1. DESPECTŬS, ūs, m. _Mépris_. USUS: Despectui et ludibrio esse omnibus.

2. DESPECTUS, a, um, _Méprisé_. SYN. Contemptus, abjectus. Cf.

Contemptus, Vilis.

DESPĒRANTER, _En désespéré_, _avec désespoir_. USUS: Desperanter mecum

locutus est.

DESPĒRĀTĬO, ōnis, f. _Désespoir_. EPITH. Diuturna, falsa, magna. USUS:

Desperatio est ægritudo sine ulla rerum exspectatione meliorum. A

desperatione ad spem me vocarunt. Tanta est rerum omnium amissio, et

recuperandi desperatio.

DESPĒRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Perdre toute espérence_,

_désespérer de_. SYN. Diffido, spem perdo in perditis; ac desperatis

habeo, animo cado, hastam abjicio, a spe absum. )( Spero, confido,

spem habeo. PHRAS. 1. Desperatis medicina adhibenda non est, _il n’y

a point de remède au désespoir_. Perditis jam, et in laqueum collum

inserentibus; qui animo plane concidere; magna desperatione affectis;

desperatione torpentibus, deploratis ac prope depositis; conclamatis,

animo labentibus, qui malis obruti animos despondere, ægre medicinam

afferas. 2. Tametsi pauperrimus sim, non tamen desperabo, _bien que je

sois dans la plus extrême pauvreté, je ne désespèrerai point_. Etsi

me fortuna iis orbavit rebus omnibus, quæ carissimæ sunt in vita, non

faciam tamen, ut omnem spem abjiciam. Etsi fortuna mihi carissima quæque

abstulit, eripuit, ademit, non tamen committam, ut ipse me plane deseram

atque destituam; ut ab omni spe animum abducam; ut ad desperationem

adducar, redigar. Ut cætera eripuerit fortuna, spe tamen salutis orbare

me non poterit. Fortuna equidem adversa premor, nec tamen nihil spero.

Licet exclusa spes omnis videatur, meliorum tamen rerum spe aliqua nitor

etiamnum, sustentor, fulcior. 3. Desperarunt de magnis illis consiliis,

_ils désespérèrent de leurs grands desseins_. Ex alta spe deciderunt;

ex magna spe deturbati, dejecti, detrusi, depulsi jacent; spem illam,

quam susceperant ingentem, abjecerunt, deposuerunt; non, ut antea,

spe tenentur; non eos, quæ antea spes alit, fovet, pascit; spes omnis

jam abiit, discessit, evanuit. Nulla prorsus jam spes est, quæ illos

sustentet; firma se niti spe putabant, ea quam sit imbecillis, nunc

intelligunt. 4. In tanta rerum iniquitate desperaret alter, _dans de

telles difficultés, un autre perdrait toute espérance_. Spe excideret;

ad desperationem perveniret, adduceretur; animos aliorum desperatio

incesseret; desperatione torperet alter; spem salutis damnaret; nullius

salubris consilii patiens esset; spem amitteret; spem sibi ademptam, spei

nihil superesse, reliquum esse lamentaretur. In tam perdita re spes alium

tota desereret, destitueret, a spe decideret alius, spem in perpetuum

amitteret; præcisam sibi spem omnem, abscissum omnium rerum respectum

clamitaret; in tam perturbata temporum calamitate, in exigua spe esset

alius; in exigua spe traheret animam. 5. Desperatum est, _c’est fini_.

Cf. Actum est. USUS: Nec temere desperandum est propter ignaviam, nec

minus confidendum propter cupiditatem. Honores, vitam, salutem desperare.

Desperatus morbus. Homo a se ipso desperatus, a cæteris relictus. Cf.

Spes.

DESPĬCĀTĬO, ōnis, f. _Mépris_, _dédain_. SYN. Contemptus, despicatus,

despicientia. USUS: Odia, despicationes adversantur voluptatibus. Cf.

Contemptus.

DESPĬCĀTŬS, ūs, m.(dat. sing.). _Mépris_. SYN. Despicatio. USUS:

Despicatui habere, _mépriser_. Si quis despicatui habetur, Mysorum

ultimus dicitur.

DESPĬCĬENTĬA, æ, f. _Mépris_. SYN. Contemptio. USUS: Totam vim bene

vivendi in despicientia rerum externarum collocemus.

DESPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. _Mépriser_. SYN. Contemno, negligo,

despicatui habeo. USUS: 1. Omnes despicit, hominem præ se neminem putat.

Omnia despicere et pro nihilo putare. 2. Video, cerno, animadverto,

_voir_, _remarquer_. Res tot, tam varias in illa reipublicæ potestate

sponte despexi. Despexit, quid illi moliantur. Cf. Contemno.

DESPŎLĬO, as, avi, atum, are, a. _Dépouiller_, _spolier_. SYN. Spolio.

USUS: Templa despoliare. Cf. Spolio.

DESPONDĔO, es, spondi, sponsum, ere, a. _Promettre_. SYN. Paciscor,

promitto, destino, spondeo. USUS: Filiam suam alicui despondere. Lentulus

Hortensii sibi domum despondit, _se promettre_. Desponsam mihi laudem

præripuit, et destinatam provinciam. Spes mihi nulla despondetur, _cet

espoir ne se réalisera pas_. Animos despondere, _perdre courage_.

DESTĬNO, as, avi, atum, are, a. _Arrêter_, _fixer_; _désigner_. SYN.

Designo, decerno, constituo, attribuo, despondeo. USUS: Animo, animis, in

animo aliquid destinare et designare. Necem alteri destinare. Destinata

hora adero. Cf. Propono, Statuo.

DESTĬTŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Abandonner_; _tromper_. SYN. Desero.

USUS: Roscius miseros socios induxit, decepit, destituit. Res suas,

fortunas destituere. Viri boni sæpe illusi et destituti. Cf. Relinquo,

Desero.

DESTĬTŪTĬO, ōnis, f. _Abandon_, _infidélité_. SYN. Derelictio, desertio.

USUS: Destitutione illa perculsus hæsit.

DESTRŬO, is, struxi, structum, ere, a. _Détruire_, _ruiner_. SYN. Tollo,

deleo, diruo, everto, diripio, excido, excindo, convello, vasto, opprimo,

exstinguo, dissolvo, disturbo, demolior, nullum vestigium relinquo,

ruinam edo, exstinguo et funditus deleo. )( Construo, ædifico, coagmento.

PHRAS. 1. Hostis urbem destruxit, _l’ennemi ruina la ville_. Diruit,

afflixit, inflammavit, funestavit; saxis, ignibus, ferro vastitatem

urbi attulit, intulit; muros ab imo subruit; ad solum diruit; sedes

tectaque convellit; urbem tectorum excisione dissipavit; dejecta murorum

fundamenta, ne quod urbis vestigium exstaret; parietes cuniculis subrui

jussit; templa ruinis et ignibus deleta, aditus demolitione sublati,

disturbata tecta, exscisæ et complanatæ domus; vici deusti; labefactata

vectibus et convulsa publica monumenta; urbs tota ab hoste excisa ac

eversa, sic, ut præter famam nihil urbis in urbe duraret, permaneret.

Cf. Vasto, Everto. 2. Pons destructus est, _le pont fut rompu_. Pontis

compages crebris fluctibus verberatæ se laxabant; nulla tam firma moles

erat, quam non exederent undæ per operum nexus manantes; interruptus

aquarum incursu, pons ruina oppressus est; impulsi in latus pontis ruinæ

pendebant; pontium capita a fundamentis proruta jacebant; convulsis

pontium monimentis tabulata ac trabes in fluctus sparsæ sunt. Pontis

facta demolitio est. 3. Annibal Italiam fœde destruxit, _Annibal

saccagea l’Italie_. Annibal Italiam, effusis ac dissipatis pulcherrimæ

regionis fructibus, ad exitium et vastitatem vocavit. Italiæ terror,

vexator, perditor, afflictor, eversor, exterminator, Annibal, Romanam rem

graviter labefactavit; magnis editis ruinis, magnis plagis impositis ac

inflictis, Romanas opes vastatione fregit ac prostravit; cæde ac incendio

omnia complevit; rempublicam multis cladibus attrivit, debilitavit,

præcipitem dedit. Hujus crudelitate jacuit Italia prostrata, perculsa

et abjecta, summis calamitatibus fracta et afflicta; hujus rapacitate

lacerata, exhausta, exinanita; deleta scelere et exterminata; direpta

ab Annibale Italia, ac barbaris condonata; belli impetu perculsa,

ac prostrata; omnibus partibus quassata ac labefactata. Cf. Vasto,

Bellum, Damnum, Populor. USUS: Navem, ædificium destruit facillime, qui

construxit.

DĒSŬBĬTO, _Tout à coup_, _soudain_. SYN. Subito.

DĔSŪDO, as, avi, atum, are, n. _Suer beaucoup_, _suer_. SYN. Sudo, nitor,

laboro. USUS: Desudare atque elaborare in re aliqua. Cf. Laboro, Contendo.

DĒSŬĒFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Déshabituer_. SYN. Consuetudinem

tollo. PHRAS. A dicendo prope desuefactus sum, _j’ai presque perdu

l’habitude de parler en public_. Prope oblivio me cepit dicendi; ea

orandi consuetudo prope mihi detracta est; is dicendi usus prope

exolevit. USUS: Multitudinem jam a concionibus desuefactam ad veterem

consuetudinem revocavit.

DĒSŬESCO, is, sŭēvi, sŭētum, ere, a. et n. _Déshabituer_; _se

déshabituer_. USUS: Res dudum desueta, _usage depuis longtemps aboli_.

DĒSŬĒTŪDO, ĭnis, f. _Perte d’une habitude_. USUS: Populus desuetudine

armorum mollior.

DĒSULTŌRĬUS, a, um, _Relatif aux écuyers_; _volage_, _inconstant_. SYN.

Qui ex equo in equum facite desilit; _item_: TRANSL. Inconstans, ingenii

mobilis, levis. USUS: E prætorio candidato consularis quasi desultorius,

etc. Cf. Levis.

DĒSUM, ĕs, fŭi, esse, n. _Être absent_, _manquer_. SYN. Absum, deficio,

non adsum. )( Adsum. PHRAS. Deest, quod aliis largiar, _je n’ai pas de

quoi faire l’aumône_. Omnia me deficiunt; omnium inopi, quod largiar, non

est; in summa penuria ac egestate dego; nihil præsto est, nihil superest,

nihil suppetit, quo aliorum inopiam sustentem. Cf. Careo. USUS: Doctrina

mihi non defuit, nec ingenium. Tibi nullum a me pietatis officium defuit.

Nunquam occasioni, officio, causæ defui.

DĒSŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. _Prendre_, _choisir_. USUS: Hostem

sibi certum desumere. Cf. Eligo.

DĒTĔGO, is, texi, tectum, ere, a. _Découvrir_, _dévoiler_. SYN. Denudo,

aperio. USUS: Insidias detegere. Cf. Aperio, Manifestus.

DĒTENDO, is, tendi, tensum, ere, a. _Détendre_. USUS: Tabernacula

detendere, _plier les tentes_.

DĒTERGO, is, si, sum, ere, a. _Ôter en essuyant_, _essuyer_. SYN.

Abstergo. USUS: Jucundo sermone fastidia, dolorem, molestias detergere.

DĒTĔRĬOR, ōris, gen. com. _Pire_, _plus mauvais_. SYN. Pejor,

nequissimus. PHRAS. 1. Rem omnem sua importunitate deteriorem

effecit, _il a gâté toute l’affaire par son défaut de politesse_.

Diis hominibusque invitis negotium plane evertit; corrupit omnia et

profligavit. Omnia nunc deteriora sunt; in statu, loco deteriore sunt.

Versa et mutata in pejorem partem sunt omnia, sic ut nihil offensioni

huic mederi jam queat. 2. Deterior factus est, _il est devenu plus

mauvais_. Nimium quantum e pristina virtute deflexit; a se ipso

degeneravit, discessit. Nimium descivit; nec gradu, sed præcipiti cursu

in vitia transcurrit. Cf. Corrumpo, Depravo, Disciplina solutior.

DĒTĔRĬUS, _Pis_, _plus mal_.

DĒTERMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Borne_, _limite_, _fin_. SYN. Terminus,

conclusio, finis. USUS: Cœli complexus, extima ora et determinatio mundi.

Conclusio est exitus et determinatio totius orationis.

DĒTERMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Borner_, _limiter_, _fixer_. SYN.

Termino, concludo. USUS: Quod dicit, spiritu, non arte determinat.

DĒTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. _User_. SYN. Destruo, corrumpo. USUS:

Calceos deterere. Laudes alicujus deterere, imminuere, _diminuer_.

DĒTERRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Détourner_, _dissuader_. SYN. Dehortor,

absterreo, revoco, avoco, deduco, repello, removeo, averto; studium

alicujus retardo, _vel_ restringo. )( Impello. USUS: A dimicatione

aliquem, a scribendo deterrere. Aliquem ab officio, injuria, proposito

deterrere. Cf. Absterreo, Avoco, Abduco.

DĒTESTĀBĬLIS, e, gen. com. _Détestable_, _abominable_. SYN. Execrandus.

USUS: Scelus detestabile. Res pestifera, detestabilis, execranda.

DĒTESTĀTĬO, ōnis, f. _Exécration_. USUS: Pro detestatione tot scelerum

unam aram consecravit.

DĒTESTOR, aris, atus sum, ari, d. _Maudire_, _exécrer_. SYN. Aversor,

abominor. ADV. Diligenter. USUS: Omnes te vitant, et tanquam auspicium

malum, memoriam tui, faciem ipsam tuam ac nomen detestantur. Belli

exitum detestor. O Dii avertite et detestamini hoc omen! Cf. Abominor.

DĒTEXO, is, texŭi, textum, ere, a. _Tisser_; _poser en entier_. USUS: Rem

a summo exordio detexam. Detexta retexere.

DĔTĬNĒO, es, ŭi, tentum, ere, a. _Retenir_, _arrêter_; _charmer_. SYN.

Teneo, moror, demoror. ADV. Diutius, prope. USUS: Diu suspensum me

detinet. In alienis fere negotiis detineor. Non te detinebo diutius. Cf.

Mora, Moror, Retineo.

DĔTORQUĔO, es, torsi, tortum, ere, a. _Détourner_. SYN. Deflecto, averto.

USUS: Voluptas animum a virtute detorquet. Voluntas testium facile flecti

et detorqueri potest. Pars corporis imminuta et detorta. Cf. Flecto.

DĒTRACTĬO, ōnis, f. _Action de retrancher_, _vol_; _évacuation_. SYN.

Diminutio. USUS: Detractio, et appetitio alieni. Detractio confecti et

consumpti cibi.

DĒTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. _Retrancher_. SYN. Minuo, delibo,

derogo, defero, aufero, decerpo, detractionem facio. )( Addo. ADV.

Facile. PHRAS. 1. Detrahi de summa nihil potest, _on ne peut rien

retrancher à la somme_. Deduci, decidi de summa nihil potest; abesse a

summa ne teruncius quidem potest; nulla hic decessio, nulla deductio

ex præsenti ære potest. 2. Detrahere de honore meo ubique nititur, _il

cherche à me dénigrer partout_. Famam meam detrimento afficere; de fama

mea detrahere; famam lædere; famæ obesse, nocere, officere ubique studet.

Laudes meas ubique obterit; sermones de me habet malignius. Id agit,

ut æternas mihi infamiæ notas inurat. In id unum incumbit, ut iis meum

nomen sordibus inquinetur; ut iis maculis nomen meum afficiat, inspergat,

quas nulla dies, nulla deinde res possit eluere, abstergere, delere. Id

unum ei studium est, id consilium, id spectat unice, ut me in perpetuum

infamem reddat; ut me perpetua notet infamia, ut æternæ me infamiæ

tradat; ut perpetuo male audiam; ut perpetuum in infamiam abducar;

æterna ut infamia flagrem, laborem; ut in sordibus infamiæ nunquam non

jaceam; ut perpetuo verser in infamia. 3. Ille non parum de me detraxit,

_il ne m’a pas peu décrié_. Infamiam non levem mihi conflavit, intulit;

non levem nomini meo infamiam aspersit; laudem, si qua fuit, non parum

obtrivit, imminuit; de meis laudibus non parum delibavit; laudibus non

nullam obscuritatem attulit; nomini non parum offecit meo; in famam meam

violentus incurrit; malevolentissimis obtrectationibus cumulum facile

de laudibus meis deruit; nihil non egit, quo virtutem meam obtereret;

premendo, obtrectando, crimina serendo non parum me læsit; labem non

unam aspersit nomini meo; splendorem nominis inusta turpitudinis nota

non parum obscuravit; non parum me notavit ignominia; nominis famam non

parum læsit. 4. Timeo, ne de fama mea detrahatur, _j’ai peur qu’on ne

me rabaisse_. Ne fama mea a malevolis laceretur; ne sinistris rumoribus

per urbem differar; ne per ora hominum fœdum in modum traducar; ne

fabula vulgi fiam; ne in ora vulgi perveniam, ne sinistra de me fama

spargatur; ne existimatio mea sinistris hominum sermonibus deformetur;

infamiæ maculis inficiatur, aspergatur, inquinetur; ne quædam probrosa

nomini meo liberius dissipentur, disseminentur, jactentur. Cf. Calumnia,

Fama, Obtrecto, Criminor. USUS: 1. Multum venustatis imagini diuturnitas

detraxit. De suis commodis aliquem detrahere. Bona a fortuna data

hominum perfidia tibi detraxit. Calamitatem alicui, damna, consuetudinem

detrahere. 2. Obtrecto, _ravaler_, _déprécier_. Detrahere de aliquo, et

in invidiam vocare. De honore, fama, honestate alicujus detrahere.

DĒTRECTĀTĬO, ōnis, f. _Refus_. Juniores Romani ad edictum sine

detrectatione convenere. Detrectatio militiæ.

DĒTRECTĀTOR, ōris, m. _Celui qui refuse_. SYN. Qui renuit, recusat. USUS:

Cato haud detrectator laudum suarum.

DĒTRECTO, as, avi, atum, are, a. _Refuser_, _repousser_. SYN. Fugio,

aversor, vito, resisto. USUS: Pugnam detrectare. Cf. Nolo, Invitus, Vito,

Aversor.

DĒTRĪMENTUM, i, n. _Perte_, _dommage_. SYN. Damnum. )( Emolumentum.

EPITH. Magnum, majus, maximum, minus, summum, plura. PHRAS. Ea seditio

rempublicam gravi detrimento affecit, _cette sédition causa un grand

dommage à la république_. Multa damna reipubl. intulit, importavit,

injunxit, imposuit, invexit; haud exiguum detrimentum respublica ex ea

seditione accepit, fecit. Cf. Damnum, Jactura. USUS: 1. Detrimentum

inferre, _causer un dommage_. 2. Detrimentum accipere, facere, _recevoir

du dommage_. 3. Detrimentum sarcire, resarcire, reconcinnare, _réparer

une perte_, _compenser un dommage_.

DĒTRŪDO, is, trūsi, trūsum, ere, a. _Pousser violemment_, _précipiter_.

SYN. Deturbo, expello, depello. USUS: Necessitas me ad illa tentanda

detrusit. Aliquem regno; in mendicitatem detrudere. De sententia hominem

detrusi. In pistrinum aliquem detrudere. In maximum mœrorem sum detrusus.

Cf. Pello.

DĒTRUNCO, as, avi, atum, are, a. _Couper_, _abattre_. SYN. Decido, seco.

USUS: Detruncatis arboribus struem ingentem lignorum facit.

DĔŪNX, uncis, f. _Les ¹¹⁄₁₂ de l’once ou de tout autre objet_. SYN.

Undecim unciæ, quasi una de asse dempta.

DĔŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. _Brûler entièrement_. SYN. Uro, exuro.

DĔUS, i, m. _DIEU_. SYN. Numen præpotens, æternaque Natura. Procreator

mundi, mens æterna; ille, qui cœlum atque terras tuetur et regit.

Optimus, Maximus. Summi Rectoris et Domini Numen. Opifex ædificatorque

mundi. Dominator rerum, ac omnia nutu regens. Præsens præpotens DEUS.

Antiquissima et rerum omnium princeps Natura. Parens rerum, mundi

fabricator; universi machinator ac rector. Effector mundi atque molitor.

Rerum summus arbiter. Universi auctor rectorque. Regnator omnium DEUS.

Præpotens ille immensi hujus operis effector, princeps ac parens. Præses

mundi, et rector universi. Bonorum fons ac Oceanus omnium. EPITH.

Æternus, beatus, certissimus, effector mundi atque molitor. Fortis,

immortalis, mens soluta quædam et libera, præditus summa mente, opifex

ædificatorque mundi, omnia providens et cogitans. Præpotens, princeps

ac præsens, pulcherrimus, sanctissimus, sapiens, sempiternus, summus,

supremus, tantus, altissimus, atque undique circumfusus. PHRAS. 1. DEUS

est creator omnium, _DIEU est le créateur de toutes choses_. Est omnium

rerum auctor, conditor, opifex, effector. Nihil est in universo terrarum

orbe, nihil amplissimis cœlestium orbium cancellis circumscribitur;

nulla res, nulla virtus in cœlo ipso eminet, cujus auctorem DEUM fateri

non debeamus. Ecquis spiritus, qui altissimum illum cœlestis regionis

verticem incolit, quem non DEUS infinita vi sua ex nihilo condiderit?

Omnes omnium rerum protectiones uni divinæ potentiæ referendæ sunt;

divino Numini in acceptis referendæ. DEI unius a voluntate potestateque

sunt omnia; ejus a nutu, imperio pendent omnia; is cuncta ex nihilo

creavit, formavit, finxit, condidit, architectatus est. Auctor idem

rectorque. 2. DEUS est gubernator omnium, _DIEU gouverne toutes choses_.

Summus est rerum omnium arbiter ac moderator; qui omnia regit, temperat,

gubernat; cui, ut auctori ac rectori rerum paret servitque universitas;

cujus potentissimo imperio natura tota obtemperat; in cujus potestate et

arbitratu versantur omnia; qui rebus omnibus præest, dominatur, imperat;

a quo uno, cujus unius a voluntate, nutu, imperio pendent omnia; cujus

potestas omnia complectitur; quem verentur omnia, cui parent omnia;

cujus cœlesti providentia, divino nutu, numine, voluntate gubernantur

universa; qui rerum universitati præsidet; qui cœlum et omnia, quæ cœli

ambitu continentur, æterno regit imperio, imperio sempiterno moderatur;

cujus vi, consilio, voluntate moventur omnia et gubernantur; qui nutu

terram concutit; ad cujus aspectum natura universa contremiscit; cujus

immensa potestate omnia continentur; cujus nutu et ditione sola terrarum

gubernantur; qui omnia supera, media, infima sempiterno imperio regit

ac tuetur. Cf. Possum, Potestas. 3. DEUS est benignissimus, _DIEU est

infiniment bon_. Amplissima est divina liberalitas. Patet omnibus

latissime, amplissime patet divina benignitas. Cui non benefecit DEUS?

Quis est, in quem DEI benignitas non exstet? Quis est, qui divinam

benignitatem non senserit, non expertus sit, non re ipsa cognoverit,

non perspicue viderit, non clarissime perspexerit? Subvenit DEUS

invocantibus se; præsto est, opem fert, opitulatur implorantibus se,

confugientibus ad se. DEUS miseros sublevat; desperatione debilitatos

confirmat, fulcit, sustinet; aberrantibus subsidio est. Nemo divinam opem

frustra imploravit. Est DEUS tranquillitas in nostris calamitatibus,

naufragium timentibus portus est. Afflictos facile divina pietas excitat.

Perfugium, receptum habemus ad DEUM in nostris calamitatibus. 4. DEUS in

omni genere perfectissimus est, _DIEU est infiniment parfait_. Bonitas

in DEO tanta est, quanta potest esse maxima. Fons est bonorum omnium

perennis et inexhaustus. DEI benignitas nullis finibus circumscribi,

nullis spatiis includi potest. Clementia nulla temporum, nulla locorum

immensitate terminatur. DEUS nullo initio temporis circumscribitur,

nullo sæculorum fine concluditur. DEO æternitatem nulla temporis

circumscriptio metitur. DEI imperium in res omnes immutabile æternitate

continetur. Immortalem ejus dominatum ipsa æternitas intuebitur, _DIEU

est éternel_. DEI potentiæ nihil non subjectum est; quæ amplissimo cœli

ambitu continentur, quæ toto terrarum orbe sunt imperia, ejus nutibus

serviunt, ejus voluntatibus famulantur. Evertit imperia et instaurat;

Reges de solio detrudit, et ad summum fastigium evehit; cumque infinitum

in res omnes jus sit ac imperium, una voluntas pro lege est. _DIEU est

tout-puissant._ Illa summa rerum potestas ac vis suprema semper et ubique

præsens est, cumque nullis locorum spatiis constringi possit, per omnia

commeat, eaque etiam, quæ densissimis occulta sunt tenebris, intuetur.

Ille eventura novit omnia, ac velut præsentia contemplatur; ille intimos

animorum recessus ac latebras contuetur; ille arcana mentis omnia

inspicit ac scrutatur; ille cogitationes nostras omnes exploratas habet.

_DIEU est présent partout et connaît tout._ Ejus rectissima judicia

manes inferi pertimescunt; ejus voluntas omnium legum lex est, et norma

æquitatis. _DIEU est infiniment juste._ Cumque idem et veritatis parens,

et justitiæ tutor sit; cum summus totius honestatis, decoris ac virtutis

princeps et architectus; dignissimus est, cujus augustissimum nomen omni

sanctitate colatur, sempiternisque laudibus efferatur.

DEI opem implorare, _Implorer le secours de DIEU_. In molestiis ac

calamitatibus oportet ad DEUM confugere, perfugere, præsidium in DEO

statuere; receptum ad divinam opem habere. Cum ærumnis premimur, ad DEUM

nos vertamus, convertamus, necesse est. Cf. Auxilium, Perfugium.

DEI consilio, _Par la volonté de DIEU_. Divino consilio; non sine divino

numine; DEI ductu ac numine; DEI (deorum immortalium), nutu atque

consilio gesta hæc et provisa videntur.

DEO favente, _Avec la grâce de DIEU_. DEO bene opitulante; DEO juvante,

approbante; si ita DEO cordi est; si ita visum superis; si ita cœlitum

voluntas tulerit; si DEUS annuerit; si DEUS nos respexerit; immortalis

DEI benignitate, ductu ac numine; DEO præsentiam suam declarante; DEO

auspice. Olim in usu hæc erant: Diis bene juvantibus; si dii approbant;

deum pace impetrata; deorum immortalium benignitate; diis adjuvantibus;

diis præsentiam suam declarantibus.

DEUM adorare, invocare, _Adorer_, _invoquer DIEU_. Numen divinum precibus

placare; DEUM (deos) venerari; DEO supplicare, vota facere; a DEO

Optimo Maximo opem auxiliumque petere. DEUM ad auxilium devocare; DEO,

quantum maximum possumus, honorem habere. Olim in usu hæc erant: A diis

immortalibus pacem ac veniam petere; mentes deorum immortalium precibus

placare; pacem deum exposcere; deos circa omnia pulvinaria obsecrare. Cf.

Adoro.

In DEUM peccare, _Pécher contre DIEU_. DEUM scelere violare; verbis

ferocibus DEUM increpare, lacessere; ultorem religionum DEUM provocare;

nefarium cum DEO bellum gerere; arma ferre in divinum Numen. Cf.

Blasphemia.

DEUS avertat, _Que DIEU détourne ce malheur_. Cf. Absum.

DEUS benedicat, _Que DIEU vous bénisse_. DEUS eam tibi rem fortunet: tuis

rebus consulat: DEUS suo præsens numine atque auxilio te defendat.

DEUS res humanas curat, _DIEU prend soin des choses d’ici-bas_. Humanis

rebus præsens interest DEUS; interest rebus humanis cœleste Numen; nihil

rerum humanarum sine divino numine agitur, geritur.

DĒVASTO, as, avi, atum, are, a. _Dévaster_, _piller_, _ravager_. SYN.

Spolio, vasto, depopulor. Cf. Vasto, Depopulor.

DĒVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. _Voiturer_, _transporter_. SYN. Veho.

USUS: Veliam devectus Brutum vidi.

DĒVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. _Aller_, _se rendre_, _arriver_.

SYN. Venio, pervenio. ADV. Necessario. USUS: In qualem fortunam deveni?

Nolebam has litteras in alienas manus devenire. Cf. Venio.

DĒVĒXUS, a, um, _Qui penche_, _incliné_. Deflexus, inclinatus. USUS: Ætas

devexa ad otium. Sol paulum a meridie devexus.

DĒVINCĬO, is, vinxi, vinctum, ire, a. _Lier_, _attacher_. SYN. Obstringo,

obligo, demereor, concilio; constringo, alligo, comprehendo. PHRAS.

Beneficio illum mihi devinxi, _je me le suis attaché par des bienfaits_.

Voluntatem ejus beneficiis mihi conciliavi; beneficio hominem mihi

adjunxi; beneficio gratiam ejus emi; officio et beneficio hominem

comprehendi; liberalitate et officio devinctum teneo; beneficio meum

feci. Cf. Concilio, Demereor, Adjungo, Amicitia. USUS: Eum mihi fœdere,

cautione omni et execratione devinxi. Beneficiis aliquem, suavitate

sermonis, consuetudine, affinitate sibi devincire. Hic maximo se scelere

devinxit. Fœderibus etiam cum hoste fides devincitur. Largitione aliquem,

vinculis, liberalitate, officiis devinctum tenere. Cf. Obligo, Obligatus,

Obsequor.

DĒVINCO, is, vīci, victum, ere, a. _Vaincre complètement_. SYN. Vinco,

supero. USUS: Duillius Pœnos classe devicit. Cf. Vinco.

DĒVĪTĀTĬO, ōnis, f. _Action d’éviter_, _d’esquiver_. SYN. Fuga, vitatio.

EPITH. Facilior et exploratior.

DĒVĪTO, as, avi, atum, are, a. _Éviter_, _échapper à_. SYN. Vito. USUS:

Procellam temporis devitavit. Putat se a me devitari. Dolorem devitare.

Cf. Vito.

DĒVĬUS, a, um, _Écarté_, _éloigné_, _détourné_. SYN. Qui de recta via

deflexit, a via remotus, alienus, aversus. USUS: Itineribus deviis

profectus. Homo amentissimus, omnibus consiliis præceps et devius.

Oppidum devium.

DĒVŎCO, as, avi, atum, are, a. _Appeler_, _faire descendre_. SYN. Voco,

revoco. USUS: Ad triumphum, ad gloriam te devocant. Socrates primus

Philosophiam e cœlo devocavit. In suspicionem devocari. Cf. Avoco.

DĒVŎLO, as, avi, atum, are, n. _S’envoler_, _s’enfuir_; _passer

rapidement (d’un objet à un autre)_. SYN. Avolo, diffugio. USUS: Ab una

amicitia ad aliam devolas. Simul ut fortuna defluxit, amici devolant. De

tribunali in forum devolat prætor.

DĒVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. _Précipiter_, _faire tomber_. SYN.

Præcipitem ago, impello. USUS: Omnes ad inanem spem pacis devoluti sunt.

DĒVŎRO, as, avi, atum, are, a. _Avaler_, _dévorer_. SYN. Ligurio,

abligurio. USUS: 1. Verbum ipsum voluptatis devorabat, _dévorer

avidement_. 2. Inhio, _soupirer_, _dévorer en espérance_. Spe et opinione

eam hereditatem jam devorarat. 3. Consumo, dissipo, _engloutir_,

_absorber_. Patrimonium omne, prædia, rem familiarem juvenis perditus

devoravit. 4. Fero, perfero, _supporter_, _dévorer_. Erit ea molestia

devoranda. Hominum ineptias et stultitiam sæpe devorare oportet. Cf.

Consumo, Comedo.

DĒVŌTĬO, ōnis, f. _Dévouement_, _action de se dévouer_. SYN. Dedicatio,

consecratio, addictio. USUS: Deciorum devotione placati sunt Dii.

Devotione capitis mei servandam rempublicam putavi, _j’ai cru qu’il

fallait sauver la république même au prix de ma vie_. Cum ad pietatis

studia refertur, rectius dicitur: Religio, pietas in DEUM et Superos,

_dévotion_.

DĒVŌTUS, a, um, _Voué_, _consacré_. SYN. Destinatus, constitutus.

USUS: Miloni ea hostia devota videbatur. Devotus Orco, _voué aux dieux

infernaux_.

Devotus, a, um, _Dévot_, _pieux_. PHRAS. 1. (Devotus est, VULG.), _il

est pieux_. Religiosus, pius, DEUM colens; pietatem et religionem

colens; pie et religiose vivens, ducem DEUM in omnibus sequens; animum

ac cogitationes ad DEUM referens. Qui humana respuens, ad divina solum

incumbit; deditus soli contemplationi rerum æternarum; nihil non

postponens Christianæ pietati; qui exemplo vitæ et sanctissima doctrina

animos ad exitium ruentes retrahit, et ad salutem dirigit; præstanti

religione in DEUM; cœlestis Numinis amore magnopere devinctus; cujus

mens omnium fluxorum immemor, ad sola immortalia et cœlestia fertur; qui

rationis imperio affectiones humanas subigit; cujus ratio cupiditati

dominatur, qui lascivientes corporis motus ad rationis divinarumque

legum præcepta coercet atque comprimit; magna, antiqua religione; maxima

cum religione, ardore in DEUM, pietatem colit; exemplar est religionis;

vitam sancte pieque exigit; in quem tanquam in speculum intuentur,

qui pietatem, qui religionem colunt; insigni pietate est erga DEUM;

religiosus imprimis pietatis cultor est miræ pietatis; raræ in DEUM

religionis est; ad omne Christianæ pietatis et officii decus mire factus,

compositus, incensus, animatus. 2. Singulariter devotus est B. Mariæ

Virgini, _il a une remarquable dévotion envers la Très Sainte Vierge_.

Præcipuo quodam studio cultuque fertur in DEI Matrem; præcipua pietare ac

religione DEI Matrem colit, veneratur; singulari cultu Matrem Virginem

prosequitur; præcipua illi in Virginem DEI Matrem religio est et pietas;

divinæ Matris præcipua quadam religione tenetur; ejus honoribus impense

studet, deditus, addictus, devotus est; ardentiorem cultum erga DEI

parentem Virginem hausit; suavissimo quodam pietatis studio in Virginem

DEI Matrem exardescit; præcipuam pietatis operam in colenda rite

sancteque Virgine DEI Matre ponit, collocat. Cf. Religiosus. USUS: Devota

DEO mens, _esprit tout consacré à DIEU_.

DĒVŎVĔO, es, vōvi, vōtum, ere, a. _Vouer_, _consacrer_; _dévouer_,

_livrer entièrement_. SYN. Voveo, destino, dedico, consecro. USUS:

Devovere se pro ære alieno. Caput suum pro republica Diis devovere. Te

tuumque caput hoc sanguine consecro devoveoque. Diris omnibus aliquem

devovere. Devovit Agamemnon Dianæ se, etc.

DEXTELLA, æ, f. _Main droite_. SYN. Parva dextera. USUS: Antonii dextella

est, _il est le bras droit d’Antoine_.

DEXTER, era, erum, _Droit_. )( Sinister. USUS: Dextra manus. Dextrum

cornu.

DEXTĔRA, æ, f. _Main droite_. SYN. Dextra. )( Læva. EPITH. Consularis,

fida, firmior, hostilis, impia, violatæ fidei testis. USUS: Jacenti

et supplici dexteram porrigere. Græcia dexteram tendit Italiæ, eique

præsidium pollicetur.

DĒXTĔRĒ, _Adroitement_. SYN. Apte. USUS: Dextere obire officia, uti

fortuna.

DEXTĔRĬTAS, ātis, f. _Dextérité_, _adresse_, _habileté_. USUS: Naturalis

ingenii dexteritas. Multa in eo et dexteritas et humanitas visa.

DEXTRORSUM, _A droite (avec mouvem.)_, _du côte droit_. SYN. Ad dextram.

Diabolus, i, m. _Diable_, _démon_. PHRAS. 1. Adversarius dolis

instructissimus; mille artium summus ille artifex qui olim esu pomi

interdicti primos parentes, et per illos omnium sæculorum mortales in

immensam calamitatum voraginem e celsissimo fastigio præcipitavit;

impurus, immundus, inquinatus spiritus; malorum, quæ geruntur, auctor;

perditor hominum, spiritus contaminatus et perditus; nequissimus

inimicus ac vexator hominum; hostis perennis ac juratissimus humani

generis; machinator, seminator omnium malorum; omnis honesti osor,

veritatis et humanæ salutis sempiternus et infensissimus inimicus;

qui nullam unquam rationem hominibus insidiandi intentatam relinquit;

veterator ille magnus, qui ex altissimo cœli domicilio dejectus, qui

parentes primos corrupit, ac mentes eorum in transversum egit; cujus

venenatissimis artibus quovis pene momento appetimur. 2. Diabolum

expellere, _chasser le démon_. Malum dæmonem ex corporibus ejicere,

exigere, profligare; exturbare ex obsessis, correptis, occupatis hominum

corporibus inquilinos, immundos spiritus; malos genios humanis e

corporibus depellere, emovere; infernos inquilinos diuturna possessione

dejicere, deturbare, movere, demovere. 3. Obsessus est a Diabolo, _il est

obsédé par le démon_. Insessus est ab Orci genio; oppressus, occupatus a

teterrimo humani generis hoste ac vexatore; correptus a Tartareo hoste;

a tortoribus Orci spiritibus agitatus, vexatus; inquilino malo dæmoni ad

pœnam datus.

DĬĂDĒMA, ătis, n. _Diadème_. SYN. Corona regni, insigne. USUS: Antonius

collegæ diadema imposuit.

DĬÆTA, æ, f. _Régime_, _diète_. SYN. Medicinæ pars, quæ victu morbos

curat. PHRAS. Diæta nunquam oberit, _la tempérance ne nuit jamais_. Diæta

uti; vivendi regulam et modum servare; in victu modo et lege quadam

uti; certam quamdam in victu rationem tenere, servare; in cibi delectu

rationem valetudinis ducere, spectare, habere, haud inutile fuerit. USUS:

Diæta curari cupio, chirurgiæ tædet. Cf. Abstineo a cibo.

DĬĂLECTĬCA, æ, f. _Dialectique_, _logique_. SYN. Disserendi ratio et

scientia; Dialecticorum scientia; prudentia disputandi; veri ac falsi

disceptatrix scientia et judex. EPITH. Dilatata, disceptatrix, judex

veri et falsi, muta, loquax, similis pugno. USUS: Zeno Rhetoricam palmæ,

Dialecticam pugno comparavit. Dialectica confracta et stricta eloquentia.

In dialectica exercebat. Dialectica cavet ratione, ne cui falso

assentiamur, neve unquam captiosa probabilitate fallamur.

DĬĂLECTĬCĒ, _Selon les règles de la dialectique_. SYN. Dialecticorum

more, subtiliter, tenuiter. USUS: Multa dialectice dicta.

DĬĂLECTĬCUS, a, um, _Qui concerne la dialectique_, _habile dans cet art_.

EPITH. Valens. USUS: Dialecticæ captiones; acumen Dialecticorum; perversa

et præpostera Dialecticorum sapientia. Ambigua ad Dialecticum referenda

sunt.

DĬĂLŎGUS, i, m. _Dialogue_, _entretien_. SYN. Disputatio, sermo in

personas distributus. EPITH. Mirificus. USUS: In iis sermonibus, qui

dialogi appellantur. Nolunt personas viventes dialogis illigari.

DĬĀRĬUM, ii, n. _Ration journalière_. SYN. Stipendium militibus in dies

singulos propositum. USUS: Cæsar celeritatem militum iter facientium

diario incitat. _Pro_ Ephemeride, _diarium, journal, vulgi est_.

DĬĀRRHÆA, æ, f. _Diarrhée_, _flux de ventre_. SYN. Ventris fluxio; alvus

soluta, citata, profluens. USUS: Diarrhæa me arripuit tanta, ut vixdum

cœperim consistere.

DĬBĂPHUS, i, m. _Robe de pourpre_. USUS: Dibaphum cogitat, sed eum

infector moratur, _il rêve le consulat, mais le teinturier le retarde_.

DĬCA, æ, f. _Procès_. SYN. Judicium, actio. USUS: Dicam alicui scribere.

Dicas sortiri. Cf. Causa.

DĬCĀCĬTAS, ātis, f. _Causticité_. USUS: Sales, quorum duo genera: alterum

facetiarum æqualiter in omni ratione fusum, ingenuum et liberale; alterum

dicacitatis scurrilis, quæ oratori fugienda. Cf. Facetiæ.

DĬCĀTĬO, ōnis, f. _Déclaration qu’on se fait citoyen d’une ville_. SYN.

Cum aliquis in civitatem aliquam se dicat ac tradit. USUS: Non solum

dicatione, sed etiam postliminio potest fieri civitatis mutatio.

DĬCAX, ācis, omn. gen. _Railleur_, _mordant_. SYN. Paulo facetior,

promptus, paratus ad dicendum quidlibet. ADV. Impunius. USUS: Demosthenes

non tam dicax, quam facetus, illud acrioris ingenii, hoc majoris artis.

Dicacibus et facetis difficile est habere hominum rationem, et ea, cum

falsissime dici possent, tenere. Cf. Facetus.

DĬCIS CAUSA, _Pour la forme_, _par manière d’acquit_. SYN. In speciem,

per simulationem; sic, ut factum esse, dici possit.

1. DĬCO, as, avi, atum, are, a. _Consacrer_, _dédier_, _vouer_. SYN.

Nuncupo, consecro, dedico, addico. USUS: Dicare se in aliquam civitatem.

Totum ego me Crasso; totum me tuis commodis et laudi dicavi. Dicare se in

clientelam, in servitutem alicui. Cf. Addico.

2. DĪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Dire_, _parler_, _raconter_. SYN. Loquor,

aio, narro; verbum, _vel_ verba facio; verba, sermonem, orationem habeo,

commemoro, memoro, profero, exprimo, in oratione mea pono. PHRAS.

1. Aiunt te hoc dixisse, _on prétend que vous avez dit cela_. Te in

sermonibus ista dictitare solitum; te illam conjecisse, tuam hanc fuisse

vocem; te hæc commemorasse; te hoc sermone usum; ista effudisse te temere

ac evomuisse; te auctorem hujus sermonis faciunt; in te illa oratio

confertur; jactatæ, emissæ, conjectæ a te eæ voces feruntur; ferunt, te

ista effutiisse, exprompsisse, usurpasse; his te vocibus personuisse

palam affirmant. Cf. Loquor, Sermo, Mentio. 2. Possum pro certo dicere,

_je puis affirmer_. Narro tibi; istud tibi pro certo, comperto, explorato

affirmo; pro vero et certo assevero; illud asseveratione omni confirmare

audeo; omni asseveratione hoc tibi affirmo; affirmate proferre non

vereor. 3. Dic, quæso, _dites, je vous prie_. Cedo, ne isthoc celaveris;

quin expromis, quid rei sit; edissere, eloquere; memora mihi; istud

expedi; illud jam exequere. 4. Sensum meum jam dixi, _j’ai déjà exprimé

mon opinion_. Quid de re tota sentiam, aperui; sententiam meam de re

exposui, explicui, aperui; animi mei sensum expressi alias; deprompsi

alias, quæ mea sit de re tota sententia; ex his, quæ a me disputata

sunt, exstabit animi mei consilium. Cf. Aperio. 5. Clam in aurem dicere,

_dire qqche à l’oreille_. In aures immittere, insusurrare; voce depressa

et submissa in aurem loqui, in fide ac silentio alicujus arcana quædam

deponere. 6. Quæ dicis, non possum credere, _je ne puis croire ce que

vous dites_. Monstra narras; monstro, portento similia sunt, quæ tu

memoras; quæ tu hic prædicas, fidem superant. Cf. Incredibilis. 7. Est

verum quod dixisti? _Ce que vous avez dit est-il vrai?_ Ain tu, ilium,

etc. vera memoras? Vera cantas? Verane prædicas? 8. Dicitur, _on dit_.

Aiunt, ferunt, perhibent; fertur, fama est, fama perhibet, exiit in

vulgus rumor; fama percrebuit; vulgatur rumor; fama, opinio exit; manat

tota urbe rumor; fama fert; multus est sermo; in omnium ore ac sermone

est; fama ea in vulgus emanavit; sermo tota urbe dissipatur; rumor,

nescio quis, ad nos affluxit; nescio quid rumoris afflaverat te etc.;

fama in urbem pervasit, penetravit; fama ea provinciam peragravit. Cf.

Fama, Rumor. 9. Omnes dicunt te hostem patriæ, _tout le monde dit que

vous êtes un ennemi de la patrie_. Una omnium consentiensque vox est;

omnes fremunt, te hostem patriæ exstitisse; omnes palam jam in foro

personant, non jam, ut ante, clam mussitantes, proditorem te esse patriæ.

Aperte id jam præ se ferunt cives omnes, te unum repertum esse, qui

civitatis jugulo sicam admoveas. Nulla vox auditur civium frequentius,

ac quæ te hostem et proditorem patriæ proclamat; nulla jam dudum vox ex

reipublicæ ore missa crebrius; nihil frequentioribus jactatum sermonibus,

ac, proditorem te esse patriæ et reipublicæ hostem. 10. De hoc multa dici

possent, _on pourrait dire sur cela bien des choses_. De hoc immensa

sit oratio; de hoc verborum nunquam satis sit; dies me deficiat, omnia

exequi si velim; nimium longus sim; otio abutar; finem non reperiat

oratio; modum excedat oratio; fines, cancellos egrediatur oratio, omnia

si persequar; istis explicandis quæ potest par oratio inveniri? USUS:

Causam, sententiam dicere; salutem dicere. Diem alicui, _vel_ mulctam

dicere. Dicere ex superiore loco, _prêcher_. Aliud est oratio, quam

disputatio; nec idem dicere et loqui.

DĬCRŎTUM, i, n. _Navire à deux rangs de rames_. SYN. Navigium duplici

serie remorum instructum. EPITH. Bona. USUS: Bono dicroto navigabam.

DICTĀTA, ōrum, n. pl. _Dictée_, _leçon_, _cahier_. SYN. Quæ magistri

pueris dictant. USUS: Ipsa quasi dictata a te redduntur. Eadem dictata

recantare.

DICTĀTOR, ōris, m. _Dictateur_. SYN. Summa Romanæ reipublicæ potestas,

magister populi. EPITH. Perpetuus, perspicuus, invidiosus, proximus.

USUS: Dictatorem facere, efficere, dicere.

DICTĀTŌRĬUS, a, um, _De dictateur_. USUS: Gladius dictatorius.

DICTĀTŪRA, æ, f. _Dictature_. SYN. Dictatoris munus. EPITH. Perpetua.

USUS: Dictaturam exercere, abdicare.

DICTĒRĬUM, ii, n. _Bon mot_, _brocard_. SYN. False dictum. USUS: Quæ

false, breviter, acute dicimus, dicteria vocantur. Cf. Jocus, Facetia.

DICTĬO, ōnis, _Action de dire_; _conversation_, _entretien_. SYN. Oratio,

dicendi genus; actio. EPITH. Attica, forensis, perpetua, popularis,

reliqua, tota. Subitæ, oratoriæ. USUS: Se in dictionibus exercere. In

forensibus causis mea dictio versatur. Dictionem totam in partes dividere

oportet. _Pro_ vocabulo uno, verbo uno, _parole_, minus latinum est.

DICTĬTO, as, avi, atum, are, a. _Dire souvent_. SYN. Sæpe dico. USUS:

Causas dictitare.

DICTO, as, avi, atum, are, a. _Dire_, _dicter_. SYN. Dico, quæ alius

excipiat. USUS: Orationem, epistolam dictare ad verbum.

DICTUM, i, n. _Mot_, _parole_. USUS: Nullum petulans dictum in vita

proferatur. In me ac meos dicta multa dixit. Commode, breviter, facete,

acute dictum. Dictum Ennii. Ob dictum capite et fortunis accusari. Quam

vocem, quod dictum ad Catonem detulit. Dictum unum de melioribus.

DĬDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Conduire_, _séparer_, _diviser_. SYN.

Dispergo, aperio. USUS: 1. Pugnam diduxit. Aciem in cornua diducere,

aquam in vias. 2. TRANSL. In varias curas diducitur animus. Cf. Dilato,

Separo.

DĬES, ēi, m. et f. _Jour_. SYN. Lux, diecula, temporis diurni cursus;

spatium, tempus. EPITH. Acerbior, acerbissimus, æstivus, beatus, brevior,

brumalis, calamitosus, certus, clarissimus, compitalitius, constitutus,

dirus, extremus, faustus, festus, fœdus et flagitiosus, funestus,

gloriosissimus, gravissimus, gratissimus, gravis, honestissimus,

horribilis, inclinatus, lætificus, lætior, lætissimus, legitimus,

liberior, medius, natalis, notus, perendinus, optatissimus, posterus,

præclarus, propinquus, religiosus, ignotus, pulcher, solstitialis,

summus, supremus, totus, tristis, turbulentissimus, turpis, vacuus,

utilis et gratus. Dies festus, _jour de fête_, sanctissimus et

celeberrimus. Dies æterna, annua, antiquior, certa, exigua, hesterna,

hodierna, misera et infelix, satis laxa, perexigua, tota, utilis. Dies

acerbi, festivi, apti, breviores, lætissimi, comitiales, compitalitii,

continui, anniversarii, non honesti, jucundi, illustres, justi,

lætiores, longiores, odiosi, pauci, plurimi, lautissimi, præteriti,

proximi, quieti, reliqui, superiores, toti, vacui. PHRAS. 1. Vix dies

erat, _il faisait à peine jour_. Vix lucescebat; appetente vix die;

die vix albescente; aperiente se die; sub primum lucis exortum; sub

primam auroram; albescente primum cœlo; vixdum prima se luce infundente;

emergente vix sole. Cf. Mane. 2. Adulta die, _en plein jour_. Multa

jam die; multum jam diei processerat; multa jam luce; res ad multum

diei, in multum diem processerat, extracta erat. 3. Vergente jam die,

_vers le soir_, _vers la fin du jour_. Inclinante in vesperum die;

præcipitante jam die; abeunte jam in noctem die; cum haud multum diei jam

superesset; inclinato in vesperam die; extabescente jam die; senescente

jam die. Cf. Vesper. 4. Ad certam diem, _au jour fixé_. Ad constitutam,

præstitutam, præfixam, præscriptam, certam, statutam, destinatam,

præfinitam diem, ad diem solvere. 5. Ubi constituta dies adfuit, _dès

que le jour fixé fut arrivé_. Dies ubi appetiit, illuxit, venit prœlio

constitutus; dies ubi adventavit; cum jam in proximo esset destinata

dies. 6. Diem differre, _différer le jour_. Diem proferre, prorogare,

prolatare, ampliare, producere. 7. Diem mihi totum confabulando

subtraxit, _il m’a fait perdre tout un jour en entretiens_. Diem mihi

solidum confabulando exemit; dies mihi totus confabulando sublatus

est; diem totum confabulando duxit, extraxit. 8. Diem transigere in

negotiis, _passer le jour à ses affaires_. Diem in negotiis ponere,

degere, consumere; diem negotiosis concursationibus terere, conterere,

conficere necesse est. Dies et noctes laboriosa mihi opera exeduntur.

Dierum ac noctium vicissitudines laborantem me inveniunt. Dies noctesque

laborandum mihi est. Diu noctuque; noctu ac interdiu instandum operi

est; nullum tempus mihi vacuum a laboribus fluit. Nullum tempus, neque

diurnum neque nocturnum dimitto, quin laborem. Cf. Tempus, Consumo.

1. Sacri dies, et negotiosi, _jours fériés_, _jours ouvriers_. Dies

sanctissimus ac celeberrimus, _jour très saint_. Dies ab exortu caniculæ

proximi, _les jours de la canicule_. Dies, qui a rerum omnium Domino

nomen traxit, _dimanche_. Dies jejunio sacratus, _jour de jeûne_. Dies

omnium Sanctorum festa commemoratione sacra, _la Toussaint_. 2. Diem

sibi sumere ad deliberandum, _prendre un jour pour délibérer_. Dare diem

ad deliberandum, _indiquer le jour de la délibération_. Diem alicui

dicere, scribere, _citer qqn en justice_. 3. Dies intercessit una,

altera, tertia, _un, deux, trois jours se passèrent_. Ea mysteria in unum

diem incidunt, incurrunt, _ces mystères durent un jour_. 4. Diem agere,

celebrare, obire, _passer le jour_. Diem unum intermittere, _laisser

passer un jour_. 5. Tempus, _temps_. Nullus dolor est, quem dies, quem

longinquitas temporis non leniat. Dies quoque stultis mederi solet.

Impetret ratio, quod dies impetratura est. Invidiam dies mitigat, _le

temps calme l’envie_. Cf. Feriæ, Festus.

DIFFĔRENTĬA, æ, f. _Différence_. SYN. Dissimilitudo, discrimen, varietas,

distinctio, intervallum. USUS: Magna est differentia inter principia

naturalia. Cf. Dissimilitudo, Discrimen.

DIFFĔRO, differs, distŭli, dīlātum, ferre, 1. a. _Différer_, _tarder_,

_remettre_. 2. n. _Être différent_. SYN. 1. Rejicio, prorogo, reservo,

produco, sustineo, profero, moram interpono, tardo, procrastino, moror,

celeritatem de causa detraho, cunctor, extraho. 2. Discrepo, disto,

alius sum, dissimilis sum. )( Similis sum. ADV. Multum, non fere multum,

paulum, oppido, plurimum. PHRAS. 1. Res differri non potest, _on ne peut

différer l’affaire_. Res extrahi, prorogari non potest; duci longius,

suspendi non potest; trahi negotium sine dispendio non potest; res ista

procrastinationem et tarditatem non fert; cunctationem non patitur; res

illa moram et sustentationem non fert. 2. Nimium differtur transactio

litis, _on diffère trop longtemps l’arrangement du procès_. Jacet

jam biennium causa nostra; prolatatis comitiis tota jam elanguescit.

Quis non damnet judicum lentitudinem, litem jam biennio trahentium;

me toties ampliantium; in aliud aliudque tempus protrudentium; rei

exitum morantium; diem ex die ducentium; diem tempusque proferentium,

extrahentium, producentium? nimium quantum ampliatur causa; tempus

ducitur; dies protrahitur. 3. Vide ne meus e provincia discessus

differatur, _faites en sorte que l’on n’ajourne point mon départ de la

province_. Vide, ne quid ad annuam in provincia commorationem temporis

accedat; ne quæ fiat accessio temporis; ne res longius ducatur, aut in

aliud tempus reservetur, ne quid mihi temporis prorogetur, protrahatur,

extrahatur; ne diuturnior, longior mihi fiat in provincia commoratio.

4. Differ rem in æstatem, _remettez la chose à l’été_. Confer rem in

longiorem diem; conjice in æstivos menses, mensem unum alterumque

interjice; mora mensis unius illata, interposita, in æstatem extrahe,

rejice. Cf. Mora, Expedio. 5. Differt pœnam, _il retarde le châtiment_.

In sumendo supplicio temporis gratiam facit; iræ spatium, et consilio

tempus dat; supplicii de reo sumendi diem laxius profert; inter culpam et

pœnam moræ interjectum est aliquid. 6. Quantum differt doctus ab indocto!

_Quelle différence il y a entre l’homme instruit et l’ignorant!_ Quantum

inter hos discriminis est! quantum inter hunc et illum interjectum

intervallum est! quanta inter hunc et illum morum studiorumque est

distantia! tanta certe, quanta maxima esse potest; quantum hunc inter

et illum interest! 7. Rationes meæ a tuis multum differunt, _mes

raisons sont fort différentes des vôtres_. Admodum discrepant, distant,

dissentiunt; diversa imprimis rerum nostrarum ratio est; non eadem est

mearum ac tuarum rerum ratio; meæ res aliter, dissimiliter, diverse,

prorsus alio modo, ac tuæ se habent. Alio res meæ loco sunt, ac tuæ;

non eodem loco, non ejusdem loci sunt. Alia, diversa, non eadem rerum

mearum ratio est. Nihil simile habet res mea cum tuis; nihil habet

similitudinis; quid simile, quid non dissimile habent res nostræ? nulla

similitudo, dissimilitudo magna, dissimilia prorsus omnia, alia prorsus

sunt omnia, inter res meas tuasque. Cf. Abludo, Dissimilis. 8. Differre

a patre. Cf. Degenero. USUS: 1. Differs me in aliud tempus. Differre

vadimonium. Alii tempus differebant, _remettre_, _différer_. 2. Discrepo,

_se distinguer_, _différer_, _être différent_. Quantum inter se homines

studiis moribus, vestitu, tota vitæ ratione differunt! Hæc cogitatione

quidem inter se differunt, re vero copulata sunt. 3. Spargo, _disperser_,

_pousser de tous côtés_. Ignem differunt in omnem locum.

DIFFĬCĬLE, _Difficilement_. SYN. Difficulter.

DIFFĬCĬLIS, e, gen. com. _Difficile_, _malaisé_, _pénible_. SYN.

Laboriosus, operosus, habens multum difficultatis, arduus, habens

difficultatem; in quo multum est negotii, vel operis; in labore multo

est positus, magnus. )( Facilis. PHRAS. Rem difficilem tentas, _vous

essayez_, _vous entreprenez une chose difficile_. Magnum est, quod

moliris; rem magnam et multis difficultatibus impeditam aggrederis;

perarduum est, quod suscipis, negotium. Elaborandum tibi erit in ea

re. Multo tuo labore id fiet. Incidisti in difficilem nodum, quem vix

expedies. In rem difficilem et inexplicabilem te conjecisti. Spissum

sane opus lentum et fastidiosum moliris. In quantas te dimicationes

isto tuo consilio immisisti! Viam sane arduam, asperam, confragosam,

lubricam, plenam periculorum et laborum ingrederis. Subeundæ cibi erunt

magnæ tempestates; res est multis obstructa difficultatibus. In salebras

incidisti sane asperas et confragosas. Arduum factu est; res in difficili

est; multis difficultatibus conflictaberis. Multæ tibi difficultates,

asperitates superandæ, vincendæ, supervadendæ erunt. Satis in ea re

sudabis. Res hæc laboris, negotii, difficultatis habebit plurimum; non

ea res est, quæ facili _vel_ parvo negotio, levi labore, non magno

studio possit effici. Res erit magnæ difficultatis, multi laboris, non

parvi negotii, non operis exigui. Magno tibi ea res stabit; in nodum

incides sane difficilem; res est, in qua sudandum sit; in qua sustinendi

labores, in qua multum operæ ponendum; in qua sit vigilandum; animo

excubandum; in qua non leviter sit laborandum, in qua studii multum,

industriæ plurimum sit adhibendum. Res hæc multæ erit operæ ac laboris.

Res ea quantas tibi dabit curas? ea re suscepta quantas in difficultates

incurres, delaberis? quam ægre eum nodum expedies, solves explicabis?

quoties ea te res in lassitudinem dabit? quantum oneris in humeros

sustollis tuos? quam plenam periculi aleam tentas? quantum negotii tibi

ipse facessis? Cf. Arduus, Difficultas, Difficulter. USUS: 1. Intelligo,

quam loco difficili et scopuloso verser. Contortas res et difficiles

discere. Difficillimis reipublicæ temporibus. 2. Asper, _difficile_,

_exigeant_, _chagrin_. Difficilis et morosus senex. Parens illepidus, et

in filios difficilis.

DIFFĬCULTAS, ātis, f. _Difficulté_, _obstacle_, _embarras_. SYN. Labor,

angustia, asperitas. EPITH. Domestica, incredibilis, magna, nummaria,

odiosa, pecuniaria, publica, summa, tanta. Majores, multæ, summæ, tot

tantæque. PHRAS. 1. Si hoc suscipis negotium, multum difficultatis

senties, _si vous entreprenez cette affaire, vous éprouverez de grandes

difficultés_. Multum laboris habebis; in magnas difficultates incurres;

feres laboris plurimum; magnus in te labor, grave in te onus incumbet;

multum oneris, laboris; molestiæ sustinebis; si hoc aggrederis. Rem

difficilem, gravem, laboriosam; rem operosam, molestam imprimis ac

duram senties, experieris, cognosces; rem haud factu facilem, multis

difficultatibus implicatam, obseptam et quasi circumvallatam comperies.

2. Vide, quid difficultatis res ista habeat, _voyez quelles difficultés

présente cette affaire_. Etiam atque etiam vide, quantum facinus conere;

quid suscipias, quidve sustinere possis; quantum tibi oneris imponas;

animadverte, cujus operæ, cujus difficultatis ea res sit; quas vires,

quos nervos, quantam facultatem, quantum roboris postulet id quod

moliris. Cf. Difficilis. USUS: Difficultas vecturæ, navigandi. Res habet

multum difficultatis et laboris. Incurrit in multas difficultates. Multis

difficultatibus affectus et afflictus.

DIFFĬCULTER, _Difficilement_, _avec difficulté_. SYN. Difficile, ægre,

vix, tristius, durius, PHRAS. Difficulter impetrabis, _vous obtiendrez

difficilement_. Haud parvo negotio, haud levi brachio agendum erit, hoc

ut consequare. Magnam fortunæ debebis gratiam, ista si impetres; magno

tibi stabit ejus rei gratia. Non sine difficultate ea re potieris.

Perdifficilis et lubrica erit ejus rei consequendæ ratio. Hæret ea res

adhuc in salebra; res in difficili erit, dum voti compos fias; haud ita

promptum erit, ista consequi; haud ex facili ista impetrabis; vix, aut ne

vix quidem id consequere.

DIFFĪDENTER, _Avec défiance_, _timidité_. SYN. Timide.

DIFFĪDENTĬA, æ, f. _Défiance_. )( Fidentia. USUS: Metus est diffidentia

exspectati mali. Cf. Metus.

DIFFĪDO, is, fisus sum, ere, n. _Ne pas se fier à_, _se défier de_;

_désespérer de_. SYN. Quasi despero. )( Confido. ADV. Penitus, valde,

summe. PHRAS. Diffidit civibus suis, _il se défie de ses concitoyens_.

In caritate civium nihil spei reponit; in exigua spe est etiam inter

cives suos; ne civibus quidem se credit suis; ne civium quidem fidei se

permittit, committit. Nusquam tutam sibi esse fidem queritur; neque in

civium fide caritateque acquiescit. Cf. Spero, Despero. USUS: Ita æger

est, ut medicus diffidat. Ne defatigere, aut diffidas. Ingenio sane meo

diffido. De Othone diffido. Jacet, diffidit, abjecit hastam.

DIFFINDO, is, fīdi, fissum, ere, a. _Fendre_, _diviser_, _partager_. SYN.

Findo, divido. USUS: Saxum diffindere novacula.

DIFFĬTĔOR, eris, eri, d. _Nier_. SYN. Nego, inficior. USUS: Non diffiteor

errasse me. Cf. Nego.

DIFFLO, as, avi, atum, are, a. _Dissiper_. USUS: Tuo legiones spiritu

difflasti, ut ventus folia.

DIFFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. _Couler de tous côtés_, _se répandre

çà et là_. SYN. Liquesco, fluo. USUS: Otio, luxu, voluptatibus, sudore,

risu diffluere.

DIFFŬGĬO, is, fūgi, ere, n. _Fuir çà et là_. SYN. Fugio, dilabor. USUS:

Metu perterriti diffugiunt. Cf. Fugio.

DIFFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Verser_, _répandre_. SYN. Dispergo,

dissipo, spargo, effundo, differo. ADV. Late, longe. USUS: 1. Terra semen

suo complexu diffundit. 2. TRANSL. Animum, vultum diffundere. Laudes

alicujus; rumorem late diffundere. Flendo dolorem, _vel_ iram diffundere.

Cf. Spargo.

DIFFŪSĒ, _Avec étendue_, _développement_. SYN. Disperse. USUS: Res

diffuse dicta.

DIFFŪSUS, a, um, _Étendu_. USUS: Platanus ramis diffusa. Jus civile

diffusum. Laus Pompeii late diffusa. Color sanguine diffusus.

DĪGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. _Digérer_. SYN. Concoquo. ADV.

Discrete. USUS: 1. Stomachus cruda digerens. 2. TRANSL. Ordino,

distinguo, distribuo, divido, _classer_, _arranger_, _répartir_. Tabulæ,

acta, leges, argumenta in certa capita digesta. Crines digerere.

DĪGESTĬO, ōnis, f. _Digestion_; _classement_; _distribution_. SYN.

Concoctio; distributio. USUS: Digestio, quæ exornatio est, ea est

partitio.

DĬGĬTUS, i, m. _Doigt_. SYN. Pars manus pedisque extrema. EPITH. Extremi,

transversus. USUS: Extremis digitis aliquid contingere. Non discedam

digitum a sententia. Digitum in aliquid intendere et commonstrare.

DĬGLĂDĬOR, aris, atus sum, ari, d. _Combattre l’un contre l’autre_. SYN.

Decerto, contendo. USUS: Digladientur licet, per me, Philosophi inter se.

Cf. Certo.

DIGNĀTĬO, ōnis, f. _Estime_, _considération_. SYN. Dignitas. USUS: Nihil

nisi de dignatione laborat.

DIGNĒ, _Dignement_, _avec dignité_. SYN. Pro dignitate. USUS: Philosophia

nunquam satis digne laudari potest.

DIGNĬTAS, ātis, f. _Mérite_, _dignité_. SYN. Honor, gradus, gradus

dignitatis, gradus honoris, honoris amplitudo, splendor, auctoritas,

gloria, majestas, honestas, decentia, decor. )( Indignitas. EPITH.

Admirabilis, admiranda, amplissima, cara, carissima, communis, conjuncta

cum utilitate communi, consularis, excellens, eximia, familiaris,

imperatoria, jucundior, liberalis, magna, major, maxima, minor, nefaria,

nova, otiosa, par, parva, præstabilior, præstans, præstantissima,

præsens, insperata, pristina, publica, singularis, summa, tota, vera,

vetus, virilis, salva. PHRAS. 1. Hoc ante omnia te moneo, ut præ cæteris

dignitatis rationes habeas, _avant tout je vous avertis de prendre le

plus grand soin de votre dignité_. Ut referas ad dignitatem omnia; ut

propositum decus tibi sit; ut ante omnia dignitati servias; dignitatem

spectes, dignitatem sequaris; ut nihil cogites a dignitate sejunctum;

ut nihil alienum a dignitate cogites; ut nihil non cum dignitate

conjunctum cogites; ut consiliorum tuorum finis omnium honor sit; ut

tuarum actionum terminus, scopus honor sit; ut prima tibi sit, præcipua,

antiquissima dignitatis cura. 2. Omnia ex dignitate fecisti, _vous avez

tout fait avec dignité_. Nihil fecisti, nisi plenissimum amplissimæ

dignitatis; omnia tua facta cum dignitate vehementer consentiunt. In

omnibus tuis factis proposita tibi dignitas fuit. Omnia tua facta ad

dignitatem retulisti. Quæcumque egisti, ad dignitatem omnia spectarunt.

Scopus tibi ac finis in omni re dignitas fuit. Tuarum actionum norma

quædam ac regula dignitas fuit. Tua sunt ejusmodi facta, ut eximiis

ornanda præconiis; ut divinis decoranda laudibus; ut tollenda ad astra;

ut ad cœlum efferenda videantur. Tuis omnibus factis æterna gloria,

immortalitatisque præmia debentur. Gloriæ et dignitatis ratio semper

in actionibus tuis primum apud te locum obtinuit; summo apud te loco

fuit; maximi tibi semper fuit. 3. Rationem dignitatis tuæ habebo, _je

prendrai soin de votre honneur_. Magnam omnibus in rebus dignitatis tuæ

rationem ducam. Semper mihi dignitas tua ante oculos erit; antiquissima

erit; semper meæ cogitationes dignitatem tuam spectabunt. Animus meus in

honore tuo fixus erit et locatus. In omni re, quid honor tuus postulet,

requiret, ferat, attendam. 4. Modo conservem dignitatem meam, opum

jacturam non curo, _pourvu que je conserve mon honneur, peu m’importe

la perte de ma fortune_. Divitias divitiarumque jacturam nihili facio,

liceat modo tueri dignitatem meam. Adimi, detrahi de fortuna, fortunas

comminui, fortunarum jacturam fieri, fortunæ detrimenta fieri non recuso,

nihil duco, in minimis pono, sit modo dignitas incolumis; liceat modo

incolumem servare dignitatem; modo permaneat dignitas in eo statu; modo

ne cogar de statu dignitatis meæ demigrare; modo sit eadem dignitas;

modo ne mutetur, ne diminuatur, ne lædatur dignitate mea; modo ne qua

injuria, ne quo damno, ne quo detrimento afficiatur dignitas mea; modo

ne quid damni faciat; ne quid jacturæ faciat dignitas mea; modo ne quam

jacturam subeat, sustineat, ferat, patiatur dignitas mea; modo nequid

de dignitate detrahatur, adimatur, imminuatur. 5. Dabo operam, ut is

dignitatem tuam defendat, _je ferai en sorte que cet homme défende votre

dignité_. Dabo operam, ut ejus animum ab omni alia cogitatione ad tuam

dignitatem tuendam traducam, convertam; ut is omnia studia ad dignitatem

tuam referat, conferat; suam ut operam in dignitate tua figat, locet,

statuat, ponat; ut industriam omnem suam dignitati tuæ dicatam velit,

dedat, dicet; ut tueatur dignitatem tuam; ut honorem tuum defendendum

tuendumque suscipiat; ut honoris tui defensionem, certamen, contentionem

suscipiat; ut pro honore ac dignitate tua pugnet, contendat, certet. 6.

Violari dignitatem tuam, moleste fero, _je supporte avec peine qu’on

porte atteinte à votre considération_. Dignitatem tuam offendi, lædi,

minui, oppugnari, vehementer doleo; detrahi de tua dignitate; jacturam

fieri dignitatis tuæ, dignitatem tuam labefactari, deformari, damno

affici, fero molestissime; dolorem capio ingentem animo, cum deesse

alios dignitati tuæ, alios invidere intelligo; cum impugnari, minui,

detrahi tibi dignitatem tuam; cum dignitatem tuam contumelia attingi;

spoliari te dignitate tua; cum de dignitatis gradu dimoveri te accipio.

7. Quærere dignitatem, _rechercher les honneurs_. Honoribus operam

dare; honores petere; venari, aucupari, captare, expetere, ambire

honores; affectare ad honores iter. Cf. Ambio, Ambitiosus. 8. Conferre

dignitatem, _accorder des dignités_. Summum dignitatis gradum tribuere,

concedere alicui; in dignitate aliquem locare; in dignitatis gradu

aliquem ponere, collocare; honores alicui mandare, deferre; ad honores

evehere, evocare; ad honorum fastigia perducere; provehere ad summam

dignitatem; efferre ad summos honores; collocare in amplissimo dignitatis

gradu. Cf. Honor, Magistratus. 9. Pervenire ad dignitatem, _parvenir

aux honneurs_. Ad amplissimos dignitatum gradus ascendere; emergere,

evehi, efferri, extolli, provehi ad honores; augeri honoribus; dignitate

crescere, augeri, amplificari, ornari, cumulari; collocari in amplissimo

honoris gradu; in reipubl. custodia, velut in specula collocari; in anni

custodia a fortuna positum esse; honoris gradum conscendere; attingere,

assequi, adipisci; gradum facere ad honores; ad honores obrepere. 10.

Esse in dignitate, _être dans les charges publiques_. Dignitate florere;

honoribus fungi; honoribus uti; dignitate præditum esse; in fortunæ

gradu positum esse; honoris gradum tenere, obtinere; in magno honore

esse; honestum in republica locum obtinere; cum imperio et potestate

esse; magistratum gerere; honores administrare. 11. Dignitatem amittere,

_perdre ses dignités_. A summo dignitatis gradu dejici, detrahi,

præcipitari, deturbari, depelli, dimoveri; de fastigio detrahi; capite

diminui; gradu et statu dejici. 12. Dignitate se abdicare, _abdiquer

un emploi honorable_. Dignitatem deponere; a dignitate discedere. Cf.

Abdico, Magistratus, Honor. 13. Dignitatis aditu impediri, _ne pouvoir

parvenir aux honneurs_. Cf. Honoris aditu impediri. 14. Dignitatem

amissam recuperare, _recouvrer son ancienne considération_. Recipere

pristinæ dignitatis speciem; ad pristinæ dignitatis gradum revocari;

restitui in pristinæ dignitatis gradum; dignitatem alicui reddere,

restituere. 15. Dignitas tua augebitur, _votre considération ne fera qu’y

gagner_. Dignitatis tuæ accessiones fient in dies; multum ad dignitatem

tuam accedet, addetur; crescet, augescet, amplificabitur non parvis

incrementis dignitas tua; dignitas tua illustrior evadet; honore magis,

quam unquam antea florebis et abundabis; illustrabit amplitudinem tuam

ea ipsa res, quæ obscuratura atque exstinctura videbatur; plus in dies

splendoris ad dignitatem tuam accedet; clarior fiet dignitas tua atque

illustrior; clarius elucebit; illustrius patebit. Cf. Augeo. USUS: 1.

Dignitas est alicujus honesta auctoritas, quæ et cultu, et honore, et

verecundia digna est. Ea res tibi dignitati erit. Dignitatem, ea res

tibi afferet, adjunget. Ea res dignitatem habet, _cette chose procure

la considération_. Civitatis dignitatem tueri, sustinere, _soutenir

l’honneur de la cité_. Dignitati alicujus consulere, _prendre soin de

la dignité de qqn_. Servire dignitati, _pourvoir à la considération_.

Alienæ dignitati suffragari, favere, _favoriser le mérite d’autrui_.

Imaginem duntaxat et reliquias pristinæ dignitatis retinere, _ne retenir

qu’une ombre et un reste de l’antique majesté_. 2. Decor, pulchritudo,

ornamentum, decus, forma liberalis, species, _dignité_, _beauté noble_,

_distinction_. In formis aliis dignitas inest, in aliis venustas.

Liberalis species, et formæ dignitas. Formæ dignitas coloris bonitate

defenditur. Tranquillitas animi affert dignitatem, _la tranquillité de

l’âme donne de la noblesse_. Cf. Honor, Magistratus.

DIGNOR, aris, atus sum, ari, d. _Juger digne_. SYN. Dignum habeo, _vel_

dignus habeor. USUS: Qui apud nos tali laude, observantia, cultu, honore

virtutis ergo dignabatur. Vir probus summa existimatione dignandus.

DIGNOSCO, is, nōvi, ere, a. _Distinguer_, _discerner_. SYN. Discerno.

USUS: Hostem a cive dignoscere. Cf. Discerno.

DIGNUS, a, um, _Digne_. SYN. Honestus, qui meretur, meritus, dignitate

præditus, plenus dignitatis, habens dignitatem, idoneus, par, egregius.

)( Indignus. ADV. Omnino, maxime, parum. USUS: Quod non decorum, nec

Diis dignum est. Majoribus suis dignus. Odio dignus. Efficere aliquid

exspectatione publica, viribus suis dignum. Hoc te non est dignum.

DĪGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d. _Se séparer_, _s’éloigner_, _s’en

aller_. SYN. Declino, discedo, deflecto; aberro a via, proposito diverto.

ADV. Longius, parumper, paululum. USUS: Sed ad id, unde digressi sumus,

redeamus. Longius, quam voluntas fuit, a proposito digressa est oratio.

Cf. Aberro.

DĪGRESSĬO, ōnis, f. _Départ_, _séparation_; _digression_. SYN.

Declinatio. EPITH. Acerba et misera, non longa, perjucunda, superior.

PHRAS. Cavenda est nimia digressio in oratione, _dans un discours, il

faut éviter les trop longues digressions_. Danda est opera, ut unde

aberrare cœperit, revocetur oratio; ne plus justo ab rerum ordine

declinet; ne alio longius excedat, effundatur; ne alio longius auferatur;

ne liberius latiusque procedat. USUS: Miserior fuit congressio, quam

digressio nostra. Digressio a proposita oratione.

DĪGRESSŬS, ūs, m. _Départ_, _séparation_. SYN. Digressio, discessus. )(

Congressio, congressus.

DĪJŪDĬCĀTĬO, ōnis, f. _Jugement_, _sentence_. SYN. Disceptatio, judicium,

deliberatio. USUS: Ista quidem magna dijudicatio est.

DĪJŪDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Juger_, _régler_; _discerner_. SYN.

Discerno, distinguo, discepto. ADV. Callide, diligenter, sero. USUS:

Verbis controversias, non æquitate dijudicas. Non facile dijudicatur

verus amor, et fictus. Cf. Distinguo.

DĪJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. _Détacher_, _désunir_. SYN.

Disjungo. ADV. Longius, facile, sæpe. USUS: Dijungere me ab illo volo.

Cf. Separo.

DĪLĀBOR, eris, lapsus sum, labi, d. _S’écouler_, _se dissiper_. SYN.

Diffugio, diffluo. ADV. Male, rapide. USUS: Fluvius rapide dilapsus.

Vide, ne ea res memoria dilabatur. Dilapsa fortuna amici devolant;

vectigalia, fides, vires reipublicæ dilabuntur. Cf. Abeo, Labor.

DĪLĂCĔRO, as, avi, atum, are, a. _Déchirer_, _mettre en pièces_. SYN.

Lacero. USUS: Distractione humanorum animorum discerpi et dilacerari

demum.

DĪLĂNĬO, as, avi, atum, are, a. _Déchirer_, _mettre en pièces_. SYN.

Lanio. USUS: Cadaver canibus dilaniandum objicere.

DĪLĂPĬDO, as, avi, atum, are, a. _Dissiper_, _dilapider_. SYN. Decoquo,

disperdo, consumo. USUS: Dilapidare pecuniam, exhaurire ærarium, minuere

vectigalia, consumere. Cf. Consumo, Nepos, Luxus.

DĪLARGĬOR, iris, largītus sum, iri, d. _Faire des largesses_. SYN. Dono.

USUS: Omnia dilargiri. Cf. Largior.

DĪLĀTĬO, ōnis, f. _Délai_, _remise_, _ajournement_. SYN. Mora, prolatio,

retardatio. EPITH. Nimia. USUS: Dilatio et exspectatio comitiorum. Cf.

Differo.

DĪLĀTO, as, avi, atum, are, a. _Étendre_, _élargir_. SYN. Collato, late

explico, propago. )( Coangusto, coarcto, contraho. PHRAS. Dilatavit

imperium, _il recula les frontières de l’empire_. Fines imperii

longissime protulit; magnas ditioni suæ subjunxit provincias; amplissimas

regiones imperii finibus adscripsit. Cf. Augeo. USUS: Argumenta,

orationem dilatare ac diffundere. Late funditur ac dilatatur nomen

vestrum. Cf. Amplifico.

DĪLAUDO, as, are, a. _Louer en tout point_. SYN. Prædico. USUS: Librum,

quem dilaudas, emi. Cf. Laudo.

DĬLĬGENS, entis, omn. gen. _Qui aime_, _attaché à_; _actif_, _soigneux_.

SYN. Attentus, sedulus, assiduus, studiosus, diligentiam adhibens. PHRAS.

Homo erat imprimis diligens, _cet homme était très attaché à tous ses

devoirs_. Homo erat prudens et rerum suarum attentus; homo summi laboris

et industriæ; prorsus intentus in omnia, qui advigilaret sedulo, ac

omnia accuraret; erat in omni officii genere navus ac diligens; anteibat

omnes diligentia; nihil in eo diligentiæ requires, nihil industriæ.

Cf. Diligentia, Applico, Assidue, Opera. USUS: Lentulus salutis meæ

diligentissimus.

DĪLĬGENTĔR, _Exactement_, _soigneusement_. SYN. Accurate, exquisite,

studiose, magna cum cura ac diligentia. )( Negligenter. PHRAS. 1.

Diligenter litteris dat operam, _il étudie avec zèle_. Accuratissima

diligentia, mira accuratione, non indiligenter; sedulo, quam

diligentissime; summa cura studioque; toto animo, atque omni cura;

perstudiose, intentissima cura; enixo studio; summa industria; toto

pectore; impense admodum; impensa opera; contente industrieque;

contentione maxima litteras persequitur. 2. Negotium tuum egit

diligenter, _il s’occupa soigneusement de votre affaire_. Solerti cura,

cum cura, summa sedulitate, religiose admodum studioseque tractavit.

Nullum in causa tua studium, nullum officium prætermisit; nemo in

curandis negotiis tuis illo diligentior, nemo religiosior; exstat ejus in

tractandis rebus tuis studium ingens ac industria; in gerendis negotiis

tuis studium adhibebat maximum; in tractanda negotia tua, quo maxime

potuit, studio incubuit, enixus est; in procurandis negotiis tuis nihil

ab eo loci aut segnitiæ aut socordiæ datum est; intentiore, qua poterat,

cura res tuas agebat; summo studio, maximoque opere; omnibus nervis

viribusque, omni ope ac opera, summa ope, omni conatu, toto pectore, tota

mente in res tuas ac commoda incubuit. Cf. Diligentia. USUS: Diligenter

etiam atque etiam facere aliquid.

DĪLĬGENTĬA, æ, f. _Soin_, _zèle_, _attention_, _exactitude_,

_application_. SYN. Assiduitas, sedulitas. )( Negligentia. EPITH.

Accuratissima, acerbissima, amplissima, artificiosa, cognita, crudelis,

egregia, singularis, excellens, grata, inanis, incredibilis, inepta,

magna, major, non mediocris, minuta, misera, miserabilis, molesta, nimia,

nova, pergrata, plena, privata, summa, tanta. PHRAS. 1. Summa diligentia

rem tuam curabo, _je prendrai le plus grand soin de votre affaire_. Omni

mea cura, opera, vigiliis, omni sedulitate, omni non modo contentione,

sed etiam dimicatione in rebus tuis elaborabo. Res tuas summa cura

complectar. Pugnabo, enitar, contendam, efficiam, operam omnem ac

diligentiam adhibebo, ut res tuæ rite curentur. Incumbam in tuam causam

tota industria. Operæ studiique plurimum in tuis rebus ponam, consumam.

Vigilabo dies atque noctes, et intentis oculis dispiciam, ut res tuæ

salvæ sint; curam rerum tuarum suscipiam; operam summam; nervos omnes

et industriam afferam. Ardore quodam ac studio incitato tua procurabo.

Summa ope nitar, animum intendam, adjungam ut tibi bene sit. Non obscura

erit contentio mea in rebus tuis; industria erit, quanta poterit, maxima.

Cf. Curo. 2. Majorem in scribendo diligentiam a te postulo, _mettez plus

d’exactitude à m’écrire_. Velim, te plus diligentiæ: in scribendo ponere;

velim, te plus operæ, curæ, industriæ, studii in scribendo locare,

collocare, consumere. Plus diligentiæ ad scribendum conferri a te velim.

Operam navari studio majori in scribendo expeterem. Tuis in scriptis

diligentiam majorem desidero, requiro. Adderes, velim, ad sedulitatem

aliquid; plusculum, velim, sedulitatis in scribendo susciperes. 3. In

parandis opibus nulli diligentiæ parcimus, _nous n’épargnons rien pour

devenir riches_. Operam prætermittimus nullam; nulli operæ, labori

nulli parcimus; exiguum ducimus, quidquid in parandis opibus industriæ

adhibemus; in consectandis opibus nullus labor est nimius nobis, nulla

contentio difficilis; ad rem augendam nullum non lapidem movemus; nullam

laboris partem prætermittimus; in re quærenda omni studio, cura et opera

laboramus; omnibus nervis ac viribus, omni ope ac industria contendimus;

ad parandas opes omnes vires, omnia studia, quidquid est industriæ,

conferimus; omnes curas cogitationesque referimus, opes ut consequamur;

elaboratur pro viribus; quantum consequi viribus possumus, enitimur;

opibus accumulandis operam damus, navamus, ponimus non indiligentem;

laborem, curam ac diligentiam adhibemus, impendimus maximam. In quærenda

re omnes sedulitatis nervos contendimus; multum operæ ponimus, multum

laboramus, ac desudamus. Cf. Cura, Curo, Sollicitudo. USUS: Conferre

diligentiam ad aliquam rem. Diligentiam in rebus tuis adhibui maximam.

Magna cum cura, ac diligentia scripsi de re.

DĪLĬGO, is, lexi, lectum, ere, a. _Aimer_. SYN. Amo, carum habeo. ADV.

Acrius, admodum, egregie, eximie, constantissime, facile, gratis,

libenter, magnifice, maxime, mirifice, multum, mutuo, plane, plus,

plusquam in dies, præcipue, plurimum, quam maxime, quodammodo, separatim,

singulariter, valde, hercle, vehementer, vehementius, vehementissime,

vicissim, usque eo, generatim, vere, unice. USUS: Hunc amo, quem ante

diligebam. Me aut amabis, aut diliges saltem. Eum non amore tantum, sed

perpetuo quodam judicio diligebam. Cf. Amo.

DĪLŌRĪCO, as, are, a. _Ouvrir_, _entr’ouvrir_. SYN. Discindo, aperio.

USUS: Rei diloricare tunicam, _déchirer la tunique de l’accusé_.

DĪLŪCĔO, es, luxe, ere, n. _Être clair_, _évident_. USUS: Res senatui

plane dilucere visa est.

DĪLŪCESCIT, ēbat, imp. _Il fait jour_. SYN. Lucescit, lucere incipit.

USUS: Discussa est illa caligo, diluxit. Cf. Lucescit, Dies, Mane,

Diluculum.

DĪLŪCĬDĒ, _Clairement_. SYN. Lucide, perspicue, clare, aperte, plane.

USUS: Dilucide planeque loqui.

DĪLŪCĬDO, as, are, a. _Éclaircir_, _rendre clair_. SYN. Declaro. USUS:

Rei dilucidandæ causa. Cf. Explico, Declaro.

DĪLŪCĬDUS, a, um, _Clair_, _brillant_. SYN. Apertus, evidens. USUS: Quo

brevior, eo dilucidior erit narratio. Dilucida et perspicua expositio.

DĪLŪCŬLUM, i, n. _Point du jour_. SYN. Summum mane, prima lux. PHRAS.

Sub diluculum, _au point du jour_. Sub galli cantum; albescente cœlo;

appetente die, summo mane, bene mane, dubia adhuc luce, incerta adhuc

luce; cum lucescere, illucescere, lucere inciperet. Cf. Mane, Dies.

DĪLŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Détruire_, _repousser_, _effacer_; _laver_.

SYN. Confuto, abstergo. ADV. Dilucide, facilius. USUS: Diluere objecta

crimina; diluere et infirmare argumenta. Curas, molestias jucundo

alloquio diluere. Cf. Refello, Defendo.

DĪMĀNO, as, avi, atum, are, n. _Se répandre_, _s’étendre_. SYN. Profluo.

USUS: Meus is labor dimanavit ad æstimationem hominum latissime.

DĪMĔNSĬO, ōnis, f. _Dimension_, _mesure_. USUS: Dimensio quadrati.

DĪMETĬOR, iris, mensus sum, iri, d. _Mesurer_. SYN. Metior. USUS: Ab illo

dimensa sunt omnia et descripta.

DĪMĒTO, as, avi, atum, are, a. _Borner_, _délimiter_. SYN. Distinguo,

describo. USUS: Ita dimetata signa sunt, ut in tantis cœlorum

descriptionibus divina solertia appareat. Siderum cursus dimetare. Locum

castris dimetari jussit.

DĪMĬCĀTĬO, ōnis, f. _Combat_, _bataille_, _lutte_. SYN. Contentio,

concertatio, discrimen. EPITH. Extrema, infinita, parva, periculosa,

plena laudis, tanta maxima, tot ac tantæ. USUS: Dimicationem quærere. In

dimicationem et aciem venire. Mihi fortunarum omnium dimicatio subeunda

erit. Dimicationem mihi pro te nullam defugiendam putavi. Nemo me ab ea

dimicatione continebit, deterrebit. Cf. Certamen.

DĪMĬCO, as, avi, atum, are, n. _Combattre_. SYN. Confligo, certo. ADV.

Paratius. USUS: Prœlio dimicare cum hostibus. De omnibus fortunis, de

potentia dimicare. Cf. Certo, Confligo.

DĪMĬDĬĀTUS, a, um, _Partagé par moitié_, _demi_. SYN. Medius.

DĪMĬDĬUS, a, um, _Moitié_, _demi_. )( Totus. USUS: Heres ex parte

dimidia. Discipulos suos dimidio reddebat stultiores, quam acceperat.

Dimidio carius emit domum, quam æstimata fuerat.

DĪMĬNŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Diminuer_. SYN. Minuo, imminuo, attenuo,

detraho, decerpo, ad pauciora redigo, diminutionem facio. )( Augeo. USUS:

Vide, ne quid de bonis tuis diminuas. Sententia diminuta et infirmata.

Cf. Minuo.

DĪMĬNŪTĬO, ōnis, f. _Diminution_, _amoindrissement_. SYN. Imminutio. )(

Accretio. USUS: Imperio magna diminutio facta est, Diminutio vectigalium.

DĪMISSĬO, ōnis, f. _Congé_, _licenciement_. USUS: Dimissio propugnatorum,

relegatio amicorum.

DĪMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Congédier_, _renvoyer_. SYN. Amitto,

missum facio; remitto, depono, omitto. ADV. Amantissime, continuo,

contumeliose, libenter, multum, prorsus, nunquam. PHRAS. Dimittere

milites, _licencier les soldats_. Legiones missas facere; missionem

dare militibus; exercitum purgare seditiosorum hominum missionibus;

exauctorare milites; milites sacramento solvere; milites exauctoratos

dimittere. USUS: Dimittere senatum, concionem, _lever la séance_.

Dimittere exercitum, legiones, remiges, _licencier_. Facultatem rei

gerendæ dimisit, _il a négligé l’occasion de faire cette chose_. Utinam

de sua gravitate aliquid Pompeius; de cupiditate Cæsar dimisisset,

_renoncer à_, _mettre de côté_.

DĪMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. _Écarter_, _éloigner_, _détourner_.

SYN. Depello, moveo, removeo, dejicio. USUS: Suspicionem a se in alium

dimovere. Aliquem de suo cursu, sententia, institutis, more dimovere.

De dignitatis gradu et loco suo aliquem dimovere. Cf. Amoveo, Abstraho,

Absterreo.

DĪNŬMĔRĀTĬO, ōnis, f. _Énumération_. Exornatio quædam verborum.

DĪNŬMĔRO, as, avi, atum, are, a. _Compter_, _calculer_. SYN. Numero. ADV.

Propemodum. USUS: Dinumerare pecuniam alicui.

DĬŒCĒSIS, ĕos, f. _Étendue d’une juridiction, d’un gouvernement_;

_diocèse_. SYN. Procuratio, _vel_ gubernatio. USUS: Mirifica exspectatio

nostrarum diœcesium.

DĬŒCĒTES, æ, m. _Intendant_, _trésorier_. SYN. Qui procurationem, et

quasi dispensationem regiam recepit.

DĬPLŌMA, ătis, n. _Lettre pliée doublement_; _licence de voyager aux

frais de l’État_, _passeport_. SYN. Principum, et aliorum magistratuum

codicilli, litteræque publicæ signo regio munitæ et sanctæ.

DĪRÆ, ārum, f. pl. _Furies_; _imprécations_. SYN. Furiæ, tristia omina,

minæ, execrationes, imprecationes. USUS: Diras obnuntiare. Diræ, ut

cætera auspicia, omina sunt, non causæ malorum. Homo diris devotus,

credebatur affici maximo infortunio. Cf. Furiæ.

DĪRECTO, _Directement_. SYN. Directe. USUS: Directo deorsum ferri. Hæc ad

fidem directo pertinent.

DĪRECTUS, a, um, _Placé droit_, _en ligne droite_. SYN. Rectus. USUS:

Arbores directo ordine consitæ. Directa via. Quid opus est circuitione et

anfractu potius, quam directo? Directum iter. Paries directus.

DĪREPTĬO, ōnis, f. _Pillage_, _sac (d’une ville)_. EPITH. Acerba, fœda,

impunita, libera, tanta. USUS: Vexatio et direptio urbis, sociorum.

Impendebant fames, incendia, cædes, direptio.

DĪREPTOR, ōris, m. _Celui qui pille_, _brigand_. USUS: Direptor urbis et

vexator.

DĬRĬBĔO, es, ŭi, bĭtum, bere, a. _Trier_, _classer_, _compter_. SYN.

Distribuo, dinumero, discerno, separo. USUS: Dum tabellæ diribentur,

_pendant qu’on dépouille le scrutin_.

DĬRĬBĬTĬO, ōnis, f. _Compte_, _relevé (des votes)_. SYN. Distributio.

USUS: Populi diribitio jam non exspectetur.

DĬRĬBĬTOR, ōris, m. _Scrutateur_. SYN. Distributor, qui populum in

suas classes ad ferenda suffragia distribuit. USUS: Vos rogatores,

diribitores, custodes tabularum fuistis.

DĪRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. _Diriger_; _disposer_, _ordonner_.

SYN. Refero, constituo, ordino, dispono. PHRAS. Omnia ad utilitates

suas dirigit, _il tourne tout à son utilité_. Cursum vitæ omnem ad

seipsum refert. Utilitas illi vitæ regula est; studia sua utilitatis

regula metitur; vitam suam ita gubernat, ita moderatur, ut ab utilitate

ne usquam discedat. Nihil ille spectat, nisi utilitatem suam; eam ille

longissime antefert rebus omnibus; eam ille rerum omnium primam ducit,

antiquissimam habet; omnem suum conatum ad opes parat atque meditatur;

actiones omnes ad unam utilitatis rationem exigit. USUS: 1. Omnia ad

rationem et artem dirigere. Ad similitudinem pictor artem manumque

dirigit. Ad illam cynosuram vitæ tuæ cursum dirigas. 2. Metior, delinio,

describo, æstimo, circumscribo, _conformer_, _régler_. Turpe est officium

utilitate dirigere, non honestate. Omnia voluptate dirigunt Epicurei,

_les Épicuriens rapportent tout à la volupté_. Cf. Moderor, Collineo.

DĬRĬMO, is, rēmi, remptum, ere, a. _Partager_, _séparer_; _rompre_. SYN.

Divido, distraho. )( Conjungo. ADV. Acerbe, impudenter. PHRAS. Diremit

amicitiam, _il rompit les liens de l’amitié_. Disrupit amicissimam vitæ

conjunctionem; suavissimam vitæ societatem disturbavit. Cf. Amicitia.

USUS: Hanc nostram societatem, hanc suavissimam vitæ conjunctionem falsis

criminibus dirimere malevoli. Nox prœlium, iras, rixas diremit.

DĪRĬPĬO, is, ripui, reptum, ere, a. _Mettre à sac_, _piller_. SYN.

Prædor, aufero, rapio. PHRAS. Urbs direpta est, _la ville fut saccagée_.

Direptioni et incendiis relicta; omnibus parietibus disturbata, _aut_

incensa; excisio, inflammatio, eversio, depopulatio, vastitas agris

tectisque illata est; direptum auri argentique pondus ingens, detracta

corporibus ornamenta, nihil in ædibus omni luxu atque opulentia

instructis intactum est relictum; expilata urbs, nudata, exhausta,

depopulata; expoliata fana, domus pecuniis spoliatæ et exinanitæ.

Discurrit ad prædam miles, fit auri argentique fœda direptio, victores

rapiunt aguntque quidquid a flamma intactum, prædas undique exsorbent.

Populata urbs vexataque, compilatæ domus, præda improbissime egesta.

Oppidum prædæ datum, fortunis illatæ manus, miles rapto vivere assuetus,

et in præda ac sanguine diu versatus, ferre agereque quidquid ignis

reliquum fecisset, cœpit, prædamque avertere. Cf. Depopulor, Depeculor,

Destruo, Vasto, Præda. USUS: Expilare, vexare, diripere socios,

patrimonium alterius.

DĪRĬTAS, ātis, f. _Cruauté_, _barbarie_. SYN. Crudelitas. USUS: Homo omni

diritate et immanitate deterrimus. Cf. Crudelitas.

DĪRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. _Fracasser_, _briser_; _rompre_. SYN.

Dirimo, rumpo. ADV. Repente. USUS: Societatem, amicitiam dirumpere.

Dolore prope se disrupit. Homo diruptus, dirutusque; infelix. Cf. Rumpo.

DĪRŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Démolir_, _renverser_, _détruire_. SYN.

Excido, exscindo, everto. USUS: Diruere, ædificare. Cf. Destruo.

DĪRUS, a, um, _Cruel_, _barbare_. SYN. Ferus, crudelis, immanis,

infestus, infaustus. USUS: Quæ augur injusta, nefasta, vitiosa, dirave

edixerit, irrita, infectaque sunto. Cf. Crudelis.

DIS, dītis, omn. gen. _Riche_. SYN. Dives. USUS: Midas ditissimus.

DISCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. _S’éloigner_, _s’écarter_. SYN. Abeo,

proficiscor, cedo, solvo, migro, demigro. )( Accedo. ADV. Aliquantum,

commodum, fere, nonnunquam, flagitiosissime, honeste, impune, longe,

longius, nec vero, non libenter, nusquam, omnino, parumper, proxime,

temere, nunquam tardissime. PHRAS. Discedere cogito, _je songe à m’en

aller_. Animus est in discessu; in animo est mutare locum; de discessu,

_vel_ discessum cogito; in animo habeo longius me auferre; discessum

specto, meditor; migrandi mihi consilium est; jam dudum profectionis

volvo consilia. Cf. Abeo, Proficiscor. USUS: 1. Roma, provincia, a foro

discedere. 2. TRANSL. Desino, deficio, mutor, _abandonner_; _s’en aller_,

_disparaître_. A sententia sua, ab officio, a consuetudine sua discedere.

Febris quartana discessit. 3. Alio me verto, _se ranger à un autre avis_.

Discessit in alia omnia senatus, _le sénat fut d’un avis tout contraire_.

In aliam opinionem, partes, sectam discedere. 4. Cœlum bello Marsico

discessit. Tellus discedit, _la terre s’entr’ouvre_. 5. Vita discedere,

_mourir_.

DISCEPTĀTĬO, ōnis, f. _Dispute_, _discussion_, _débat_. SYN. Causa,

controversia, lis, judicium. EPITH. Extrema, forensis, simplex.

Forenses, infinitæ, legitimæ, liberæ. USUS: Disceptatio et cognitio

veritatis. Rem in disceptationem vocare, _discuter une affaire_. Venit

hoc, cadit in disceptationem. Hoc quidem in disceptatione versatur. Cf.

Controversia, Disputatio.

DISCEPTĀTOR, ōris, m. _Juge_, _arbitre_. SYN. Judex, arbiter. EPITH.

Domesticus, severissimus. USUS: Populum Romanum disceptatorem non tantum

non recuso, non defugio, sed deposco. Hoc disceptatore ac sententiæ

moderatore uti statui.

DISCEPTĀTRIX, īcis, f. _Celle qui examine, qui juge._ USUS: Dialectica

veri et falsi disceptatrix et judex.

DISCEPTO, as, avi, atum, are, n. _Débattre_, _discuter_, _contester_.

SYN. Contendo, decerto, disputo, dijudico, cognosco. ADV. Juste, latius,

sapienter. PHRAS. De hoc disceptari potest, _on peut discuter cette

question_. Hoc in disceptationem vocari potest; hoc cadit, venit in

disceptationem; hoc in disceptatione versatur; hoc in controversiam

venire, vocari, adduci, deduci potest; hoc in controversia est, versatur;

hoc in contentione est. Disceptationi hic locus est; nonnulla de hoc

disceptatio relicta. Cf. Controversia, Disputatio. USUS: Illi quæstioni

præpositus, qui æquo jure disceptet. Inter se, cum aliquo disceptare de

controversiis. Armis disceptant. Cf. Disputo, Contendo.

DISCERNO, is, crēvi, crētum, ere, a. _Distinguer_, _discerner_. SYN.

Dijudico, distinguo, dispicio, discrimen facio, internosco, divido. USUS:

Animus discernit verum a falso. Alba et atra vix discernit. Cf. Dijudico.

DISCERPO, is, cerpsi, cerptum, ere, a. _Mettre en pièces_. SYN. Dilacero.

USUS: Unguibus aliquem Baccharum more discerpere. Animus nec distrahi,

nec discerpi potest. Divulsum et discerptum genus dicendi. Cf. Lacero.

DISCESSĬO, ōnis, f. _Division_, _mode de vote du sénat romain_. SYN.

Abitus, abitio, abscessus, recessus, digressus, profectio, remotio.

EPITH. Matura. USUS: Si in meam sententiam consules discessionem

facerent, _si les consuls demandaient au sénat de voter par division sur

mon projet_. Sententia illa valuit, etsi discessio facta non est, _la

sentence ressortit son effet, quoique l’on ne votât pas par division_.

DISGESSŬS, ūs, m. _Séparation_, _départ_, _éloignement_. )( Accessus.

EPITH. Acerbus, calamitosus, misericordia dignior, diuturnus, fœdus ac

perturbatus, fœdissimus, fructuosus, fructuosissimus, longinquus, longus,

perhonorificus, præclarus, subitus, summus, voluntarius. USUS: Longinquus

inter nos discessus. Solis accessus et discessus. O præclarum discessum

e vita! subitus discessus, præceps profectio.

DISCINDO, is, scīdi, scissum, ere, a. _Déchirer_. SYN. Dilacero,

dilorico. USUS: Vestem discindere.

DISCINGO, is, cinxi, cinctum, ere, a. _Désarmer_. USUS: Periculum prope

est, ne discingere.

DISCĬPLĪNA, æ, f. _Éducation_; _règle_, _discipline_. SYN. Institutum,

ratio, institutio, ars, mos, consuetudo. EPITH. Acerrima et equestris,

antiqua, bellica, bona, certa, dialectica, digna studiosis ingenuarum

artium, domestica, etrusca, fortior, gravis, constans, indocilis, inops,

expedita, magna, mala, melior, meretricia, mollis, navalis, nobilis,

nota, nova, optima, perfacilis, perfectissima, præclara, præstans,

publica, sanctissima, severa, severissima, tota, vetus, vetusta,

voluptuaria, delicata, vulgaris. Clarissimæ, consentaneæ, domesticæ,

gravissimæ, ingenuæ, optimæ, pueriles, variæ. PHRAS. 1. Servat bonam

disciplinam, _il maintient une forte discipline_. Arcte contenteque

suos habet; disciplinam acerrime exigit; disciplinam severissime regit;

disciplinam rigidius adstringit; disciplinam ad antiquam severitatem

redigit, revocat. 2. Disciplina sensim periit, _la discipline a disparu

peu à peu_. Prolapsa, dissoluta severior illa disciplina est; delapsa

paulatim disciplina procubuit; deflexit jam aliquantum de spatio

curriculoque consuetudo disciplinæ veteris; labat jam disciplina vetus

et paulatim diffluit; disciplina custodum ignavia labefactari cœpta est;

de statu suo declinavit; non gradu, sed præcipiti cursu a veteri regum

severitate descitum est; consecuta non multo post ingens disciplinæ

depravatio; disciplina vetus inertia præsidum quasi consenuit; disciplina

sensim fluere ac inclinari cœpit. 3. Disciplinam instaurare, _faire

revivre la discipline_. Omnia, quæ delapsa jam diffluxerunt severis

legibus vincire; fluentem procumbentemque disciplinam restituere;

labentem ac senescentem disciplinam erigere; depravatam corruptelis

consuetudinem ad pristinam severitatem revocare. USUS: Senatores Rom.

filios suos Etruscis in disciplinam tradebant. Plerasque disciplinas

a Græcis traditas accepimus. Nemo bonus imperator, qui non ante

Philosophiæ disciplinam perceperit, coluerit. Ratio vetustæ disciplinæ,

quam majoribus accepimus. Homo disciplina juris civilis eruditissimus.

Quidam parentum disciplina meliores fiunt. Bona disciplina exercitatus.

Bellica disciplina soluta, prolapsa restituenda est. Et horum nos hominum

institutionem, disciplinam, sectam persequemur?

Disciplinam facio, _Je prends la discipline_, _se flageller_. PHRAS. Pœnæ

nomine se acerrime verberare; voluntariam de se pœnam verberibus sumere;

voluntaria verberatione corpus coercere, flagellis se cædere; voluntario

cruciatu se concidere; flagris verberibusque in suum corpus advertere;

flagris se mulctare, supplicium de se voluntaria diverberatione sumere;

acerbissimis flagris castigare corpus; voluntaria afflictatione sui

divinæ justitiæ severitatem prævertere; flagris se cruentare, tergum

lacerare, in se sævire; corpus suum flagris ad sanguinem, ad languorem

cædere.

DISCĬPŬLUS, i, m. _Disciple_, _élève_. SYN. Auditor, qui accedit aliquem

disciplinæ causa, qui se alicui in disciplinam tradit. EPITH. Rudis

et integer. Dissimiles, probabiles. PHRAS. Demosthenes fuit Platonis

discipulus, _Démosthène fut disciple de Platon_. Sub disciplina Platonis

fuit; Platone usus est magistro; Platonem habuit præceptorem; e Platonis

disciplina, schola prodiit; a Platone ad disciplinam eruditus est;

a Platone eruditus fuit; excultus doctrina fuit; didicit; doctrinam

hausit; litteris excultus fuit; Platonis inter discipulos fuit; Platonis

academiam frequentavit, trivit; Platonis præceptis imbutus, institutus

fuit; Platonem audivit; Platonis auditor fuit; apud Platonem litteris

operam dedit; disciplinæ Platonicæ alumnus fuit. USUS: Rudem me

discipulum atque integrum accipe. Cf. Doceo, Erudio.

DISCO, is, dĭdĭci, discere, a. _Étudier_, _apprendre_. SYN. Percipio,

disciplinam accipio, cognosco, perdisco, condisco, documentum accipio,

exemplum ex aliquo capio, comprehendo, cognitionem accipio. ADV. Aliunde,

diutius, facile, fortius, melius, multum, præclare, studiose, breviter,

nimirum, perinde, ut. PHRAS. 1. Græcas litteras ab illo didici, _il

m’a enseigné les lettres grecques_. Illo magistro Græcas litteras arte

et cognitione comprehendi; litteras Græcas illo præceptore attigi,

celeriterque arripui; annum unum in ejus disciplina permansi Græcis

litteris excolendus, erudiendus, imbuendus; in ejus me disciplinam

tradidi, ut ejus institutione Græcis in litteris doctior evaderem; ut

ab eo Græcas litteras haurirem. Cf. Discipulus. 2. Experientia multum

discimus, _l’expérience nous apprend bien des choses_. Ad scientiam

rerum multarum experientia duce pervenimus. Erudimur valde, instruimur,

expolimur, ex ignorantiæ tenebris educimur usu atque experientiæ

beneficio. Multarum rerum scientiam consequimur, experientiam secuti,

experientia docti. Experientia magistra multa cognoscuntur; multarum

rerum scientia cognitio, intelligentia, doctrina capitur, sumitur,

hauritur ab experientia et usu. Multarum rerum magister usus est. Multa

docet, ostendit, patefacit experientia. Viam aperit usus ad multarum

rerum scientiam. Cf. Experientia. 3. Pauca admodum didicit, _il ne sait

encore que très peu de choses_. Parum attigit doctrinæ; cursim arripuit

eas artes, nec omnino perdidicit; perfusus potius, quam tinctus est iis

litteris; artes eas vix a limine salutavit; litteras degustasse satis

habuit; in litteris progressus, fecit perexiguos; non ita longe protectus

est a primo littore. Longe abest a perfecta litterarum cognitione; ex

abdi is litterarum fontibus nihil hausit, delibavit; tiro etiamnum est

in ea arte. Cf. Rudis, imperitus. 4. Memoriter discere, _apprendre de

mémoire, par cœur_. Ediscere, memoriter complecti; memoriæ mandare;

memoria comprehendere, complecti. USUS: 1. Antiqui fidibus discebant.

Discere apud aliquem Græcas litteras. 2. Intelligo, percipio, accipio,

_apprendre_, _être informé_. E tuis litteris, e tabellario didici, te,

etc.

DISCŎLOR, ōris, omn. gen. _Différent_, _opposé_; _de diverses couleurs_.

SYN. Diversus, dispar, dissimilis, varius. USUS: Discoloribus signis

sententias notare.

DISCONVĒNĬO, is, ire, n. _Ne pas s’accorder_, _n’être pas en harmonie_.

SYN. Dissideo, discordo. USUS: Disconvenit inter nos et te. Cf. Discordia.

DISCORDĬA, æ, f. _Discorde_, _désaccord_. SYN. Dissidium, dissensio,

seditio, odium. )( Concordia, amicitia. EPITH. Civilis, major; magnæ,

maximæ, multæ, perniciosæ, stultæ, tacitæ discordiæ. PHRAS. 1. Discordias

concitare, _fomenter la discorde_. Excitare, in civitatem inducere;

discordiam moliri; discordias serere; lites creare; amicitias diducere

cohærentes; conjunctionem animorum dirimere, solvere; a conjunctione

animos avocare; in discordiam agere; discordiam concitare. Animorum

consensionem dissolvere, labefactare; concordes animos disjungere,

dissociare. Cf. Amicitia, Seditio. 2. Discordiam tollere, _apaiser les

discordes_. Discordiam dissipare, sedare, placare; dissensiones frangere

et exstinguere; discordiam in tranquillum conferre; pacem conciliare,

coagmentare, reconciliare; pacis, concordiæ, compositionis auctorem

esse; aversos animos, iras, longa dissidia componere. Cf. Pax. USUS:

E cupiditatibus seditiones ac discordiæ oriuntur, impendent. Nullus

discordiarum finis, nisi aut interitus, aut victoris dominatus. Urbs

discordiis consumpta perit. Cf. Dissensio, Discordo.

DISCORDO, as, avi, are, n. _Être en désaccord, en dispute, en guerre_.

SYN. Dissideo, discrepo, dissentio, non consentio. PHRAS. Discordant

inter se cives, _la discorde règne parmi les citoyens_. Opinionum

dissensione inter se discrepant; contentione et ambitione discordes

dissident; magnas inimicitias agitant; intestino flagrant odio; nunquam

a jurgiis conquiescunt; in alia omnia discedunt; urbs secum ipsa discors

intestinis odiis laborat; inter cives magna discordiarum moles exorta

est; dissensiones seruntur; intestinæ discordiæ fervent; consensus

ordinum est divulsus; civitas secum ipsa discors intestino flagrat odio;

civitas studiis divisa est et distracta; dissidia fiunt plura in dies

et graviora; discordia coire in unum cives non sinit. Cf. Dissentio,

Alienus, Abhorreo. USUS: Animus a seipso dissidens et discordans. Cf.

Discrepo.

DISCORS, ordis, omn. gen. _Qui est en désaccord_. SYN. Dissentiens,

discordans. )( Concors. USUS: Ambitione discordes, _divisés par

l’ambition_. Cf. Discordo.

DISCRĔPANTĬA, æ, f. _Désaccord_, _disparité_. SYN. Dissensio, discordia.

USUS: Scripti et voluntatis, rerum et verborum discrepantia.

DISCRĔPO, as, ŭi, are, n. _Être en désaccord, en opposition_. SYN.

Discrepans sum, abhorreo, abludo. )( Convenio, congruo. ADV. Multum ab

humanitate, paulum, valde. PHRAS. Græcorum mores a Romana gravitate

multum discrepant, _les mœurs légères des Grecs diffèrent beaucoup de la

gravité romaine_. Longe absunt; pugnant cum Romana gravitate. Abhorret

a Græcorum levitate Romana constantia; aliena est a Græcorum moribus;

ingens discrimen est inter Græcorum levitatem, et Romanam constantiam.

Cf. Abhorreo, Abludo. USUS: Ego a tuis consiliis minime discrepo. Hæc

verba inter se discrepant, non cohærent. Hæc multum ab humanitate

discrepant. Cum aliquo, ab aliquo, in re aliqua, inter se discrepare. Cf.

Differo, Discordo.

DISCRĒTĒ, _Séparément_, _à part_. SYN. Distincte. )( Conjuncte, confuse.

DISCRĒTĬO, ōnis, f. _Séparation_. SYN. Distinctio, sejunctio. USUS:

Barbarum: _pro_ prudentia in discrimine faciendo, _pro_ delectu et

judicio, _pro_ moderatione et temperatione, _pro_ arbitrio victoris.

PHRAS. 1. (Ad discretionem urbs se dedidit, VULG.), _la ville se

rendit à discrétion_. Se suaque omnia victoris potestati reliquit;

deditionis conditionem quamvis subiit, accepit; armis positis ad

victoris fidem confugit; victoris ditioni se permisit; nihil neque de

vita, neque de libertate pacti cives in victoris fidem se permisere,

tradidere. Cf. Deditio. 2. (Nullam plane habet discretionem, VULG.),

_il n’a aucune discrétion_. In puniendis de ictis nullam adhibet

moderationem; moderatione et temperatione sublata, promiscue in omnes

advertit; sine cura discriminis pœnas sumit; nullum adhibet in plectendo

judicium; nemini ulla in re temperat. Cf. Imprudens. 3. (Ad bene

regendam rempublicam magna opus est discretione, VULG.), _il faut un

grand discernement pour bien gouverner la république_. Ad tractandam

rempublicam opus es prudentia in delectu bonorum; delectu atque

judicio; prudentia atque scientia opportunitatis idoneorum ad agendum

temporum; moderatione ac temperatione; rerum omnium hominumque delectu ac

discrimine. In gubernanda republica caput est uti auctoritatis præsidiis

moderate ac scienter. Cf. Prudentia. 4. (Ludere pro discretione, VULG.),

_jouer une discrétion_, _c. à d._, _que le perdant doit payer une somme

à la discrétion du gagnant_. Ludere in spem lucri arbitrarii; ludere spe

lucri alterius arbitrio permissa, delegata.