DISCRĬMEN, ĭnis, n. _Différence_; _crise_, _épreuve_; _hasard_. SYN.

Differentia, delectus, judicium, moderatio. EPITH. Certissimum, externum,

iniquum, magnum, majus, maximum, medium, pertenue, propinquum, summum,

totum, extremum. PHRAS. 1. Respublica est in discrimine, _la république

est en danger_. Versatur in discrimine; in summum discrimen adducta est,

venit, incidit, vocatur, devenit. 2. Discrimini se exposuit, _il s’est

exposé au danger_. Sponte se in discrimen objecit, obtulit, contulit,

intulit; discrimini caput obtulit, objecit. Cf. Periculum. USUS: 1.

Discrimem omne, et delectum tollere. Ex hoc discrimen inter gratiosos

cives, et fortes, _de là différence entre les citoyens favorisés et ceux

qui servent bien_. Non est consilium in vulgo, non ratio, non discrimen,

non diligentia. Discrimine recte, an perperam facti confuso, _ne plus

faire de différence entre le bien et le mal_. 2. Periculum, _danger_.

Discrimen totius belli in unius capite positum est. Cf. Discretio.

DISCRĪMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Séparer_. SYN. Distinguo. USUS:

Etruriam via Cassia discriminat.

DISCRŬCĬO, as, avi, atum, are, a., _sæpius_ p. _Tourmenter cruellement_.

SYN. Excarnifico. USUS: 1. Discruciatum aliquem necare. 2. TRANSL.

Discrucior, talem fundum ab homine tam improbo possideri. Cf. Crucio,

Ango.

DISCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, n. _Se coucher_. SYN. Accumbo, cubo ad

mensam. USUS: Cœnati discubuerunt.

DISCŬPĬO, is, ere, a. _Désirer vivement_. USUS: Te videre et omnia

conferre discupio. Cf. Cupio.

DISCURRO, is, curri, cursum, ere, n. et a. _Courir de tous côtés_. USUS:

Signo dato juventus Romana ad rapiendas virgines discurrit. (_Pro_

Dissero, _discourir_, _vulg. est_.)

DISCURSŬS, ūs, m. _Action de courir çà et là_. USUS: Præcipiti discursu

passim se fugæ mandat. (_Pro_ sermone, _aut_ colloquio, _discours_,

_vulg. est_.)

DISCUS, i, m. _Disque_, _palet_. SYN. Patina.

DISCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. _Dissiper_, _écarter_. SYN.

Dispello, removeo, tollo, perturbo, disjicio. USUS: 1. Periculum

consilio, factionem armis discutere, et comprimere. 2. Captiones alicujus

et fraudes discutere, _débrouiller_.

DĬSERTĒ, _Éloquemment_. SYN. Docte, perite. USUS: Diserte et copiose

dicere. Cf. Eloquenter.

DĬSERTUS, a, um, _Instruit_, _habile_; _disert_, _éloquent_. SYN. Doctus,

peritus. USUS: Disertos novi multos, eloquentem neminem. Disertissima

oratio. Cf. Eloquens.

DISJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Jeter çà et là_, _disperser_. SYN.

Dispergo. USUS: Res disjectas et dispersas colligere. Cf. Dissipo.

DISJUNCTĬO, ōnis, f. _Séparation_. SYN. Separatio. EPITH. Falsa,

molestissima, vera. USUS: Animorum disjunctio dissensionem facit. Cf.

Discordia.

DISJUNCTUS, a, um, _Séparé_. SYN. Procul remotus, discrepans, distans.

USUS: Vita a cupiditatibus maxime disjuncta, cum officio conjuncta. Mores

ejus longe a tali scelere disjuncti; populus a senatu disjunctus. Cf.

Alienus, Discors.

DISJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. _Séparer_; _désunir_. SYN.

Separo, abalieno, distraho; dissidium, dissensionem, abalienationem,

disjunctionem facio. )( Conjungo. ADV. Longe, longissime, maxime a

cupiditate, procul. USUS: Hominem amicum a me, a mea familiaritate,

amicitia disjunxisti. Disjungere jumenta. Ab oratoria me disjungo. Cf.

Alieno, Dirimo, Amicitia.

DISPAR, ris, omn. gen. _Dissemblable_. SYN. Disparilis, dissimilis,

diversus, varius, impar. ADV. Multum, longe. USUS: Varia et dispar

conditio; dispares mores, disparia studia sequuntur. Par dignitas, dispar

fortuna. Disparibus ætatibus alia placent. Cf. Dissimilis.

DISPĂRĀTUS, a, um, _Opposé_, _contradictoire_. (VULG. Contradictorium).

USUS: Disparatum est, quod ab aliqua re per oppositionem negationis

separatur; ut: sapere, non sapere.

DISPĂRĬLIS, e, gen. com. _Différent_. SYN. Dispar.

DISPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. _Dissiper_. SYN. Discutio. USUS:

Caliginem ab oculis dispellere. Cf. Pello.

DISPENDĬUM, ii, n. _Dépense_, _frais_. SYN. Quod immoderate, et

consulte expenditur. USUS: Rem confeci sine sumptu, sine dispendio. Cf.

Detrimentum, Damnum.

DISPENSĀTĬO, ōnis, f. _Administration_. SYN. Procuratio, administratio.

USUS: Ærarii dispensationem suscipere, dare alicui et committere.

Senatus ei hanc dispensationem eripuit. (_Pro_ solutione a legibus,

_dispense_, _vulg. est_.)

DISPENSĀTOR, ōris, m. _Économe_, _intendant_. SYN. Distributor. USUS:

Rationem a dispensatore accipere. Cf. Promus condus.

DISPENSO, as, avi, atum, are, a. _Administrer_; _distribuer_. SYN.

Dispono, procuro. USUS: Res domesticas dispensare. Inventa ordine

dispensare et disponere. (Dispensare cum aliquo, _vulg. est_),

_dispenser_. Latine dicendum: legibus aliquem solvere; legis gratiam

facere; sacramenti religione solvere, _dispenser du serment_.

DISPERDĬTĬO, ōnis, f. _Destruction_, _ruine_. SYN. Ruina. USUS: Antonius

ad disperditionem urbis venire conatur. Cf. Damnum.

DISPERDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. _Perdre entièrement_, _ruiner_. SYN.

Dissipo. USUS: Possessiones a moribus acceptas disperdere. Cf. Perdo,

Consumo.

DISPĔRĔO, is, ii, ire, n. _Périr entièrement_. SYN. Pereo. USUS: An

pecuniam disperire patieris? Cf. Pereo.

DISPERGO, is, spersi, spersum, ere, a. _Répandre çà et là_. SYN.

Disjicio, dissipo, inspergo, respergo. ADV. Confuse, membratim, late,

longe lateque. USUS: Cur DEUS tot mortifera terra marique disperserit,

etc. Bellum longe lateque dispersum. Dispersa cogere. Cf. Dissipo.

DISPERSĒ, _Çà et là_, _sans suite_. SYN. Diffuse. USUS: Res disperse et

diffuse dictæ.

DISPERSĬO, ōnis, f. _Dispersion_. SYN. Dissipatio. USUS: Dispersione

civium urbs infirmatur.

DISPERTĬO et DISPARTĬO, is, īvi, _vel_ ii, ītum, ire, _Distribuer_,

_partager_. SYN. Divido, distribuo, distinguo. ADV. Æqualiter, valde.

USUS: Dispertire orationem in membra. Tempora laboris et otii dispertire.

Bona, pecunias dispertire. Leges et exempla civitatibus dispertire.

Aliquid dispartire in minima. Juris consulti simplicia in infinita

dispartiuntur. Cf. Divido, Partior.

DISPERTĬOR et DISPARTĬOR, iris, itus sum, iri, d. _Ut superius_.

DISPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. _Bien voir_, _distinguer_. SYN.

Video, nosco, intelligo. USUS: Imbecillis animus verum dispicere non

potest. Acie mentis futura dispicere. Si quid dispicere cœpero, scribam

ad te. Cf. Nosco.

DISPLĬCĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, n. _Déplaire_. SYN. Odiosus sum, injucundus

sum. )( Placeo, arrideo. ADV. Vehementer, vehementius, vehementissime.

PHRAS. Displicuit illi, _il lui déplut_. Male id habebat hominem;

concoquere id non poterat; ea re offendebatur animus; vehementer ab eo

reclamatum est; non delectabat hominem is sermo; haud probabatur; ægre,

graviter molesteque ferebat id; molestiam haud parvam capiebat animo.

USUS: Displicet mihi consilium tuum. Cf. Odiosus, Molestus.

DISPLŌDO, is, plōsi, plōsum, ere, a. _Éclater avec bruit_. USUS: Res

Sicula displosa ac disrupta.

DISPŎLĬO, as, avi, atum, are, a. _Dépouiller_. SYN. Spolio, despolio,

privo. USUS: Honore aliquem dispoliare. Cf. Spolio.

DISPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Disposer_, _arranger_; _ordonner_.

SYN. Dispenso, distribuo, colloco, ordino. )( Confundo. USUS: Aciem,

classem, signa, tormenta suo quæque loco disponere. Præsidia undique

disposuit. Verba disponunt oratores, ut pictores colorum varietatem. Cf.

Ordino.

DISPŎSĬTĒ, _Avec ordre_. SYN. Distincte. USUS: Non possum disposite illum

accusare.

DISPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Disposition_, _ordre_, _arrangement_. SYN.

Distributio, ordo, collocatio, œconomia. USUS: Nihil pulchrius omni

ratione vitæ, dispositione atque ordine. Dispositio est ordo atque

distributio rerum. Dispositio locorum velut quædam est militum instructio.

DISPŬTĀTĬO, ōnis, f. _Discussion_, _débat_. SYN. Disceptatio. EPITH.

Copiosa, communis, decora, paulo abstrusior, exigua, magis facilis,

quam necessaria, pene intima, joculatoria, longa bene, longa et satis

litigiosa, perpetua, meditata, puerilis, nova, perjucunda, probabilis,

propensior, propria, similis, simplex, splendida, subtilis, tota,

verior, ad similitudinem veritatis propensior, universa. Disputationes

ancipites, angustæ et concisæ, eruditissimæ, infinitæ, latæ eruditæque,

multæ et variæ, plenæ, diversæ, voluptuariæ. USUS: Concertationum plenæ

et litigiosæ disputationes. Nolo ambigua, quæ disputationibus huc illuc

trahuntur. Disputationi interesse. Cf. Disputo, Disceptatio, Discepto.

DISPŬTĀTOR, ōris, m. _Argumentateur_, _dialecticien_. SYN. Dialecticus.

USUS: Disputator subtilis, orator parum vehemens.

DISPŬTO, as, avi, atum, are, a. et n. _Discuter_, _débattre_,

_disserter_. SYN. Dissero jure et legibus, disceptando decerto, dico.

ADV. Acerrime, accurate, acute, amanter, argutissime, audacius, breviter,

commodius, contra, copiose, coram, dialectice, diligenter, eleganter,

enucleate, exiliter, exquisite, facetius, fortissime, fuse, fusius,

graviter, uberius, jejune, inscite, insolenter, lentius, libenter,

libere, liberius, necessario, omnino, optime, prudenter, rhetorice,

separatim, severe, subtiliter, subtilius, varie, late, supra, satis,

multum. PHRAS. 1. Multum de ea re disputavi, _j’ai beaucoup discuté

cette affaire_. Acriter eam disputationem ingressus sum; multum cum

adversariis conflixi, contendi. Magna mihi fuit de ea re altercatio,

certatio, contentio. Habui bene longam disputationem. Accurate et

rationibus undique conquisitis, subtiliter, copiose disserui. Multa in

eam rem probabiliter argumentatus sum. Contentione dicendi, quanta potui,

maxima decertavi. Res ea non mediocri contentione est agitata. 2. Qua de

re disputatur? _Sur quoi discute-t-on?_ Quæ tandem res illa est, de qua

quæritur, ambigitur, dubitatur, contenditur, disseritur, disceptatur;

de qua lis est; quæ in dubium vocatur; quæ in controversiam adducitur;

de qua est contentio; de qua enata, exorta est controversia; quæ in

medio est; de qua argumentis disputatur? Cf. Disceptatio, Controversia,

Discepto. 3. Disputabit ex universa Philosophia, _il répondra sur toute

la philosophie_. Philosophiæ universæ capita disceptanda proponet; de

controversis Philosophiæ universæ quæstionibus respondebit; Philosophiam

universam erudito in certamine tuendam, propugnandam suscipiet. Doctrinæ

specimen periculum facturis ex universa Philosophia dabit, præbebit.

Philosophiæ scita academico in consessu propugnabit. USUS: Disputare de

omni re in contrarias partes. Multa in eam sententiam disputavi. Dum de

singulis sententiis breviter disputo, quæso, attendite. Rationem cum

aliquo expediendæ rei disputare, inquirere. Cf. Discepto, Controversia.

DISQUĬSĪTĬO, ōnis, f. _Recherche_, _enquête_. SYN. Inquisitio,

investigatio. EPITH. Magna. USUS: Pro argumento sumere, quod est in

disquisitione, vitiosum est, _question_. Ad criminis disquisitionem par

est adesse quam plurimos.

DISRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. _Briser_, _crever_; _rompre_. SYN.

Divido, rumpo. USUS: Disrumpuntur, qui invident. Disrumpor dolore.

Disrumpitur eo pacto humani generis societas. Cf. Rumpo.

DISSĒMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Disséminer_, _répandre_, _publier_.

SYN. Dispergo, spargo, dissipo. ADV. Latius. USUS: Disseminato sparsoque

rumori ne fidem habeas. Latius opinione malum hoc disseminatur, manavit

non solum, etc. Cf. Sero.

DISSENSĬO, ōnis, f. _Dissension_; _discorde_, _division_. SYN. Dissidium,

contentio. EPITH. Brevis, civilis, domestica. PHRAS. 1. Dissensionem

excitare, _fomenter la division_. Commovere dissensionem; facere,

constituere dissidium; discordiam inducere, concitare; dissensionem

facere. 2. Dissensionem sedare, _apaiser la dissension_. Exstinguere

tumultum, seditionem, dissensionem civium; tumultum comprimere;

discordiam placare, dissipare, tollere. Cf. Discordia. 3. Dissensiones

civiles multas respublicas perdiderunt, _les guerres civiles ont ruiné

bien des états_. Multas respublicas opibus admodum florentes afflixerunt,

exederunt, diruerunt, everterunt, solo æquarunt, sustulerunt domesticæ

seditiones, intestina bella, variæ civium voluntates, controversiæ intra

cives, civium discordiæ, partium contentiones. E civilibus discordiis,

contentionibus multarum rerum publicarum pernicies fluxit, manavit,

orta est. Multis urbibus perniciem, exitium, pestem, excidium, ruinam,

interitum attulerunt; multis urbibus exitio fuere civiles seditiones. Cf.

Discordia, Alienus. USUS: Fuit inter illos sine acerbitate dissensio.

Philosophi in magna varietate ac dissensione constituti. Commovere,

facere, exstinguere dissensionem.

DISSENTĀNĔUS, a, um, _Opposé_, _différent_. )( Consentaneus. USUS: Vel

similia, vel dissimilia, consentanea, aut dissentanea.

DISSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, n. _Être d’un avis différent_, _ne

pas s’entendre_. SYN. Dissideo, discrepo, inter nos dissensio est, in

alia opinione, _vel_ voluntate sum, in alia omnia eo, _vel_ discedo.

ADV. Honeste, longe, magnopere, occulte, tantopere, valde, vehementer,

vehementissime, multum, gravissime. PHRAS. 1. Dissentiunt auctores, _les

auteurs sont d’un avis différent_. Discrepant, discordant, dissident

inter se auctores; pugnant secum scriptores; tendunt in diversum

auctores; variant auctores; auctores in diversum trahunt; differunt inter

se auctorum sententiæ, magna est inter auctores opinionum dissimilitudo.

2. Opinione dissentimus, non voluntate, _nos opinions diffèrent, mais

non pas nos cœurs_. Non idem sensus est, eadem tamen voluntas; diversa

sentimus, eadem tamen volumus, opinionum est inter nos dissimilitudo,

non est animorum. Animorum consensus est inter nos, opinionum tamen

dissensio. Nostræ sententiæ non congruunt; cum tamen animi nostri in

amore consentiant. Discrepant sententiæ nostræ, cum tamen æque inter nos

amemus: cum mutuus inter nos amor sit. Non idem judicium inter nos est,

eadem tamen benevolentia. 3. Consulum alter dissensit, _l’un des deux

consuls ne fut pas du même avis_. Non idem visum est, non idem placuit,

non idem probabatur consulum alteri; opinionum dissensione discrepabant

consules; non idem sed aliter, diverse, varie sentiebat; in alia omnia

ibat consulum alter; consiliis obstitit, intercessit. Cf. Congruo,

Consentio, Discordo, Discrepo, Sententia. USUS: Galli a cæterarum gentium

more dissentiunt. Verba factis, vita orationi dissentit.

DISSĔRO, is, sĕrŭi, sertum, ere, a. et n. _Discourir_, _discuter_.

SYN. Disputo, dico. ADV. Abscondite, acerrime, accurate, accuratius,

acute, acutius, acutissime, anguste, argute, bene, brevius, commodius,

copiose, dialectice, diutius, docte, dupliciter, durius, græce, uberius,

inepte, latius, latine, nervosius, præclare, plurimum, prudenter, recte,

remissius, splendidius, subtiliter, subtilius, tenuiter, verissime.

USUS: Multa subtiliter de immortalitate animorum Socrates. Inter eos

disseritur. Cf. Disputo, Confero.

DISSĬDĔO, es, sēdi, sessum, ere, n. _Être séparé, en désaccord, en

guerre_. SYN. Dissentio, discordo. )( Congruo. ADV. Leviter, paululum,

plurimum. USUS: Non cum homine, sed cum causa dissideo. Animis et

voluntate, moribus et studiis inter se dissident et discordant. Armis

etiam et castris dissidebamus. Cf. Dissentio, Discordia, Altercor.

DISSĬDĬUM, ii, n. _Mésintelligence_, _désunion_. SYN. Dissensio,

divortium. EPITH. Justum, magnum, crudelissimum. USUS: Odia, dissidia,

discordiæ inde enatæ sunt. Doce, qua causa dissidium factum sit. Cf.

Discordia.

DISSĬLĬO, is, lŭi, sultum, ire, n. _Éclater_, _crever_, _s’entr’ouvrir_.

SYN. Crepo, frangor, disrumpor. USUS: Nimio dissiluere frigore corpora.

DISSĬMĬLĬS, e, gen. com. _Différent_, _dissemblable_. SYN. Dispar, cum

aliquo dissimilitudinem habens. ADV. Longe. PHRAS. 1. Fratres sæpe inter

se dissimiles sunt, _souvent les frères ont des caractères différents_.

Quasi natura ac genere disjuncti sint, ita animo et voluntate dissident;

moribus inter se longissime remoti; magna naturarum differentia, diversis

inter se voluntatibus, distractisque sententiis, dispari conditione,

sermone, moribus dissoni; quibus non mos, non vultus, non lingua

communis; alter ab altero abhorret. Cf. Differo. 2. Non multum dissimilis

est parenti, _il a à peu près le même caractère que son père_. Non multum

aberrat a moribus parentis; non longe hunc a paternis moribus genus

abstulit; non magna est morum dissensio ac discrepantia; non longe a

paternis moribus disjunctus est; non longe abest a parentis moribus; non

multum abludit a paternis moribus; parentem non vultu magis, quam moribus

reddit, repræsentat. Cf. Degenero. USUS: Aliquis mei dissimilis. Homo

virtute et vita illius longe dissimilis.

DISSĬMĬLĬTER, _Différemment_, _autrement_. SYN. Dissimili ratione. USUS:

Res dissimiliter radicatæ.

DISSĬMĬLĬTŪDO, ĭnis, f. _Dissemblance_, _différence_. SYN. Varietas,

distantia, discrepantia, differentia. EPITH. Incredibilis, tanta. USUS:

Genus institutorum dissimilitudinem habet cum illius vivendi ratione.

Locorum, morum, civitatum, legum dissimilitudo. Cf. Varietas, Dissimili.

DISSĬMŬLANTER, _En dissimulant_, _in secret_. SYN. Obscure. USUS: Non

dissimulanter iratus.

DISSĬMŬLANTĬA, æ, f. _Dissimulation_, _feinte_. SYN. Dissimulatio.

DISSĬMŬLĂTĬO, ōnis, f. _Dissimulation_, _feinte_. EPITH. Perjucunda,

urbana. USUS: Dissimulatio est, cum alia dicuntur, ac sentias.

Dissimulatione uti. Aliquando evolutus es ex illis integumentis

dissimulationis tuæ. Ex omni vita simulatio atque dissimulatio tollenda

est. Cf. Dissimulo.

DISSĬMŬLĀTOR, ōris, m. _Qui dissimule_, _qui cache_. USUS: Dissimulatores

studiorum.

DISSĬMŬLO, as, avi, atum, are, a. _Dissimuler_, _cacher_. SYN. Occulto,

conniveo. PHRAS. 1. Cupiebam dissimulare dolorem animi mei, _je

voulais cacher la douleur de mon âme_. Animi vulnus vultu tegere, et

taciturnitate celare: dissimulatione obtegere; plagam illam tacitus

concoquere; fronte occultare, et quasi per dissimulationem premere

cupiebam; obscure et dissimulanter ferre; conceptum animo dolorem premere

satagebam; cavebam, ne quo se indicio latens animi dolor proderet, ne

qua frontis nubecula acceptæ in animo plagæ indicium faceret; omnem

illam molestiam animi tacitus apud me devorare cupiebam. 2. Dissimulavit

ille injuriæ sensum, _il dissimula le sentiment de l’injure qu’il avait

reçue_. Animo magis, quam vultu eam accepit injuriam, criminationem; ad

tam atrocem injuriam vultus tamen constitit gravis et serenus; infracto

ad criminationem animo, vultus constantia non respondit. Vultum, quominus

animi imbecillitati responderet, obsequeretur, in potestate habuit;

vultum finxit hominis ab injuriæ sensu alieni. Injuriæ sensum ingenti

compressit animo, tacitum tulit; fefellit intuentes oris species ab

injuriæ sensu intacta et aliena; injuriam tacite habuit, passusque

est. USUS: Fingere, dissimulare, obtegere. Non id obscure ferebat,

nec dissimulare poterat. Aliquid silentio dissimulare. Occultant ac

dissimulant appetitum voluptatis Epicurei.

DĬSSĬPĀBĬLIS, e, gen. com. _Qui se dissipe_, _qui s’évapore facilement_.

USUS: Aer natura maxime instabilis et dissipabilis.

DISSĬPĀTĬO, ōnis, f. _Dissipation_, _gaspillage_. SYN. Dissolutio. USUS:

Dissipatio pecuniæ publicæ.

DISSĬPO, as, avi atum, are, a. _Répandre çà et là_; _consumer_, _perdre_,

_dissiper_. SYN. Disperdo, dispergo, dissolvo, diffundo, consumo,

conficio, distraho. )( Contraho, connecto. PHRAS. Rem tuam dissipas,

_vous gaspilles votre fortune_. Rem tuam perdis, disperdis, consumis;

in luxum erogas. Rem partam, quæsitam, comparatam, congestam summis

laboribus majorum tuorum, quam majorum tuorum summa collegit industria,

inaniter conficis. Cf. Consumo, Dilapido, Prodigo, Abligurio, Nepos,

Helluor.

DISSŎCĬO, as, avi, atum, are, a. _Séparer_; _désunir_, _diviser_. SYN.

Disjungo. Morum dissimilitudo dissociat amicitias. Cf. Separo.

DISSŎLŪBĬLIS, e, gen. com. _Séparable_, _divisible_. SYN. Dissipabilis.

)( Indissolubilis. USUS: Coagmentatio dissolubilis.

DISSOLVO, is, solui, sŏlūtum, ere, a. _Séparer_, _désunir_; _payer_.

SYN. Solvo, ære alieno me libero, dirimo, disjungo, resolvo. )(

Connecto. ADV. Festive, separatim, omnino, melius, prorsus. PHRAS.

Amicitia recens facile dissolvitur, _une amitié récente se détruit

facilement_. Perfringitur, divellitur, labefactatur, præciditur facile

conglutinatio recens animorum. Cf. Amicitia, Dirimo. USUS: 1. Pecuniam

creditori dissolvere, _payer ses dettes_. 2. Dirimo, disjungo, _désunir_,

_séparer_. Amicitiam, societatem, dissolvere. Facilius est apta

dissolvere, quam dissipata connectere. 3. Resolvo, _réfuter_. Dialectici

multa inveniunt, quæ nec ipsi possunt dissolvere. 4. Tollo, infringo,

_détruire_. Dissolvere potestatem, _renverser la puissance de qqn_.

DISSŎLŪTĒ, _Lâchement_, _mollement_. SYN. Remisse, indulgenter,

negligenter, ignave. USUS: Non quidem severe, sed nec dissolute res

confecta est. Nec crudeliter punire, nec dissolute remittere.

DISSŎLŪTĬO, ōnis, f. _Lâcheté_, _mollesse_; _réfutation_. SYN. Resolutio,

infirmatio, confutatio, rejectio. )( Constructio. USUS: Mors est

dissolutio naturæ. An hæc lex, an legum omnium dissolutio? An humanitas

appellanda est in acerbissima injuria, remissio animi et dissolutio?

DISSŎLŪTUS, a, um, _Lâche_, _mou_, _paresseux_. SYN. Nimium remissus,

negligens, effeminatus. )( Fortis, animosus, intentus, diligens. USUS:

1. Dissolutus, perditus, profusus. Dissoluto animo, imprudenti licentia.

Dissolutus in re familiari et negligens. 2. Infirmatus, fractus,

dissipatus, afflictus, _disjoint_, _détruit_. Ars quæ rem dissolutam

coagmentaret. Leges dissolutæ. Cf. Negligens, Mollis.

DISSŎNUS, a, um, _Dissonant_, _discordant_, _confus_. USUS: Dissonum quid

et tumultuosum canere videntur.

DISSUĀDĔO, es, suāsi, suāsum, ere, n. et a. _Dissuader_, _détourner_.

SYN. Deterreo, a sententia avoco, dissuasor sum. )( Auctor sum. USUS:

Dissuadere legem; de sententia, de proposito abducere. Cf. Absterreo,

Abduco, Avoco, Deduco, Dehortor, Deterreo.

DISSŬĀSĬO, ōnis, f. _Action de dissuader_. )( Suasio. USUS: Dissuasio

legis.

DISSUĀSOR, ōris, m. _Celui qui dissuade, qui détourne_. )( Auctor. USUS:

Dissuasor consilii mei.

DISSUĀVĬOR, aris, ari, d. _Baiser tendrement_. SYN. Cum voluptate

osculor. USUS: Te vel in medio foro dissuaviabor. Cf. Osculor.

DISSŬO, is, ūtum, ere, a. _Découdre_. SYN. Sensim, paulatim dissolvo.

USUS: Dissuendæ sunt amicitiæ, non discindendæ, _il faut dénouer

insensiblement_. Cf. Dissolvo, Separo.

DISTANTĬA, æ, f. _Différence_; _éloignement_. SYN. Differentia,

discrimen. USUS: Magna est inter eos morum et studiorum distantia.

Distantia locorum. Cf. Longe.

DISTENTUS, a, um, part. v. distendo, ere. _Divisé_, _distrait_. SYN.

Occupatus, impeditus. USUS: Tot negotiis distentus sum, ut respirare vix

possim; sum distentissimus. Opera distentus sum, animo longe magis. Cf.

Occupo, Distraho.

DISTERMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Séparer_, _borner_. SYN. Separo,

disjungo.

DISTILLO, as, avi, atum, are, n. _Tomber goutte à goutte_. SYN. Paulatim

fluo.

DISTINCTĒ, _Avec ordre_, _méthode_. SYN. Disposite, distribute. USUS:

Distincte, disposite, explicate, articulatim dicere.

DISTINCTĬO, ōnis, f. _Division_, _pause_, _ponctuation_. SYN. Discrimen,

distributio, interpunctio, dissimilitudo. USUS: Facilis est distinctio

ingenui et liberalis joci. Distinctio veri et falsi. Distinctio omnium

siderum. Illam tuam distinctionem non probo.

DISTINCTĬO, a, um, _Séparé_, _distingué_. USUS: Distincta alios

intervalla, moræ, interpunctiones, respirationes delectant. Littora

urbibus, pocula gemmis, cœlum sideribus, oratio membris et articulis

distincta.

DISTINGUO, is, xi, ctum, ere, a. _Séparer_; _discerner_. SYN. Separo,

segrego, disjungo, secerno, discerno, interrumpo, vario. ADV. Acute,

dilucide, melius, severe. USUS: Vera a falsis; quid inter naturam, et

rationem intersit, distinguere. Orationem variare et distinguere verborum

sententiarumque insignibus. Rem ambiguam distinguere. Voluntatem a

simulatione distinguere. Distinguere et segregare causam publicam a

privata.

DISTĬNĔO, es, tĭnŭi, tentum, ere, a. _Arrêter_, _retarder_. SYN. Impedio,

impeditum teneo. )( Otiosus sum, vaco. ADV. Valde, vehementer. USUS: Ex

hoc colligas, quanta occupatione distinear. Distineor tandem et divellor

dolore. Cf. Impedio, Occupo.

DISTO, as, are, n. _Être éloigné_. SYN. Absum, differo, diversus sum,

interest. USUS: Contraria sunt, quæ plurimum distant, ut vita, mors;

calor, frigus. Mores hominis ab oratione, vultus ab animo distat. Cf.

Discrepo, Discordo, Dissimilis, Longe.

DISTORQUĔO, es, torsi, tortum, ere, a. _Tourner en tous sens_. Oculos

distorquere, _rouler de grands yeux_.

DISTORTĬO, ōnis, f. _Contorsion_. USUS: Distortio et depravatio membrorum.

DISTORTUS, a, um, _Contrefait_, _difforme_. SYN. Contortus. USUS:

Sapientes, si vel distortissimi sint, formosi sunt. Genus dicendi

distortum. Cf. Pravus.

DISTRACTĬO, ōnis, f. _Division_; _éloignement_, _séparation_. SYN.

Disjunctio. EPITH. Summa. USUS: Non est nobis societas cum tyrannis, sed

potius summa distractio. (_Pro_ evagatione animi; aberratione mentis a

proposito; animi tumultu, _distraction_, _vulg. est_.) Cf. Distractus.

DISTRACTUS, a, um, _Séparé_; _brouillé_, _aliéné_. SYN. Disjunctus,

divulsus, alienatus. USUS: Vita a rei familiaris cura, ambitionis

labore distracta. Cæsar et Pompeius malorum perfidia distracti, de

imperio dimicant. (Sum distractus in oratione, _vulg. est_), _je suis

distrait dans la prière_. Latine efferas: Parum attentus, animo vagus

sum; a proposito aversus; inter precandum animus aberrat longius;

evagatur liberius; cum ad contemplandas res divinas me confero, animus

peregrinatur longius; a suo proposito perturbatis cogitationibus

abducitur. Cf. Distrahi, Cogitationibus distrahor.

DISTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. _Tirer de tous côtés_, _diviser_.

SYN. Avello, disjungo, dissipo, diduco. )( Congrego. USUS: 1. Natura

cohærentia distrahere. Lacerare et distrahere reliquias vitæ. Pugnam

segregare ac distrahere. 2. Abstraho, _séparer de_. A complexu matris

filium distrahere. Non possum a te distrahi sine dolore. 3. TRANSL. Animo

ancipiti, et variis rebus occupato tribuitur, _partager_, _diviser_.

Industriam alicujus in plura studia distrahere. In deliberando animus in

plures partes distrahitur. (Distrahere se, _se distraire_, _vulg. est._),

latine dicas: Animum a curis abducere; abstrahere a sollicitudine animum;

aberrationem a molestia quærere; a molestiis, curis aberrare; a seriis

curis avocare animum; lenire curas aberratione animi; sibi se vindicare;

respirare a negotiis.

DISTRĬBŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Distribuer_, _répartir_, _partager_.

SYN. Divido, partior, tribuo, dispenso, describo. ADV. Æqualiter,

bipartito, breviter, centuriatim, commode, commodissime, tributim,

tripartito. USUS: Pecuniæ maximæ distribuuntur. In tres partes distributa

est sapientia. Regnum in provincias tribuere, describere, distribuere.

Cf. Divido, Tribuo.

DISTRĬBŪTĒ, _Avec ordre_, _méthode_. SYN. Distincte. USUS: Nec

distribute, nec ornate scribit.

DISTRĬBŪTĬO, ōnis, f. _Division_, _distribution_. SYN. Divisio, partitio,

descriptio. USUS: Temporum distributionem facere. Cœli distributio.

DISTRĬBŪTOR, ōris, m. _Distributeur_. USUS: Distributores tabellarum.

DISTRICTUS, a, um, _Diversement occupé_, _tiraillé_. SYN. Strictus,

occupatus, distentus. USUS: 1. Nunquam a laboribus districtior fui. Ejus

vita ambitionis labore districta. 2. Eductus e vagina, _tiré_. Districti

in rempublicam gladii.

DISTRINGO, is, strinxi, ere, a. _Lier_, _resserrer_. SYN. Constringo.

ADV. Confestim. USUS: 1. Fraus distringit, non dissolvit perjurium. 2.

Gladium distringere, _tirer l’épée_.

DISTURBĀTĬO, ōnis, f. _Démolition_, _ruine_. SYN. Eversio. USUS:

Disturbatio urbis.

DISTURBO, as, avi, atum, are, a. _Détruire_; _anéantir_. SYN. Dijicio,

disjicio, demolior, dissipo, perverto. )( Construo, compono, dispono.

USUS: Rem totam disturbavi, _j’ai déconcerté tout le plan_. Judicium vi

et armis disturbare voluit. Vitæ societatem disturbat, qui fidem lædit.

Cf. Impedio, Turbo.

DĪTESCO, is, ere, n. _S’enrichir_. SYN. Dives fio. Cf. Dives.

DĪTHY̆RAMBUS, i, m. _Dithyrambe, poème en l’honneur de Bacchus_.

DĬTĬO, ōnis, f. _Puissance_, _autorité_. SYN. Imperium, potestas,

jurisdictio. PHRAS. 1. Urbs ea est sub ditione Cæsaris, _cette ville est

sous la domination de César_. Urbs hæc sub tutela Romanæ magnitudinis

acquiescit; in ditione et potestate Cæsaris tenetur; Romano paret

Imperio; jura legesque a Rom. Imperatore accipit. 2. Provinciam suæ

ditioni subjicere, _soumettre une province_. Provinciam in ditionem suam

redigere, sub ditionem subjungere; provincia potiri; ditione complecti;

dominatum provinciæ occupare; armis sibi asserere, vindicare; subigere

provinciam; ditionis suæ facere; ditioni suæ adjicere. Cf. Imperium,

Occupo. USUS: DEI nutu ac ditione omnia gubernantur. In ditionem

redigere. Sub ditionem subjungere. In sua ditione ac potestate tenere.

(_Pro_ regione, provincia, _vulg. est_.)

DĪTO, as, avi, atum, are, a. _Enrichir_. SYN. Locupleto. PHRAS. Rex

ditavit hominem, _le roi a enrichi cet homme_. Divitiis auxit; fortunis

cumulavit; amplificavit fortunas hominis; facultates auxit; fortunis

locupletavit. Cf. Divitiæ. USUS: Urbs spoliis ditata ac triumphis. Cf.

Locupleto.

DĬU, _Longtemps_. SYN. Perdiu, multos annos, multos dies, magnam partem

diei, per multas ætates, longo intervallo. PHRAS. 1. Diu ante _longtemps

avant_. Multo ante; permultum ante; jam pridem; dudum; multis ante

tempestatibus. 2. Diu post, _longtemps après_. Longo ex intervallo; magno

ex intervallo; post longam intercapedinem; post longum tempus; longo

post tempore; cum temporis multum abiisset; transacto multorum annorum

spatio. USUS: Quid est in vita hominis diu? Cf. Duro.

DĬURNUS, a, um, _Du jour_, _de jour_. SYN. Quod ad diem pertinet, _aut_

fit de die. USUS: Nullam partem neque diurnæ, neque nocturnæ quietis

cepi. Annuum, menstruum, diurnum spatium. Diurni et nocturni metus et

dolores.

DĬŪTĬNUS, a, um, _Qui dure longtemps_, _de longue durée_. SYN. Diuturnus,

longinquus. USUS: Errore, morbo diutino tenebatur. Cf. Diuturnus.

DĬŪTURNĬTAS, ātis, f. _Longue durée_. Longinquitas temporis, _vel_

temporum; magnus numerus dierum. USUS: Diuturnitas pacis rempublicam

firmavit. Diuturnitas maximos luctus vetustate tollit. Diuturnitas

gloriæ, memoriæ.

DĬŪTURNUS, a, um, _Qui dure longtemps_. SYN. Diutinus, longus, longinqui

temporis, longinquus. PHRAS. Diuturno morbo laboravit, _il fut longtemps

malade_. Longinquo morbo implicatus jacuit, diutino morbo tenebatur;

dolor morbi diuturnitate productus est; magnam anni partem ægrotabat.

USUS: Nihil simulatum diuturnum. Diuturna sitis.

DĪVĀRĬCO, as, atum, are, a. _Écarteler_. SYN. Cruribus distrahor. USUS:

Divaricari hominem ac deligari jubet.

DĪVELLO, is, velli, vulsum, ere, a. _Séparer de force_. SYN. Distraho,

separo. )( Conjungo. ADV. Ægre. USUS: Nemo eum a me divellet ac

distrahet. Magno dolore a te divellor. Cf. Separo.

DĪVENDO, is, vendĭdi, vendĭtum, ere, a. _Vendre_ (_en détail_). USUS:

Bona sua divendere. Cf. Vendo.

DĪVERSĒ, _Diversement_. SYN. Varie, non uno modo, alio atque alio modo.

DĪVERSOR, aris, atus sum, ari, d. _Loger en voyage_, _prendre gîte_. SYN.

Apud hospitem sum, versor, utor hospitio. USUS: Tua in domo diversabor.

Vedius Romæ apud Pompeium diversatus est admodum laute.

DĪVERSOR, ōris, m. _Celui qui loge qque part, hôte_. SYN. Hospes, qui

recipitur, qui divertit. USUS: Caupo eum cum quibusdam diversoribus

assequitur.

DĪVERSŌRĬŎLUM, i, n. _Petite auberge_.

DĪVERSŌRĬUM, i, n. _Hôtellerie_, _auberge_. SYN. Hospitium. EPITH. Aptum,

peropportunum. USUS: Varro villam illam studiorum voluit, non libidinum

diversorium. Requiescam in tuo sermone, ut quodam opportuno diversorio.

Ex vita discedo, tanquam ex diversorio.

DĪVERSUS, a, um, _Écarté_; _divers_, _différent_. SYN. Varius, dispar,

non idem, distans, impar, dissimilis, disjunctus, contrarius, fere totus

alter, alius, disparilis. )( Idem. ADV. Longe, longissime, maxime. USUS:

Hoc est diversum a reliquis. Varia et diversa instituta multum inter se

distantia. Cf. Dissimilis, Alius, Dispar.

DĪVERTĬCŎLUM, i, n. _Chemin écarté_, _détour_. SYN. Flexio viæ,

anfractus. USUS: Quæ diverticula, quas flexiones quæris? Fraudis

diverticulum mox reperit. Ne diverticula peccatis darentur.

DĪVERTO, is, verti, versum, ere, n. _Aller loger chez qqn_; _s’éloigner

du chemin_. SYN. Divertor, diversor; de via decedo. USUS: Apud hospitem

amicum divertere. Redeamus unde divertimus. Cf. Digredior, Digressio.

DĬVES, ĭtis, gen. omn. _Riche_. SYN. Locuples, copiosus, opulentus,

pecuniosus, fortunatus, beatus, opibus affluens, omnibus copiis

circumfluens, copiis præditus, omni copiarum genere abundans, divitiis

affluens, bene nummatus, a re paratus, a re firmus, a divitiis

instructus, omnibus rebus ornatus, copiis amplissimus, bene peculiatus;

homo re ampla et prolixa; pecunia princeps; cui amplissimæ fortunæ sunt;

cui effuse affluunt opes; divitiis potens, præpollens; qui copia argenti

aurique abundat; divitiis florens; opibus elatus; homo re fortunisque

auctior; cui fortunæ auctæ et exaggeratæ; qui rem, qui copias, qui

facultates habet; qui a fortuna instructissimus est, a re familiari

paratissimus; qui opibus valet; divitiis refertus, munitus; qui rem

possidet amplissimam; opibus auctus est amplissimis; cui facultates,

opes, copiæ sunt maximæ; cui magnam bonorum copiam fortuna elargita est;

qui fortunæ muneribus egregie ornatus est; cui res domestica, familiaris

ampla et copiosa. )( Pauper. USUS: Dives animus est, non arca. Soli

sapientes divites. Cf. Divitiæ, Copiæ, Pecunia.

DĪVEXO, as, avi, atum, are, a. _Ravager_, _dévaster_. SYN. Vasto. ADV.

Fœde. USUS: Omnia divexare et diripere. Cf. Vexo.

DĪVĬDO, is, vīsi, vīsum, ere, a. _Diviser_, _partager_; _séparer (des

ennemis)_. SYN. Distribuo, partior, dispartior, dispertior, in partes

tribuo, seco, digero, distinguo, discrimino, distraho, segrego, excludo.

)( Conjungo, confundo, commisceo. ADV. Acute, æqualiter, articulatim,

ineleganter, infinite, subtiliter, passim, ultro citroque, late. PHRAS.

Dividere exercitum, _diviser son armée en plusieurs corps_. Bipartito

ducere; militem partiri; in multas, parvasque partes carpere; in diversas

regiones distrahere, diducere, latius distribuere, in duas partes

abscindere exercitum; dimittere plures manus; diducere militem; vires

dispartiri.

DĪVĬDŬUS, a, um, _Divisible_. SYN. Quod recipit divisionem. USUS:

Dissolubile et dividuum est omne animal mortale. Materia dividua

gignitur.

DĪVĪNĀTĬO, ōnis, f. _Divination_, _art de deviner_. SYN. Vaticinatio,

augurium, prædictio, præsensio, scientia rerum futurarum, auguratio,

ariolatio, oraculum, conjectura. EPITH. Artificiosa, naturalis,

opinabilis, vera. USUS: 1. Nescio qua animi divinatione hoc præsensi.

Eo rem adducam, ut divinatione non sit opus. 2. Genus causæ, quo de

accusatore constituendo quæritur. Divinatio in Verrem. Cf. Conjectura.

DĪVĪNĒ, _Divinement_, _parfaitement_. SYN. Divinitus. USUS: Multa divine

præsensa et prædicta reperiuntur.

DĪVĪNĬTAS, ātis, f. _Divinité_, _puissance divine_. SYN. Numen, summa

præstantia. USUS: Aristoteles menti tribuit omnem divinitatem, astris

alii. Ex divinitate sua animum genuisse DEUS credebatur. Cf. DEUS.

DĪVĬNĬTUS, _De la part des dieux_. SYN. Divine, divino numine. PHRAS.

Divinitus id nobis auxilium oblatum est, _ce secours nous a été accordé

par un bienfait des dieux_. Divino munere, non humano consilio; dono

deum, velut cœlo dimissa illa auxilia venere; velut divina virgula illa

nobis bona suppeditata sunt. Cf. DEO juvante.

DĪVĪNO, as, avi, atum, are, a. _Deviner_, _prédire_. SYN. Vaticinor,

auguror, conjicio, futura significo, in posterum præsentio, præsagio,

ariolor, oraculum edo, conjectura prospicio. ADV. Mirabiliter,

naturaliter, prorsus. PHRAS. Eam tempestatem multi ante divinarant,

_bien des gens avaient prédit ce malheur longtemps à l’avance_. Multis

vaticinationibus, non sine instinctu aliquo afflatuque divino, non

sine mentis incitatione divina, ea prænuntiata sunt. Non tam aruspices

et fulguratores, nec tam interpretes ostentorum, augures, aut vates

furiosi, sed viri sapientes ac providi eam tempestatem augurabantur. Non

somniorum conjectione, non vana augurandi scientia, non prognosticis;

non e fatidicorum et vatum effatis incognitis; sed ex iis, quæ contra

morem ac leges fierent, impendentem reipublicæ calamitatem, velut

divina præsagitione præmonstrarunt, præcinuerunt, præsenserunt,

præsignificarunt. USUS: Futura divinare. Cf. Conjicio.

DĪVĪNUS, a, um, _Divin_. SYN. Cœlestis. USUS: 1. Homo divinum ac

cœleste animal a Philosophis quondam appellatus. Divina religio. Natura

divina. 2. Divinator, Magus, _devin_. Falluntur sæpe divini et Chaldæi.

Melancholicos habere aliquid in animo divinum et præsentiens, existimat

Aristoteles. 2. Excellens, illustris, minime vulgaris, _extraordinaire_,

_merveilleux_, _excellent_. Divina vir memoria, consilio, eloquentia,

ingenio. Divinis me laudibus extulere illæ cœlestes divinæque legiones.

Divina hominis auctoritas.

DĪVĬSĬO, ōnis, f. _Partage_, _distribution_. SYN. Distributio, partitio,

divortium, dissidium, sectio. USUS: Causarum, orationis divisio in suas

partes. Trium regnorum divisio, cœli, maris, inferorum.

DĪVĪSOR, ōris, m. _Celui qui partage_; _courtier d’élections_. USUS: 1.

Italiæ divisores. 2. Qui tribubus candidatorum nomine pecunias dividit

ad suffragia corrumpenda. Per quem sequestrem, quem divisorem tribus

corrupta est? Pœna in divisores constituta.

DĪVĬTĬÆ, ārum, f. pl. _Richesses_. SYN. Opulentia, ampla fortuna, magnæ

fortunæ atque copiæ; summa copia; opes et copiæ, omnium rerum abundantia.

)( Summa inopia, paupertas. EPITH. Duces ad voluptatem et valetudinem

bonam; inanes, ingentes, libidinosæ, maximæ, certissimæ, naturales,

opportunæ, parabiles, veteres illibatæque. PHRAS. 1. Divitias, quæris,

_vous poursuivez les richesses_. In re familiari augenda totus es. Præter

divitias nihil spectas. Totus in divitias incumbis. Tuum omne studium in

quærendis opibus consumis, locas, constituis. Id unum agis, ut divitias

tibi pares, compares, colligas, congeras. Eo tantum spectas, ut opes

possideas; eo tuum studium dirigis, ut opibus abundes, affluas; eo

studium tuum confers, ut divitiæ tibi abundent. Tuum consilium illud est,

ut divitiæ tibi adsint maximæ; ut divitiæ tuam in domum omnes confluant;

ut dives, ut copiosus, ut locuples, ut bene nummatus sis. Nihil tibi

potius est, quam ut sis multarum possessionum præsidio munitus; ut a re

familiari sis instructus, paratus, minime inops; ut divitiis, copiis,

opibus, fortunis abundes; ut cumulata possideas, et uberrima sint omnia;

ut omnium rerum ubertate floreas; ut fortunæ tibi sint amplissimæ. Opes

aucuparis; opibus inhias; rem facere; facultates augere; amplificare

fortunas, ea tibi cura est unica. Animus est opes parare, congerere,

cumulare, accumulare, coacervare, corradere, conficere; rem familiarem

magnis accessionibus augere; pervenire ad opes, colligere amplas

facultates; omnibus vis ornamentis, omnibus præsidiis redundare; rem

augere cupis; opes expetis fundatas optime ac constitutas. 2. Divitias

habet amplissimas, _il a d’immenses richesses_. Divitiis auctus, ornatus

est amplissimis; opibus ac fortunis viget, pollet, præstat, excellit;

re utitur ampla admodum ac prolixa; rem habet, tenet, possidet, nactus,

adeptus est copiosam, uberrimam, bene magnam. Opes habet fundatas atque

optime constitutas; pauci hominem excellunt opibus; opibus valet,

præpollet. Cf. Dives. USUS: 1. Divitias expetere, quærere, parare. 2.

Divitiis circumfluere; ad divitias pervenire; divitiis augeri, ornari.

Cf. Bona, Copia, Abundo.

DĪVORTĬUM, ii, n. _Divorce_. SYN. Dissidium inter conjuges; discidium.

EPITH. Subitum. USUS: Quid audio, Lentulum fecisse divortium cum uxore?

Multa doctrinarum divortia. Syria a Cilicia aquarum divortiis dividitur,

_versants où les eaux se séparent_.

DĪVULGO, as, avi, atum, are, a. _Divulguer_, _publier_. SYN. Foras

effero, vulgo, pervulgo, in medium profero, edo, patefacio. PHRAS. Rei

fama ubique divulgatur, _le bruit de ce fait s’est répandu partout_.

Fama rei tota urbe discurrit, edocet vulgus. Fama rei omnium sermonibus

teritur, celebratur; in vulgus effertur; vulgi rumoribus differtur,

dissipatur; res in omnium ore, ac sermone est, versatur. Manat per urbem

rumor, non jam tacite serpit per urbem rumor; percrebrescit rei fama;

crebris jactatur sermonibus. Cf. Fama. USUS: Librum divulgare. Inimici

eam rem sermonibus divulgarunt. Cf. Edo, Fama, Rumor.

DĪVUS, a, um, _Divin_; subst. _Dieu_, _déesse_. SYN. Deus, homo divinus.

USUS: Ad divos caste adeundum. (_Pro_ Sancto, _un saint_, minus proprie

adhibetur).

DO, das, dĕdi, dătum, dăre, a. _Donner_. SYN. Impertio, largior, defero,

præbeo, exhibeo, trado, tribuo, dono. )( Accipio. PHRAS. Dat libenter,

_il donne volontiers_. In dando est admodum munificus; omnia dilargitur;

promit de suo; facile erogat, concedit, annumerat, annuit, ministrat,

præbet promiscue et benigne; cumulate dat omnia. Cf. Largus, Dono,

Participo. USUS: 1. Dare potestatem alicui, auctoritatem. 2. Verto,

_concéder_. Dare aliquid laudi, honori, ignominiæ. 3. Trado, dedo,

_livrer_. Aliquem in caveam, pistrinum, custodiam, carcerem, mortem,

laqueum, cruciatus dare. 4. Committo, _mettre dans tel et tel état_. Se

fugæ, labori, itineri, otio, deliciis, foro, somno dare. 5. Confero,

_se livrer à_. Se in partes Cæsaris, in factionem, in consuetudinem,

familiaritatem, amicitiam alicujus dare. Dare se ad lenitatem, ad

dicendum, ad causas agendas. 6. Dare aliquid auribus; dare gratiæ

alterius, assentari, _flatter_. 7. Dare pœnas, supplicium de se, _subir

une peine_. 8. Impressionem, impetum dare, _s’élancer_. Malum alicui

et incommodum dare, _nuire à qqn_. 9. Dare verba, decipere, _payer de

mots_, _tromper_. 10. Pignori, fœnori aliquid dare, _prêter à usure_.

11. Senatum alicui; actionem dare, _admettre qqn à l’audience du sénat_;

_permettre d’assigner_. Fabulam dare, _donner une pièce de théâtre_. 12.

Operam dare libris, litteris, magistro. Cœnam, solatium, negotium dare

alicui.

DŎCĔO, es, cŭi, doctum, ere, a. _Instruire_, _enseigner_. SYN. Instituo,

erudio, edoceo, præcepta do, vias trado, disciplinam trado, informo.

ADV. Diligenter, dilucide, fideliter, inepte, iracundius, laboriosius,

latine potissimum, sero. PHRAS. Docere adolescentes, _instruire la

jeunesse_. Informare ad omnem humanitatem; rebus optimis instituere;

imperitos condocefacere; scientia augere; optimis institutis imbuere;

salubria monita tradere; disciplinæ assuefacere; artibus adolescentes

instruere, erudire, tingere; ludum aperire juventuti litterarium;

doctrinis adolescentes impertire; præceptis erudire; artes iis tradere;

honestis artibus juventutem ad omnem humanitatem formare; doctrinis

ingenia expolire; doctrinam, eruditionem suam in alios dispertire,

transfundere; doctrinæ heredes instituere ac relinquere plurimos; ad

bonas artes iisdem itineribus, quibus ipse ad summam eruditionis laudem

perveneris, deducere. Cf. Disciplina, Erudio, Instituo, Doctrina.

USUS: Quid te, asine, litteras doceam? Juventutem mercede docere.

Docere, tradere, inculcare. Docere judicem de injuriis suis. Senectus

adolescentes docet, et ad omne officii munus instruit.

DŎCĬLIS, e, gen. com. _Qui apprend aisément_, _docile_. SYN. Qui facile,

libenter, quæ docetur, arripit, intelligit; aptus ad disciplinas. )(

Indocilis. PHRAS. Est docilis, _il apprend facilement_. Ingenium nactus

est facile; cerea est indole, quam facile in quasvis figuras formes,

fingas; quam nullo labore, nullo negotio in omnem partem verses, flectas,

inflectas; docilitatem habet, disciplinas omnes facile arripit. USUS:

Præbere se docilem ad aliquam artem, sententiam, disciplinam. Docilem

facere auditorem.

DŎCĬLĬTAS, ātis, f. _Aptitude ou facilité à apprendre_. SYN. Discendi

facilitas. EPITH. Humana. USUS: Qui docilitatem memoriamque habent,

ingeniosi vocantur. Cf. Ingenium, Ingeniosus.

DOCTĔ, _Savamment_, _habilement_. SYN. Perite, litterate. USUS: Satis

docte ac perite.

DOCTOR, ōris, m. _Maître_. SYN. Magister, præceptor, interpres. EPITH.

Intelligens, nobilis, summus, singularis, disjuncti, Rhetorici, summi,

veteres. USUS: Græci dicendi artifices et doctores. Sapientiæ doctores,

et vivendi præceptores. Doctor Ecclesiæ, _docteur de l’Église_.

Religionis interpres, divinorum oraculorum interpres sanctissimus æque ac

doctissimus; Christianæ sapientiæ princeps ac magister. Doctorem creare,

_créer qqn docteur_. Doctoris nomine ac insignibus ornare, decorare;

Juris, Theologiæ insignia tribuere; laurea cæterisque doctrinæ insignibus

donare, cohonestare; Doctoris appellatione insignire; inter juris

Doctores, _vel_ Doctoribus adscribere; in Doctorum Juris Ordinem referre,

reponere, collocare; doctrinæ gradum, honores conferre eos, quos habet

Philosophia amplissimos. Doctorem fieri, _devenir docteur_. Inter Juris

Doctores cooptari; doctrinæ lauream, _vel_ insignia capere, accipere;

doctrinæ laurea donari; doctrinæ insignibus decorari, cohonestari,

potiri. Inter Sapientiæ Senatores admitti, adscribi; in Senatum Sapientem

cooptari; in Juris Doctorum Ordinem adlegi; Jurium insignibus nobilitari;

Juris Doctorum gradu, dignitate potiri; eorum insignibus exornari.

DOCTRĪNA, æ, f. _Enseignement_, _instruction_. SYN. Eruditio, litteræ.

EPITH. Abundans, elegans, eximia, exquisita, facilis, fidelis, liberalis,

magistra, vetus, mediocris, non moderata, multa, optima, perridicula,

politissima, puerilis, reliqua, singularis, subtilior, summa,

transmarina, uberior, vulgaris, ingenua, mala. PHRAS. Doctrinam sibi

egregiam comparavit, _il a acquis une grande science_. Animum disciplinis

omnibus egregie excoluit; amplam rerum humanarum divinarumque cognitionem

assecutus est; progressus in doctrinarum studiis fecit eximios; processus

eos in artium cognitione fecit, nihil ut fugere ejus scientiam videatur

posse; magnam rerum cognitionem mente complexus est, animo comprehendit;

nullum doctrinæ genus est, quo ille pectus suum non conseverit; in

doctrinarum studio multum sane promovit; processus in artium studio

habuit sane maximos. Cf. Doctus. USUS: In maximis occupationibus nunquam

intermittit studia doctrinæ. Relaxare, recolere animum doctrina, et ad

sapientiam præparare. Doctrinarum omnium studiosus. Homo omni virtute et

doctrina ornatissimus. Cf. Litteræ, Disciplina.

DOCTUS, a, um, _Instruit_, _savant_, _habile_. SYN. Litteratus, eruditus,

litterarum intelligens. PHRAS. 1. Est vir doctus, _c’est un savant_. Vir

est doctrina egregie excultus; litteris perpolitus; abundanti doctrina,

atque optimarum artium studiis eruditus. Vir præclara ac recondita

eruditione ornatus. Omnis antiquitatis peritus, græcis et latinis

litteris institutus, a Philosophia instructior; omnibus artibus, quæ

sunt libero homine dignæ, omnibus ingenuis disciplinis, incredibili

quadam varietate rerum ac copia præstans, doctrina nobilis et clarus;

litteris impense deditus, in bonarum artium studio præcellens; eleganti

litteratura, a quo nemo nisi doctior redeat; doctrina liberaliter

instructus; acerrimo vir ingenio, exquisitaque doctrina; qui cum

humanitate, et cum doctrina frequens habet commercium; vir omni liberali

doctrina politissimus; vir cui multæ et reconditæ sunt litteræ; in quo

litteræ sunt plurimæ; litteris Græcis juxta atque latinis doctissime

eruditus. Illustris liberalibus studiis; egregius vir ingenio, bonisque

omnibus disciplinis ornatus; vir excellentis doctrinæ; in studiis

doctrinarum egregius; litteris multis præditus, rerumque varia ac plurima

scientia; ingenio vir eleganti, et haudquaquam rerum litterarumque

veterum indoctus; homo in omnium bonarum artium disciplinis impense

doctus; in studiis doctrinæ multi atque celebrati nominis; vir in artium

studiis liberalissimis doctrinaque versatus; qui unus optime norit, non

nostra solum, sed etiam Græciæ monumenta omnia; vir multarum litterarum;

vir reconditæ, interioris, exquisitæ, singularis, non vulgaris doctrinæ,

insignite doctus. Venerabilis vir miraculo litterarum. 2. Homo non

admodum doctus, _cet homme n’est pas très-instruit_. Litteris parce

aspersus, leviter tinctus; qui Musas vix a limine salutavit; qui litteras

vix primis, ut aiunt, labris degustavit; qui in eruditorum natione nondum

profiteri nomen audeat 3. Medica solentia doctus est, _il est fort

habile médecin_. Eruditus est medendi arte; sciens, peritus, intelligens

est medicinæ; longe processit in medicinæ scientia. Medicinæ scientiam

tenet, possidet, callet, ita est assecutus, ut paucos in ea arte pares

reperias. Medicinæ scientia valet, floret, præstat, excellit. Medicinæ

doctrina, cognitione, intelligentia cum paucis conferendus est, nemini

est inferior. Nota ei præclare medicina est; patent ei, quæ multos latent

ex medicinæ scientia, ex medendi arte. Multum hausit ex iis libris,

unde manat ejus scientiæ cognitio. Medicinæ scientiam plane complexus

est; mente atque animo comprehendit; ingenio sibi aperuit, peperit,

comparavit. Cf. Peritus, Ingenium.

DŎCŬMENTUM, i, n. _Enseignement_, _leçon_; _exemple_, _modèle_. SYN.

Admonitio, præceptum, exemplum, monumentum. EPITH. Maximum. USUS: Cato

documentum antiquæ virtutis, integritatis, prudentiæ. Hinc documentum

cape, quid possit fortuna; documentum statuere, ne quis in posterum, etc.

Jam ab adolescentia documenta dederas maxima, qui vir futurus esses. Cf.

Exemplum.

DODRANS, antis, m. _Les ⁹⁄₁₂ ou les ¾ d’un tout_. SYN. Novem unciæ,

_seu_ rei integræ partes tres. USUS: Ejus fundi dodrantem emit.

DOGMA, ătis, n. _Opinion_, _précepte_, _maxime_. SYN. Decretum, scitum,

præceptum, placitum. EPITH. Commune, verum.

DŎLĀBRA, æ, f. _Dolabre, instrument servant à la fois de hache et de

pic_. Instrumentum quo dolantur ligna.

DŎLENTER, _Avec douleur, peine_. USUS: Dolenter, hoc magis dico, quam

contumeliose.

DŎLEO, es, ŭi, ere, n. et a. _Éprouver de la douleur_. SYN. Dolorem

capio, _vel_ accipio, condoleo, indoleo, mœreo, angor animo, dolore

ardeo, ingemisco, acerbe fero, dolorem animo capio, molestiam capio,

in dolore et mœstitia sum, dolor mihi accidit, in dolore sum, _vel_

maximo mœrore potius. ADV. Graviter, impune, intoleranter, levius,

maxime, mediocriter, mirifice, pariter, postmodum, plus, proinde,

valde, præcipue. PHRAS. 1. Ea res valde mihi doluit, _cette affaire

m’a douloureusement impressionné_. Ea res gravem mihi dolorem inussit;

angebar animo mœrore necessario et acerbo; sine acerbissimo animi sensu

rem audire non potui; hausi dolorem acerbissimum, ferremque gravius, si

novæ ægrimoniæ locus esset; dolor vocem mihi debilitat atque intercludit;

rei memoria animum mœrore opprimit; rei memoria meum pectus effodit;

fixus animo hæret dolor; pungit, perfodit, pervellit animum dolor; sensi

doloris vehementiam eam, ut vix consolabilis videretur ægritudo; quasi

faces quædam dolores admovebantur animo. Tabescere, confici, macerari,

disrumpi mihi dolore videbatur. Cf. Dolor, Crucio. 2. (Doleo de tuis

miseriis, VULG.). Condoleo, Compatior tibi, _je compatis à vos douleurs_.

Doleo vicem tuam; commoveor miseriis tuis; gravissime afficior casu

tuo; miseriam tuam meam puto; miseror fortunam tuam; doloris tecum sum

particeps; misericordia tui capior, moveor, commoveor; calamitas tua in

magnam me sollicitudinem adducit; commiseror fortunam tuam; acerbe me

angit, vexat, sollicitat miseria tua. Cf. Dolor, Ango, Sollicitus. USUS:

De febricula filiæ tuæ valde doleo. Tuum casum luctumque omnes doluimus.

DŌLĬUM, ii, n. _Tonneau_. SYN. Vas vinarium. USUS: Ut, si is potare

velit, de dolio sibi hauriendum putet? _De sorte que, s’il veut boire,

il faudra qu’il tire au tonneau_, _c. à d._, _boire son vin nouveau non

encore soutiré._

DŎLO, as, avi, atum, are, a. _Travailler_, _façonner (une pièce de

bois)_; _travailler un ouvrage (d’esprit)_. SYN. Dedolo. USUS: Homo e

robore dolatus. Dolare orationem.

DŎLOR, ōris, m. _Douleur_. SYN. Mœror, acerbitas, acerbus animi _vel_

corporis sensus, animi cruciatus. EPITH. Acerbus, acerbissimus, acris,

alienus, apertus, asper, molestus, odiosus, difficilis, brevis, communis,

conjunctior, vix consolabilis, diuturnus, domesticus, fictus, gravis,

longus, gravior, gravissimus, humanus, instabilis, incredibilis, index

profectionis suæ, ingenuus, intestinus, intolerabilis, tolerabilis,

inveteratus, justus, justissimus, lenis, levis, longinquus, longior,

longissimus, longus, magnus, malus, major, maximus, mediocris, medius,

minor, minimus, mirus, miserrimus, mœstus, mitior, molestus, muliebris,

municipalis, naturalis, necessarius, nimius, novus, officiosus,

perpetuus, pius, plebeius, præcipuus, præsens, præteritus, privatus,

productior, sempiternus, stabilis, summus, tantus, verus, virilis,

universus, asper, gravis, parvus, propior. PHRAS. 1. Ea res mihi magnum

dolorem attulit, _cette affaire m’a causé de grandes douleurs_. Magnum

mihi dolorem dedit, fecit, inussit, incussit; ea res dolore me incendit;

dolori mihi fuit maximo; magno me dolore affecit, oppressit, magnum mihi

dolorem peperit; perturbavit ea me res vehementer, afflixit, commovit;

graviter ea res me pupugit, momordit, affecit. 2. Gravis me invasit

dolor, _un grand chagrin s’est emparé de moi_. Dolor me incredibilis

incessit, incursavit; accepi ex ea re acerbissimum dolorem; mœrorem ex

ea re hausi, suscepi, concepi gravissimum; dolor me arripuit, oppressit,

vexavit molestissimus. 3. Dolorem sustineo gravem, _j’éprouve de grandes

peines_. Dolorem acerbum patior. Dolorem ejusmodi fero, qui ferri vix

possit. Dolorem incredibilem capio, sustineo, suscipio, traho, haurio;

gravissimo dolore angor, conficior, exerceor, torqueor, affligor,

vexor, perturbor, frangor; acerbissimo dolore discrucior, divellor,

disrumpor, perimor, interimor, exanimor, contabesco, opprimor, premor.

Omnes mentis meæ partes dolor exagitat, divexat, perturbat, afficit.

Concidit animus meus ictu doloris, vi curarum ac sollicitudinis, concursu

molestiarum labefactatus atque convulsus. Ita cecidit animus meus dolore

perculsus, ut nulla res eum ad æquitatem possit revocare. Jaceo in

mœrore ac sordibus. Curis maceror; ægritudine contabesco. Vehementissime

sollicitor; acerbissime doleo; ægritudine animi ita laboro, ut sanari

vix possim, vel potius plane non possim; ut spem salutis omnem amiserim;

ut spes salutis omnino supersit nulla. Versor in summo dolore ac mœrore;

versor in mœrore et sordibus. Mœrori me totum dedi; tristitiæ me totum

tradidi, jacet animus mœrore oppressus, nihil me tristius; mœrore

urgeor, laceror; dolore consumor; mœror meus non is est, quem ulla ratio

mitigare, nedum exhaurire possit. Dolore intolerabili impedior, ardeo,

tactus sum; dolori pene succumbo; æstuat animus dolore; dolore efferor,

differor; doleo, ut nemo magis; incendor dolore. 4. Morbi dolores sunt

intentissimi, _les douleurs de la maladie sont intolérables_. Artus

dolore ardent; artus vehementer laborant; morbi dolor me gravissimus

arripit, excruciat, premit, opprimit; acer est doloris morsus; torqueor

incredibilem in modum morbi doloribus; tanta est morbi acerbitas,

tantusque dolorum æstus, ut animam me positurum credam; exedit, dilaniat

viscera dolor intolerabilis; morbi summam sentio acerbitatem; in dolores

incidi gravissimos; in summis doloribus jaceo, dolore correptus sum

gravissimo. 5. Ingenti mihi dolori est discessus tuus, _votre départ m’a

profondément affligé_. A te cum divellor, videor mihi partem viscerum

abrumpere; desiderio amittendi sodalis tam amabilis immensum excrucior,

affligor; gravior est omni supplicio tuus mihi discessus; efferor dolore

ex discessu tuo. 6. Dolorem de peccatis habeo, _j’ai de la douleur de mes

péchés_. Præcipuo quodam dolore angor; lacrimas pœnitentis animi indices

profundo; dolorem ex peccatorum memoria conceptum gemitu patefacio,

dolore admissorum excrucior; ex recordatione criminum dolor animi nunc

ingens nascitur; cum recordatione scelerum dolor quoque animum subit. 7.

Dolorem ferre jam non possum, _je ne puis plus supporter ces tourments_.

Ferendo dolori jam non sum, impar dolori sum. Tantum doloris, acerbitatis

sustineo, quantum ferri vix possit: dolori succumbo; impares dolori vires

meæ sunt; vires meæ dolore franguntur; vim doloris minime sustinent;

ad dolorem infirmæ sunt. Roboris in me tantum non est, ut acerbitatem

tam gravem queam perpeti. 8. Non decet virum dolori se totum tradere,

_un homme de cœur ne doit pas s’abandonner tout entier à sa douleur_.

Indulgere, parere, servire dolori; dolore auferri viro gravi indignum

est; non decet virum, dolori ita frena laxare; dolori ita cedere, ita se

permittere; ita se totum dare, ut modum non reperiat. 9. Quid dolorem

tibi ipse renovas? _Pourquoi renouveler vous-même vos tourments?_ Quid

dolorem tibi ipse refricas? sopitum excitas? quid dolorem, quem dies jam

pene sanaverat renovas? quid dolorem, qui jam temporis longinquitate

propemodum evanuerat, exstinctus erat, redintegras? quid obductam pene

cicatricem refricas? quid plagam, quæ in cicatricem jam prope coiverat,

ipse renovas? quid ipse tibi unguis in ulcere es? 10. Dolorem lenire,

_adoucir le chagrin_. Dolorem exhaurire, mitigare, minuere, frangere,

levare; dolorem detrahere; sermonis suavitate magnam alicui doloris

partem abstergere, eripere, auferre. Cf. Consolor. 11. Dolorem deponere,

_chasser le chagrin_. Dolorem abjicere, depellere; a dolore tantisper

aberrare; doloris oblivisci. USUS: Dolor me incessit, _la douleur s’est

emparée de moi_. Dolorem alicui dare, _causer à qqn du chagrin_. Dolorem

capere, _ressentir_. Dolori parere, _obéir à la douleur_. Dolorem fovere,

amplificare, _alimenter_. Dolore aliquem liberare, _délivrer_. Cf.

Mœror, Angor, Anxius, Afflictus, Tristis, Consolor, Doleo, Contristor,

Sollicitudo, Cruciatus.

DŎLŌSĒ, _Artificieusement_, _avec fourberie_. SYN. Malitiose, ex

insidiis, ex occulto. USUS: Dolose, malo dolo agere.

DŎLŌSUS, a, um, _Fourbe_, _trompeur_. SYN. Malitiosus. USUS: Dolosis

consiliis regno pulsus. Cf. Vultus, Astutus.

DŎLUS, i, m. _Adresse_, _ruse_, _fourberie_. SYN. Fraus, fallacia,

machina, insidiæ, dolus malus. )( Bona fides. PHRAS. Dolum facere,

_tromper_. Dolos commoliri, suere, consuere; adhibere dolos malos et

fallacias. Dolis aliquem ludere, ductare; circumvenire fallaciis et

præstigiis. Cf. Decipio, Fraus, Fallacia, Astutia.

DŎMĀBĬLIS, e, gen. com. _Domptable_, _qu’on peut dompter_. SYN. Qui

domari potest.

DŎMESTĬCUS, i, m. _De la maison_, _de la famille_; _particulier_,

_privé_. SYN. Familiaris, intestinus, vernaculus, privatus, intimus.

)( Externus, alienus. USUS: Res familiaris, et domestica. Disciplina

domestica. Domesticum, intestinum malum. Domestica exempla. Cf.

Familiaris.

DŎMĬCĬLĬUM, ii, n. _Domicile_, _habitation_. SYN. Domus, habitatio,

sedes, tectum. EPITH. Amplissimum, aptum, divinum, honestissimum,

pristinum, proprium, sacrum, stabile et certum, terrestre, universum.

USUS: 1. Humana figura domicilium mentis. Domicilium Romæ collocavit,

ante non habuit. 2. TRANSL. In hoc domicilio imperii et gloriæ. Urbs hæc

domicilium superbiæ et luxuriæ. Domicilium in alterius auribus, _vel_

humanitate collocare. Cf. Domus.

DŎMĬNA, æ, f. _Maîtresse_, _souveraine_. SYN. Princeps, regina. EPITH.

Dura, improvisa, vehemens, imperiosa, blandissima, gravis. USUS: Fortuna

campi domina, et rerum humanarum. Prudentia domina et regina virtutum,

_la prudence est la souveraine et la reine de toutes les vertus_.

Voluptates blandissimæ dominæ.

DŎMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Domination_, _empire_, _souveraineté_. SYN.

Dominatus, tyrannis, regnum. EPITH. Accommodatissima, aliena, non modo

crudelis, sed ignominiosa etiam et flagitiosa, firma et moderata, jucunda

et honesta, misera, nova, regia. USUS: Vita sub dominatione misera est.

Quærere, sibi comparare, habere dominationem.

DŎMĬNĀTOR, ōris, m. _Maître_, _souverain_. USUS: Rerum dominator DEUS.

DŎMĬNĀTRIX, īcis, f. _Maîtresse_, _souveraine_. SYN. Domina. EPITH. Cæca

ac temeraria. USUS: Dominatrix animi cupiditas.

DŎMĬNĀTŬS, ūs, m. _Domination_. SYN. Dominatio, principatus. EPITH.

Crudelis, impotens, novus, perpetuus, regius, superbus, deterrimus. USUS:

Dignus dominatu omnium rerum. Dominatum Cæsar occupavit. Unius dominatu

omnia tenebantur. Fortuna eum in summo dominatu locavit.

DŎMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Être maître, dominer, commander,

régner_. SYN. Rerum potior, regno, dominatum teneo; populos dominatu

premo, teneo; imperium in populos teneo, in ditione habeo; provinciam cum

imperio obtineo; præsum eo jure, quod amplissimum esse potest; præsum ea

potestate, quæ potest esse maxima; imperito populis; imperio urbem rego.

USUS: Dominari in judiciis. Eloquentia in liberis urbibus dominatur, et

floret. Dominari in suos. Ubi libido dominatur, modestia exulat. Cf.

Regno, Impero, Imperium, Ditio, Rego.

DŎMĬNUS, i, m. _Chef_, _souverain_, _arbitre_, _maître_. SYN. Imperator,

Rex, Princeps, tyrannus. )( Servus. EPITH. Agrestis et furiosus, amicior,

amicissimus, bonus et assiduus, clarissimus, dispar, familiaris, ignarus,

impudicus, invitus, molestus, novus, crudelis, sempiternus, summus,

vetus, clemens, incolumis, improbus, justus. PHRAS. Dominus est, _il est

le maître, le chef suprême_. Is es, penes quem summa potestas; qui omnia

tenet; ad quem unum delata sunt omnia; qui tenet rempublicam; in cujus

potestate bona fortunæque omnium; terrarum omnium rector. Cf. Dominor,

Rego, Imperium. USUS: Senatus est dominus publici consilii; Populus Rom.

dominus regum, victor, ac imperator omnium gentium. DEUS animum, ut

dominum et imperatorem præfecit obedienti corpori.

DŎMĬTOR, ōris, m. _Celui qui dompte_, _dompteur_. EPITH. Facetior. USUS:

Equorum domitores non verbera solum adhibent, sed et pabulum subtrahunt.

DŎMO, as, ŭi, ĭtum, are, a. _Dompter_; _vaincre_. SYN. Edomo,

condocefacio. PHRAS. Cupiditates domandæ sunt, _il faut subjuguer ses

passions_. Vitiosa natura comprimenda est; improbitas infringenda,

frangenda, elidenda, ab feritate insita mitiganda est; effrenatæ

libidines sub jugum sunt mittendæ; id agendum a quovis, ut effrenes

cupiditates non frenos modo, sed et jugum accipiant. Cf. Comprimo,

Coerceo, Cohibeo. USUS: Domuisti gentes immanitate barbaras. Equos domare

verberibus. Domatas habere libidines. Animal ad mansuetudinem domitum.

Cf. Edomo.

DŎMUS, voc. us, gen. i, _vel_ ūs, dat. ui, acc. um, abl. o; pl. nom.

us, gen. uum et orum, dat. et abl. ibus, acc. os, f. _Maison_. SYN.

Ædes, domicilium, tectum, penates, lares, sedes, foci patrii. EPITH.

Æterna, aliena, ampla, angusta, antiqua, apertissima et per-hospitalis,

cæca, cœlestis ac divina, castissima, commune perfugium, communis,

diligens, egregia, exornata, atque instructa. )( Nuda, atque inanis.

Familiarissima, felix, fidelis, gratiosissima, honestissima, infamis,

crudelis, facinorosa et libidinosa, plena integritatis, officii et

religionis, inimica, instructior et apparatior, lætissima, mœrens,

locuples, et referta, locupletior, expers hujus injuriæ, locupletissima

et amplissima, magna pulchraque, ministra alicujus facinoris,

modestior, naturalis, nota, notissima, et maxime hospitalis, operosa,

optima, parva, paterna, pestilens, plena ornamentorum, plena signorum

pulcherrimorum, plena dedecoris et flagitii, popularis, præclara et

plena dignitatis, prætoria, privata, pudica, pulchra, referta donis,

regia, religiosa, referta aleatoribus, plena ebriorum, stabilis,

studiosissima cupidissimaque salutis, superior, tota, vacua atque nuda,

vacua suspicione, pura, venalis. Domus inanes, locupletissimæ, magnæ

et nobiles. PHRAS. Domum habebat Cicero lautam et elegantem, _Cicéron

avait une demeure riche et élégante_. Utebatur domo cumprimis lauta, et

pereleganti; habitabat lautissime; in ædibus Ciceronis neque lautitiam,

neque elegantiam desiderares; erat in iis multum lautitiæ, et elegantiæ.

Domus Ciceroni erat omnibus rebus instructa, atque exornata; domus ea

non domino magis ornamento erat, quam civitati. USUS: 1. Domum ædificare

plenam dignitatis, facere, convestire, reficere, restituere. 2. Domo

exire, _quitter sa maison_. Excedere, emigrare, exulare, abesse. 3. Domum

ire, _aller à sa maison_. Domos inde discedunt; in sua tecta dilabi;

domum se recipere; convertere se domum. 4. Domi manere, _demeurer chez

soi_. Domo se tenere; non commovere se domo; exspectare aliquem domum.

5. Luxu domum exinanire, exhaurire. Amico domum commendare. 6. Familia,

_famille_. Offensam sibi domum reconciliavit.

DŌNĀTĬO, ōnis, f. _Largesse_. SYN. Amice, sponteque facta distributio.

EPITH. Singulari impudentia prædita, nova, incredibilis, falsa. USUS:

Donationem facere.

DŌNEC, _Jusqu’à ce que_. SYN. Dum, quoad usque. USUS: Exspectabo, donec

ad locum venias.

DŌNO, as, avi, atum; are, a. _Gratifier de_, _faire des présents à_. SYN.

Largior, munere afficio, munus do, affero; donum affero; muneribus orno;

stipendio afficio; condono. ADV. Effuse, large, sigillatim, publice,

consulto. PHRAS. Ampliter illum, effuse largeque donavit, _il lui fit de

riches et nombreux présents_. Magna ei munera misit; amplissimis donis

decoravit; opipare hominem muneratus est; magnis muneribus eum sibi

obligavit; magna præmia rei pecuniariæ ei tribuit; locupletem ex egente

effecit; dono dedit ampla munera; munera illi amplissima condonavit;

talenta aliquot illi muneri misit; donaria dedit non exigua; honorario,

congiario illum impertivit, prosecutus est. Muneri amplum congiarium

dedit; magnas largitiones fecit; amplas donationes contulit; magna

fuit, magna usus est in illum liberalitate; magnis hominem muneribus

sibi devinxit; quantamlibet hominis cupiditatem muneribus explevit. Cf.

Do, Largior, Munus. USUS: Inimicitias suas reipublicæ donare. Ciceroni

populus Romanus immortalitatem donavit.

DŌNUM, i, n. _Don_, _présent_. SYN. Munus. EPITH. Castum, regium, dignum,

divinum, eximium, pulcherrimum, regale. PHRAS. 1. Dona naturæ nactus est

egregia, _il est naturellement bien doué_. Egregia ei bona a natura,

studio, fortuna data sunt; nihil non ei a doctrina, a fortuna delatum

videtur; ita rebus habilis, ita liberaliter naturæ muneribus ornatus est,

ut non natus, sed ab aliquo Deo fictus esse videatur; magnis dotibus

ingenii, judicii, doctrinæ instructus est; quæ in eum natura ornamenta

congessit, ea illum apud omnes in magna laude, et gratia ponunt; magnis

naturæ dotibus cumulatus; naturæ ornamentis ampliter instructus;

egregiis, singularibus animi corporisque dotibus præditus, ornatus. 2.

Dona naturæ perexigua sortitus est, _la nature l’a peu doué_. A naturæ

subsidiis pene imparatus; naturæ donis præparce instructus; male paratus

a natura; nullis ornatus naturæ muneribus. Cf. Natura. USUS: Multa donis

muneribusque conficiuntur. Donis deorum iræ placantur. Philosophia donum

deorum.

DORMĬO, is, īvi _vel_ ii, ītum, ire, n. _Dormir_. SYN. Somnum capio,

sopitus sum, quieti me trado, cubo. PHRAS. 1. Dormitum se confert,

_il va se coucher_. Quieti corpus dat; quieti se tradit; somno operam

dat; confert se cubitum; cubitum it; ad quietem se confert; lecto se

commendat; corpus diurnis laboribus fatigatum, quieti mandat; strato se

committit. Cf. Cubo. 2. Tota nocte dormivi, _j’ai dormi toute la nuit_.

Alte et graviter dormivi, nec nisi cum sole experrectus sum; arctissimus

me somnus complexus est; sopor graviter me oppressit; in lucem quievi;

alte condormivi; stertebam in altum diem; artus languidos longo sopore

placavi; gravatum animi anxietate corpus diuturno somno refeci; gravi

altoque somno oppressus fui; somno liberalissime acquievi; somno eam

noctem indulsi liberalius; somno victus, quietem corpori haud parce

dedi. Nihilo arctiora erant somni tempora, quam noctis; nox ea, quam

longa fuit, somni mihi copiam faciebat; corpus somno solutum sine cura

tota nocte quievit; nox ea quieti data; alti quies erat somni; somno

continenti eam noctem egi, duxi, traduxi, transegi; somnum in lucem

extraxi; totam noctem somno transmisi, somno fessos artus pavi, irrigavi

in multum diem. 3. Hac nocte nihil dormivi, _je n’ai point fermé l’œil

cette nuit_. Nihil erat somni; noctem hanc sine somno, vigilem, insomnem,

somno vacuam, somno expertem egi, peregi, duxi, traduxi. Nox ea mihi

insomnis, inter insomnia abiit, effluxit; perpetua vigilia sum vexatus;

insomnio laboravi; somni carpere nihil poteram; somnus nullus hac nocte

ad oculos meos accessit, somnus hac nocte effugit oculos meos; fugit

ab oculis meis; nunquam se obtulit oculis meis; quietis nullam partem

cepi; somnum hac nocte non vidi; hac nocte nunquam quievi; noctem totam

pervigilavi; noctis partes mihi omnes expertes somni fluxere. Nox ea

tota vigilem me habuit; somnum oculi non viderunt mei; somnum oculis non

vidi meis, hac nocte oculi mei somno gravari, comprimi, claudi minime

potuerunt. Cf. Somnus, Obdormio, Lectus, Cubo. USUS: Ex lassitudine

dormire cœpi. Alte et graviter dormire.

DORMĪTO, as, avi, are, n. _Avoir envie de dormir_, _sommeiller_. SYN.

Oscito, somnus me sollicitat, somnus accedit, somnus instat, et deserit,

in soporem identidem delabor. USUS: Dormitantem illam et oscitantem

sapientiam æstimo.

DORSUM, i, n. _Dos_. SYN. Aversa pars corporis.

DOS, dōtis, f. _Dot_. 1. Multum torquetur debitione dotis. Dotem filiæ

nobili conficere. Dotem dicere alicui. 2. Ornamentum, _avantage_,

_qualité_, _mérite_, _ornement_. Artem indotatam verborum dote ornavit et

locupletavit. Cf. Donum.

DŌTĀLIS, e, gen. com. _De dot, donné ou apporté en dot_. USUS: Dotale

matrimonium. Prædia dotalia.

DŌTO, as, avi, atum, are, a. _Pourvoir d’une dot, doter_. SYN. Orno,

dotem do. USUS: Virgo bene dotata.

DRACHMA, æ, f. _Drachme, monnaie et poids_. SYN. Denarius, unciæ pars

octava. USUS: Drachmas dare, petere.

DRĂCO, ōnis, m. _Dragon_, _serpent_. EPITH. Jubatus, lapideus,

terribilis, tortus, torvus, totus. USUS: Patrimonium complexus, quasi

thesaurum draco.

DŬBĬĒ, _D’une manière douteuse, incertaine_. USUS: Dubie datum pro certo

accipere.

DŬBĪTANTER, _Avec doute_, _en doutant_, _en hésitant_. SYN. Timide,

difficulter. )( Fidenter. USUS: Verecunde dubitanterque facere aliquid.

Spe gloriæ sublata non dubitanter occidam.

DŬBĬTĀTĬO, ōnis, f. _Doute_, _hésitation_. SYN. Hæsitatio, dubium,

scrupulus. EPITH. Ignota, infinita, digna, minor, tenuissima. USUS:

1. Dubitationem injicere et scrupulum, _faire douter_, _faire naître

le doute_. Iter meum in dubitationem te adduxit; dubitationem tibi

attulit, dedit, reliquit. 2. Dubitatione æstuare, jactari, _douter_. Id

quidem dubitationem nullam habet. In illa re magna dubitatio est. 3.

Dubitationem tollere, _dissiper, lever les doutes_. Dubitationem adimere,

eripere; expellere omnem rei dubitationem; dubitationis nihil relinquere.

Homo sine dubitatione deterrimus. Eum judices sine dubitatione absolvere.

Cf. Dubito, Dubium.

DUBĬTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Douter_. Addubito, hæreo, ambigo,

mihi in dubium venit, dubium mihi est, dubium habeo, animi pendeo,

ambiguum habeo, in dubium venio; mihi diffido, timeo. )( Certo scio,

confido, persuasus sum. ADV. Diu, multum, sane, plane, recte, valde.

PHRAS. 1. Omnibus prope de rebus dubitat, _il doute presque de tout_.

Nutat plerumque animo; in contrarias sententias illi distrahitur in

deliberando animus, affertque ancipitem cogitandi curam; implicatus

fere tenetur, nec firmum consilium capessit; suspensus suspicionibus

et dubitationibus tenetur. Aqua passim illi hæret; quid agat, dicat,

respondeat, ipse nescit; titubantem, hæsitantem, labantem animo et

fluctuantem fere videas. Confusus animi et incertus variis voluntatibus

impellitur et repellitur; sententiæ incertus perplexe fere de rebus

judicat, omnia in incerto relinquit; non satis in promptu habet, quo se

vertat, quid probet, quid rejiciat; non satis constat sibi; in dubio

ponit omnia; animum in diversa versat. 2. Quid agam, dubito, _je ne

sais que faire_. Ancipiti cura distrahor, jactor, versor; animi pendeo,

incertus animi sum; pendet animus; huc illuc inclinat animus, fluctuat,

jactatur; animus incertus est. Quid consilii capiam, utram in partem

me dem, ignoro. Explicare consilium; expedire me ex hac deliberatione;

exitum meæ cogitationis invenire non possum. Distrahunt me diversa

consilia. In utramque partem ita multa succurrunt, ut sit difficilis

admodum, minime expedita, minime explicata, minime explorata, minime

certa, perobscura, haud satis aperta deliberatio. Anceps valde sum;

dubius sum; teneor implicatus; dubitatio me tenet; difficilis mihi

deliberatio est; varie distrahor; dubia cogitatione distrahor; in

ancipiti cura versor; nihil explico; explicare nihil queo; expedire

me nequeo; valde hæreo; exitum non reperio. Consilium capere nescio;

consilium deest Inops consilii sum; a consilio inops sum. Consilium

diu frustra quæro; non dispicio; dijudicare nequeo, utram in partem

me dem; utrum sit rectius, utrum conducibilius, utrum sit eligendum

consilium; exploratum, apertum, certum non habeo, utri parti assentiam;

lubricus mihi est ad deliberandum locus; in utramque partem animus

inclinat, animus in consilio labat, nutat, non consistit; nihil habet

explorati; explicata, explorata mihi non est consilii ratio; impedita

mihi est consilii ratio; ancipitem gero animum; animo fluctuor; suspensus

et incertus cæca exspectatione pendeo; animo sum suspenso; ancipiti

deliberatione distrahor; quid consilii capiam, in incerto est; in dubio

est animus; in hac causa mihi aqua hæret; incertus sententiæ sum; animi

dubius sum; mihi in incerto relictum est; non satis constat animo; in

incerto habeo; in dubio pono; huc atque illuc diversus, fluctuans agitor;

inter fugæ pugnæque consilium trepido; sententia nondum stare mihi

potuit. USUS: Ille nihil tam veritus, quam ne dubitare videretur. In

senatum venire non dubitavit. Illud, cave, dubites. Non dubito, quin, etc.

Dubitantis formulæ, _Formules de doute_: Quid ergo est? nondum satis

constat, molestiæne plus, an, etc. Age jam, molestiæ plus id afferet,

an, etc Quid faciam, aut quo me pacto geram? Nunquam in majori

dubitatione fui. Tria sunt autem: Arpinum eam, an Romam, an Tusculum?

Quid igitur est? Romæ manebo, an Arpinum abeam? Utrum molestiæ plus, an

periculi subibo? Molestiæ plus, an discriminis instet, incertum habeo,

hæreo, res mihi in incerto est.

DŬBĬUM, ii, n. _Doute_, _hésitation_. SYN. Dubitatio, difficultas,

controversia. PHRAS. 1. Dubium movit de ea re, _il a élevé des doutes sur

cette affaire_. Dubium fecit; rem in dubium vocavit, revocavit; rem in

dubitationem adduxit; dubitationem injecit, attulit; scrupulum injecit;

incertam rem effecit; rem in controversiam vocavit, adduxit, deduxit. 2.

Dubium de re exortum est, _des doutes se sont élevés sur cette question_.

In dubium adducta res est; res in dubium venit; in controversiam,

in contentionem venit; res in disceptationem venit; orta est de re

controversia; de ea re controversia exstitit; dubitari cœptum de re; res

in dubium, in contentionem vocata, revocata est. 3. Dubium esse de re

potest, _la chose est douteuse_. Res dubitationem habet; in contentione

posita est; in controversia versatur; in disceptationem cadit; res

in conjectura posita est; in dubium, contentionem vocari potest; in

disceptationem venire potest; res in disceptatione versatur. 4. Rem in

dubio relinquo, _je laisse la chose douteuse_. Rem in medio relinquo; in

opinione relinquo; rem ut incompertam, et in opinione positam in medio

relinquo; rem ut in incerto positam, et parum exploratam affirmare mihi

religio est. 5. Sine dubio, _sans doute, assurément_; _sans hésiter_,

_sans balancer_. Sine dubitatione; dubitatione sublata; nulla interposita

dubitatione. 6. Est in ea re magnum dubium, _cette chose est tout à

fait douteuse_. Nihil vidi, quod minus explicari possit; residet ea

de re non tenuis scrupulus; o rem odiosam, et inexplicabilem, in qua

summa obscuritas! Ea res, cum in consultationem venit, mihi tenebræ

sunt, expedire non possum; ea res in diversum me trahit, suspensum me

tenet, detinet; incertus sententiæ sum; animus mihi pendet, dubitatione

æstuat, Cf. Dubito. USUS: Rem in dubium vocare. Dubium facere. Dubium non

habere. Res in dubium venit; in dubio est; sine dubio tibi accedam. Cf.

Dubitatio, Dubius.

DŬBĬUS, a, um, _Douteux_, _incertain_. SYN. Incertus, anceps,

controversus, lubricus, ancipiti cogitatione distractus. Habens

dubitationem. )( Certus. PHRAS. 1. Dubium est, quis sit belli eventus

futurus, _on ne peut prévoir quelle sera l’issue de la guerre_. In dubio

est; est, cur dubitetur; dubitationem res habet; ambiguum est; in dubio

versatur; in ambiguo; in ancipiti positum est; plane non constat, non

patet, non liquet; apertum, perspicuum, dilucidum non est; dilucide non

patet; divinare non licet; certe conjicere, augurari, affirmare non

licet; certa conjectura non est; exploratum non est, quis sit belli

exitus futurus. Belli exitus suspensum adhuc habet animum; animum

exspectatione suspendit; suspensum me tenet, detinet. De belli eventu

potest ambigi. In dubium vocari potest eventus belli; in dubium venire

potest exitus belli. Exitus belli in dubitationem adduci potest. In

utramque partem judicari de belli exitu potest. Anceps, dubia, ambigua,

incerta, difficilis, admodum obscura, quæ obscuritatis et erroris habet

plurimum, de belli eventu divinatio est; de belli eventu conjectura

est non aperta, non simplex, non perspicua; de belli eventu parum

certa opinio est. Con ecturam de belli exitu facere cui licet? quo res

belli casura sit, utram in partem inclinatura victoria, nemo dispicit,

intelligit, novit. Exitum belli certa ratio non ostendit, non promittit.

Cf. Incertus, Dubito. 2. Dubius est amicus, _cet ami est douteux_.

Dubius, suspensæque ex fortuna fidei amicus; cujus incerta, ambigua, nec

explorata satis fides; cui amicitia ex fortuna pendet; cujus fide niti

haud tuto possis; cujus amicitia in casu posita est; fortunæ amicus, non

homini. USUS: In ea re minime dubia tricatur. Eorum, quæ dubia sunt,

rationes; quæ certa exempla afferentur. Dubium non habeo.

DŬCENTI, æ, a. _Au nombre de deux cents_.

DŬCENTĬES, _Deux cents fois_. USUS: Sestertium amplius ducenties retuli.

DŪCO, is, duxi, ductum, ere, a. _Conduire_. SYN. Deduco, sumo. ADV.

Extrinsecus, omnino, publice, recte, bipartito, maxime, nimium, diu.

PHRAS. Duxit uxorem, _il a pris femme_, _il s’est marié_. Uxorem sibi

adjunxit; matrimonio sibi junxit virginem; domesticum fœdus junxit cum

virgine. Cf. Matrimonium. USUS: 1. Viri fortes, qui ordines, exercitum

duxere. 2. Adduco, induco, _amener à_. Ita me tua oratio ad credendum

ducit. 3. Judico, censeo, existimo, _estimer_, _penser_, _juger_. Ducere

aliquem in hostium numero. Parvi, despicatui ducere; neminem præ se

hominem ducere. Humana omnia præ se ducit. 4. Produco, profero, protraho,

traho, _traîner en longueur_. Ducere tempus, ducere bellum. 5. Derivo,

_conduire_. Ducere aquam per fundum alterius. 6. Concipio, _prendre_,

_recevoir_. Ducere, trahere, sumere opinionem, suspicionem in aliqua re.

7. Obtineo, _obtenir_. Similitudinem ex aliquo ducere. Commendationem

e scelere ducit. 8. Abeo latenter, _s’en aller_. A gradibus, a domo se

duxit. 9. Rapio ad supplicium, _mener_ (_en prison_, _au supplice_).

Hominem duci jussit. 10. Nuptiis aliquam mihi adjungo, _se marier_,

_épouser_. Duxit Terentiam. 11. _Se laisser conduire_, _entraîner_. Duci

opinione, errore, laude, gloria. 12. Promiscue, _locutions diverses_:

Nomen a regione duxit. Spiritum et vitam ducere. Initium e re ducere.

Vires ducere. Gloriæ, dedecori sibi aliquid ducere.

DUCTO, as, avi, atum, are, a. _Mener_, _tromper_, _duper_. USUS: Ductare

aliquem dolis. Cf. Decipio.

DUCTOR, oris, m. _Conducteur_, _chef_. SYN. Dux, qui ordinem ducit. USUS:

Quoties ductores nostri ad mortem non dubiam cucurrerunt.

DUCTŬS, ūs, m. _Action de conduire, de diriger_. USUS: Ductus aquarum,

_aqueduc_. Ductus oris, _expression de la bouche_. Alterius ductu aliquid

facere.

DŪDUM, _Précédemment_, _auparavant_. SYN. Jam pridem, multis ante

tempestatibus. USUS: Dudum circumrodo, quod devorandum est.

DŬELLUM, i, n. _Guerre_, _combat_. SYN. Bellum. EPITH. Justum, grave.

USUS: Antiqui nomina contrahebant, ut duellum, bellum. (_Pro_ certamine

singulari inter duos, _duel_, _vulg. est._)

DULCĒDO, ĭnis, f. _Douceur_, _charme_, _attrait_. SYN. Dulcitudo. EPITH.

Concepta, maxima. USUS: Dulcedine quadam gloriæ moti, commoti, capti,

depravati juvenes. Voluptas maxima dulcedine sensum movet. Pecuniæ

dulcedine non capior. Ingenti dulcedine, summa suavitate me tua oratio

perfundit.

DULCESCO, is, ere, n. _S’adoucir_. USUS: Uva maturata dulcescit.

DULCIS, e, gen. com. _Doux_. SYN. Suavis, carus, jucundus. )( Amarus.

ADV. Valde. PHRAS. Dulce mihi est audire, _il m’est doux d’entendre_.

Cantus is sensui suaviter blanditur; sensus dulciter ac jucunde movet;

dulcedine quadam capior, perfundor, ista cum audio. USUS: Epistola

dulcissima. Ingenium ejus tam dulce, quam acetum Ægyptium. Cf. Suavis,

Jucundus, Carus.

DULCĬTER, _Agréablement_. SYN. Jucunde, suaviter.

DULCĬTŪDO, ĭnis, f. _Douceur_. SYN. Dulcedo. USUS: Dulcitudo orationis.

Gustatus præter cæteros sensus dulcitudine commovetur.

DUM, _Tandis que_. USUS: 1. Hæc dum Romæ geruntur. 2. Donec, _jusqu’à ce

que_. Mane tantisper, dum redeam. Nihil ei longius videbatur, quam dum

nuntius rediret. 3. Adhuc, nondum, _encore_. Nihil dum audieram. Neque

dum is locus satis. 4. Dummodo, _pourvu que_. Age, quod lubet, dum Romæ

ne sis. Nihil mea curo, dum rempublicam conservem. 5. Quamdiu, _aussi

longtemps que_, _tant que_. Utere rebus meis, dum velis.

DŪMĒTUM, i, n. _Lieu couvert de buissons_. SYN. Locus dumis consitus,

spinis abundans. USUS: Septum undique, et vestitum vepribus et dumetis

locum quæsivi.

DUMMŎDO, _Pourvu que_. SYN. Dum, dum tamen, si modo, dum ut, modo ut.

USUS: Omnia negligunt, dummodo potentes evadant.

DŪMŌSUS, a, um, _Couvert de buissons_. SYN. Spinosus, vepribus plenus.

USUS: Locus, rupes dumosa.

DŪMUS, i, m. _Buisson_. SYN. Spina.

DUNTAXAT, _Seulement_. SYN. Tantum, solum. USUS: Animo duntaxat vigeo.

DŬO, æ, o, _Deux_.

DŬŎDĔCĬES, _Douze fois_.

DŬŎDĔCIM, _Douze_.

DŎŎDĒNI, æ, a, _Douze (sens distr.)_, _par douze_. USUS: Duodena jugera.

DŬŎDĒVĪGINTI, _Dix-huit_. SYN. Decem et octo.

DŬPLEX, ĭcis, omn. gen. _Double_, _partagé en deux_. SYN. Geminus. USUS:

Duplices pupillas habet. Duplex est hominum genus.

DŬPLĬCĬTER, _Doublement_, _de deux manières_. SYN. Bipartito. USUS:

Dupliciter me tuæ litteræ delectarunt. Ista dupliciter accipi possunt.

DŬPLĬCO, as, avi, atum, are, a. _Doubler_. SYN. Gemino, itero. USUS:

Duplicantur mihi curæ. Duplicata ex eo facto gloria discessi. Duplicata

verba, et iterata.

DŬPLUS, a, um, _Double_. SYN. Alterum tantum. USUS: Subire pœnam dupli.

Duplo major, et altero tanto major. Duplum et triplum intervallum. Mulcta

in duplum ibit, _les dommages-intérêts seront doubles_.

DŬPONDĬUS, ii, m. _Monnaie valant deux as_. SYN. Asses duo, libræ æris

duæ. Si dupondius tuus ageretur, _s’il s’agissait de deux as (de la

moindre partie) de ton bien_.

DŪRESCO, is, ere, n. _Devenir dur_, _durcir_. SYN. Durus fio. USUS: Humor

aquilonibus durescit.

DŪRĬTAS, ātis, f. _Dureté_, _rudesse_. SYN. Severitas, duritia,

acerbitas. )( Lenitas, comitas. USUS: Duritas, severitas, mœstitia

orationis. Quanta in hoc duritas, in illo comitas!

DŪRĬTER, _Durement_. USUS: Verba, duriter translata, _métaphores peu

naturelles_. Durius accipere videris. Nihil dixi durius.

DŪRĬTĬA, æ, et DŪRĬTĬES, ĕi, f. _Dureté_, _rudesse_. SYN. Firmitas,

asperitas. EPITH. Immanis, virilis. USUS: Animi duritia, sicut corporis

stupor. Duritia, et patientia virilis. In summa parcimonia et duritia

vivere. Cf. Severitas, Asperitas.

DŪRO, as, avi, atum, are, n. _Durer_, _patienter_; _persévérer_,

_subsister_. SYN. Maneo, diuturnus sum, stabilis permaneo, persevero.

PHRAS. 1. Tua hæc gloria non diu durabit, _votre gloire ne sera pas de

longue durée_. Perpetua non erit, non stabit, non consistet; vetustatem,

ætatem non feret; æterna non erit; ad longinquum tempus non permanebit;

non erit diuturna; fluxa nimium est et caduca. 2. Hæc si bella durabunt,

actum est de salute patriæ, _si les guerres continuent c’en est fait du

salut de notre pays_. Hæc si bella perpetua, diuturna, fixa erunt; si,

quo cœpere cursu, bella procedent; si longius producentur bella; nisi

bello finis imponatur; nisi bella ad exitum perducantur, desperata omnis

patriæ salus est. 3. Tempestas tota nocte duravit, _la tempête a duré

toute la nuit_. Tempestas totam noctem tenuit, obtinuit; tempestas non

nisi inclinata jam nocte posuit, remisit; tempestas non nisi aperiente se

die conquievit, appetente die se fregit; a tempestate quies tota nocte

non erat. USUS: Sensus moriendi ad exiguum tempus durat. Cf. Persto,

Persisto, Persevero, Diuturnus.

DŪRUS, a, um, _Dur_; _cruel_, _inhumain_. SYN. TRANSL. Crudelis, asper,

inhumanus, incultus, ferreus, horridus, agrestis, vehemens, inexorabilis,

implacabilis, importunus, natura asper, inclemens, immitis, animo

agresti et duro. )( Mollis. PHRAS. 1. Homines duris assueti sunt, _les

hommes sont accoutumés à une vie dure, pénible_. Durati usu armorum,

invicto ad laborem corpore; in patientia laboris et periculi ferrei

prope corporis et animi; a parvulis duritiei et labori student; vitæ

cultu sunt aspero; fatigatis humus cubile est; cibus eos, quem occupant,

satiat; tempora somni arctiora, quam noctis sunt; multum ab omni luxu

abhorrent. 2. Est homo durus, _c’est un homme cruel, méchant, sans

cœur_. Mollitiem dudum animo ejecit omnem; benignitas in eo clausa est;

duritiæ se a puero dedit; ut vita, sic oratione durus est et horridus;

animo est inexpugnabili; asperi procul dubio animi est, ingenio duro est

et inexorabili, quod nulla res frangat, nulla commoveat; durus est et

ferreus; duriter omnia inclementerque agit. Cf. Agrestis, Asper. USUS:

Durum se et agrestem præbere. Durissima reipublicæ tempora. Verbum durum,

insolens. Moribus asper et durus. Dura servitus. Cf. Inhumanus.

DŪUMVĬRĀTUS, ūs, m. _Duumvirat_. USUS: Duumviratum gerere.

DŬŪMVĬRI, ōrum, m. p. _Les duumvirs_. Duumvirum judicium.

DUX, dŭcis, m. _Conducteur_; _chef_, _général_; _celui qui marche

à la tête_. SYN. Qui ducit exercitum, ductor, imperator; signifer,

præfectus, qui ducit ordines, auctor. EPITH. Clementissimus, certior,

diligentissimus, idoneus, illustris, major, memor aliorum, oblitus

sui, novus, paratior, præstantissimus, summus, togatus, verus. Duces

acerrimi, adversarii, audaces, boni, clarissimi, desperati, experti,

firmi, fortes, improbi, improvidi, innumerabiles, nefarii, negligentes,

nobilissimi, notissimi, parati atque armati, præstantissimi, publici,

summi, non solum veteres, sed etiam recentes, vivi et incolumes. Dux

certissima, nocturna, optima, molesta, mirifica. PHRAS. 1. Universa

civitas eum ducem sequebatur, _toute la ville le suivait comme son chef_.

Universa civitas ei regendam se dederat; ad ejus ductum se applicaverat;

ad ejus ductum se cives omnes contulerant, adjunxerant. 2. Cæsar dux

erat præstantissimus, _César était un grand capitaine_. Cæsar præfuit

exercitibus summa cum laude; imperator, rector exercituum, ductor

copiarum fuit Cæsar nemini secundus. Copias duxit Cæsar admirabili

rerum bellicarum scientia. Cæsar gessit bella suo ductu ea virtute ac

vigilantia, non modo, ut non superiorem, sed nec omnino parem habuerit;

nemo ut præstantior illo haberi posset. Cæsar erat, in quo tum summa rei

bellicæ ponebatur. Cæsar erat belli artibus clarissimus; bellica laude,

bellica virtute, altitudine animi, felicitate ante alios conspicuus. Cf.

Imperator. USUS: Natura optima vivendi dux. Ducem se præbere facinoris.

Dux et magister ad faciendum aliquid. Rationem ducent sequor.

DYSŪRĬA, æ, f. _Dysurie_, _difficulté d’uriner_. SYN. Urinæ difficultas.

[Illustration]

E

E _vel_ ex, _De, hors_. USUS: 1. Originis, _origine_: Eunuchi e Syria.

Quidquid habuit, e disciplina habuit. 2. Commodi, usus, utilitatis,

_usage_, _utilité_: Erit id ex usu, erit e republica. Decretum e

republica factum.

E regione, _En droite ligne_, _en face_, _vis-à-vis_. SYN. In conspectu,

ex adverso. USUS: Luna cum est e regione solis, deficit. Occurrunt sibi

velut e regione contraria.

ĔA RE, _C’est pourquoi_. SYN. Propterea, ideo, ob eam rem. USUS: Is

metuit, et ea re fugit. Id, quia turpe, ea re non est faciendum.

ĔĀTĔNUS, _Jusque là_, _jusqu’à ce point_. SYN. Hactenus, usque dum, usque

ad eum finem, usque eo, quoad; usque eo, ne. USUS: Ferre aliquem eatenus,

quoad ipse negligat. Jus eatenus exercuere, quoad valuere.

ĒBĬBO, is, i, bĭtum, ere, a. _Épuiser_, _tarir_. SYN. Exhaurio. USUS:

Ebibere sanguinem alicui.

ĒBLANDĬOR, iris, ītus, sum, iri, d. _Obtenir à force de caresses_. SYN.

Blanditiis extorqueo. USUS: Effice, eblandire, ut, etc.

ĒBRĬĔTAS, ātis, f. _Ivresse_. USUS: Inter ebrietatem et ebriositatem

multum interest.

ĒBRĬŌSĬTAS, ātis, f. _Habitude de s’enivrer_, _ivrognerie_. SYN. Habitus

ebrietatis, _vel_ affectio ebrietatis.

ĒBRĬŌSUS, a, um, _Ivrogne_. SYN. Facilis ad ebrietatem. PHRAS.

Ebriosus est, _c’est un ivrogne_. Gurges atque helluo est; qui vino se

ingurgitare, replere, obruere, devincire soleat; vini pernicies; vini

nimius, vini immodicus, ebrietati deditus; in potationibus assiduus;

natus ad vina perdenda; cui tempus nullum sobrio relinquitur; temulentiæ

nota infamis. USUS: Stilponem ferunt et ebriosum et mulierosum fuisse.

Cf. Vinolentus, Ebrius.

ĒBRĬUS, a, um, _Ivre_. SYN. Temulentus, vinolentus, vino languidus,

vino obrutus, vino madens, languens, confectus. )( Sobrius, siccus.

PHRAS. Vino mersus jacet, _il est encore ivre_. Nondum hesterni convivii

crapulam exhalavit; crapula gravis et inops est; vini adhuc plenus est,

vino obrutus, vino sopitus, vino gravatus est; sensus mero adhuc victi

jacent; gravata ebrietate mens est; mero incaluit; appotus probe est;

invitavit se in cœna largius; Bacchus hominem irritavit; vino rationem

obruit; vino mentem mersit, sepelivit; vino se oneravit intemperantius;

crapula ac capitis errore titubat; vino oppressus, sepultus est; vino

gravis est; vino madet; plenus crapulæ est. Cf. Vinolentus, Bibo. USUS:

Apud se ebrium factum esse dixit.

ĒBULLĬO, is, ire, 1. n. _Bouillonner_. 2. a. _Produire, dire avec

emphase_. SYN. Effervesco. TRANSL. Jacto, ostendo. USUS: Solent illud

ebullire Stoici; virtutes ebulliunt et sapientiam.

ĔBUR, ŏris, n. _Ivoire_. SYN. Dens elephantis. EPITH. Castum, donum Deo

gratum, non inutile, crebrum. USUS: Tecta ebore et auro fulgentia.

ĔBURNĔUS, a, um, _D’ivoire_. SYN. Ex ebore. USUS: Signum æneum, eburneum,

marmoreum.

ECCE, _Voici_, _voilà_. SYN. En. USUS: Ecce litteræ de Varrone. Ecce

autem nova turba et rixa! Ecce miserum hominem!

Ecclēsĭa, æ, f. _Église_. Recte credentium cœtus, congregatio; respublica

Christiana. Ecclesia Romana, _l’Église romaine_. PHRAS. Ecclesia orbis

terrarum princeps et magistra. Arx reipublicæ Christianæ. Religionis

Christianæ arx ac sedes. Ecclesiarum omnium princeps ac mater. Veritatis

magistra, ac morum custos Ecclesia; princeps religionis, ac divinæ

mentis interpres Ecclesia; Pontificum sedes. Ecclesia nascens, _l’Église

naissante_. Primordia Christianæ reipublicæ. Nascentis Ecclesiæ

incunabula; aureum nascentis post Christum pietatis sæculum; Ecclesiæ

orientis, lactentis sæculum. (VULG. Primitiva Ecclesia.) Ab initio

Ecclesiæ, _depuis les premiers siècles de l’Église_. Ab exortu nascentis

Ecclesiæ; ab ipsis Ecclesiæ incunabulis; ab institutis Christianis

sacris; a Christianæ religionis exordio. Ecclesia Cathedralis, _église

cathédrale_. Ædes sacra, primaria; Episcopi sedes; templum summum.

Ecclesias visitare, _visiter les églises_. Religionis causa ædes sacras

obire; pietatis causa ad loca sanctimonia nobiliora contendere; urbis

templa veteri religione sacra obire. Sacra loca venerari, veneratione

prosequi. Cf. Templum.

ĒCHO, ūs, f. _L’écho_, _son répercuté_. Saxa et solitudines voci

respondentia; vox _aut_ sonus repercussæ; valles clamoribus repercussæ.

PHRAS. Hic est echo, _en cet endroit il y a un écho_. Redditur clamor

jugis montium, vastisque saltibus repercussus; circumjecta nemora,

petræque, quam accepere, vocem multiplicato sono referunt; vocibus juga

montis collesque resonant; montis anfractu repercussæ redduntur voces;

montium flexus, et concavi vallium sinus voces reciprocant; saxa rupesque

voci respondent.

ĔCLIPSIS, is, f. _Éclipse_. SYN. Obscuratio, defectio solis _aut_ lunæ

defectus, deliquium solis, labor lunæ. PHRAS. 1. Eclipsis lunæ est, _il y

a éclipse de lune_. Luna incidit in umbram terræ; luna, e regione solis

interpositu interjectuque terræ deficit; luna laborat; deficitur lumine;

sole premitur; nitorem sideris condit; lumen omne fœdat; luna languescit,

hebescit. 2. Eclipsis solis erat, _il y avait éclipse de soleil_. Solis

orbis minui visus est; nox interdiu visa intendi; nox interdiu cœlo

obtenta.

ECQUANDO? _Est-ce que jamais?_ _Y a-t-il une fois que._ SYN. Quando.

USUS: Ecquando his de rebus tales viros audituros existimasti? _As-tu

quelquefois songé qu’il te faudrait répondre de tels crimes devant ces

juges intègres?_

ECQUIS, a, od _vel_ id? _Y a-t-il quelqu’un qui?_ _Est-ce que ne pas?_

USUS: Ecquo de homine id ais? ecquid narras? ecquid animadvertis horum

silentium?