum existimationem dimanant, _obtenir le renom_. Existimationi

consulere, et dignitati servire, _veiller à la réputation de qqn_.

Omnium existimationi satisfacere, _donner satisfaction à l’attente

générale_. Agitur existimatio ingenii, _il y va de ma réputation d’homme

d’esprit_. In discrimen existimationis venire, _être en danger de perdre

sa réputation_. 2. Alterius existimationem oppugnare, imminuere; venire,

facere contra existimationem alterius, _attaquer, ternir, flétrir,

déchirer la réputation de qqn_. Existimationem omnem amittere, perdere,

_perdre sa réputation_. 3. Existimationem reconciliare, _recouvrer

l’estime_. Existimationem conservare, _conserver sa réputation_.

Suam existimationem alteri committere, _confier à qqn le soin de sa

réputation_. Existimationi hominum se venditare, _rechercher l’estime des

hommes_. Cf. Fama, Opinio, Honor.

EXISTĬMĀTOR, ōris, m. _Connaisseur_, _appréciateur_, _juge_. SYN. Judex,

arbiter, opinator. EPITH. Acerrimus, doctus et intelligens. USUS:

Existimator alicujus artificii; acerrimus, non stultus existimator.

EXISTĬMO, as, avi, atum, are, a. _Juger_, _apprécier_. SYN. Puto, reputo,

sentio, æstimo, opinor, duco, judico, persuasum est animo. ADV. Bene,

contra, falso, longe aliter, longe secus, male, melius, minus, optime,

pejus, prorsus, recte, secus, valde, vere, usque eo, invidiose, privatim,

vulgo, publice. PHRAS. Existimo potius errorem, quam culpam fuisse,

_je pense que ce fut plutôt une erreur qu’une faute_. Magis adducor,

ut errorem credam, quam culpam fuisse; in opinionem venio; in eam

opinionem adducor; in opinione ea sum, id factum errori magis, quam culpæ

tribuendum. Cf. Opinio, Judico, Puto. USUS: Rem male, de aliquo minus

bene existimare, _avoir mauvaise opinion de qqn_. Quid ex istis malim,

non facile existimare possum. Alios suis moribus existimare. Ex eventu de

consilio existimare. In existimando prudens.

EXĬTĬĀBĬLIS, e, gen. com. _Funeste_, _pernicieux_. USUS: Bellum

exitiabile. Cf. Noxius.

EXĬTĬĀLIS, e, gen. com. _Funeste_, _fatal_. SYN. Mortifer, calamitosus.

USUS: Exitus exitiales.

EXĬTĬŌSUS, a, um, _Funeste_, _pernicieux_. SYN. Perniciosus. USUS:

Exitiosum consilium.

EXĬTĬUM, ii, n. _Ruine_, _perte_. SYN. Pernicies. EPITH. Crudelissimum,

publicum, commune, summum, luctuosissimum. PHRAS. Ille multis exitio

fuit, _cet homme causa la ruine d’un grand nombre de citoyens_. Multos

in casum traxit; ejus ruina multi concidere; multorum ille salutem

afflixit, perdidit; multos ejus ruina involvit, oppressit; in hanc

omnium deterrimam miserrimamque conditionem adduxit; multis exitium

peperit; perniciem attulit; calamitatem ac pestem importavit. Cf. Ruina,

Affligo, Destruo. USUS: Qui de huius urbis exitio, de nostro interitu, de

reipublicæ pernicie cogitant. Exitium alicui comparare, dare; exitio esse.

EXĬTŬS, ūs, m. _Terme_, _résultat_, _effet_. SYN. Eventus, casus, finis,

terminus. )( Initium. EPITH. Calamitosus, difficilis, dignus vita ac

factis, dubius rerum, facilis, felix, perniciosus judici, fortunatus,

gloriosus, incertus, iracundus, lautus, maritimus, molestus, notabilis,

optabilis, perspicuus, prudens, similis, simillimus principio. Adversi,

secundi, boni, contrarii, difficiles, diversi, exitiales, extremi,

exitiosi. Fatales, gravissimi, improvisi, incerti, innumerabiles,

maritimi, meliores, mirabiles, plurimi, prosperi, recentes, similes,

spissi et producti, tristes, necessarii, utiles. USUS: 1. Contigit

rebus nostris exitus, quem optabamus; bonum exitum et felicem habuit

hæc æstas. Fugam quærebamus, quæ tamen exitum non habebat. Belli exitus

semper incerti. Consulatus tuus in exitu est. Exitum exspectare debemus.

2. Finis, _fin_. Vitam turpem honesto exitu conclusit. Quæ pollicitus es,

exitu præsta. Cf. Eventus, Finis.

EXLEX, lēgis, omn. gen. _Qui n’est pas soumis à la loi_. SYN. Qui

lege aliqua non tenetur. USUS: Non quod Syllam exlegem putarent. Cf.

Dissolutus.

EXŎLESCO, is, ēvi, ētum, ere, n. _Se dénaturer en vieillissant_,

_dépérir_. SYN. Quasi inveterasco. USUS: Ætas tua jam exolevit.

EXŎNĔRO, as, avi, atum, are, a. _Décharger_. SYN. Allevo, onus detraho.

USUS: Exonerare aliquem. Cf. Levo.

EXOPTO, as, avi, atum, are, a. _Désirer vivement_. SYN. Opto. USUS: Ut ea

res tibi laudi sit, exopto. Cf. Opto.

EXŌRĀBĬLIS, e, gen. com. _Qui se laisse fléchir_. SYN. Placabilis. )(

Inexorabilis. USUS: Exorabilis iracundia.

Exorcismus, i, m. _Exorcisme_. PHRAS. Dæmones exorcismis e corporibus

pellere, _chasser les démons du corps_. Malos dæmones ex corporibus

exturbare, exigere, profligare; correptos, vexatos a malo dæmone

liberare; ex obsessis corporibus malum genium depellere; sacris

carminibus malos genios ex miserorum corporibus ejicere, fugare. Cf.

Diabolus.

EXORDĬOR, iris, orsus sum, iri, d. _Commencer_. SYN. Ordior, exordium

capio, principium capio, duco. )( Perficio. ADV. Bene causam, gloriose,

potissimum. USUS: Ab alio principio exorsus sum dicere. Exordiri a re

ipsa. Pertexe, quod exorsus es. Initium, Inchoo.

EXORDĬUM, ii, n. _Commencement_; _exorde_. SYN. Principium, exorsus,

proœmium, dicendi initium, vestibulum et aditus ad causam. EPITH.

Commune, commutabile, difficillimum, exile, nugatorium, vulgare,

facillimum, separatum, longum, translatum, vehemens, pugnans. PHRAS.

Exordium longius petam, _je reprendrai la chose de plus haut_. Altius

repetam rationem consiliorum meorum; longinqua repetam, ut apertius

exponam consilia mea; longe repetam mei sermonis initium, quo pateant

illustrius consilia mea. Longinquum exordium capiet hic sermo, quem

de meis consiliis habiturus sum. USUS: Difficillimum est in omni

conquisitione exordium. Exordium ab aliqua re capere, ducere. Longum et

alte petitum proœmium.

EXŎRĬOR, eris, ortus sum, oriri, d. _Naître_, _se lever_, _éclater_. SYN.

Orior, exsisto, erumpo. )( Occido. ADV. Longius, paulum, repente, plane,

perraro. USUS: 1. Ante exstinctum sidus, quam plane exortum, natumque

esset. Repente exorta est Catilinæ nefaria libido. 2. Sumo animum,

recreor, levo, _se relever_. Ego nunc paulo exorior e litteris Roma

allatis. Qua gloria commotus Epicurus exoritur.

EXORNĀTĬO, ōnis, f. _Ornement_; _amplification_. SYN. Ornamentum,

ornatus, conformatio, lepor, concinnitas, festivitas. EPITH. Egregia.

USUS: Sine exornatione aliquid simpliciter exponere.

EXORNĀTOR, ōris, m. _Qui orne_, _qui embellit (les faits)_. USUS: Cæteri

non exornatores, sed tantummodo narratores fuere.

EXORNO, as, avi, atum, are, a. _Orner_, _embellir_. SYN. Expolio,

illumino, illustro. )( Deformo. ADV. Ample, dilucide, magnifice, plane,

privatim, publice. USUS: Exornare orationem. Pythagoras Italiam artibus

exornavit. Exornare triclinium magnifice. Aliquem magistratu; urbem

munimentis exornare. Cf. Orno.

EXŌRO, as, avi, atum, are, a. _Prier avec instance_; _fléchir par des

prières_. SYN. Impero. ADV. Semel. USUS: Aiunt Stoici, viri non esse

exorari, aut placari. Exoravit me frater, ut huc venirem. Cf. Preces,

Deprecor.

EXORSŬS, ūs, m. _Exorde_. SYN. Exordium.

EXŌSUS, a, um, _Qui hait_; _qui est détesté_. Qui odio habet, _aut_

habetur. USUS: Jupiter Trojanos exosus. Omnibus exosum esse. Cf. Odium.

EXŌTĬCUS, a, um, _Étranger_. SYN. Peregrinus, peregrini moris homo,

adventitius. Cf. Peregrinus.

EXPALLESCO, is, ŭi, ere, n. et a. _Pâlir_; _redouter_. SYN. Exalbesco,

pallore suffundor. USUS: Expalluisse, erubuisse, titubasse. Cf. Pallesco.

EXPĀVESCO, is, pāvi, escere, n. et a. _Être épouvanté_; _redouter_. USUS:

Ensem expavescit muliebriter. Cf. Metuo, Timor, Paveo.

EXPECTŎRO, as, are, a. _Chasser du cœur_. SYN. Pectore ejicio, expello.

USUS: Pavor mihi omnem ex animo sapientiam expectoravit. Cf. Apertus.

EXPĔDĬO, is, īvi, _vel_ ii, ītum, ire, a. _Dégager_, _délivrer_. SYN.

Libero, explico, extrico. )( Impedio, induo me in laqueos. ADV. Brevi,

breviter, elegantissime, facile, perspicue, plane, vehementer, celeriter.

PHRAS. Expediendum tibi sine cunctatione id negotium est, _il vous faut

terminer promptement cette affaire_. Cunctandum non est in eo negotio;

producenda, differenda, proferenda, proroganda, protrahenda, longius

ducenda res non est; immorandum non est; facienda mora non est; omnis

in ea re abjicienda mora est; languor omnis abjiciendus est; sine mora

tentanda res est, sine cunctatione, sine ullo temporis intervallo,

aggredienda res est; immorari, cunctari, lente agere, indormire huic

negotio non oportet. USUS: 1. Se omni molestia, occupatione, cura,

suspicione expedire. Animum metu, mœrore expedire, _délivrer_. 2.

Absolvo, _finir_, _terminer_. Negotia, rei institutæ exitum expedire.

Nodum implicatum expedire. 3. Promptum facio, impedimenta abjicio,

_démêler_, _débrouiller_, _expliquer_. Peto a te, ut eam expedias. Me

aliud ex alio impedit, sed si me expediero, etc. Expedire se et evolvere

negotiis. Cf. Explico.

EXPĔDIT, imp. _Il est avantageux_, _utile_. SYN. Utile est, conducit.

USUS: Cæsaris id consilium ad diuturnitatem dominationis non expedit.

Dubitat, quid sibi expediat. Cf. Emolumentum, Commodum, Utilis.

EXPĔDĪTĒ, _Facilement_, _aisément_; _vite_. SYN. Plane, prompte. USUS:

Expedite explicat quæstionem.

EXPĔDĪTĬO, ōnis, f. _Développement_, _exposé_. SYN. Absolutio. USUS:

1. Habes hic breviter comprehensam multarum rerum expeditionem. 2.

_Préparatifs de guerre, expédition._ Educere exercitum in expeditionem.

EXPĔDĪTUS, a, um, _Tout prêt_. SYN. Promptus, paratus, facilis,

nulla re implicatus. USUS: Aditus ad cœlum bonis expeditissimus est.

Expedito et prompto homine nobis opus est. A natura satis aptus et

expeditus ad dicendum. Credebat ille viam sibi expeditiorem ad honorem.

Expedita oratio. Clodius obviam fit expeditus in equo. Provinciam quam

expeditissimam tradere, _laisser une province dans le meilleur état

possible_. Cf. Paratus, Promptus.

EXPĒLLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. _Pousser hors de_, _chasser_. SYN.

Ejicio, exigo, detrudo, exturbo, amoveo, submoveo, loco moveo. PHRAS.

Parentem nefarium cum liberis improbis expulit, _il chassa ce père

criminel avec sa race coupable_. Parentem nefarium cum scelerata stirpe

omni executus est; evomuit pestilentem eam familiam e foro; sceleratam

eam stirpem foro submovit; foro exesse jussit. Cf. Pello. USUS: Ejici,

exterminari, expelli ab urbe, prædiis.

EXPENDO, is, pendi, pensum, ere, a. _Peser_, _examiner_, _considérer_.

SYN. Perpendo, exquiro, examino. ADV. Diligenter. PHRAS. Expendendum est

sedulo, _il faut examiner avec soin_. Versanda res in animis; sermonibus

agitanda; ad calculos vocanda, reducenda; cum animo, in corde agitanda

est; calculus ponendus; subducendi sunt calculi; ejus rei consilia

animo probe circumspicienda sunt; pensanda sunt ista, ac mente agitanda

crebrius; res est animo volvenda, volutanda diligenter; res ejusmodi

est, in qua animus se ad omnes cogitationes verset; quam animus secreta

æstimatione penset. Cf. Examino, Cogito. USUS: 1. Omnia diligenter

expendere, seligere, æstimare. 2. Do, pendo. Pœnas alicui expendere,

_être puni par quelqu’un_. 3. Pondero, metior, _peser avec soin_. Aurum

expendere.

EXPĒNSUS, a, um, _Compté_, _prêté_, _déboursé_. SYN. Datus. )( Acceptus.

USUS: Expensum ferre; scribere, se alicui pecuniam dedisse, _porter une

somme comptée_, _payée ou avancée à qqn_. Quis tibi mille nummum ferret

expensum? Cur iis, quibus credebas, expensum non ferebas?

EXPERGĒFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Éveiller_. SYN. Somno excito.

USUS: Hic Italiam tumultus terrore subito expergefecit. Cf. Excito,

Evigilo.

EXPERGISCOR, eris, perrectus sum, gisci, d. _S’éveiller_. SYN. A somno,

de somno excitor, somno solvor. )( Dormio. PHRAS. Ad gallorum cantum

expergisceris, _vous vous éveillez au chant du coq_. Gallorum cantus te

suscitat; tibi soporem discutit; somno te excire solet; somno te solvit.

Cf. Evigilo.

EXPĔRĬENS, entis, omn. gen. _Actif_, _entreprenant_. SYN. Expertus. USUS:

Homo navus, experientissimus, ac diligentissimus.

EXPĔRĬENTĬA, æ, f. _Essai_, _tentative_, _expérience_. SYN. Periclitatio,

usus, exemplum. PHRAS. (Est homo magnæ experientiæ, VULG.), _c’est

un homme d’une grande expérience_. Vir quem longa vita ususque rerum

maximarum plurimum docuit; quem usus in plurimis rebus erudivit; magna

prudentia, magno usu est atque experientia præditus; quem usus reapse

experiendo docuit; multum imbutus usu; ætate et usu doctus. Non promptus

ingenio tantum, sed usu etiam exercitatus; magnæ solertiæ et usus; in

rebus admodum versatus et experiens; magnum habens usum in rebus; longo

usu edoctus; qui multa usu ac tractatione cognovit; magno rerum usu

in rebus agendis exercitatus. Cf. Disco. USUS: Experientia patrimonii

amplificandi. Cf. Usus, Peritus, Discipulus.

EXPĔRĬMENTUM, i, n. _Preuve_. SYN. Argumentum. USUS: Sed hoc experimentum

est maximum, quod etc. Cf. Experior.

EXPĒRĬOR, iris, pertus sum, iri, d. _Essayer_; _éprouver_. SYN.

Periclitor, periculum facio, usu tractando cognosco, tento. ADV.

Maxime, paulisper. PHRAS. Omnia experiar, _je tenterai tout_. Omnes

vias persequar, quibus putabo ad id, quod volo, perveniri posse. Usu,

tractando cognoscam; gustabo omnia; nihil non tentabo; nihil inexpertum

et intentatum relinquam. Periclitabor omnia; periculum faciam;

experimentum capiam rerum omnium, quibus optata consequi possim; ultima

experiar; nullum non movebo lapidem. Cf. Tento. USUS: Experiri noli, quod

assequi te posse diffidas. Vim veneni in cane experiri. Par est eum multa

experiri, qui res magnas animo volvit. Ultima experiri malo, quam, etc.

Cf. Experientia.

EXPERS, ertis, omn. gen. _Privé_, _dépourvu_. SYN. Non particeps, vacuus,

immunis. )( Particeps. USUS: Consilii, ingenii, eruditionis expers. Nulla

pars vitæ summæ turpitudinis expers.

EXPERTUS, a, um, _Qui a essayé_; _passive_: _éprouvé_, _reconnu_. SYN.

Qui habet usum multarum rerum, multarum rerum peritus, experiens. )(

Rudis. USUS: Hoc experti scimus. Nec hoc conjectura, sed expertus dico.

In aliqua re expertus; virtus præsens, experta perspectaque.

EXPĔTO, is, ii _vel_ īvi, ītum, ere, a. _Désirer vivement_. SYN. Opto,

cupio, peto, adscisco. )( Vito. USUS: Expetere pœnas ab aliquo, _punir,

tirer vengeance de qqn_. Vitam alicujus expetere, appetere. Probat

Epicurus, voluptatem natura expeti. Cf. Peto, Cupio, Desidero.

EXPĬĀBĬLIS, e, gen. com. _Que l’on peut expier_.

EXPĬĀTĬO, ōnis, f. _Expiation_. SYN. Procuratio. USUS: Diis violatis

expiatio debetur. Scelerum et impietatis quæ tandem erit expiatio?

EXPĪLĀTĬO, ōnis, f. _Pillage_. Direptio. EPITH. Tanta. USUS: Expilationes

et direptiones sociorum. Cf. Furtum.

EXPĪLO, as, avi, atum, are, a. _Voler_, _dépouiller_. SYN. Diripio,

exinanio, exhaurio; ago feroque res. USUS: Expilare socios, diripere

provincias. Cf. Fur.

EXPINGO, is, pinxi, pictum, ere, a. _Peindre_. SYN. Pingo. USUS: Motus

hominum et ferarum expingere. Cf. Describo.

EXPĬO, as, avi, atum, are, a. _Expier_, _réparer_. SYN. Procuro. PHRAS.

Sua scelera expiare, _expier ses crimes_. Debitam DEO expiationem facere;

placamina cœlestis iræ, et piacula conquirere; ipsum se cruciatibus

offerre, piaculaque dare; abolere superioris vitæ maculas; piaculo

diluere contractas in vita sordes. Cf. Pœnitentia. USUS: Expiare

religiones; forum a vestigiis sceleris. Hoc scelus expiari, nisi

supplicio tuo, nequit. Tua scelera Dii in nobis expiarunt. Expiare DEUM,

_seu_ placare, _apaiser la colère de DIEU_.

EXPISCOR, aris, atus sum, ari, d. _Chercher à tirer (un secret)_. SYN.

Indago, inquiro. USUS: Omnia ab illo expiscatus sum.

EXPLĀNĀTĒ, _D’une manière claire, intelligible_. USUS: Definire aliquid

explanatius et uberius.

EXPLĀNĀTĬO, ōnis, f. _Explication_. SYN. Explicatio, enodatio,

interpretatio. EPITH. Illustris. USUS: Dii nobis objiciunt, quorum neque

scientiam, neque explanationem habemus. Explanatio, quæ reddit apertam,

planamque orationem. Ad obscura et ambigua explanatio adhibetur.

EXPLĀNĀTOR, ōris, m. _Interprète_, _commentateur_. SYN. Interpres,

explicator. USUS: Grammatici Poetarum explanatores.

EXPLĀNO, as, avi, atum, are, a. _Expliquer_. SYN. Interpretor,

interpretationem _vel_ explanationem facio; interpretatione explico,

illustro _aut_ expono, planum et perspicuum facio, explico, aperio,

patefacio. USUS: Diligentius, apertius aliquid explanare. Cf. Explico.

EXPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. _Remplir_. SYN. Impleo, compleo, saturo,

satio, absolvo. )( Exhaurio, Exinanio. ADV. Aptius, nihilo, cumulate,

insaturabiliter. USUS: Avaritiam suam pecunia, libidinem voluptatibus

explere. Inimicitias, odium, diuturnam sitim satiare et explere.

Mortalitatem, supremum diem explere. Legiones supplementis explere. Sic

explevit, quod utrique defuit. Res perfecta expletaque omnibus numeris

suis et partibus. Vita virtutibus expleta.

EXPLĬCĀBĬLIS, e, gen. com. _Explicable_. USUS: Difficilis res est, et vix

explicabilis.

EXPLĬCĀTĒ, _Clairement_, _distinctement_. SYN. Enodate, explanate. )(

Implicite, abscondite. USUS: Explicate et distincte dicere.

EXPLĬCĀTĬO, ōnis, f. _Explication_. EPITH. Brevis quædam et

circumscripta, facilis, facilior, illustris perpolitaque, mira,

suspiciosa. USUS: Explicatio illustris ac perpolita. Explicatio

fabularum. Cf. Explico.

EXPLĬCĀTOR, ōris, m. _Qui explique_. EPITH. Gravior, commodior. USUS:

Prudens, severus, gravis explicator.

EXPLĬCĀTRIX, īcis, f. _Celle qui explique_. USUS: Oratoria, explicatrix

perpetuæ orationis.

EXPLĬCĀTUS, ta, tum, _Expliqué_, _éclairci_, _clair_. SYN. Apertus,

definitus. USUS: Veterum rerum non satis explicata recordatio. Litteræ

tuæ, quibus nihil explicatius, illustrius. Explicata salutis ratio.

EXPLĬCĀTUS, ūs, m. _Explication_. USUS: Natura Deorum obscura est, et

difficiles explicatus habet.

EXPLĬCO, as, avi, atum, are, a. _Expliquer_, _éclaircir_, _débrouiller_.

SYN. Expono, explano, in medio pono, enodo, evolvo, aperio, extrico,

interpretor, verbis rem complector, exitum reperio. ADV. Accurate,

accuratius, acute, apertissime, brevi, breviter, commodius, copiose,

diligenter, diligentissime, dilucide, eleganter, enodatius, expedite,

facete, facile, facilius, graviter, uberius, plane, planius, planissime,

præclare, ridicule, similiter, sigillatim, subtilius, valde, varie, vere,

facile, omnino, prope, sane, non satis. PHRAS. 1. Ille locus difficulter

explicatur, _l’interprétation de ce passage est difficile_. Difficilis

explicationis locus est; res est obscura, et difficiles explicatus habet;

locus est inenodabilis, vix explicabilis; verba desunt, quibus loci hujus

explicatam notionem exsequar, evolvam, vix satis enucleate, aperte, ac

plane exponi, exprimi potest, explanatione opus est subtili. Loci hujus

non est satis explicata ratio. Cf. Obscurus. 2. Nondum me explicare et

expedire ex his negotiis potui, _je n’ai pas encore pu me débarrasser

de ces affaires_. Nondum mihi explicata et expedita est ejus negotii

ratio; nondum evolvere me iis ex negotiis potui; nondum explicare id

negotium. Hæret adhuc, pendet negotii imperfecti moles; affectum, non

confectum id negotium est. Cf. Eximo. USUS: 1. Explicare se dicendo;

mentem suam et cogitationem litteris. Factum, sententiam suam explicare.

2. Absolvo, libero, expedio, _dégager_, _délivrer_. Urbem hostibus

cinctam explicavit. Negotia, quæso, mea explica. Explica te, ut ad nos

quamprimum venias. Se laqueis, insidiis, periculis explicare. Provinciam

alicui explicatam tradere. 3. Excutio, enarro, _raconter_, _exposer_.

Vitam alterius totam explicare, et sub conspectum ponere. 4. Produco,

_déployer_, _dérouler_. Ædificium ad aliquem locum usque explicare.

Aciem, ordines explicare.

EXPLŌDO, is, plōsi, plōsum, ere, a. _Pousser hors_; _mal accueillir_.

SYN. Ejicio, exsibilo. ADV. Jam pridem. PHRAS. Explodunt hominem merito

clamoribus ac manuum collisione, _c’est à bon droit que l’on rejette

cet homme par des cris et des battements de mains_. Convitiis, sibilis,

strepitu, fremitu consectantur; sibilis excipiunt, conscindunt; haud

intactus a sibilo abibat; explodebatur non modo sibilis, sed etiam

convitio; refrigeratus sibilis, convitiis exanimatus, communi explosione

ejectus, expulsus, extrusus, exturbatus est. USUS: Crates comœdus non

modo sibilis, sed etiam convitio e scena explodebatur. Tam explosam et

ejectam sententiam sequeris.

EXPLŌRĀTĒ, _En toute sûreté_. SYN. Certe, plane. USUS: Explorate percepta

res est et cognita. Explorate navigare.

EXPLŌRĀTOR, ōris, m. _Éclaireur_. USUS: Misit exploratores, qui

observarent.

EXPLŌRĀTUS, a, um, _Examiné_, _reconnu_. SYN. Certus, explicatus. )(

Dubius. USUS: Exploratum, perspectum, cognitum habere aliquid. Cui

exploratum est, se ad vesperum victurum? Explorata nobis est victoria.

Magna spe, et prope explorata. Cum mihi erit exploratum, scribam.

Exploratus illi, et velut domi conditus videbatur consulatus.

EXPLŌRO, as, avi, atum, are, a. _Observer_, _examiner_. SYN. Indago,

exquiro, observo, omni cura investigo. ADV. Diligenter, maxime, plane.

USUS: Explora rem totam. Africam exploravit. Cf. Observo, Indago.

EXPLŌSĬO, ōnis, f. _Action de huer_. USUS: Ludorum explosiones.

EXPŎLĬO, is, īvi _vel_ ii, ītum, ire, a. _Polir_, _perfectionner_;

_embellir_. SYN. Excolo, exorno, perpolio. USUS: Doctrinis omnibus vir

expolitus. Nihil omni ex parte perfectum natura expolivit. Expolire

partitiones, carmen, et castigare.

EXPŎLĪTĬO, ōnis, f. _Ornement_. SYN. Exornatio, explicatio. EPITH.

Artificiosa alicujus inventi, urbana. USUS: Argumentatio, et inventi

artificiosa expolitio. Numerorum expolitio.

EXPŌNO, is, pŏssi, pŏsĭtum, ere, a. _Exposer_; _expliquer_. SYN.

Edissero, exprimo. ADV. Absolute, aperte, breviter, apte, brevissime,

diligenter, diligentissime, dilucide, humanissime, indiligenter,

memoriter, ornate, perbreviter, planius, planissime, probabiliter,

prudenter, simpliciter, summatim, vere. PHRAS. Omnibus periculis se

exposuit, _il s’est exposé à tous les dangers_. Ad omnes casus subitorum

periculorum objecit; invidiæ malevolorum se dedidit; pro republica se

in plurimas dimicationes, ac profligatorum hominum quotidianos impetus

objecit; vitam suam hostium telis objecit; periculis se omnibus opposuit,

exposuit; nudus ac expositus ad omnes ictus stetit; caput imperterritus

discrimini obtulit; in omnem casum se demisit; in omne discrimen se

obtulit. Cf. Periculum, Fortis. USUS: 1. Rem ut gesta est, exponam. Artem

Rhetoricam exponere. Eam sententiam Cato in suis originibus exponit. 2.

Narro, _faire connaître_, _raconter_. Summam cognitionum suarum, mandata

alicujus alteri exponere. Quod ut planius exponam, paulo altius repetam.

Reddere et exponere rationem facti. 3. Propono, exhibeo, palam pono, in

conspectu pono, _mettre en vue_, _exposer_, _étaler_. Frumentum, merces,

vasa Samia exponere, in conspectu ponere, numerare, vendere. Copias in

terram exponere. Infantem exponere, _exposer_. Cf. Explico, Exprimo.

EXPORRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. _Étendre_. SYN. Extendo. USUS:

Munitiones exporrigere, extendere. Frontem exporrigere, _dérider le

front_.

EXPORTĀTĬO, ōnis, f. _Exportation_. )( Invectio. USUS: Earum rerum,

quibus abundamus, exportatio, et quibus egemus, invectio.

EXPORTO, as, avi, atum, are, a. _Exporter_. )( Inveho. USUS: Frumentum in

fame exportare ausus est.

EXPOSCO, is, pŏposci, ere, a. _Demander instamment_. SYN. Posco, flagito.

Cf. Peto.

EXPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Exposé du sujet_. USUS: Perspicua et dilucida

expositio sententiæ.

EXPŎSĬTUS, a, um, _Exposé_, _raconté_, SYN. Explicatus, declaratus. USUS:

1. Capita multa exposita, nec explicata. 2. Obnoxius, objectus, _exposé_,

_en butte à_. Domus patens, et adeo cupiditatibus exposita.

EXPOSTŬLĀTĬO, ōnis, f. _Réclamation_, _grief_. SYN. Criminatio, quædam

accusatio. )( Purgatio. USUS: Flagitatur bonorum expostulatione. Cum

esset expostulatio facta. Cf. Accusatio.

EXPOSTŬLO, as, avi, atum, are, a. _Demander_; _se plaindre_. SYN.

Expostulationem facio, queror, exposco. ADV. Iracundius, vehementius.

USUS: De injuriis expostulare iracunde et vehementer. Expostulare cum

aliquo injuriam. Auxilium expostulare. Cf. Queror.

EXPRESSĒ, _Clairement_. SYN. Plane, aperte, diserte, dilucide, sine

circuitione. USUS: Expresse conscripta ponere licebat exempla.

EXPRESSUS, a, um, _Exprimé clairement_. SYN. Firmus, confirmatus,

apertus. USUS: Expressa sceleris vestigia exstant. Expressa signa

virtutis. Imago nostræ vitæ in alienis moribus expressa. Bellum

Mithridaticum totum ab Archia expressum est.

EXPRĪMO, is, pressi, pressum, ere, a. _Exprimer_, _exposer_. SYN. Expono,

eloquor, oratione complector, declaro, imitor, effingo. )( Obscuro. ADV.

Amplius, breviter, diligenter, late, necessario, subtiliter, planius,

præclare, putidius, facilius. PHRAS. Exprimere non possum quæ sentio,

_je ne puis exprimer ce que je ressens_. Mentis cogitata, animi sensa,

sensus animi explicare; sermone depromere; oratione concipere, exsequi,

efferre non possum. Exprimendis animi sensibus omnis impar est oratio;

oratio non sufficit; verba desunt; non suppetunt; evolvere mentis

cogitata non satis possum. Oratione mentem assequi, æquare, exprimere

nequeo. Verbo satis digno, ut velim maxime, appellari ea res non potest.

USUS: 1. Exprimere similitudinem, mores, vultum alicujus dictione.

Aliquem imitando effingere et exprimere. Expressa et polita effigies.

Expressum et illustre exemplum. Sonus nec expressus, nec oppressus. 2.

Aufero, extorqueo, cum labore obtineo, _arracher_, _obtenir par force_.

Nummulos aliquot, vide, ut ab illis exprimas. Risum alicui, _vel_ gemitum

exprimere. Vitam exprimere tormentis. Cf. Extorqueo, Aufero.

EXPRŎBRĀTĬO, ōnis, f. _Reproche_, _blâme_. USUS: Hæc commemoratio quasi

exprobratio est immemoris beneficii.

EXPRŎBRO, as, avi, atum, are, a. _Reprocher_. SYN. Objicio, probro;

vitio, culpæ do, verto. PHRAS. Nihil tibi unquam exprobraxi, _je ne vous

ai jamais rien reproché_. Nullum tibi probrum objectavi, objeci; non in

calamitate insultavi, nec adversam fortunam objeci. Nullum tibi probrum

intuli, impegi, inussi. Nunquam vecordiam tuam culpavi; vitio et culpæ

dedi. Nullum in te exprobrationis telum ejeci; nihil in te criminis

congessi. Non vecordiam probris increpui. Nihil in te criminis, nec

mea in te merita commemoravi; nullum in te probrum jeci. Cf. Objicio,

Culpa. USUS: Exprobrare languorem alicui. Odiosum hominum genus officia

exprobrantium.

EXPRŌMO, is, prompsi, promptum, ere, a. _Montrer_, _manifester_. SYN.

Profero, expono. )( Occulto. ADV. Audacius. USUS: Odium, crudelitatem

suam expromere. Leges, sententiam suam expromere. Causa hæc est, in qua

omnis vis eloquentiæ possit expromi. Cf. Profero.

EXPUGNĀTOR, ōris, m. _Celui qui a pris d’assaut_. USUS: Urbis expugnator.

Pudicitiæ expugnator.

EXPUGNĀTĬO, ōnis, f. _Prise d’assaut_. EPITH. Luctuosa fani alicujus et

acerba, clara apud omnes, hostilis. USUS: Nocturnæ expugnationes.

EXPUGNO, as, avi, atum, are, a. _Prendre de vive force_. SYN. Vi capio.

USUS: Sperabat, se ejus adolescentiam et fortunas expugnare posse.

Sapientis animus nunquam vincitur, aut expugnatur. Cf. Urbem capio.

EXPULSĬO, ōnis, f. _Expulsion_. USUS: Expulsiones vicinorum.

EXPULSOR, ōris, m. _Celui qui chasse_. USUS: Iste bonorum possessor,

expulsor, direptor.

EXPULTRIX, īcis, f. _Celle qui chasse_. USUS: Philosophia expultrix

scelerum.

EXPUNGO, is, xi, ctum, ere, a. _Effacer_. USUS: Expungere nomen

debitoris, _payer une dette_. Cf. Debitum.

EXPURGO, as, avi, atum, are, a. _Disculper_, _justifier_. SYN. Expio,

quasi purgo. USUS: Expurgare suspicionem, dimovere crimen. Cf. Purgo,

Excuso, Causor.

EXPŬTO, as, are, a. _Peser_, _examiner_. SYN. Excogito, reputo. USUS:

Quid illi in mentem venerit, exputare non possum. Cf. Puto.

EXQUĪRO, is, quīsīvi, quisītum, ere, a. _Chercher avec soin_. SYN. Quæro,

inquiro, requiro, perquiro, investigo, perscrutor. ADV. Accuratius,

diligenter, diligentissime, magnopere, quam diligentissime, studiose,

undique. USUS: Omissis auctoritatibus, in ipsa re et ratione exquirere

veritatem. Exquirere de aliquo causam facti. Cf. Inquiro.

EXQUĪSĪTĒ, _Avec grand soin_. SYN. Accurate, diligenter. USUS: Accurate

et exquisite aliquid facere. Rationes exquisitius colligere.

EXQUĪSĪTUS, a, um, _Choisi_, _recherché_, _distingué_. SYN. Accuratus,

lectus, excellens. USUS: Tua exquisita et singularis doctrina. Verba

exquisita. Dicendi genus exquisitum. Nihil apud hunc lautum, nihil

elegans, nihil exquisitum. Reconditæ et exquisitæ sententiæ. Munditia

odiosa et exquisita nimis. Exquisita supplicia. Cf. Diligens, Accuratus.

EXSANGUIS, e, gen. com. _Pâle_; _faible_. SYN. Pallidus, decolor. USUS:

Aliquis supremo spiritu exsanguis, enervatus, confectus. Aridum et

exsangue genus dicendi.

EXSĂTĬO, as, avi, atum, are, a. _Rassasier_, _assouvir_. SYN. Satio,

exsaturo. USUS: Ne morte quidem Scipionis exsatiantur. Cf. Satio.

EXSĂTŬRO, as, avi, atum, are, a. _Rassasier_, _assouvir_. SYN. Exsatio.

USUS: Pascere oculos, exsaturare animum cruciatu alicujus. Cf. Satio.

EXSCENDO, is, ere, n. _Débarquer_. SYN. Exscensionem facio. USUS: Navi in

terram exscendo.

EXSCINDO, is, scīdi, scissum, ere, a. _Ruiner_, _anéantir_. SYN. Ad

internecionem redigo, ad internecionem funditus deleo. USUS: Scipio

Numantiam exscidit. Urbs exscindi se potius pateretur, quam, etc. Cf.

Everto, Vasto, Destruo.

EXSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, _Copier_. USUS: Tabulas exscripsit.

Cf. Describo.

EXSĔCO, as, cŭi, ctum, are, a. _Couper_. SYN. Seco, reseco. USUS: Qui

exsecant pestem aliquam tamquam strumam civitatis. Medicina vitiosas

partes exsecat.

EXSECTĬO, ōnis, f. _Amputation_. SYN. Excisio. USUS: Exsectio linguæ.

EXSĔQUĬÆ, ārum, f. pl. _Funérailles_, _obsèques_. SYN. Funus, pompa,

justa, justa funeris, supremi diei celebritas, parentatio. PHRAS.

Exsequias facere, _faire les funérailles_. Funus facere; funeris

exsequias celebrare; cohonestare exsequias; exsequias ducere, prosequi;

parentare; justa funebria solvere; funus ducere. Cf. Funus. USUS: 1.

Funeris exsequias celebrare. 2. Exsequiis privare, _priver des derniers

honneurs_. Exsequiarum honore, laudatione, pompa spoliare, orbare

aliquem. 3. Exsequiarum honore carere, _être privé des derniers honneurs_.

EXSĔQUOR, _vel_ EXĔQUOR, eris, sĕcūtus sum, equi, d. _Suivre jusqu’au

bout_; _achever_, _exécuter_. SYN. Sequor, observo, præsto, perficio.

ADV. Usque ad extremum. PHRAS. Exsecutus est imperium, _il exécuta

l’ordre_. Defunctus est imperio; injunctum negotium transegit, perfecit,

expedivit, effectum reddidit, confecit, absolvit; mandatum exhausit;

mandatum nec moræ, nec molestiæ sibi habuit, dum exhauriret. Cf.

Perficio, Efficax, Facio, Efficio. USUS: 1. Exsequi officia _aut_

mandata. 2. Imitor, _imiter_. Cur non factum illius exsecuti sumus? 3.

Perficio, _achever_, _exécuter_. Quod semel cœpisti, quod ingressus

es, exsequere. Fugam exsequi non omnes potuere. 4. Explico, expono,

attingo, _exposer_, _développer_. Multa sunt præterea, quæ verbis exsequi

non possum. Non exsequar peccata juventutis tuæ. 5. Jus suum exsequi,

_soutenir son droit_. 6. Egestatem exsequi, _souffrir la pauvreté_.

EXSĔRO et EXĔRO, is, rŭi, ertum, ere, a. * _Mettre à découvert_. SYN.

Extraho. USUS: Humeros exerere.

EXSĪBĬLO, as, avi, atum, are, a. _Siffler_, _huer_. SYN. Explodo. USUS:

Histrio infacetus exploditur, exsibilatur, ejicitur. Cf. Explodo, Irrideo.

EXSICCO, as, avi, atum, are, a. _Vider_. ADV. Furtim. USUS: Lagenas

furtim exsiccare. Exsiccatum genus dicendi.

EXSĬLĬO (exĭlĭo), is, ĭi _vel_ ŭi, ire, n. _Sauter hors_, _bondir_,

_jaillir_. SYN. Prosilio, evado, me projicio, me proripio. USUS:

Perlectis tuis litteris gaudio exsilii. Exsiliit conscientia sceleris

excitatus. Repente exsilit et in publicum se proripit; in forum se

projicit.

EXSISTO, is, stĭti, stĭtum, ere, n. _S’élever_, _naître_, _paraître_.

SYN. Sum, appareo, prodeo, emergo. ADV. Parumper, repente, subito.

USUS: 1. Tua in me summa beneficia exstiterunt. Metuo, ne in filium

exsistam crudelior. Ex luxuria exsistit avaritia. E vultu animi magnitudo

exsistit, elucet, _se montrer, briller_. 2. Prodeo, exeo, emergo, _sortir

de_. Utinam ille ab inferis exsistat! E virtutibus beata vita solet

exsistere. Anguis repente ex ara exstitit. E silice ignis exsistit.

Lignum ex aqua exstitit.

EXSOLVO, is, vi, sŏlūtum, ere, a. _Dégager_, _délivrer_. SYN. Solvo,

dissolvo, libero, absolvo. ADV. Plane. USUS: Nomina mea exsolvi,

expedivi, _payer ses dettes_. Aliquem religione, religionum nodis, metu,

pœna exsolvere. Se suspicione, pudore aliquem liberare et exsolvere;

fidem votaque exsolvere, _accomplir un vœu, une promesse_. Cf. Solvo.

EXSORBĔO, es, ui, ere, a. _Boire_, _s’abreuver_. SYN. Haurio, helluor.

USUS: Civilem sanguinem exsorbueras. Quæ unquam Charybdis tantos gurgites

haurire posset, quantas ille prædas exsorbuit? Multas difficultates

exsorbere.

EXSORS, ortis, gen. omn. _Exempt_, _exclu_, _privé_. SYN. Non particeps.

USUS: Amicitiæ, culpa exsors.