CONFORMO, as, avi, atum, are, a. _Former_, _façonner_, _arranger_. SYN.

Compono, fingo, effingo, figuro, formo, informo. PHRAS. 1. Conformare

se ad ejus voluntatem studet, _il cherche à se plier aux vues de cet

homme_. Ad nutum, voluntatem fingere; suas voluntates ad alienum nutum

componere; ejus voluntatibus, studiis obsequi; suam ad alienam voluntatem

adjungere, accommodare. Se ad nutum ejus flectere; ejus voluntatem suam

ducere; se suaque fingere, et dirigere ex aliena voluntate; totum se ad

ejus voluntatem convertere; ejus voluntati morem gerere, obtemperare; cum

ejus voluntate congruere, consentire; suam ad ejus voluntatem aggregare;

pendere ex ejus consilio ac voluntate; sua consilia ac rationes omnes ex

ejus præscripto moderari. Cf. Accommodo. 2. Totum se divinæ voluntati

conformavit, _il s’est conformé entièrement à la volonté de DIEU_. Suam

ad Divini Numinis voluntatem aggregravit, in DEI voluntate placidissime

acquievit; totum se ad exequendam Numinis voluntatem contulit; arbitrii

sui jus omne, in jus arbitriumque Numinis transtulit; a divina voluntate

ne latum quidem unguem discessit; ad omnia Divinæ de se mentis consilia

promptus descendit; Divinæ de se voluntatis rationem duxit unice; Divinæ

se voluntati totum permisit. 3. Ad Magistri se mores conformat, _il prend

modèle sur la conduite de son maître_. Ad magistri se mores fingit,

componit; speciem quamdam ac imaginem magistri sui moribus exprimit;

de magistri sui moribus mores informat suos; magistri mores imitatione

exprimit; in magistri mores abit. Cf. Imitor, Exemplum. USUS: Ad majora

nos genuit natura et conformavit. Animum cogitatione excellentium virorum

conformare. Conformare se ad voluntatem alterius. Ad illustre exemplum

quoddam mores, vocem, animum conformare. Cf. Accommodo.

CONFRĂGŌSUS, a, um, _Apre_, _inégal_, _raboteux_, _rocailleux_. USUS:

Loca aspera et confragosa.

CONFRINGO, is, frēgi, fractum, ere, a. _Briser_, _détruire_. SYN. Frango,

infringo. USUS: Rem, jura, consilia confringere, dissipare, consumere.

Cf. Frango.

CONFŬGĪO, is, fūgi, fūgĭtum, ere, n. _Se réfugier_. SYN. Perfugio;

perfugium, præsidium et auxilium quæro, concurro. ADV. Levissime,

privatim ad judices. PHRAS. Miseri omnes ad te confugiunt, _tous les

malheureux ont recours à vous_. In fidem tuam et clientelam se conferunt,

recipiunt; in æquitate tua paratissimum habent perfugium, confugium,

receptum; non alius portus est, in quem mallent invehi miseri, te uno

amico tecti ac beati; apud te velut arx, portus, ara miserorum; tu

miserorum columen, receptaculum, adminiculum certissimum haberis. Cf.

DEI opem imploro. USUS: Tot difficultatibus affectus, afflictus, in

tuam fidem, veritatem, misericordiam confugio. Rebus meis diffidens, ad

auctoritatis tuæ aram confugio.

CONFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Mélanger_; _réunir_, _confondre_.

SYN. Misceo, conturbo, perturbo. )( Distinguo. USUS: Verum cum falsis

confundere. Græcos cum Romanis confundere et conferre. Vis divina toto

mundo confusa. Confusa et perturbata oratio. Animo, dolore confusus.

(Confundere aliquem, _confondre qqn_, _lui prouver qu’il ment_. VULG.);

latine effertur hoc modo: aliquem in ruborem dare; ruborem incutere;

verecundiam afferre; pudore suffundere. Cf. Misceo, Turbidus.

CONFUSĒ, _Confusément_, _sans croire_. SYN. Permiste, per tumultum, ac

trepidationem. )( Distincte, ordinate. USUS: Loqui permiste et confuse.

Cf. Turbidus.

CONFŪSĬO, ōnis, f. _Confusion_, _désordre_. SYN. Perturbatio, permistio.

USUS: Perturbatio vitæ, et magna confusio temporum, religionum, rerum

omnium confusio. Conjunctio, confusioque virtutum a Philosophis

distinguitur.

CONFŪTĀTĬO, ōnis, f. _Réfutation_, (_t. de rhét._) SYN. Dissolutio,

reprehensio.

CONFŪTO, as, avi, atum, are, a. _Réfuter_. SYN. Refello, refuto,

reprehendo, diluo, coarguo, infirmo, dissolvo, redarguo, explodo,

convinco, frango, ejicio, abjicio, adversaria everto, falsa esse doceo,

tollo. USUS: Argumenta alicujus confutare. Audaciam hominis confutavit,

confregit. Cf. Refello.

CONGĔLO, as, avi, atum, are, a. et n. _Geler_. SYN. Conglacio, duresco

in glaciem. PHRAS. Amnis congelatur, _le fleuve est gelé_. Amnem vis

frigoris concreto gelu adstringit; amnis nive et pruina concrescit;

duratus glacie amnis. USUS: Gaudebam illum otio congelasse. Cf. Glacies.

CONGĔMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Redoublement_, _embrassement_. USUS: Quid hoc

congeminationis?

CONGĔMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Redoubler_. SYN. Gemino. USUS: Omnes

congeminavimus.

CONGĔMO, is, gĕmŭi, gĕmĭtum, ere, n. _Gémir profondément_. SYN. Gemo

simul. USUS: Congemuit senatus frequens. Cf. Gemo.

CONGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. _Amonceler_, _entasser_. SYN.

Congrego, accumulo, comporto. )( Dissipo. USUS: 1. Pecuniam aliquo, res

direptas in regnum congerere. 2. TRANSL. Confero. Maledicta, crimina in

aliquem congerere, _se répandre en injures_, _en calomnies contre qqn_.

Cf. Congrego, Colligo.

CONGERRO, ōnis, m. _Compagnon de plaisir_. SYN. Cum quo familiariter et

facete confabulamur.

CONGESTĬTĬUS, a, um, _De rapport_, _rapporté_. USUS: Locus congestitius,

ad jacienda fundamenta ineptus.

CONGESTŬS, ūs, m. _Action d’amonceler_, _d’accumuler_. SYN. Comportatio.

USUS: Avium congestu, non humanis manibus.

CONGĬĀRĬUM, ii, n. _Vase qui tient un conge_; _don_, _présent_,

_libéralité d’un prince_. SYN. Imperatoris donum a congio, mensuræ

genere vini et similium sic dictum. USUS: Cæsar muneribus, monumentis,

congiariis, epulis multitudinem imperitam lenierat.

CONGLĂCĬO, as, are, n. _Se glacer_, _se congeler_. SYN. Congelo, duresco.

USUS: 1. Aqua frigoribus conglaciat, nive et pruina concrescit 2.

TRANSL. Ejus consulatus consilia conglaciant, _son consulat se passe dans

l’inaction_. Cf. Glacies.

CONGLŎBĀTIM, _En masse_. USUS: Conglobatim ac confertim pugnabant.

CONGLŎBO, as, avi, atum, are, a. _Rassembler_, _réunir_. SYN. Cogo,

colligo. USUS: Mare undique conglobatur æqualiter. Milites se in unum

conglobarunt.

CONGLUTINĀTĬO, ōnis, f. _Action de coller_, _de cimenter_. SYN.

Conjunctio. EPITH. Recens, inveterata. USUS: Conglutinatio recens ægre

divellitur, _les parties récemment unies se séparent difficilement_. 2.

TRANSL. Conglutinatio verborum, _liaison des mots_.

CONGLUTĬNO, as, avi, atum, are, a. _Réunir_, _rapprocher_. SYN.

Conjungo, copulo, conflo, compingo. USUS: Voluntates nostras consuetudo

conglutinavit. Amicitias morum similitudo conglutinat. Cf. Jungo,

Conjungo.

CONGRATŬLĀTĬO, ōnis, f. _Congratulation_, _félicitation_. USUS: Omnium

ordinum consensus, gratiarum actio, congratulatio me commovet. Cf.

Gratulatio.

CONGRĂTŬLOR, aris, atus sum, ari, d. _Se féliciter_; _féliciter_. SYN.

Signis lætitiam ostendo, gaudeo cum aliquo. Cf. Gratulor.

CONGRĒDĬOR, eris, gressus sum, i, d. _Se rencontrer_, _aborder_; _en

venir aux mains_. SYN. Convenio; infestis armis concurro. ADV. Coram.

PHRAS. Cum hoste congressus est, _il en vint aux mains avec l’ennemi_.

Gradum, pedem, manum cum hoste contulit; infestis armis, animisque

cum hoste concurrit; in hostem ivit, ruit, invectus est; manum cum

hoste conseruit; signa contulit; ut arma increpuere, micantesque

fulsere gladii, concursus, impetus in hostem factus est. Cf. Arma,

Pugno, Prœlium. USUS: 1. Luna cum sole congrediens. 2. Conferendi

causa convenio, _avoir une entrevue_. Congredi cum aliquo, conferre

gradum, pedem. Cum congressi fuerimus, tum si quid res feret, inter nos

conferemus. 3. Pugno, _combattre_. Contra Cæsarem armatus congressus est.

Non is sum, qui tecum congrediar, et lucter. Congredere mecum criminibus

ipsis, remove calumnias.

CONGRĒGĀBĬLIS, e, gen. com. _Sociable_. SYN. Quod facile congregatur,

amans societatis. USUS: Apum examina natura congregabilia sunt.

CONGRĔGĀTĬO, ōnis, f. _Réunion_; _société_. USUS: Nos ad conjunctionem

congregationemque hominum, et ad naturalem communitatem nati sumus.

Congregatio Mariana, _Congrégation de la Sainte Vierge_. Sodalitas,

sodalitium, cœtus, conventus Mariæ honoribus institutus; cœtus ex

litteraria juventute collectus, conflatus ad Divinæ Matris honorem;

sodalitium scholasticæ juventutis Virgineæ Matris nomine congregatum.

(Congregationi inscribi se curavit. VULG.); in numerum sodalium adscribi,

adlegi, referri, cooptari voluit; sodalium cœtui, albo inscribi, inseri

exoptavit; sodalitati nomen dedit; inter candidatos Mariani sodalitii

nomen est professus.

Congregatio Romana Cardinalium, _congrégation des cardinaux_. Congregatio

rituum. Concilium _vel_ Consilium Patrum Purpuratorum sacris ritibus

sanciendis constitutum. Congregatio de propaganda. Sacer Vaticani Senatus

conventus, de conservanda, _vel_ propaganda per terrarum orbem fide, agi

solitus.

CONGRĔGO, as, avi, atum, are, a. _Rassembler_, _réunir_. SYN. Colligo,

contraho, convoco, coacervo, aggrego, cogo, conjungo, in unum locum

compello. )( Dispergo, dissipo. USUS: Homines libenter se cum æqualibus

congregant. Paulum in eumdem hunc numerum congregabimus. Tecum me et

voluntas congregavit, et fortuna conjunxit. In unum locum congregata

plebs. Cf. Convenio, Colligo, Convoco.

CONGRESSĬO, ōnis, f. _Fréquentation_, _entrevue_, _entretien_. SYN.

Congressus, colloquium, sermo. EPITH. Acerba et misera, bellicosa,

severa. USUS: Nemo illum aditu, congressione, sermone dignum putabat.

Erat non modo familiaritate, sed congressione prohibendus. In

congressionibus hominum. Familiaris congressio.

CONGRESSŬS, ūs, m. _Entretien_. SYN. Colloquium, conflictus. EPITH.

Mediocris, quotidianus. USUS: 1. Venire in alicujus congressum. Sylla cum

illis ne mediocri quidem sermone et congressu conjungebatur. Credebam,

pacem fore non modo sermone et disputatione, sed conspectu ipso et

congressu. Cf. Conventus. 2. Pugna, _attaque_, _combat_. Multa ante

congressum fiunt. Nulli in eo congressu periere.

CONGRŬENTER, _D’une manière convenable_, _conformément à_. SYN.

Convenienter. USUS. Congruenter naturæ convenienterque vivere.

CONGRŬO, is, grui, ere, n. _Se rapporter_, _convenir_, _cadrer_. SYN.

Convenio, consentio. ADV. Mirifice, valde, vehementer. PHRAS. Color iste

cum luctu congruit, _cette couleur va bien au deuil_. Non abhorret, non

abludit luctu color; belle sibi respondent luctus et color hic obscurus.

Consentit, concinit hic color luctui. USUS: Cum suis moribus ac natura

parum congruere. Sententia mea congruit cum judicio senatus. Dicta factis

congruunt. Oratio, sententia discrepans, verbis congruens. Cf. Consentio,

Concino, Convenio, Similis. )( Discrepo, repugno, dissentio, dissideo.

CŎNISCO, as, are, n. _Heurter de la tête_. SYN. Arieto, fronte concurro.

USUS: Caput opponis, cum eo coniscans, _tu te jettes sur lui_, _la tête

en avant_, _comme un bélier_.

CONJECTĬO, ōnis, f. _Action de jeter_, _de lancer_. SYN. Conjectura,

conjectus. USUS: 1. Conjectione telorum hostis fusus est. 2. TRANSL.

_Conjecture_. Conjectionem somniorum ita definit. Cf. Divinatio.

CONJECTO, as, avi, atum, are, a. _Conjecturer_. USUS: Eventu aliquid

conjectare. Quid dicam, aut quid conjectem, nescio, _je ne sais que

dire_, _ni que penser_. Cf. Conjicio.

CONJECTOR, oris, m. _Devin_. SYN. Interpres somniorum, portentorum,

vates. USUS: Conjector somniorum, _interprète des songes_. Vaticinationes

et responsiones aruspicum, conjectorum.

CONJECTŪRA, æ, f. _Conjecture_. SYN. Opinio, suspicio, divinatio,

auguratio, provisio. EPITH. Bona, crudelis, difficilis, domestica,

facilis, infinita, levis, multa, perspicua, probabilis, vera, verior,

certa. PHRAS. Conjectura capi vix potest, _on peut à peine en tirer une

conjecture_. Ea res conjectura judicari, sciri vix potest; conjectura

de eo re capi, fieri vix potest; ad conjecturam ejus rei evadere vix

humana mens potest; ad conjecturam propius accedere; conjectura assequi,

augurari non licet; nullus hic conjecturæ locus; nihil hinc conjicias,

conjectes. Cf. Conjicio. USUS: Conjectura, quæ in varias partes duci

potest, nihil incertius. Conjectura ducor ad suspicandum. Quantum

conjectura assequi, consequi possum. Scis, quo me confectura ducat, quid

odorer, quid conjectura augurer. Ex vultu conjecturam facio, capio.

Vultus mihi conjecturam animi affert. Quantum conjectura percipio,

coarguere possum; quoties conjecturis nostris aberramus, fallimur.

CONJECTŪRĀLIS, e, gen. com. _Fondé sur des conjectures_. USUS: Causa,

genus orationis conjecturale, _question de fait_.

CONJECTŬS, ūs, m. _Action de lancer_. SYN. Conjectio. USUS: Conjectus

oculorum.

CONJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, n. et a. _Conjecturer_, _deviner_. SYN.

Conjectura assequor, _vel_ consequor; conjecturam facio; conjectura

prospicio, _vel_ perspicio, agnosco, interpretor, divino, existimo. ADV.

Acute, bene, belle, male, præclare. PHRAS. 1. Multa e facie conjici

de homine possunt, _le visage d’un homme peut nous le faire connaître

beaucoup_. Multa ex fronte videri, colligi, deprehendi, percipi,

conjectari possunt; multa conjecturis assequi, consequi licet; multa ex

vultu conjectando augurari possumus. Frons multa ostendit, significat,

indicat, coarguit, patefacit; frons ipsa persæpe exprimit, demonstrat

latentes animi morbos; e vultu, qui est index et imago animi, nequaquam

incerta conjectio, dubia aut obscura divinatio sumitur; frons ad animi

faciem proxime accedit; haud aberrat conjectura, qui ex vultus indicio

de animo suspicatur; ex vultu conjectura haud temere duci, capi, fieri

potest; ex vultus indiciis haud ægre ad conjecturam de animi sensu

evadimus; non fallit conjectura, quæ ex vultu de animorum habitu judicat;

ex vultu, oculis, fronte conjectura ducimur, propius accedimus ad animi

sensum explorandum. Res sunt ejusmodi, de quibus ne conjicere quidem

quidquam possumus, _les affaires en sont à ce point qu’on ne peut rien

conjecturer_. Quæ positæ non sunt in conjectura; quæ extra conjecturam

sunt; quæ a conjectura procul absunt; quæ a conjectura minime pendent;

ad quas conjectura accedere; de quibus conjecturam facere, capere;

certus vates, conjector esse nemo possit; de quibus difficilis admodum

conjectura sit, incerta divinatio, obscurum augurium est, in quibus,

quid futurum sit, quid eventurum, quia afferre, parere dies, casus,

fortuna possit, suspicari, divinare, providere, assequi nihil licet. Cf.

Conjectura. USUS: 1. Se in fugam, in pedes, latebras, castra conjicere,

_se jeter_, _se précipiter_. Tela in aliquem conjicere, lancer. 2.

Conjicere, _jeter_, _lancer_; _pousser_. Maledicta in aliquem, causam

turbarum, crimen in aliquem conjicere. Flammam illorum temporum in me

conjecit. 3. Distribuo, _distribuer_. Causam totam in certos locos,

multa in unum librum, epistolam conjeci. 4. Intendo, converto, _jeter_.

Oculos in eum conjecit. 5. Affero, redigo, _mettre dans tel ou tel état_.

Rempubicam in magnas difficultates conjecit. Ne me, quæso, in hanc

tristitiam, hoc malum, has tricas conjicito. Cœli gravitas in morbum

me conjecit. Conjecit se in nuptias. 6. Divino, auguror, conjecto,

_conjecturer_, _deviner_. Argute, acute, hæc longe ante conjecerat. Cf.

Divino.

CONJŬGĀTĬO, ōnis, f. _Mélange_, _union_. SYN. Colligatio. USUS: Capitum

conjugatio et relegatio, et propagatio virium.

CONJŬGĬUM, ii, n. _Union conjugale_. SYN. Connubium, matrimonium. PHRAS.

In conjugio degit, _elle est mariée_. Est illi connubium cum viro

cumprimis nobili; sanguinem genusque miscuit cum Patritii generis viro;

domesticum fœdus junxit cum viro clarissimis natalibus orto; locata est

in matrimonio; in manum convenit viro honestissimo; in matrimonium data,

collocata est viro clarissimi generis. Cf. Matrimonium, Nubo. USUS: Prima

societas est in ipso conjugio.

CONJŬGO, as, avi, atum, are, a. _Unir_. SYN. Conjungo, copulo, socio.

USUS: Jucundissima est amicitia, quam morum similitudo conjugavit. Cf.

Jungo.

CONJUNCTĒ, _Conjointement_. SYN. Simul, conjunctim. )( Separatim. USUS:

Conjunctissime et amicissime vivere cum aliquo.

CONJUNCTIM, _Conjointement_, _ensemble_. SYN. Simul, conjuncte. USUS:

Conjunctim de ea re poterit referri.

CONJUNCTĬO, ōnis, f. _Assemblage_; _union_, _liaison_. SYN. Copulatio,

necessitudo, societas, consociatio, cognatio, affinitas, consensio. )(

Disjunctio, alienatio. EPITH. Æterna, humana, incolumis, invidiosa,

jucundissima, magna, maxima, mediocris, nova, paterna, perdiuturna,

perpetua, proxima necessitudini liberorum, repentina affinitatis,

sempiterna. Suavis inter aliquos, suavissima summa, tanta, vera, vetus,

infinita. USUS: Affinitatis, vicinitatis, benevolentiæ, naturæ, amicitiæ

conjunctio. Conjunctionis mutuæ vinculum. Conciliare sibi conjunctionem

multorum, _se faire beaucoup d’amis_. Veterem conjuctionem nostram

labefactarunt, ac prope diremerunt malevolorum artes; a conjunctione nos

prope avocarunt; de vetere conjunctione multum diminuere, _refroidir

beaucoup une ancienne amitié_. Cf. Amicitia.

CONJUNCTUS, a, um, _Uni_, _lié_. SYN. Junctus, copulatus, adjunctus,

cohærens, consentiens, sociatus, communis, connexus, habens societatem,

conjunctionem gratiæ, quasi devinctus, necessarius. )( Divisus,

disjunctus, solitarius. USUS: Habere aliquem usu, affinitate,

consuetudine, officiis conjunctum; cognatione, amicitia inter se

conjuncti. Familiaris et omnibus rebus conjunctus alicui, _vel_ cum

aliquo. Mea causa cum tua est conjuncta. Virtuti tuæ fortuna conjuncta

est. Vitam agit cum honestate conjunctam. Vita flagitiis et probris

conjuncta. Summa miseria cum summo dedecore conjuncta. Discessus tuus cum

gloria potius erat conjunctus, quam cum probro. Cf. Amicus, Concors.

CONJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. _Joindre_, _unir_, _lier_. SYN.

Copulo, conjungo, conglutino, consocio, congrego, coagmento, concilio,

connecto. )( Disjungo. ADV. Conjungi maxime vetustate, lingua, societate,

mirifice cum, quam maxime. USUS: Cum aliquo amicitias conjungere, _faire

amitié avec qqn_. Conjungere cum gravitate comitatem. Nos ab ineunte

ætate usus, consuetudo, studiorum societas et similitudo conjunxit. Cum

aliquo necessitudinem conjungere. Sententiarum pondus cum elegantia

verborum. Cf. Jungo, Adhæreo.

CONJŪRĀTĬO, ōnis, f. _Conjuration_, _conspiration_, _complot_. SYN.

Conspiratio, consensio. EPITH. Civilis, constricta, exitiosa, impia,

occulta, recens, scelerata, superior, vetus. USUS: Conjurationem facere,

deprehendere, patefacere, aperire.

CONJŪRO, as, avi, atum, are, a. _Compirer_, _faire des complots_. SYN.

Conspiro, consentio. PHRAS. Multi nobiles conjurarunt, _beaucoup de

nobles ont fait un complot_. Coitionem, conspirationem fecerunt; multi ex

nobilibus conspirationem conflarunt; conjurationem fecerunt; facinoris

societatem inierunt; conspiratum a non paucis nobilibus; coivere in

nefarii consilii societatem nobilium non pauci; conflata ex nobilibus

nefarii fœderis societas, impiis religionibus devincta. USUS: Cognitum

est eos conjurasse. Hi quibuscum conjurasti, ubi sunt? Scito mihi æris

alieni esse tantum, conjurare ut cupiam.

CONJUX, ŭgis, m. f. _Époux_, _épouse_. SYN. Particeps connubii, thori

consors. EPITH. Minime avara, fidissima, fidelis, fidelissima, integra a

petulantia alicujus, misera.

CONNECTO, is, nexui, nexum, ere, a. _Attacher_, _lier ensemble_. SYN.

Conjungo, necto, colligo, nexa vincio, copulo. )( Separo. ADV. Leviter.

USUS: Amicitia cum voluptate connectitur. Cf. Jungo.

CONNEXĬO, ōnis, f. _Liaison_.

CONNĬTOR, eris, īsus _vel_ nixus sum, niti, d. _Faire de grands efforts_.

SYN. Nitor, operam do, conor, contendo, enitor, elaboro. USUS: Quantum

conniti animo potes; quantum labore contendere, tantum fac, ut efficias.

Cf. Conor, Nitor, Contendo.

CONNĪVĔO, es, nīvi _vel_ nixi, ere, n. _Faire semblant de ne pas voir_,

_dissimuler_. SYN. Dissimulo. USUS: 1. Dii sæpe in hominum sceleribus

connivent. Quibusdam in rebus conniveo. Cf. Indulgeo. 2. Oculos nunc

claudo, nunc aperio, _cligner les yeux_. Oculi somno conniventes.

CONNŪBĬUM, ii, n. _Mariage_. SYN. Conjugium. Cf. Matrimonium.

CŌNOR, aris, atus sum, ari, d. _Entreprendre_, _s’efforcer_. SYN. Enitor,

connitor, molior, indago, experior, incumbo in, _vel_ ad rem. PHRAS. 1.

Conandum tibi erit magnopere, _il vous faudra faire beaucoup d’efforts_.

Magno studio enitendum, contendendum, elaborandum tibi erit; omni conatu

id agendum, id moliendum; intentus tibi animus habendus, qui nulli unquam

labori succumbat; in hoc tibi omni ope ac opera incumbendum; ad id omnes

cogitationes intendendæ; toto pectore tibi ad hoc incumbendum erit;

toto pectore, omni ope huc annitendum; summa ope in hoc elaborandum,

desudandum erit; omni cogitatione ad id feraris, eo nervis omnibus

contendas, necesse erit. 2. Conare, quæso, ut solidam laudem consequare,

_efforcez-vous_, _je vous prie_, _d’acquérir une gloire solide_. Accinge

te, quæso, ad eam cogitationem; da operam, id age, id molire, id unum

machinare; contende nervis omnibus et facultatibus; omni ope annitere,

totis viribus accingere; age pro virili parte, pro tua parte, totis

viribus; omnibus nervis, omni studio, quantum est in te positum; quantum

in te situm est; quoad potes; quoad vales; quantum quidem præstare

poteris; quantum viribus licebit consequi. Confer ad eam rem omnes vires,

omnia studia; quidquid est in te industriæ, operæ, curæ, diligentiæ. Ne

viribus peperceris; ne quid studii prætermiseris; da operam pro eo, quod

in te erit; ita contende, ut nihil magis. Cf. Studeo, Satago, Contendo.

USUS: Multa efficere, plura conari. Scelus conari.

CONQUASSĀTĬO, ōnis, f. _Ébranlement_. SYN. Agitatio, commotio. USUS:

Morbus e corporis conquassatione et perturbatione ortus.

CONQUASSO, as, avi, atum, are, a. _Ébranler_. SYN. Commoveo, concutio.

USUS: Omnes provinciæ bellis conquassatæ.

CONQUĔROR, eris, questus sum, queri, d. _Se plaindre_. SYN. Queror,

deploro. ADV. Graviter, gravissime, mediocriter, publice de factis,

verissime. USUS: Nihil tecum de injuria fratris conqueror. Conqueri

fortunam adversam, non lamentari decet. Cf. Queror, Querela.

CONQUESTĬO, ōnis, f. _Plainte_. SYN. Querela.

CONQUĬESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. _Se reposer_. SYN. Quiesco,

consido, desino. ADV. Libentissime, paulum adventu alicujus. USUS: Bella

hieme, litteræ bello conquiescunt. Nunquam a bellis conquiescemus? Ut

ætas nostra gravior in caritate, atque adolescentia tua ex omnibus

molestiis, et laboribus conquiescat. Animus a forensi strepitu

conquiescat tantisper. Aspectu uno omnis cura consedit, ac conquievit.

In libris conquiesco, _je trouve un délassement dans mes livres_. Cf.

Quiesco, Relaxo.

CONQUĪRO, is, quīsīvi, quīsītum, ere, a. _Chercher soigneusement_,

_rechercher_. SYN. Investigo, magna diligentia quæro. ADV. Curiosius,

diligentissime, studiose, undique pecuniam, undique suavitates. USUS:

Aliorum facta et eventa conquirere. Suavitates undique et delicias

conquirit. Cf. Quæro, Colligo.

CONQUĪSĪTĒ, _Avec recherche_, _avec un soin scrupuleux_. SYN. Exquisite,

diligenter, docte. USUS: Aliquid conquisite scribere.

CONQUĪSĪTĬO, ōnis, f. _Recherche soigneuse_. USUS: Exercitus durissima

conquisitione collectus. In conquisitione orationis durissimum est

exordium. Conquisitionem habere, facere militum, _enrôler_, _lever des

soldats_. Cf. Delectus.

CONQUĪSĪTOR, ōris, m. _Enrôleur_, _recruteur_. SYN. Cui aliquid

conquirendum mandatur. USUS: Nullus delectus, neque enim conquisitores

comparere audent.

CONQUĪSĪTUS, a, um, _Recherché_. SYN. Exquisitus, insignis. USUS:

Conquisitissimi cibi, odores. Fictis, conquisitisque vitiis deformare

hominem.

CONSĂLŪTĀTĬO, ōnis, f. _Salutation_. EPITH. Forensis, perhonorifica.

USUS: Forensis consalutatio.

CONSĂLŪTO, as, avi, atum, are, a. _Saluer_. SYN. Saluto. ADV. Amicissime

inter se. USUS: Qui inter se amicissime consalutarunt. Cf. Saluto.

CONSĀNESCO, is, sānŭi, escere, n. _Se rétablir_, _se guérir_. SYN. Sanus

fio, sanor. USUS: Cum consanuisse videretur, recruduit vulnus. Cf. Sano.

CONSANGUĬNĔUS, a, um, _Du même sang_. SYN. Sanguine conjunctus,

sanguinis communione, conjunctione proximus; consanguinitate propinquus.

Cf. Cognatus, Propinquus, Affinitas. USUS: Nec intelligunt, esse se

consanguineos.

CONSANGUĬNĬTAS, ātis, f. _Parenté du sang_. SYN. Sanguinis conjunctio,

communio. USUS: Alteri consanguinitate propinquus. Cf. Cognatio.

CONSAUCĬO, as, avi, atum, are, a. _Blesser grièvement_. SYN. Saucio,

vulnero. Cf. Vulnero.

CONSCĔLĔRĀTUS, a, um, _Souillé de crimes_, _criminel_, _scélérat_. SYN.

Sceleratus. Cf. Sceleratus.

CONSCĔLĔRO, as, avi, atum, are, a. _Souiller_, _déshonorer_. * USUS:

Conscelerare aures paternas, aures scelere implere.

CONSCENDO, is, scendi, scensum, ere, n. et a. _Monter sur_. SYN.

Ascendo. USUS: Conscende, quæso, et ad nos trajice, subintell. navim,

_s’embarquer_. Cf. Ascendo.

CONSCENSĬO, ōnis, f. _Action de monter dans_. USUS: Conscensio in naves.

CONSCĬENTĬA, æ, f. _Conscience_. SYN. Recordatio, animi quædam ratio,

vis, et lex, a qua et de recte factis, et secus admonemur. EPITH. Comes,

communis, jucundissima bene actæ vitæ, præclara, recta, scelerata,

stabilis, digna supplicio. PHRAS. I. (Conscientia bona. VULG.) _Bonne

conscience._ Conscientia bene actæ vitæ; conscientia recte factorum;

mens bene sibi conscia; optimæ mentis conscientia; conscientia rectæ

voluntatis; conscientia recta et præclara. (Est homo bonæ conscientiæ,

VULG.), _cet homme a la conscience pure_. Vir est integerrimæ mentis;

justus, integer, æqui ac recti amans; integer, et bonus; cui religio sit,

quidquam præter fas et æquum agere; quidquam aggredi, quod cum recti

honestique legibus non consentiat; vir est optimæ mentis conscientia

tutus; qui, quæ agere parat, omnia ad leges divinas, ad rectæ rationis

præscriptum erigit; qui nulla in re ab æqui et recti legibus discedit,

qui a recta conscientia ne transversum quidem unguem discedat; cui

religiosum sit, præter æqui rectique leges quidquam agere. 2. (Consolatur

me bona conscientia, VULG.), _l’intégrité de ma conscience me console_.

Optimæ mentis conscientia me consolor; præclara conscientia sustentor;

conscientia rectæ mentis recreor; nitor conscientia mea; non pertimesco

conscientiam meam; fruor vitæ bene actæ conscientia; nixus rectæ mentis

conscientia quid pertimescam? quæ me res perturbet, conscium probe

sibi, a culpa me omni longissime abfuisse? Cf. Probus. 3. (Hoc bona

conscientia fieri non potest. VULG.), _vous ne pouvez faire cela en

sûreté de conscience_. Salvo officio, salvis legibus, salva fide fieri

non potest, hoc sine scelere fieri nullo pacto potest; ista facere

religio sit, religiosum sit; religione impedimur. II. (VULG. Conscientia

mala), _conscience mauvaise_, _perverse_. Conscientia sceleris; facinorum

conscientia; mens male sibi conscia; impedita et oppressa mens scelerum

conscientia. 1.(Malam habet conscientiam, VULG.), _cet homme a une

conscience souillée_. Hominem scelus agitat; scelerum pœnis agitatur, et

a mente consilioque deducitur; facinorum recordatione nunquam timore est

vacuus; urit anxiam mentem facinorum memoria; agitatur et perterretur

tædiis ardentibus furiarum; conscientia facinorum urgetur; flagitiorum

suorum conscientia cruciatur, stimulatur, vexatur, constringitur;

peccatorum conscientia oppresso pœna semper ante oculos versatur; exortus

e peccatorum conscientia timor sollicitudine exedit; angore conscientiæ,

et scelerum recordatione cruciatur; insectantur hominem non furiæ, non

ardentes, ut est in fabulis, tædæ, sed impedita male factorum conscientia

mens; sed confusa pœnarum metu scelerum conscientia, quæ hominem æternis

sollicitudinibus dies et noctes exedit; conscientiæ stimulis agitatur;

scelerum obstrepente conscientia quiescere non potest; tacito conscientiæ

convicio verberatur; angore conscientiæ torquetur; flagitiorum memoria

angitur, discruciatur. 2. (Remorsus conscientiæ, VULG.), _remords

de conscience_. Insunt in scelere aculei, quibus animi dies atque

noctes confodiuntur et cruentantur; stimuli, quibus mens diu noctuque

compungitur, exeditur, dilaceratur; mentis angores, sollicitudines,

metus, cruciatus, tacita conscientiæ convicia, quæ animum verberant,

opprimunt, exedunt, excruciant. 3. (Est homo nullius conscientiæ, VULG.),

_cet homme est sans conscience_. Homo impius, improbus, nefarius,

sceleratus, consceleratus, qui sibi religioni nihil habet, ducit; qui

religione non impeditur, quominus etc.; cui sanctum religiosumque nihil

est; in quo nullum nec recti, nec æqui studium, aut vestigium; homo

sine ulla religione et fide. 4. (Facerem mihi conscientiam, VULG.),

_je me ferais un cas de conscience_. Religio mihi foret; religiosum

esset; religioni mihi ducerem; religioni haberem; religione impediri me

putarem. 5. (Rationem conscientiæ reddere, VULG.), _rendre compte de sa

conscience_. Omnes animi latebras ac recessus aperire; arcana pectoris

omnia alteri credere; vitæ suæ, rerumque omnium rationem reddere;

reconditos, et penitus abstrusos animi sensus patefacere; intimos animi

recessus pandere; arcana pectoris expromere. 6. (Conscientiam examinare,

VULG.), _examiner sa conscience_. Suæ vitæ rationem ab se repetere,

reposcere; in semet ipsum descendere. Cf. Examen conscientiæ. USUS: 1.

Magna vis est conscientiæ, ut pœnam semper ante oculos versari putent,

qui peccarunt. 2. In conscientia recte factorum sat magnus laboris

fructus est. 3. Notitia, _connaissance commune_. Conscientia tenetur

conjuratio sua. Remota hominum conscientia quidlibet facturus videris,

_sans tenir compte de la conscience universelle_, _tu parais vouloir

faire ce que bon te semble_. 4. (In conscientia obligatum esse, VULG.),

_être obligé en conscience_. Latine: Religione obstrictum esse; quæ vox

Religio plerumque ponitur in his pro conscientia. Religionem alicui

offerre, _faire naître des scrupules_. Religioni habeo, mihi duco, _se

faire conscience de qqch_. Religione impedior, _ma conscience m’empêche_.

CONSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. _Mettre en pièces_, _déchirer_.

SYN. Discindo, scindo, discerpo. USUS: 1. Epistolam tuam conscidi

innocentem. 2. TRANSL. Aliquem sibilis, maledictis, pugnis, calcibus

conscindere, _accabler qqn de sifflets, d’injures, etc._

CONSCISCO, is, scīvi, scītum, ere, a. _Se causer_, _se procurer_;

_exécuter_. SYN. Infero, admitto. USUS: Mortem sibi veneno; necem sibi

consciscere. Facinus consciscere.

CONSCĬUS, a, um, _Témoin_, _confident_, _complice_. SYN. Particeps,

socius, testis. )( Inscius, ignarus. ADV. Maxime studiorum, officiorum.

USUS: Nullius mihi culpæ conscius sum, _je ne me sens coupable d’aucune

faute_. Conscius illi facinori esse putabar.

CONSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Composer_, _rédiger_;

_écrire_; _enrôler_. SYN. Scribo, compono. ADV. Celeriter veteranos,

communiter edictum, diligentius, nominatim, perspicue, perquisitius et

diligenter, publice, separatim, subtilius, vicatim homines. Conscribi

palam, et centuriari. PHRAS. Milites conscripsit, _il enrôla des

soldats_. Novis delectibus militem contraxit; milites sacramento rogavit;

copias comparavit, paravit, coegit, contraxit maximas; conquisitionem

fecit, habuit acerrimam. Cf. Conduco. USUS: Exercitum, militem

conscribere, _lever une armée_. Librum, epistolam conscribere, _écrire_.

Cf. Scribo.

CONSCRIPTĬO, ōnis, f. _Action d’écrire_. SYN. Scriptio. USUS:

Conscriptiones quæstionum, _rédaction d’un interrogatoire_.

CONSĔCRATĬO, ōnis, f. _Consécration_. SYN. Dedicatio. USUS: in

consecrationibus statuebantur aræ, quæ religionem afferrent.

CONSĔCRO, as, avi, atum, are, a. _Consacrer_. SYN. Dico, dedico, sacro,

religiosum facio. )( Profano, profanum facio. ADV. Auguste, nefarie aram,

sancte, publice, recte. USUS: 1. Dare, donare, dicare, _consacrer_,

_vouer_. Consecrare aliquid Jovi. Aurum, argentum, agrum, ædem DEO

consecrare. Se patriæ dedere, ac velut consecrare. 1. Religiosum facio,

_dédier_, _consacrer_. Delubra sanctissimis religionibus consecrata.

3. Immortalitate dono, _immortaliser_. Urbes, in quibus tuas virtutes

consecratas vides, et in Deorum numero collocatas. Virorum fortium

memoria Deorum immortalium honore consecrata. Cf. Sacro, Dedico.

Consecro SS. Hostiam, _Consacrer la sainte Hostie_, _célébrer le saint

Sacrifice de la Messe_. Prolatis, enuntiatis Christi verbis sanctissimis,

panem ac vinum, in Ejus Corpus, ac Sanguinem converto; pronuntiata divinæ

consecrationis formula, arcana vi, ac obstupescenda, Carnem Christi, ac

Sanguinem efficio; arcanis ac traditis a Christo verbis, Eumdem in panis

ac vini speciem transformo.

CONSECTĀRĬUS, a, um, _Qui se déduit_. USUS: Consectaria me Stoicorum

brevia, et acuta delectant.

CONSECTĀTĬO, ōnis, f. _Recherche_. SYN. Captatio. USUS: In hujus

concinnitatis consectatione princeps fuit Gorgias.

CONSECTĀTRIX, ĭcis, f. _Celle qui recherche_, _qui poursuit_. SYN.

Auceps. USUS: Libidines sunt consectatrices voluptatis, _les passions

sont amies du plaisir_.

CONSECTĬO, ōnis, f. _Coupe_. SYN. Sectio. USUS: Consectio arborum.

CONSECTOR, aris, atus sum, ari, d. _Poursuivre_; _chercher à imiter_.

SYN. Quæro, sequor, aucupo, capto, imitor. ADV. Pueriliter, studiose,

studiosissime, vere, verba _vel_ rem. USUS: 1. Inanem rumorem,

omnes falsæ gloriæ umbras; opes, et potentiam consectatur. Alicujus

benevolentiam largitione, assentatione consectari. Vitiosa, rivulos præ

rebus consectantur. Consectari genus dicendi abruptum. 2. Insequor,

urgeo, vexo, premo, insector, _poursuivre hostilement_, _pourchasser_.

Aliquem clamoribus, conviciis, sibilis, lingua petulanti consectari. Cf.

Insector, Sequor.

CONSĔCŪTĬO, ōnis, f. _Suite_, _conséquence_; _enchaînement_,

_construction (des mots)_. SYN. Consequentia, connexum. EPITH.

Necessaria. USUS: Consecutiones, et causas rerum perspicere. Ipsa

detractio molestiæ, consecutionem affert voluptatis. Consecutio verborum

in conjunctione servanda.

CONSĔNESCO, is, sĕnŭi, escere, n. _Vieillir_. SYN. Senex fio, annis et

ætate ingravesco, inveterasco. USUS: 1. In mœrore et lacrimis consenuit.

2. TRANSL. Deficio, imminuor, _dépérir_, _languir_. Consenuit jam rumor

ille. Consenuit eius gloria, potentia. Partis illius auctores nullo

adversario consenuere. Cf. Senectus, Ætas præceps, Desino.

CONSENSĬO, ōnis, f. _Complot_, _ligue_; _accord_. SYN. Consensus,

conjuratio. EPITH. Major, major et aptior, maxima, mira, mirifica

senatus, incredibilis totius provinciæ, singularis bonorum omnium,

scelerata, summa. USUS: Vis amicitiæ, voluntatum, studiorum, sententiarum

summa consensio. Quorum societas, et sceleratæ consensionis,

_conjurationis_, fides erupit. Bonorum omnium consensio. Nec ille

consensionis globus unius dissensione disjici potuit. Cf. Consensus.

CONSENSŬS, ūs, m. _Accord_, _conformite de sentiment_. SYN. Consensio,

conspiratio, concentus, convenientia, cognatio. EPITH. Gravissimus,

incredibilis, magnus, major, optimus, præclarus judicum, privatus,

publicus, singularis, summus, unus omnium, mirus. PHRAS. Consensu

omnium acta res est, _la chose s’est faite du consentement de tout le

monde_. Consensione omnium, _seu_ omnium judicio; omnium sententia;

consentientibus, approbantibus cunctis; nemine prorsus dissentiente;

nulla cujusquam discrepante sententia res gesta est. Consensus omnium

in re gerenda fuit idem; omnes omnium sententiæ, voluntates, opiniones,

judicia congruebant. Nemo dissensit, sententiarum varietas nulla fuit.

In eamdem omnes sententiam convenerunt; una fuit, eademque consentiens

vox omnium; in eamdem sententiam itum ab omnibus; suffragantibus

omnibus; refragante nemine; nemine reclamante, adversante, obsistente,

intercedente; lubentibus omnibus; concordibus animis, studiis suffragiis.

Cf. Concordia. USUS: Omnium consensus naturæ vox est. (VULG. Vox populi,

vox DEI.) Rerum natura uno consensu juncta est atque continens. Omnium

quasi consensus doctrinarum, concentusque. Ordinum consensus divulsus est.

CONSENTĀNĔUS, a, um, _Conforme à_, _d’accord avec_, _convenable_. SYN.

Conveniens, consentiens, aptus. )( Dissentaneus, repugnans. USUS:

Observa, quid tempori consentaneum, et personæ. Mors vitæ consentanea;

quæ audivi, tuis litteris sunt consentanea. Triste, et his temporibus

consentaneum dicendi genus. Cf. Conveniens.

CONSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, n, _nonnunquam_ a. _Consentir_.

SYN. Idem sentio, cum aliquo facio, sto judicio et opinione alicujus,

in eadem sententia sum cum aliquo, conspiro, conjuro. )( Dissentio.

ADV. Recte, valde, vehementer, undique, incredibiliter, consentiens

voluntas. PHRAS. 1. Consensit senatus, _le sénat donna son assentiment_.

Ad consulis sententiam suam senatus adscripsit; in hanc sententiam

discessionem fecit conjunctis prope sententiis; in eamdem sententiam

itum ab omnibus; pedibus in sententiam itum est; uno ore, una voce

senatus rem approbavit; secutus sententiam consulis senatus; sententiæ

consulis subscripsit; senatus a consule stetit, ad consilium consulis

senatus accessit; consilio huic suffragatus est; senatus ad omnia, quæ

consules voluere, descendit; consilio senatus acquievit; vocem consulis

senatus assensu excepit. Cf. Concors. 2. (Consensit tentationi, VULG.),

_il succomba à la tentation_. Cessit præsentium voluptatum illecebris;

succubuit fœdæ libidinis blanditiis; importunis voluptatum illecebris

in præceps actus est; corruptelarum illecebris irretitus, implicatus,

depravatus; ab amore virtutis, a continentia deductus est; ab imbelli

voluptate vinci se passus est. USUS: 1. Ad rempublicam conservandam Dii

omnes consentiunt. Consentiunt, se urbem inflammaturos. 2. Congruo,

convenio, respondeo, _s’accorder avec_, _se rapporter_, _être en

harmonie_. Partes omnes inter se non sine lepore consentiunt. Mens mea

cum tua voluntate et sententia semper consensit. Oratio moribus, extrema

primis mire consentiunt. Unum si cognoris, omnes noris, ita inter se

congruunt concorditer, ac consentiunt. Cf. Sentire idem, Sententia,

Congruo, Convenio, Concordo.

CONSĒPĬO, is, sepsi, septum, ire, a. _Entourer d’une haie_, _enclore_.

SYN. Sepio, claudo, munio. USUS: Ager conseptus, ac diligenter munitus.

CONSĔQUENS, entis, omn. gen. _Qui suit_, _suivant_, _conséquent_. SYN.

Quod consequitur, futurus, sequens. USUS: Philosophi imprimis acuti,

consequentia et repugnantia videntes. Perspicere, quid in quoque

consentaneum, quid consequens, quid repugnans.

CONSĔQUENTĬA, æ, f. _Suite_, _succession_. SYN. Consecutio, consectarium,

connexum. EPITH. Præclara, contraria. USUS: Cursum rerum, eventorumque

consequentiam notarunt.

CONSĔQŬŎR, eris, sĕcūtus sum, sequi, d. _Atteindre_, _acquérir_,

_obtenir_. SYN. Adipiscor, assequor, obtineo, acquiro, sequor. ADV.

Amplissime, brevi, commodius, continuo. Difficillime sacerdotium,

diligenter aliquid, facile omnia, honeste, injuste, similiter, confestim,

studiose, repente, præclare. USUS: 1. Victoriam, potentiam, dignitatem,

gloriam, magistratum, honorem consequi. 2. Assequor, _atteindre_. Si

properaveris, itinere nos prægressos consequeris. 3. Sequor. Cornelium

ætate consecutus est Cato, _arriver au même âge_. Consequitur, ut

videamus. In eam fabulam magni risus sunt consecuti. 4. Comprehendo,

_saisir_ (_par la pensée_). Non possum omnia ejus facta memoria consequi,

aut verbis complecti. Nullis id verbis consequor. Cf. Acquiro, Obtineo.

1. CONSĔRO, is, sĕrŭi, sertum, ere, a. _Joindre_, _réunir_; _rapprocher_,

_mettre aux prises_. SYN. Confero, conjungo, confligo. ADV. Leniter

manus, quiete manus. USUS: Signa contulit, manum cum hoste conseruit.

Manus inter se conserunt sanguine ac genere proximi.

2. CONSĔRO, is, sēvi, sĭtum, ere, _Ensemencer_. SYN. Sero, semino. USUS:

Agros conserere.

CONSERTĒ, _Avec enchaînement_. USUS: Si omnia antecedentibus causis

fiunt, omnia naturali colligatione, conserte contexteque fiunt.

CONSERVĀTĬO, ōnis, f. _Action de conserver_; _observation_. SYN.

Custodia. EPITH. Tuta atque integra salutis. USUS: Fructuum perceptio, et

conservatio. Æquitatis, juris conservatio.

CONSERVĀTOR, ōris, m. _Conservateur_, _sauveur_. SYN. Servator, custos.

USUS: Custos, et conservator urbis et patriæ. Cf. Custos.

CONSERVĀTRIX, īcis, f. _Celle qui conserve_. USUS: Omnis natura est

conservatrix sui, _toute nature veille à sa conservation_.

CONSERVO, as, avi, atum, are, a. _Conserver_; _observer_, _respecter_.

SYN. Custodio, tueor, servo, tutor, retineo, foveo, teneo. ADV. Benigne,

comiter majestatem, constanter, facilius antiquitatem, proinde,

diligenter studia, sanctissime, saltem incolumes cives, studiosissime

aliquem, usquequaque religionem, maxime genus et nomen conservandum.

PHRAS. 1. Rem mihi a parente traditam conservare satis est, _c’est assez

pour moi de conserver la fortune que m’a léguée mon père_. Incolumem

tueri; non imminuere satis est; nullam patrimonii partem amittere satis

habeo; nihil de patrimonio detrahere, id vero satis est. De augendo

patrimonio nihil laboro, nihil cogito, curo; curam nullam suscipio; nulla

me cura tenet, nulla sollicitat, exercet cura; patrimonio contentus sum.

2. Arduum est, conservare auctoritatem, _il est difficile de garder

l’autorité_. Tueri ac sustinere auctoritatem; exspectationem de se

concitatam alere ac fovere; continere honorifica de se hominum judicia;

æquabili rerum gestarum gloria, virtutis existimatione, auctoritate

florere; cavere, ne quid detrimenti accipiat; ne quid jacturæ faciat; ne

quam jacturam subeat; ne quod discrimen incurrat; subeat collecta diu

hominum opinio et existimatio; ne collecta apud homines gratia momento

effundatur. USUS: Ego hoc imperii domicilium, sartum tectum conservavi.

Velim, tuam pristinam in me voluntatem, morem tuum conserves. Tuorum

meritorum memoriam conservabo. Novissimos hos arborum fœtus conserva,

conde, ac in hiemem repone. Cf. Servo.

CONSERVUS, i, m. _Compagnon d’esclavage_. SYN. Eidem domino cum alio

serviens.

CONSESSOR, ōris, m. _Assesseur_, _celui qui siège avec un autre juge_.

SYN. Assessor, qui alteri assidet. USUS: Consessores convivæ. Consessores

judices. Consessor et collusor.

CONSESSŬS, ūs, m. _Réunion_, _assemblée_. SYN. Homines in eodem loco

considentes. EPITH. Frequens theatri, magnus, maximus, turpior. USUS: In

conspectu consessuque senatorum frequentissimo.

CONSĪDĔRANTĬA, æ, f. _Attention_, _réflexion_. SYN. Circumspectio. USUS:

Tuam hac in re considerantiam laudo. Cf. Providentia.

CONSĪDĔRĀTĒ, _Avec réflexion_, _prudemment_. SYN. Cogitate, consulto,

meditate, prudenter, judicio. USUS: Cum ira nihil fieri recte, nihil

considerate potest. Consideratius consuluisses.

CONSĪDĔRĀTĬO, ōnis, f. _Examen attentif_, _prudence_. SYN. Circumspectio,

animadversio. EPITH. Accurata. USUS: Est enim animorum ingeniorumque

naturale quasi pabulum, consideratio et contemplatio naturæ. Ex

circumspectione et accurata consideratione. Cf. Prudentia, Meditatio.

CONSĪDĔRO, as, avi, atum, are, a. _Regarder avec soin_, _examiner_. SYN.

Reputo, cogito, commentor, circumspicio, specto, existimo, contemplor,

intueor, attendo, expendo, pondero, ante oculos pono, propono; ratione

animoque lustro, animo et cogitatione complector; animum ad rem

refero; mente circumspicio; animo intueor; animo complector; rationem

habeo. ADV. Breviter, communiter, coram, diu, diutius, etiam atque

etiam, diligenter, expeditius, facilius rationem ac viam, magnopere,

mediocriter, otiose, optime, valde, vehementer, vere, bene. PHRAS. 1.

Considerare rem studiosius, _examiner une chose avec plus de soin_. Acie

mentis dispicere; in omnem partem considerationem intendere; omni ingenii

vi contemplari, inquirere; animo lustrare; omni cogitatione pertractare;

percontari se ipsum; circumspicere res omnes, rationesque subducere;

totam causam quam maxime intentis oculis contemplari; omnia amplecti

consilio; animo ac mente circumspicere; in animo secum versare, agitare;

rem secum reputare; rationes omnes secum deputare. 2. Considera, quæso,

tantisper periculi magnitudinem, _considérez un peu_, _je vous prie_,

_la grandeur du péril_. Refer, obsecro, tantisper ad animum; mentem

intende tuam; mentis aciem, animum intende ad periculi magnitudinem;

considera cum animo tuo; ante oculos statue, constitue; etiam atque

etiam cogita, quæ sit periculi magnitudo; defige, quæso, in hoc mentem,

ac cogitationem, ut, quantum discriminis subeundum sit, cognoscas;

spectet hoc animus tuus, inque una hac cogitatione defixus sit; subeat

animum; succurrat animo periculi magnitudo; perpende, quæso, periculi

magnitudinem, et justa æstimatione metire; animum, quæso, et mentem

adhibe; animum adverte; cogitationem hominis sobrii paulisper suscipe,

quoque in periculo sis, etiam atque etiam vide. 3. Considera frequenter

æternæ vitæ gaudia, _pensez souvent aux joies de la vie éternelle_. Illa

animum frequenter cogitatione occupa; illa mentem subeat cogitatio; animo

obversetur; tibi proposita sit cogitatio; quæ beata immortalitatis sint

gaudia. Veniat in mentem sæpe; animo altissime infigatur, inscribatur,

inhæreat cœlestium gaudiorum consideratio; tempus frequenter pone in

acerrima et attentissima cœlestium præmiorum contemplatione; ad hoc

animum adjice; huc cogitationes converte; in hac una re cogitationes

omnes consume; illa te teneat cogitatio, ut, quæ virtutis in cœlo sint

præmia, animo percipias. USUS: Age nunc, animum refer sic ad veritatem,

et considera. Velim, cum Pompeio de eo facto consideres. Mihi vivendi

ratio confiderata atque provisa est. Hoc lenti et confiderati judicis

est. Utitur considerata tarditate. Cf. Meditor, Commentor, Cogito,

Perpendo.

CONSĪDO, is, sēdi, sessum, ere, n. _S’asseoir_; _siéger_. SYN. Assideo.

)( Surgo. ADV. Distincte, varie. USUS: 1. Judices vix consederant 2.

Maneo, moror, sum, _habiter_, _demeurer_, _se fixer_. Quædam religiones

ex ultima India accersitæ apud nos consedere. In Platonis labellis examen

apum consedit. Consedimus ad Capuam. Considamus in umbra. 3. Minuor,

sedo, conquiesco, _s’abaisser_, _s’affaisser_, _tomber_. Aspectu hominis

cura omnis consedit. Consedit tandem animi ille ardor, furor. Omnis de

republica cura consedit.

CONSIGNO, as, avi, atum, are, a. _Consigner par écrit_, _marquer_. SYN.

Signo, obsigno, firmo. USUS: Litteris consignare monumentis mandanda.

Ea acta publicis privatisque monumentis consignata sunt. Harum rerum

memoriam nullam publicis commentariis consignatam habemus. Tabulæ signis

honestissimorum hominum consignatæ. (VULG. Sigillatæ, _signées_.)

CONSĬLĬĀRĬUS, ii, m. _Conseiller_. SYN. Auctor, suasor, qui consilium

dat. USUS: Tu me consiliario non imperito usus es. Memineris, te magno

Regi consiliarium datum. Cf. Suadeo, Consilium, Auctor.

CONSĬLĬOR, aris, atus sum, ari d. _Conseiller_; _demander des conseils_.

SYN. Consilium do, _vel_ peto. USUS: Amicis consiliaris. Difficilis ad

conciliandum legatio. Cf. Consulo.

CONSĬLĬUM, ii, n. _Conseil_. SYN. Deliberatio, cogitatio, animadversio,

ratio, cogitatum, quod aliquis sequitur, _aut_ spectat, consultum,

sententia. EPITH. Amantissimum, amplissimum, aptum ad facinus, arrogans,

bellicum, bonum, callidius, cautum, certum, commune, consideratius,

crudelissimum, cupidum et audax, temerarium, difficile, dispar vitæ,

divinum et singulare, domesticum, extremum, fidele et salutare alicui,

firmum, fixum, gratum acceptumque, gravissimum, honestum, humanum,

integrum, inusitatum, jucundum, magnum, majus, maximum, medium, minime

obscurum, non minimum, multum, necessarium, non gloriosum, sed tamen

periculo vacuum et dolore, non mediocre, novum, optimum, par, paternum,

periculosum, perutile sed minime honestum, pium, plenum sceleris et

audaciæ, plenum prudentiæ et fidelitatis, præclarum, præstans, privatum,

puerile, salutare, sanctissimum, sapiens, secretum, sempiternum,

senatorium, severissimum, singulare, sordidum, stultum ac demens,

suavissimum, summum, superbum, tacitum, temerarium ac repentinum,

triste, vacuum periculo, vetus, urbanum. Consilia acerrima, alterna,

bona, cautiora, clandestina, clariora luce, digna laude, perdita,

dolosa, amantissima, fortuita, gloriosa, idonea ad negotium aliquod,

meritissima, intima, justa, languidiora, mala, maxima, mediocria,

nova, nova et periculosa, turbulenta, occulta, occultiora, optima,

perdita amicorum, periculosa et callida, splendidiora et majora,

perniciosa, perspicua, plena prudentiæ, præpostera, privata, publica,

puerilia, recta, vera, honesta, salva, reipublica salutaria, reipublicæ

sceleratissima, senatoria, singularia, socia pacis et togæ, superiora,

turbulenta, vetera. PHRAS. 1. Consilium petere, _demander un conseil_.

Exquirere consilium, sententiam alicujus, consulere, in consilium

adhibere; alicujus consilio uti; consilii causa adire; deliberationem

habere, instituere cum aliquo. Cf. Consulo. 2. Consilium dare, _donner

un conseil_. Consilii alicujus auctorem, ducem, principem, moderatorem,

adjutorem esse. Consilio aliquem juvare; consilio adesse; consilium

promere; consilio non deesse; consilium dare, afferre. Cf. Consulo.

3. Consilium capere, _prendre conseil_. Consilium ex animi virtute

capere; consilium inire; ad consilium descendere; consiliis uti; animum

inducere, constituere. 4. Consilium sequi, _suivre le conseil de qqn_.

De consilio alterius rem totam constituere; parere consiliis; morem

gerere suadenti; ad consilium descendere; consiliis assentiri; consiliis

uti; a consilio nusquam discedere; consilium non repudiare; pendere ab

alienis consiliis; stare consilio; monentem audire; sequi consilii

hujus ducem et auctorem; obtemperare monitis, et consiliis. Cf. Suadeo,

Obedio. 5. Alienis consiliis abduci se sinit, _il se laisse entraîner par

les conseils d’autrui_. In præcipitia agi consilia, auferri se aliorum

consiliis, ducendum, regendum se alienis consiliis permittit. 6. Consilia

clandestina habuit, _il eut une délibération secrète_. Clandestina

coxit consilia; consilia secreto ab aliis coxit; consilia in privato et

seducta a plurium conscientia habuit; ad consilia præter paucissimos

adhibuit neminem; consilia clandestina miscuit; optimum quemque

consiliorum expertem voluit, reliquit; participes habuit consiliorum

paucissimos; paucos in consilium advocabat; cum paucis consilia

contulit; paucos consilii sui conscios esse voluit; sedulo cavebat, ne

quid consilii foras, in multorum conscientiam efferretur. 7. Consilium

mutare, _changer de dessein_. Abjicere consilium; desistere a consilio;

depelli a consiliis; decedere de sententia, consilio; desistere de

sententia; discedere a sententia; deduci de sententia, dejici, detrudi,

moveri, deterreri. 8. Consilii incertum esse, _vel_ inopem, _être dans

l’incertitude_, _sans résolution fixe_. Subitis trepidare consiliis,

perturbari temeritate consiliorum; consilia torpent, labant, hærent;

confusum esse, et consilii egentem. 9. Consilium senile optimum, _les

avis des vieillards sont excellents_. Sapienter fere consulunt senes;

non facile peccant, errant, labuntur, offendunt in consilio; optimis et

firmissimis rationibus fere semper nititur senilis opinio, sententia;

quorum grandior est ætas, qui ætate longius pro cesserunt, eorum is esse

solet sensus, qui a ratione non discedat, recedat, non procul absit, qui

cum ratione congruat, quem ratio confirmet, a quo ratio non discedat. 10.

Alieno potius consilio quam judicio tuo uteris, _vous suivez plutôt les

avis des autres que vos propres résolutions_. Video te auferri aliorum

consiliis; non tam tuo duci, quam alieno abduci consilio; non ipse te

audis; non ipse tibi pares; morem geris; non ipse tibi obtemperas,

obsequeris, assentiris, sed alieno uteris consilio; sed aliena te

consilia regunt; sed ab alienis consiliis voluntas tua pendet; non ipse

tibi dux es, non princeps consilii, sed minister. USUS: 1. Consilii

copiam facere, _conseiller_. Consilio instruere. 2. Consilium petere,

_demander conseil_. 3. Consilium capere, suscipere; rationem salutaris

consilii accipere, _recevoir un conseil_. Consilio uti. 4. Consilium

exponere, _exposer son sentiment_, _donner son avis_. Consilium promere,

enuntiare; consilii fontes aperire; consiliorum rationem repetere. 5.

Consiliis interesse, _assister aux délibérations_. 6. Consilia clausa

habere, _avoir un conseil secret_. 7. Consilium explicare, _développer

son avis_. 8. Consilio labi, _perdre la tête_. 9. Consiliis hostium

occurrere, consilia adversario extorquere, _prévoir les desseins des

ennemis_. Consilia impedire, frangere. 10. Consilia cum hostibus jungere,

_se joindre aux ennemis_. 11. Consilium abjicere, _rejeter un conseil_.

12. Consilii tui est, _c’est vous que cela regarde_, _c’est à vous de

voir_. 13. Consilii hæc sunt, _ces choses sont importantes_. 14. De

consilii sententia decretum est, _sur l’avis du conseil, on décréta_.

15. Consilium sanctius, _conseil privé_. 16. Consilio vires adjuvare,

consilium viribus addere, _être à la fois fort et prudent_. 17. Fortunam

in consilio habuit, _la fortune le conseilla_. 18. Consilii magni res

est, _la chose demande une mûre délibération_. Cf. Incertus consilii.

CONSĬMĬLIS, e, gen. com. _Semblable_. SYN. Similis. )( Dissimilis. USUS:

Res gessit meis consimiles. Cf. Similis.

CONSISTO, is, stĭti, stĭtum, ere, n. _Se tenir droit_, _debout_.

SYN. Sto. ADV. Diutius, in hoc multum, diu, nusquam, paulisper,

plane, præclare in causis, recte et in loco nusquam. USUS: 1. In loco

consistere. Si semel constiteris, nunquam cades. Hodie primo ex gravi

morbo consistere cœpi. 2. Moror, commoror, _s’arrêter_, _être immobile_.

In Italia consistere, commorari. 3. Desino. Labor ætatis flexu consistit.

Atque hic bellum constitit. Tibicen tacuit, ludus constitit. 4. Consto,

firmus sum, _se soutenir_, _être ferme_. Ille non mente, non lingua,

non voce constitit. Impii animo tranquillo, mente quieta consistere non

possunt. 5. Versari, positum esse in aliquo, _consister dans_, _reposer

sur_. Salus reipublicæ in unius hominis anima consistit, posita est.

Omne bonum in honestate consistit. Causa ejus belli in te consistit.

Causidicus in foro præclare consistit. Illo judice vix consistes.

CONSĬTĬO, ōnis, f. _Plantation_. SYN. Satio. USUS: Non consitiones modo

delectant, sed et insitiones.

CONSĬTŪRA, æ, f. _Action d’ensemencer_. SYN. Consitio. USUS: Agri

consitura, _terre ensemencée_.

CONSŎBRĪNUS, i, m. _Cousin germain_. SYN. Ex fratre, _vel_ sorore matris

genitus.

CONSŎCĬĀTĬO, ōnis, f. _Association_. SYN. Societas, communio. EPITH.

Communis, humana. USUS: Communis hominum generis consociatio. Consociatio

hominum, atque communitas.

CONSŎCĬO, as, avi, atum, are, a. _Associer_. SYN. Jungo, conjungo. )(

Dissocio. USUS: Consociare consilia cum malis civibus. Natura ad civilem

communitatem, consociati sumus. Nunquam populus cum senatu tam vehementer

consociatus fuit. Cf. Socio, Jungo.

CONSŌLĀBĬLIS, e, gen. com. _Qui peut être consolé_. SYN. Quod

consolationem admittit.

CONSŌLĀTĬO, ōnis, f. _Consolation_. SYN. Solatium, levamen, levatio,

medicina, confirmatio. EPITH. Firmissima et usitata, grata, gravior,

levis, longior, annua, magna, mediocris, misera, modica, multa,

necessaria, nonnulla, optima, pervulgata, stulta, tenuis, vera, vulgaris,

propria. PHRAS. Hæc tibi cogitatio consolationi erit, _cette pensée vous

consolera_. Hæc te cogitatio non mediocriter confirmabit. Hæc si tibi

propones, si animo agitabis, animo spectabis, levabis luctum tuum; luctu,

ægritudine, sollicitudine te levabis; curam levabis; vulnus doloris tui

ipse delinies. Cf. Consolor, Solatium.

CONSŌLĀTOR, ōris, m. _Celui qui console_, _consolateur_. USUS:

Consolatores ipsi se miseros confitentur.

CONSŌLĀTŌRĬUS, a, um, _Propre à consoler_, _de condoléance_. USUS: A

Cæsare accepi litteras consolatorias.

CONSŎLĬDO, as, avi, atum, are, a. _Fortifier_, _affermir_. SYN. Firmo,

corroboro, stabilio.

CONSŌLOR, aris, atus sum, ari, d. _Consoler_. SYN. Solor, levo,

dolorem levo, mœrorem minuo, desiderium lenio, consolationem adhibeo,

alicui perfugium et solatium præbeo, animum consolatione permulceo,

consolatione sustento; dolorem, luctum, fletum abstergo. ADV. Amicissime,

communiter, vehementer. PHRAS. 1. Consolari afflictum, _consoler

un affligé_. Consolationem afferre afflicto; excitare, suis opibus

sustentare casus miserorum; levationem afferre; levationi esse miseris;

perculsos ægritudine levare; allevare jacentes; animum reddere; fomenta,

oblectamenta dolorum præbere; diffidentes suis rebus confirmare; fulcire

ruentes; afflictos erigere; perditos recreare; miserorum ærumnam dictis

allevare. 2. Nihil est, quod consolari me possit, _rien ne peut me

consoler_. Nihil est quod solatium afferre, parere mihi possit. Nihil

est, quod solatio, consolationi mihi esse possit. Nulla est res, quæ

animum meum possit recreare, relevare; vindicare dolore; liberare

sollicitudine; eximere dolore; abducere a cura; avocare a molestia;

abstrahere a mœrore, afflictum mœrore, languentem, jacentem animum

erigere, excitare, confirmare nulla jam cogitatio potest. Affectum

dolore animum sanare nulla ratio potest. Laboranti animo, ægrotanti,

pessime affecto mederi satis nulla ratio valet; parum apta sunt remedia,

quæ afferuntur; inutilis, infirma, inanis, supervacanea omnis medicina

est. Frustra in me consolando ponitur opera; inanem operam sumit, qui

ad me consolandum aggreditur; ita malis opprimor, prorsus ut respirare

non liceat; nemo ut dolorem lenire, detrahere, depellere, adimere,

levare ægritudinem; animum relevare; ægritudinem sedare; abducere ab

angore contractum mœrore animum possit; ita dolore obruor, ut emergere

nulla ratione possim. Respuit jam animus, quasi desperata salute, omnem

medicinam, remedia cuncta, omnia consolationum genera. Insitus, infixus

in animo dolor ita penitus est, ut evelli nulla ratione possit; ut nulla

vis rationum evellere, extrahere, educere eum possit. Finem facere dolori

meo, finem imponere, modum statuere, dolorem moderari, neque homo est,

neque res ulla, quæ possit. Non est, ut possim in dolore mihi temperare,

dolorem sedare, abjicere; me ad hilaritatem, jucunditatem, quam dolor

eripuit, ademit, revocare; referre me ad pristinam animi æquitatem,

ad eum statum, unde dolor dejecit, deturbavit, depulit, detrusit, non

possum. Quæ jam res aut quis homo animo meo virtutem dolore ereptam

restituere possit? quis ea sanare vulnera? quis iis vulneribus mederi,

medicinam afferre, remedium invenire possit, quæ mihi fortuna intulit,

imposuit, inflixit? surdæ jam sunt ad omnia solatia aures; exulceratam

ægritudine mentem ad sanitatem nemo revocabit; prostratum, jacentem

beare jam nihil potest. 3. Hoc unum consolari potest, _cela seul peut

me consoler_. Hoc unum relevare animum, erigere mentem ac confirmare;

erigere in spem _vel_ ad spem animum; detrahere ægritudinem; serenitatem

mentis reducere potest. Hic unus relictus est consolationi locus; hac

una consolatione utor, me sustento; hanc unam mens habet, suscipit

consolationem, ac præterea nullam. USUS: Spe, eloquentia consolamur

afflictos. Desiderium tui memoria commodorum consolabor. Dolorem, quem

e republica capio, consolari domus non potest. Hoc mihi non sumo, ut de

communibus miseriis te, _vel_ dolorem tuum consoler.

CONSŎNO, as, ui, nĭtum, are, n. _Résonner_, _retentir_. SYN. Respondeo,

consentio, convenio. USUS: 1. Vide, ut oratio moribus consonet, _être

d’accord_, _répondre à_. Nemus consonat, _le bois retentit_.

CONSŎNUS, a, um, _Conforme_, _convenable_. SYN. Conveniens. USUS:

Consonum, consentaneum non est, ut, etc.

CONSŌPĬO, is, īvi, ītum, ire, a. _Assoupir_, _endormir_. SYN. Somno

obruo, opprimo. USUS: Somno consopiri sempiterno. Cf. Sopio.

CONSORS, ortis, omn. gen. _Compagnon de_. SYN. Particeps, socius. USUS:

Socium et consortem te laboris, gloriæ habui. Consors alicui in lucris et

furtis. Cf. Particeps, Socius, Communis.

CONSORTĬO, ōnis, f. _Association_, _communauté_. SYN. Consociatio. EPITH.

Humana. USUS: Dissolvatur, necesse est, omnis humana consortio. Cf.

Communio.

CONSPECTŬS, ūs, m. _Regard_; _présence_. SYN. Aspectus, præsentia. EPITH.

Dulcior patriæ, frequens, jucundissimus. PHRAS. 1. Dare se in conspectum

alicui, _se présenter aux regards de qqn_. In conspectum venire; vultum

alicujus subire; populo se dare, et coronæ; in populi conspectum se

committere; in oculis multitudinis, in ore omnium versari; ostendere,

et offerre os suum; os præbere; in conspectum prodire. 2. E conspectu

abire, _s’éloigner des regards_. Ab ore hominum concedere; vitare oculos

hominum; hominum aspectum, lucemque vitare; ab oculis hominum aliquo

concedere; hominum aspectum præsentiamque vitare; e conspectu discedere;

evolare; hominum aspectum, lucemque defugere, fugere. USUS: 1. Dare

se in conspectum, _s’offrir à la vue_. 2. In conspectu esse, _être en

présence_, _visible_. Loco excelso sita est laus tua, in conspectu urbis

posita. 3. In conspectu ponere, _mettre en présence_, _montrer_. 4.

Animus non cadit in conspectum, _l’âme ne tombe pas sous la vue_, _n’est

pas visible_. 5. Conspectum fugere, _fuir les regards des hommes_. 6.

E conspectu amittere, _perdre qqn de vue_. 7. Conspectu suorum aliquem

privare, _priver qqn de la vue des siens_.

CONSPERGO, is, spersi, spersum, ere, a. _Arroser_, _parsemer_. SYN.

Aspergo, respergo. USUS: 1. Lacrimis me conspersit. 2. Scripta quadam

hilaritate conspergere. Oratio, quasi quibusdam verborum floribus

conspersa.

CONSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. _Regarder_, _observer_,

_remarquer_. SYN. Aspicio, video. ADV. Procul, prope. USUS: 1. Infestis

omnium oculis conspici. 2. TRANSL. Attendo, considero, _considérer_,

_comprendre_. Conspicite eam mentibus vestris, quam oculis non potestis.

Cf. Video, Intueor.

CONSPĬCOR, aris, atus sum, ari, d. _Voir_, _s’apercevoir_. SYN. Video.

USUS: Occisum ut conspicatur.

CONSPĬCŪUS, a, um, _Visible_; _remarquable_, _distingué_. SYN.

Aspectabilis. TRANSL. Illustris, clarus. PHRAS. Ea facti gloria eum

conspicuum reddidit, _cette action l’a rendu illustre_. Ea res illi

dignitatem attulit, conciliavit; id factum illi dignitati fuit,

dignitatem adjunxit; ea res clarum spectatumque fecit hominem. Cf.

Celebris, Clarus. USUS: Mons late conspicuus.

CONSPĪRĀTĬO, ōnis, f. _Conspiration_, _complot_. SYN. Conjuratio,

consensio. EPITH. Incredibilis, conflata, restincta, magna,

sceleratissima, tanta. USUS: 1. Conspirationem conflare, facere.

Conspirationem restinguere, dirimere. 2. Consensus, _accord_, _union_.

Summa erat inter eos animorum conspiratio. Summa est conspiratio

consensusque virtutum. Cf. Conjuratio, Consensio.

CONSPĪRO, as, avi, atum, are, n. _S’accorder_, _conspirer au même but_.

SYN. Consentio, conjuro. USUS: 1. Mirabiliter omnium ordinum consensus ad

liberandam rempublicam conspiravit. Omnes ad dignitatem tuam defendendam

conspirasse videntur. 2. Conjuro, _conjurer_, _comploter_. Mirum, ni

senes vicini in unum nidum conspiraverint. Cf. Consentio, Concors.

CONSPONSOR, ōris, m. _Qui est caution avec d’autres_. SYN. Qui cum alio

spondet. USUS: Communicabo rem cum consponsore tuo.

CONSPŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Souiller d’un crachat_, _conspuer_. USUS:

Ab omnibus derisus, atque consputus.

CONSPŪTO, as, avi, atum, are, a. _Conspuer_. SYN. Sputo aliquem fœdo.

USUS: Clodiani nostros consputarunt.

CONSTĂBĬLĬO, is, īvi, ītum, ire, a. _Établir solidement_, _fortifier_.

SYN. Stabilem et firmum reddo. USUS: Rem suam constabilire.

CONSTANS, antis, omn. gen. _Solide_, _ferme_, _résolu_. SYN. Firmus,

stabilis, gravis, perpetuus, æquabilis, moderatus, constantia præditus.

)( Levis, inconstans, mobilis. PHRAS. Animo est gravi et constanti, _il

a un caractère grave et résolu_. Animo est firmo, stabili, immutabili,

minime levi, non fluxo, non variabili; animo minime fluctuat, vacillat,

claudicat, labitur; nihil in illo levitatis inest, aut inconstantiæ;

nunquam ille discedit a seipso. Nullam in illo animi infirmitatem, nullam

consilii mentisque mutabilitatem deprehendas; certum est illi constantiam

tueri in sententia; seipsum ab omni perturbatione invictum præstare;

animi æquitatem, præsentiam ubique præ se ferre; constantia, animi

firmitate est egregia; propositi tenax constantiam in instituto retinet,

servat; ad res gerendas constantiam affert, adhibet singularem; abunde

constantis animi est; nihil ex pristina voluntate mutat; eadem constantia

et florente, et sinistro rerum statu est; consiliis ad exitum perducendis

animo præsenti est. Cf. Constantia. USUS: Fortis animi est et constantis,

non perturbari rebus adversis. Constans et perpetua vitæ ratio. Rumores

afferuntur, iique satis constantes. Firmus, stabilis, constans amicus.

Constans lunæ motus. Cf. Fortis.

CONSTANTER, _Constamment_; _avec persévérance_, _fermeté_. SYN. Fortiter,

æqualiter, perpetuo. )( Inconstanter. USUS: Constanter et libere me

gessi. Constanter et perpetuo placebit hoc consilium.

CONSTANTĬA, æ, f. _Constance_, _fermeté_. SYN. Firmitas, stabilitas,

gravitas, æqualitas, perseverantia, firmitas animi, firmum consilium,

constans et perpetua vitæ ratio. )( Inconstantia. EPITH. Admirabilis,

incredibilis, conveniens et conjuncta, diuturna animi, humana, magna,

perpetua, placida et quieta, singularis, summa. PHRAS. 1. Novi tuam

constantiam, _je connais votre fermeté_. Nosco animi tui firmitatem,

firmitudinem; scio, te in sententia constare, præstare semper solitum;

nec de gradu dejici, dimoveri; nec de sententia depelli posse; scio, te

in eodem consiliorum tenore obstinatum, perstiturum firmiter; nihil de

pristina sententia mutaturum; quam æquali semper tenore sis, novi; scio,

quam non varius sis in causa; quam firmitudinem animi obtineas; quam

constanter in sententia permaneas; quam nulla vi labefactari constantia

tua possit. 2. Egregia constantia mihi esse videtur, _sa constance me

semble remarquable_. Is mihi semper visus est, qui sibi constet optime;

qui a sententia ægre discedat; ægre mutet consilium; susceptam opinionem

non temere abjiciat, sensus deponat, de suo statu demigret; quem nulla

res facile abducat, avellat a sententia; cujus mentem ægre in diversam

partem traducas; huc illuc, in hanc vel illam partem non facile flectas;

ea virum gravitate, eo animi robore ac constantia semper existimavi,

ut non magis solem a suo cursu, quam ejus animum ab æquitatis studio

deflectas; idem illi vultus in omni re, eadem mens in omni fortuna

videtur; is mihi videtur, cujus animum nec prospera fortuna efferat, nec

adversa infringat; qui eodem vultu et res secundas et adversas excipiat;

qui pulcherrime secundam et adversam fortunam ferre, subire noverit; in

quem fortunæ nihil juris sit; qui nec prosperis rebus insolescat, nec

adversis frangatur; quem nec in secundis rebus lætiorem quisquam viderit,

nec in sinistris tristiorem; qui eumdem vultum in omni fortuna retineat.

Cf. Animus fortis, Fortis. USUS: Cato gravitatem suam perpetua constantia

roboravit. Fortis animus sine æqualitate et constantia nullus esse

potest. Retinenda igitur est animi constantia, firmitas, perseverantia,

gravitas.

CONSTERNĀTĬO, ōnis, f. _Trouble_, _épouvante_, _consternation_. USUS:

Pavore et consternatione territa cohors. Cf. Perturbatio. Ingens

sollicitudo, ac pene jam luctus est. Cf. Terror.

CONSTERNO, is, strāvi, strātum, ere, a. _Couvrir_, _joncher_. SYN.

Sterno, tego, spargo, effundo. USUS: Effusum frumentum vias omnes

constraverat.

CONSTĪPO, as, avi, atum, are, a. _Serrer_, _rassembler_. SYN. Constringo,

coerceo, coarcto, contrudo. USUS: Ecqui tantus numerus hominum in eum

agrum constipabitur.

(Constipatus, _vulg._ _est constipé_.) Latine: Ex alvi duritie cubare,

laborare. Cf. Angustus, Stipo.

CONSTĬTŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Placer_; _organiser_, _régler_. SYN.

Decerno, statuo, delibero, cogito, sancto, præscribo, designo. (VULG.

Propono mihi, propositum facio.) ADV. Aliquando ante, bene de rebus

domesticis, breviter, communiter, coram, diligenter jura, graviter de

aliquo, impune supplicium, inique, in posterum legem, lente, libenter

conditionem, maturius ex re et tempore, obscure regnum, omnino causam in

verbo, optime, publice patronum, sanctissime, sapientissime, verissime.

Constitutum bene, divinitus, moderatissime, providentissime, publice,

præclarissime, prudenter. PHRAS. Constitui abire, _j’ai résolu de

partir_. Animus erat in eo, ut hinc migrarem; in animo erat; cum animo

statui, apud animum statui; deliberatum cum animo habebam; stabat jam

sententia, ut solum verterem; animus in discessu erat; jam terras alias

cogitabam; fixum et statutum erat animo, patria discedere; abeundi,

discessus consilium cepi; in animo habui; animum induxi, demigrare hac

ex urbe; ratum jam erat migrandi consilium. USUS: 1. Ut constitui,

adero. Constitui cum amicis de profectione mea. Constitutum plane habeo.

Constituendum denique tibi est, quod vitæ genus eligas. 2. Præscribo,

designo, (_vulgo_: Determino) _établir_, _régler_, _déterminer_. Diem

tempusque colloquio constituere. Pactam et constitutam diem habere. Ad

diem dictam, præstitutam, præfinitam, constitutam adero. Provinciam

alicui constituere. 3. Decerno, destino, (VULG. Ordino) _constituer_,

_ordonner_. Accusatorem, testes, quæstionem, disceptationem, vadimonium,

actionem constituere. Judicium capitis in aliquem, maleficio supplicium,

pœnam constituere. 4. Facio, condo, confirmo, _construire_, _élever_,

_créer_, _faire_. A diis omnia constituta sunt. Necessitudinem cum

aliquo, et amicitiam constituere. Constituere urbem, pacem, rem

familiarem suam. 5. Pono, Propono, _placer_; _amener_. Monumentum in

aliquo loco; sibi aliquid ante oculos constituere. Aliquem in locum

Prætoris constituere. Cf. Decerno, Delibero.

CONSTĬTŪTĬO, ōnis, f. _Constitution_, _état_, _nature_; _établissement_.

SYN. Comparatio, institutio. EPITH. Firma corporis, simplex, tota, quam

plurima. USUS: Quid sentis de hujus belli constitutione? Constitutio

religionum Numæ debetur. 2. Habitudo et Compositio. Corporis firma

constitutio, _bonne constitution physique_.

CONSTĬTŪTUM, i, n. _Convention_, _pacte_. SYN. Propositum. USUS: Aiunt,

constitutum factum esse cum servis.

CONSTĬTŪTUS, a, um, _Placé_, _établi_; _disposé_, _réglé_; _constitué_.

SYN. Institutus, confirmatus, compositus, decretus. USUS: Ad constitutam

diem adesse. Constituta res est, et definita. Propositum et constitutum

iter. Corpus, animus bene constitutus.

CONSTO, as, stĭti, stĭtum, are, n. _Être composé_, _être formé_. SYN.

Componor, fio, constituor. ADV. Constare certatim, mutuo studia officii,

gratis navim, melius sibi, multum, parum sibi, plane e numeris, plane,

non satis, præclare sibi, summe. USUS: 1. Judiciorum ratio ex accusatione

et defensione constat. Hic ex fallaciis constat totus. Concio ex

imperitissimis constat. Prudentia constat ex scientia rerum bonarum et

malarum. 2. Sum, _exister_. Virtus sine ratione constare non potest.

Quæ in toto mundo moventur et constant. 3. Patet, _être évident_; _il

est certain_ (imp.). Res, de qua constat. Quæ res cum constet, liquida

sit, _pro_: inquisita et comperta sit, etc. Cf. Pateo. Constat inter

omnes. Constant mea in te beneficia. 4. Convenio, congruo, cohæreo,

_être d’accord_, _être en règle_. Ista sententia cum priore non constat.

Oratio ista nec cum re, nec secum ipsa constat. Constare sibi in vitæ

perpetuitate, non constare sibi. Mente vix constat. 5. Persevero,

permaneo, perduro, _persévérer_. Laudo, quod in sententia constiteris.

Constabit tibi fructus otii tui. 6. Pretii ratione, _coûter_. Dimidio

minoris tibi constabit. Magno stetit cunctatio homini. Ea res multorum

sanguine stetit. Cf. Pretium, Manifestus, Pateo.

CONSTRINGO, is, strinxi, strictum, ere, a. _Lier_, _resserrer_,

_enchaîner_. SYN. Stringo, vexo, arcto, concludo. )( Laxo, solvo. USUS:

Rempublicam legibus constrinxit. Alicujus scelus supplicio constringere.

Dare se libidinibus constringendum. Cf. Stringo.

CONSTRUCTĬO, ōnis, f. _Structure_; _arrangement_, _construction_ (_des

mots_). SYN. Compositio, quasi structura quædam, consecutio. EPITH. Apta

et quasi rotunda verborum, magna et ornata, minuta, tota. USUS: Quanto

artificio natura constructionem hominis fabricata est.

CONSTRŬO, is, struxi, structum, ere, a. _Élever_, _construire_. SYN.

Conficio, ædifico, fabricor, coacervo. )( Destruo. USUS: Aves sibi nidos

construunt. Acervos nummorum construere. Cf. Struo.

CONSTŬPRO, as, avi, atum, are, a. _Déshonorer_, _souiller_. SYN. Stupro,

contamino. Cf. Stupro.

CONSŬĀSOR, ōris, m. _Conseiller_. SYN. Suasor. )( Dissuasor. USUS:

Auctore et consuasore Nævio.

CONSŬESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. _S’accoutumer_. SYN. Soleo, meæ

consuetudinis est, consuetudinem habeo, multum cum aliquo sum; una sum;

diem cum aliquo pono, cum aliquo conjunctissime et amicissime vivo; in

consuetudinem me do; in consuetudinem alicujus rei venio. )( Desuesco.

USUS: Equo, quo consuevi, libentius utor. Cf. Assuesco, Consuetudo.

CONSŬĒTŪDO, ĭnis, f. _Coutume_. SYN. Mos, institutum, usus. EPITH.

Altera natura, artifex suavitatis, non satis avida, bona, civilis,

communis, consularis, senatoria, dissoluta, diuturna, domestica, elegans,

familiaris, immanis, barbara, indigna, jucunda, summa, judicialis

fori, jucundissima cum aliquo, lasciva, libera peccandi, magistra non

contemnenda doloris ferendi, magna, mala et impia, mala ac molesta,

militaris, mirifica, notissima, nova judiciorum, perpetua, popularis

et forensis dicendi, pristina, quotidiana, regia, vetus, vitiosa et

corrupta. PHRAS. 1. A consuetudine longissime discedis, _vous vous

éloignes tout à fait de vos habitudes_. Recedis, desciscis, te removes,

te abducis, alius plane es a te ipso; a temetipso discedis; tui

dissimilem te præbes; tui te similem non præstas; eum, qui adhuc fuisti,

te non præstas; tibi parum constas; consuetudinem tuam et inveteratam

agendi, vivendi rationem abjecisti, deposuisti, oblivioni dedisti. 2.

Consuetudo communis est, _tous ont cette coutume_. Mos hic omnium est;

omnium hæc consuetudo est; institutum est, consuetudinis, instituti

est; mos hic ubique obtinuit, invaluit; mos ita fert omnium; ita fert

consuetudo; nemo non ita consuevit; omnibus hoc est a natura tributum,

insitum; ita natura comparatum est; habent hoc omnes a natura; ita facti,

ita instituti natura omnes sumus; id in more jam positum est; usu ac

more comparatum est; moris est, veteri exemplo et instituto inductus

mos est; more fit; vetus hoc est. USUS: I. Vetus consuetudo naturæ vim

obtinet, _une vieille coutume devient une autre nature_. 1. Consuetudinem

introducere, _introduire une coutume_. Inducere, addiscere, afferre,

excitare, aperire. 2. Consuetudinem immutare, _changer une coutume_. A

vetere consuetudine recedere. 3. Consuetudinem servare, _conserver_,

_garder certains usages_. Romani hac consuetudine utuntur. Consuetudo

est Romanis. Veterum, consuetudinem tenere, retinere, servare, præstare.

Manet ea in præsens consuetudo, serpit, increbrescit. 4. Ad consuetudinem

redire, _revenir aux vieilles habitudes_. Omnia ad veterem consuetudinem

longo intervallo revocata sunt, reverterunt. II. Vita communis, amicitia,

familiaritas, convictus, _commerce_, _intimité_, _liaison_. 1. In

consuetudinem præstantium virorum se dare, se insinuare, se immergere.

Cum iis consuetudinem jungere, facere, conjungere, consuetudine jungi,

implicari, devinciri. Vetus mihi cum illo amicitia et consuetudo

intercedit, _je suis son vieil ami_. 2. Consuetudinem intermittere; a

consuetudine refugere; omnium consuetudine privari, _perdre ses amis_. 3.

Ad consuetudinem redire; in _vel_ ad consuetudinem revocari, _renouer

l’amitié_. 4. In consuetudine permanere, _demeurer en relations_. Cf. Mos.

CONSUL, ŭlis, m. _Consul_, _le premier des magistrats romains_. SYN.

Reipublicæ, publici consilii princeps. USUS: Sine repulsa consul factus,

effectus, designatus, renuntiatus.

CONSŬLĀRIS, e, gen. com. _De consul_, _consulaire_. SYN. Qui consulatu

perfunctus erat, qui consulatu abiit, aliquando consul fuit. EPITH.

Disertus, maximus. Consulares clarissimi, constantes et nobiles, meliores

et fortiores et constantiores, timidi, turpissimi. USUS: Consulare

officium. Provincia consularis. Consulares et prætorii viri.

CONSŬLĀTŬS, ūs, m. _Consulat_. SYN. Amplissima potestas in republica.

USUS: 1. Consulatum sperare, cogitare, _penser au consulat_. 2.

Consulatum petere, _briguer le consulat_. 3. Consulatum demandare,

_confier la charge du consul_. 4. Consulatum inire, _entrer en charge_.

5. Consulatum gerere, _s’acquitter des fonctions du consul_. 6. Consulatu

aliquem dejicere, _enlever les fonctions de consul_. Cf. Magistratus.

CONSŬLO, is, sŭlŭi, sultum, ere, a, _Délibérer_, _consulter_; _donner

un conseil_. SYN. Consilium peto, delibero, consulo; _item_: Consilium

do, prospicio, provideo. ADV. Bene reip., bene de rebus, commode,

consideratius, diligenter agris, diligentissime valetudini, gravius de

se, gravius de salute, libere reipubl., male suis rebus, melius sibi,

famæ, pudicitiæ, multum et diu, et optime alicui, sibi plurimum, serius,

maxime. PHRAS. 1. Consulere dubiis in rebus amicos sapientis est, _le

sage_, _dans les cas douteux_, _consulte ses amis_. Sapientis est in

ancipiti rerum statu, incertis in rebus, ambiguis, obscuris, aliqua in

difficultate constitutis, in controversia positis, amicos in consilium

adhibere; ad amicos, ad amicorum arbitrium referre; amicorum judiciis

stare; ad consilium amicorum confugere; amicorum consilio uti; amicorum

sententiam exquirere; adire ad amicos consilii causa; velle cognoscere,

quid amicis videatur, quid amici sentiant, quid opinionis habeant, quod

præbeant consilium; quid censeant, judicent, faciendum existiment; velle

cognoscere; quis sit amicorum sensus, quæ mens, quæ sententia; referre

ad consilium amicorum; dare se in consilium amicis; ab amicis consilium

capere; amicos auctores, duces, principes consiliorum suorum habere;

rogare, interrogare sententiam amicorum; ex amicis, quid sibi auctores

sint, exquirere; nihil constituere, suscipere, nisi de amicorum suasu,

ductu, hortatu, consilio, sententia, instinctu; sine amicorum consilio;

nisi amicis suasoribus, consultoribus, auctoribus, impulsoribus, ducibus

persuasum, permotum, adductum; in neutram se partem dare, nisi de

consilio amicorum; nisi consilio nixum amicorum; nisi suadentibus,

consulentibus amicis impulsum. Cf. Consilium peto. 2. (DEUM precibus

consulere, VULG.), _consulter DIEU dans la prière_. Divinæ mentis

consilium precibus explorare; ad DEUM consilia sua referre; cœleste

lumen precibus exposcere; auctorem, ducem, principem consiliorum suorum

DEUM habere; rebus in dubiis ad DEUM confugere; consilii lucem a DEO

suppliciter exorare; res suas, ac consilia cum DEO quodammodo conferre.

3. (Consulo tibi, VULG.), _je vous conseille_. Hoc tibi do consilii; tibi

suadeo; auctor tibi sum; consilium hoc meum est; mea hæc est sententia;

meus hic est sensus, meum hoc est judicium; ita sentio; id mihi videtur,

placet, probatur. Cf. Auctor. 4. Si me putas recte tibi posse consulere,

hoc facies, _si vous penses que je puisse vous donner un bon conseil_,

_voici ce qu’il vous faudra faire_. Si mea tibi sententia probatur; si me

putas aliquid videre; si meum consilium apud te habet aliquid ponderis,

momenti; si me putas, quidquam sapere; si audire me vis; si consiliis

meis aliquid tribuere; si sequi consilium meum; si ad meum accedere vis

consilium, hoc ages; me auctore hoc tibi agendum putabis. Cf. Consilium

do. 5. Dignitati tuæ consule, _songez à votre dignité_. Ducenda tibi

ratio est dignitatis tuæ; serviendum dignitati tuæ; spectanda imprimis

dignitas tua; cavendum, ne quid detrimenti accipiat dignitas tua; nihil

potius, nihil prius, nihil antiquius dignitate tua habendum; fac, ut

dignitas tua tibi curæ sit; tuere dignitatem tuam; conserva dignitatem

tuam. 6. Haud satis rationibus tuis consulis, _vous ne vous occupez pas

assez de vos affaires, de vos intérêts_. Non pro eo, ac par esset, tuis

commodis prospicis; male per te tibi provisum est; non satis tibi curæ

est, quid rationes tuæ a te postulent; rerum tuarum cura parum te tangere

videtur; abjecisse mihi videris rerum tuarum curam, aut in postremis

habere. Cf. Negligo. USUS: 1. De hoc negotio te consulendum duxi, _j’ai

cru devoir vous consulter_. Diu inter nos consuluimus, _délibérer_. 2.

Provideo, prospicio, rationem alicujus habeo, occurro, medeor, _s’occuper

de_, _veiller à_, _servir_. Consulite vobis, prospicite patriæ. Famæ ac

pudicitiæ consulite. Deorum providentia humanis malis consulitur. 3.

(Consulo, _pro_ consilium do, _conseiller_, _vulg. est_). 4. Consulere

in medium, _veiller au bien général_, _public_; _consulter ou servir

l’intérêt général_. Consulere in publicum. 5. Pessime in se, _vel_ alium

consulere, _être mal inspiré pour soi ou pour les autres_. 6. Boni

consulere, _approuver_, _s’applaudir_. Cf. Prospicio, Suadeo, Delibero.

CONSULTĀTĬO, ōnis, f. _Délibération_. SYN. Deliberatio. USUS: Ea res

venit in deliberationem et consultationem. Exspecto, quid respondeas

consultationi meæ.

CONSULTO, _Exprès_, _à dessein_, _de propos délibéré_. SYN. Cogitato,

constituto, composito, compacto, dedita opera, de industria. )( Temere,

fortuito. USUS: Simulat, se consulto fecisse, quod vel inscitia, vel

perturbatione animi factum. Id consilio factum. Cf. Prudens.

CONSULTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Délibérer_. SYN. Delibero; in

medium, in commune, in publicum consulo, consilium ineo. USUS: Inquirere

et consultare de officio. Deliberationes consultandæ sunt. Cf. Consilium.

CONSULTOR, ōris, m. _Qui demande conseil_, _qui consulte_; _qui donne un

conseil_, _conseiller_. SYN. Consulens. USUS: Consultoribus, quorum domus

plena, respondere.

CONSULTRIX, īcis, f. _Qui pourvoit à_. USUS: Natura consultrix, et

provida utilitatum opportunitatumque omnium.

CONSULTUM, i, n. _Décision_, _décret_. SYN. Decretum, ut senatus

consultum. USUS: Facta et consulta sapientum monumentis prodere.

CONSUMMO, as, avi, atum, are, a. _Compléter_, _achever_; _perfectionner_.

SYN. Perficio. USUS: Gesta et consummata bella. Cf. Perficio, Absolvo.

CONSŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. _Absorber_, _consommer_, _manger_;

_passer_ (_le temps_), _employer_. SYN. Absumo, exhaurio, conficio,

tero, contero, impendo, profundo, dissipo, comedo. ADV. Tranquille

tempus. PHRAS. 1. Consumere patrimonium suum, _manger son patrimoine_.

Adesa pecunia, devorata, profusa, patrimonium suum omne, fortunas suas

abligurivit; res eum et fides deficere cœperunt; dissipavit conviviis

patrimonium; rem confregit. Res illi per luxum dissipata periit; in

deliciis omnia sua disperdidit; per luxuriam effudit; attrivit opes;

patrimonii censum mersit; luxu hausit, dilapidavit, decoxit. Cf. Absumo,

Helluor, Prodigo, Dissipo, Nepos. 2. Tempus otio consumpsit, _il passa

son temps dans l’oisiveté_. Ætatem in otio exegit; tempus omne in luxu

ac otio posuit; diem per summam inertiam absumpsit; tempus omne in

otio trivit, contrivit; otiosa in foro concursatio diem illi unum ac

alterum exemit; mensem illum in otio egit, confecit; dies non paucos

otio combussit; diem unum, alterum, tertium potando, nugando condidit;

temporis bonam partem otiosa concursatione traxit. USUS: 1. Aliqua in re

plurimum operæ studiique consumere. Operam, curam, otium in rebus magnis,

orationem facetiis consumere. 2. Absumo, _manger_, _dépenser_. Per

luxuriam effundere et consumere bona omnia. Dolore confici ac consumi. In

castris, popinis, aleis, ganea tempus ætatis omne consumere.

CONSUMPTĬO, ōnis, f. _Destruction_. USUS: Consumptione se hic et senio

alebat.

CONSUMPTOR, ōris, m. _Destructeur_. USUS: Ignis noster confector et

consumptor est omnium.

CONSŬO, is, ui, sūtum, ere, a. _Coudre_; _ourdir_. USUS: Dolos consuere.

Consuta tapetia.

CONSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, n. _Se lever_. SYN. Surgo,

assurgo. ADV. Honorifice. USUS: Honorifice ei consurgitur. Consurrexit

senatus cum clamore.

CONSURRECTĬO, ōnis, f. _Action de se lever_ (_par déférence_). USUS: Cepi

maximum fructum ex consurrectione omnium et comitatu.

CONTĀBESCO, is, tabui, escere, n. _Se fondre_, _dépérir_. SYN. Consumor,

extabesco, labefio. USUS: Luctu confectus contabuit; ad extremam tabem

venit. Cf. Tabesco.

CONTĂBŬLĀTĬO, ōnis, f. _Plancher_. USUS: Ubi turris altitudo perducta est

ad contabulationem. Turris quinque tabulatorum, (_vulgo_ Contignationum),

_étages_.

CONTĂBŬLO, as, avi, atum, are, a. _Construire en planches_, _couvrir de

planches_. USUS: Totum murum turribus contabularunt. Turres contabulatas,

aliaque machinamenta quatiendis muris portabant.

CONTĀGĬO, ōnis, f. _Contact_; _relation_, _rapport_; _contagiou_. SYN.

Fœditas, virus, venenum, pestis, lues. EPITH. Periculosa, servilis,

interna. USUS: Contagione malorum, quæ ab uno serpunt latius. Animus a

contagione corporis sevocatus. Latet, patet illius sceleris contagio. Est

quædam contagio sceleris, si proditorem defendas. Contaminavit se ejus

prædæ contagione. Ad illum contagio conscientiæ non pertinet. Contactus

corporum, _seu_ contagio vulgabat morbos.

CONTĀGĬUM, ii, n. _Contact ou contagion_. SYN. Contagio.

CONTĀMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Souiller_. SYN. Inquino, commaculo.

PHRAS. Omnia suis sceleribus contaminavit, _il a tout souillé de ses

crimes_. Macula sui sceleris imbuit; flagitiorum cœno et sordibus

inquinavit; omnibus vitiis commaculavit; religiones omnes suo scelere

violavit; aras ac templa polluit, funestavit; omni dedecore maculavit;

omni scelere obligavit; omnia intoleranda libidine fœda ac deformia

effecit Cf. Macula. USUS: Nullum est flagitium, quo se non contaminarit.

Mortalium omnium post homines natos contaminatissimus, turpissimus.

Contaminare veritatem mendacio, se omni scelere, stupris, flagitiis.

Contagione prædæ contaminare. Omni scelere coopertus et contaminatus.

Violatis sacris, piaculum meritus. Cf. Sceleratus.

CONTĔGO, is, texi, tectum, ere, a. _Couvrir_. SYN. Tego. USUS: Natura eas

partes contexit. Medicorum errores terra injecta contegit. Cf. Tego.

CONTEMNO, is, tempsi, temptum, ere, a. _Mépriser_. SYN. Despicio,

despicatui duco, sperno, abjicio, rejicio, inane ac leve existimo, pro

nihilo puto, aspernor. )( Expeto, æstimo, effero, admiror. ADV. Aperte

existimationem, constanter, magnopere, mirifice, omnino sententiam,

penitus aliquem, plane, præclare res humanas, recte pecuniam, severissime

voluptatem, valde elegantiam ludorum, vehementer hominem, vicissim,

maxime. PHRAS. 1. Humana omnia contemnit, aspernatur et negligit, _il

méprise toutes les choses d’ici-bas_. Humana omnia conculcat, levia

ducit nullo loco numerat; flocci facit, contemptim habet; despicatui

habet; est in eo summa rerum omnium contemptio et despicientia; humana

omnia proterenda ac conculcanda ducit; alta quadam despectione intuetur;

sordent ista illi, risui sunt; in summam contemptionem apud eum veniunt

humanæ res omnes. 2. Majores nostri divitias contemnebant, _nos ancêtres

méprisaient les richesses_. Apud majores nostros minima erat divitiarum

ratio; divitiæ apud majores nostros nullo loco, nullo numero erant;

majores nostri opes parvi pendebant, nihili faciebant, ducebant,

reputabant, æstimabant; postremæ omnium rerum divitiæ nostris erant

majoribus; postremum locum obtinebant. 3. Contemno omnia, _je méprise

tout_, _je me moque de tout_. Omnia fastidio, respuo; trahantur per me

pedibus, non laboro, nihil me tangit; nihil me afficit; nulla re moveor,

nulla res in pretio est; nihili facio omnia; inania ac levia, nullius

momenti, nullius ponderis apud me sunt; omnia despicatui, ludibrio habeo;

nihili dependo; pro nihilo puto; pro nihilo duco; in minimis pono; risui

sunt. 4. Pygmæi contemnuntur, _on dédaigne les pygmées_. Contemptui est

pygmæorum brevitas; in contemptum, in contemptionem venit; brevitas sua

pygmæis contemptum affert; pygmæi opportuni injuriæ ducuntur; pygmæis

brevitas contemptionem affert; despectui est pygmæorum brevitas;

despicatui, ludibrio habetur; contempta et abjecta res est pygmæus;

staturæ brevitas inertissimis etiam in pygmæos licentiam facit; pygmæos

brevitas sua in contemptionem adducit; pygmæi contemptu laborant apud

mortales cæteros; pygmæorum brevitas pessimis habetur despicata modis;

pygmæos obterere quisque audet; ludibrio, risui sunt omnibus pygmæi;

pygmæi in magno contemptu vivunt; præbere ad contumeliam os coguntur;

fabula sunt populo; nullo in honore sunt. 3. Bonæ artes contemnuntur,

_on laisse de côté les bonnes études_. Jacent litterarum studia, ac

nullo prope loco sunt; squalent bonarum artium studia, ac in postremis

habentur; litterarum illa gloria in silentio et oblivione jacet; exolevit

illud in omnium animis pulcherrimarum artium studium; non obtinent eum,

quem merentur liberales disciplinæ, honoris, dignitatis locum; nullum jam

bonis artibus est pretium, nulla existimatio; artes honestissimæ nullo

jam in numero ponuntur, habentur, ducuntur. USUS: Contemnere aliquem,

ac pro nihilo putare. Irridere et contemnere alios præ se. Contemnere,

despicere, non curare, infra se ducere, pro nihilo habere. Cf. Aspernor,

Sperno.

CONTEMPLĀTĬO, ōnis, f. _Contemplation_, _étude approfondie_;

_considération_. SYN. Consideratio, cogitatio, mentis agitatio. EPITH.

Diligens, magna ac diligens, manca naturæ atque inchoata. USUS: Res

magna contemplatione digna. Contemplatio naturæ est animi pabulum. Cf.

Meditatio, Considero.

CONTEMPLĀTOR, ōris, m. _Contemplateur_, _observateur_. USUS: Homo cœli

contemplator.

CONTEMPLOR, aris, atus sum, ari, d. _Contempler_, _observer_, _méditer_.

SYN. Meditor, considero, perspicio, intueor, animo intueor. ADV.

Acerrime, otiose, studiose. PHRAS. Contemplari res divinas, _méditer les

choses divines_. In rerum divinarum contemplatione aliquantum temporis

ponere; aliquid temporis cœlestium rerum contemplationi tribuere; ad

rerum divinarum contemplationem exsurgere, mentem erigere; vitam agere

cœlestium rerum contemplatione suavissimam; animo esse in cœlestium rerum

meditatione suspenso. USUS: Rem quamvis otiose et considerate, summo otio

contemplatur. Intentis oculis rem contemplari. Cœli pulchritudinem oculis

contemplari. Cf. Considero, Meditor.

CONTEMPTĬO, ōnis, f. _Mépris_, _dédain_. SYN. Contemptus, despicientia,

despectio. EPITH. Firma, stabilis doloris, magna. USUS: Fortitudo

est malorum dolorumque contemptio. Mortis, pecuniæ, rerum humanarum

contemptio. Adversarios in contemptionem adduxit.

CONTEMPTŬS, ūs, m. _Mépris_, _dédain_. SYN. Contemptio, despectio. USUS:

Contemptu laborabat apud socios. Cf. Contemno.

CONTENDO, is, tendi, tentum, ere, a. et n. _Tendre vers_, _s’efforcer_;

_lutter_, _combattre_, _se disputer_. SYN. Nitor, curo, conor, laboro,

enitor, _item_: Altercor, rixor, litigo. )( Remitto. ADV. Civiliter,

contra, copiosissime, cupidissime, diligentissime, honeste, infestissime,

inimicissime, magnopere, mirifice ab aliquo, plane, prorsus, summe,

valde, vehementer ab aliquo, de salute verecundius. PHRAS. Cum vicinis

contendere solet, _il est toujours en dispute avec ses voisins_.

Contra vicinos identidem velitatur, depugnat, vociferatur; jurgia,

disceptationes, altercationes suscipit; in altercando multus est;

controversias a mane in noctem sæpe ducit; novas identidem turbas et

rixas homo concitus, et ad jurgandum litigiosus commovet; cum omnibus

certationem suscipit; cum vicinis bellum gerit, digladiatur; jurgiis

contendit; omnibus obstrepit certatim; obloqui non desistit; certamina

serit; verba omnia in altercationem vertit; vicinos in disceptationes

perpetuas trahit; jurgantis ira sæpe ad manus pervenit; jurgia,

discordias, iras cum vicinis exercet; manus simul intendit, simul probra

vicinis ingerit; sæpe brevis altercatio inde ex iracundia muliebri in

animorum contentionem exardescit; res sæpe parva studiis in diversa

trahentibus, in magnum certamen excedit; frequens illi cum vicinis

contentio; rixæ committendæ causa altercatio illi quotidiana; sæpe parva

res est, quæ in altercationem vertit; contentiones frequenter excitat;

movet, ciet rixas; altercationes, jurgia concitat; serit certamina et

rixas cum vicinis. 2. Juvenes magna spectare debent et rectis ad gloriam

studiis contendere, _les jeunes gens doivent chercher la gloire par le

chemin de la vertu_. Debent grassari ad gloriam virtutis via; niti,

tendere ad gloriam virtutis via; niti, tendere, ad gloriam nervos omnes

industriæ contendere, et eniti ad gloriam; elaborare, ac animo conniti,

ut nihil a se prætermissum, quo veræ laudis fructum sibi comparent,

videatur; illuc juventuti summa ope, pertinaciter tendendum, ut veræ

virtutis gloriam consequatur. USUS: 1. Contende ac elabora, animo

connitere, _travailler_, _faire des efforts_. 2. Litigo, pugno, certo,

luctor, confligo, digladior, contentionem facio, contentionis aliquid cum

aliquo habeo, _lutter_, _combattre_. Cum aliquo, contra aliquem armis,

vi, impetu, jure, verbis acerrime, inimicissime contendere. Sacramento

contendas, mea non esse. Patere, quæso, rationem meam cum tua contendere.

TRANSL. Intendo, adduco, _diriger_, _employer_. Nervos omnes contendere.

Nihil usquam remittam, quin ætatis industriæque meæ nervos omnes

contendam, ut, etc. 4. Comparo, confero, _opposer_, _comparer_. Contende

inter se leges et confer. Accusationem nostram cum tua contendito. 5.

Eo, festino, _aller_, _diriger ses pas_. Roma Brundusium contendit 6.

Posco, flagito, peto, efflagito, _demander avec instance_; _insister_,

_prétendre_. Summe, omni studio, paulo impudentius contendo, ut mecum

in gratiam redeas. Nihil ab invito contendam. Cf. Conor, Laboro, Jurgo,

Litigo.

CONTENTĒ, _Avec effort_. SYN. Vehementer, magna contentione, acriter.

USUS: Contentius ambulare. Alias contentius, alias submissius dicere.

CONTENTĬO, ōnis, f. _Lutte_, _combat_, _rivalité_; _effort_. SYN.

Certatio, controversia, luctatio, certamen, dimicatio, pugna; vis

animi, labor corporis. )( Relaxatio, remissio. EPITH. Accurata,

acerrima, anceps, clarissima, commodior alicui, dispar, dissimilis,

effusa, forensis, gravis, gravis meritorum in remp., incredibilis,

injusta, legitima, magna laterum, animi, parva vocis, major vocis,

media, mediocris, minima verborum, mira, nimia vocis, par, parva,

prima adversariorum, sapiens, similis animi, summa corporis, tanta,

turpis, vehementissima, vera. Contentiones agrariæ, crebræ, gravissimæ,

honestissimæ, inanes, inimicissimæ, magnæ, multæ et magnæ, periculosæ.

USUS: 1. Accuratam et inimicitiis incensam contentionem suscipere. Multæ

et magnæ contentiones mihi tecum, _vel_ inter nos erunt; contentionem

tecum habeo, faciam, _se disputer_. 2. Controversia, _discussion_. Illud

vero in contentione ponitur; in contentionem venit, incidit, an, etc. 3.

Labor, _travail_, _effort_. Omnem vitæ cursum in labore ac contentione

conficere. A contentione quotidiana animum laxare. In id negotium magna

animi contentio adhibenda erit. In arduam contentionem vocamur. Magna

nobis de vita ac salute contentio impendet. 4. Comparatio, collatio,

_comparaison_, _rapprochement_. Hominum, fortunarum, bonorum contentionem

facere. Cf. Certamen, Certo, Pugna.

CONTENTUS, a, um, _Content_, _satisfait_. SYN. Quem non pœnitet, qui

satis esse putat, qui facile patitur. )( Cupidus. ADV. Facile ad

liberaliter vivendum. PHRAS. 1. Contentus sum mea sorte, _je suis content

de mon sort_. Acquiesco in rebus meis; majora non appeto; plus a fortuna

non postulo; satis, abunde est, sufficit, quod habeo. Continet se intra

hos fines, non excurrit, non prolabitur animus meus; non se longius

effert, non se altius tollit animus meus; non me pœnitet conditionis

meæ; summa voluntate, summa animi æquitate fero hanc fortunam meam; mihi

unice satisfacio; his me abunde expleo; eo res meas loco esse lætus sum,

satis habeo. 2. Hac mutatione plebs non contenta fuit, _ce changement

mécontenta le peuple_. Minime læta erat; mutationem eam aspernata plebs

est; ea rerum conversio haud satis placebat plebi; haud probabatur plebi;

huic rerum mutationi haud æqua satis multitudo fremere inter se occulte,

obirata fortunæ conqueri, Deos denique hominesque palam accusare cœpit.

Cf. Displiceo. 3. Qualibet pœna contentus sum, _j’agrée n’importe quel

châtiment_. Nullam deprecor pœnam; sententiam in me latam summa voluntate

suscipio; æqui bonique facio, quidquid de me statuitur; stabo judicum

decretis, paratamque in omne supplicii genus voluntatem affero; acquiesco

judicum sententiis; pœnam quamlibet in me constituant judices, placet,

non repugno, haud refugio, admitto; conditionem quamlibet accipio; in

potestate senatus, judicum ero. USUS: 1. Cultu parvo contenta est natura.

Minimo contentus. 2. Intentus, _tendu_, _raidi_, _soutenu_. )( Remissus.

Contento studio, labore, opera; cursu contento; tormenta contenta et

vehementius adducta, _machines fortement tendues_. Vox contenta. Fides

contentæ.

CONTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. _Broyer_; _consumer_, _dépenser_.

SYN. Tero, consumo. ADV. Frustra tempus, melius diem. USUS: 1. In studiis

litterarum, in litibus, in re quærenda totam ætatem, otium, tempus omne

conterere, _employer entièrement_. Injurias omnes voluntaria oblivione

contrivi, _j’ai effacé par un oubli volontaire le souvenir de toutes les

injures que j’avais reçues_. 2. Vinco, _vaincre_, _accabler_, _détruire_.

Cæsar cæteras nationes contrivit, domuit, pervicit. Cf. Consumo.

CONTERRĔO, es, ui, ĭtum, ere, a. _Épouvanter_. SYN. Terreo. USUS: Vultu

ipso aspectuque me conterruit. Cf. Terreo.

CONTESTĀTĬO, ōnis, f. _Instance_, _prière_. SYN. Obtestatio. USUS: Maxima

contestatione a me petivit, ut, etc.

CONTESTOR, aris, atus sum, ari, d. _Prendre à témoin_, _invoquer_;

_entamer_, _ouvrir un débat judiciaire_ (_par l’appel des témoins_). SYN.

Obtestor, judicium committo constituoque. USUS: Procuratores litem non

contestabuntur. Cum eo litem contestatam habeo. Perennis et contestata

virtus. Deos hominesque contestari. Cf. Testor.

CONTEXO, is, xŭi, textum, ere, a. _Faire un tissu_, _confectionner_,

_composer_. SYN. Texo, conjungo, compono. ADV. Conjuncte cum reliquis,

facile, festive crimen, longius carmen. USUS: Carmen contexere. Extrema

cum primis contexere. Crimen contexere.

CONTEXTĒ, _Avec enchaînement_. SYN. Conjuncte. USUS: Omnia naturali

colligatione conserte contexteque fiunt.

CONTEXTŬS, ūs, m. _Tissu_, _assemblage_; _suite_, _enchaînement_. SYN.

Complexio. EPITH. Mirabilis, totus. USUS: In toto contextu orationis hæc

sunt servanda. Pennarum contextu corporis tegumenta faciunt. Mirabilis

contextus rerum.

CONTĬCĔO, es, ui, ere, n. _Se taire_. SYN. Taceo, reticeo, obmutesco.

)( Loquor. USUS: 1. Conscientia victus conticuit 2. TRANSL. Deficio,

_cesser_. Studium nostrum subito conticuit et obmutuit Senatus obmutuit;

judicia conticuere.

CONTĬCESCO, is, ticui, ere, n. _Se taire_. SYN. Taceo, obmutesco. ADV.

Illico, parumper, repente, subito. PHRAS. Omnes repente conticuerunt,

_tout à coup tous demeurèrent silencieux_. Mœstum aliquamdiu silentium

obtinuit, silentium repente consecutum est; tenuit silentium aliquot

horis; suppressere vocem adstantes; vocem mittebat nemo: altum erat ab

omnibus silentium. Muta circum omnia et elinguia videbantur. USUS: In

bello artes nostræ conticescunt. Quando lamentatio urbis et gemitus

conticescent? Cf. Taceo, Silentium.

CONTĬNENS, entis, omn. gen. _Contigu_, _proche_, _voisin_. SYN. Junctus,

adjunctus, affixus, conjunctus, proximus, non interruptus. USUS: 1. Terræ

continentes. Mari aer; Cappadocia Ciliciæ continens est. Natura rerum uno

consensu continens est et juncta. Uno pene et continenti agmine. 2. Terra

mari vicina, _attenant_, _contigu_, _limitrophe_. Mare dissimile est

proximo ei continenti. 3. Temperans, _sobre_, _tempérant_. Vir continens

et temperans. Cf. Pudicus, Castus.

CONTĬNENTER, _Continuellement_. SYN. Semper. )( Interrupte. USUS: 1.

Continenter labuntur et fluunt omnia. 2. _Temperanter_, _sobrement_,

_avec tempérance_. Parce, sobrie, continenter vivere. 3. Continuate,

conjuncte, perpetuo, _de suite_, _sans interruption_. Uno spiritu

continenter multa dicere. Cf. Semper, Assidue.

CONTĬNENTĬA, æ, f. _Modération_, _retenue_; _continence_. SYN.

Temperantia. DIFFER. Continentia Voluptati, Abstinentia Avaritiæ

resistit. USUS: Valetudo sustentatur continentia in victu omni et

cultu. Nihil eum ab summa integritate ac continentia deducere potuit.

Nulla re conciliatur facilius benevolentia populi, quam continentia et

abstinentia. Cf. Verecundia, Pudicus.

CONTĬNĔO, es, ui, tentum, ere, a. et n. _Renfermer_, _embrasser_ (_un

espace_); _arrêter_, _retenir_; _conserver_, _garder intact_. SYN.

Comprehendo, complector, includo, concludo, colligo; _vel_ refreno,

cohibeo, coerceo; _vel_ conservo. ADV. Abscondite, arctius, consulto

se domi, diligentissime linguam, modeste insolentiam, patientius et

expeditius quæstionem, simpliciter quæstionem, vehementius, vix facile

sese regionibus officii. Contineri apte, diu, in cupiditate. PHRAS. 1.

Columna universo ambitu denos pedes continet, _cette colonne a dix pieds

de tour_. Denos pedes colligit, complectitur; columnæ ambitus denum

pedum est. 2. Equus Trojanus multos mortales continere non poterat, _le

cheval de Troie ne pouvait contenir beaucoup d’hommes_. Multos capere

non poterat; paucorum erat capax; admittere, complecti, cohibere non

multos poterat; latere, delitescere, tegi, condi in equo Trojano non

multi poterant; unius equi lignei angustiis claudi, constringi, arctari

non multi poterant. 3. Continere iram non potuit, _il ne put maîtriser

sa colère_. Sustinere iram non potuit, quin erumperet; temperare

sibi non poterat, quin iracundia longius auferretur; iracundiæ modum

imponere, facere, statuere, frenos injicere; iracundiam reprimere,

cohibere, coercere, moderari non poterat. USUS: 1. Multa animo ac

memoria continere. Quæ vitam omnem continent. Continere aliquid animo

inclusum. Hæc disputatio uberrimos virtutis et doctrinæ fontes continet.

Hac una virtute cæteræ omnes, hoc facinore omnia flagitia continentur.

Tua salute nostra salus continetur. Vita corpore continetur et spiritu.

Omnis honestas quatuor virtutibus continetur. 2. Coerceo, refreno,

cohibeo, _réprimer_, _contenir_, _maîtriser_. Continere cupiditates.

Te contine, ut alios contineas. Iracundiam, conceptum odium, vocem,

gemitum continere. A pluribus exemplis, a respondendo, ab assentando se

continere. 3. Conservo, _conserver_, _garder intact_, _retenir_. Fides

rempublicam maxime continet. Continere aliquem in officio. 4. Colligo,

_joindre_, _rattacher_; n. _vel_ p. _être joint_. Artes cognatione quadam

inter se continentur, _les arts se tiennent entre eux par une sorte de

parenté_.

CONTINGIT, imp. _Il arrive_. SYN. Evenit, accidit. USUS: Si mihi vita

contigerit, _si la vie m’est conservée_, prorogetur. Id facilitate

potius, quam culpa mea contigit. Cf. Accidit, Fortuna.

CONTINGO, is, tĭgi, tactum, ere, a. et n. _Toucher_; _être proche_. SYN.

Tango, attingo. USUS: Luna terram propius contingit, _la lune est l’astre

le plus rapproché de la terre_. Atomus alia aliam contingit. Hujus

auctoritatem loci contingere ausus non essem. Aliquem propinquitate,

sanguine contingere, _être parent_. Cf. Evenit.

CONTĬNŬĀTĬO, ōnis, f. _Continuation_, _continuité_. SYN. Perpetuitas.

EPITH. Admirabilis, fatalis quasi et immutabilis, non minus longa

verborum, mirabilis, soluta, apta atque jucunda verborum, tota verborum.

USUS: Mirabilis quædam continuatio seriesque rerum, ut alia ex aliis

nexa, et omnes inter se aptæ colligatæque videantur. 2. Sympathia, _ordre

non interrompu_. Immutabilis continuatio ordinis sempiterni. Continuatio

causarum. 3. Periodus. Continuatio est densa et continens frequentatio

verborum cum absolutione sententiarum.

1. CONTĬNŬO, _Aussitôt_, _sur-le-champ_. SYN. Statim, illico. USUS: Non

continuo, si quis peccavit, puniendus est. Continuo omnes surrexere.

Continuo te meæ voluptatis participem faciam. Cf. Statim.

2. CONTĬNŬO, as, avi, atum, are, a. _Rendre continu_, _mettre à la

suite_, _réunir_. ADV. Perpetuo. USUS: Libertas hucusque continuata

permansit. Natura cohærens cum omnibus partibus. Ager latissime

continuatur. Atomi inter senexu continuantur. Cf. Continuus.

CONTĬNŬUS, a, um, _Continu_. SYN. Continens, perpetuus, perennis.

PHRAS. Continuus illi labor est, _son travail est continuel_, _sans

interruption_. Noctes diesque laboribus jungit; rem propositam continuo,

_vel_ continenti labore urget; in concepto labore perstat naviter;

inceptum laborem naviter persequitur; assiduam rei navat operam;

institutum suum in persequendo labore tenet naviter; assiduus est in

opere; pertinaci studio in rem incumbit; nullum illi a labore cœpto

otium; quies nulla; a cœpto labore ne punctum quidem temporis respirat;

infinitus illi labor est; id ille saxum perpetuo volvit. Cf. Assiduus.

USUS: Tot dies continuos quid egisti? Continuis itineribus Romam veni.

CONTORQUĔO, es, torsi, torsum, ere, a. _Brandir_; _détourner_. SYN.

Convolvo, torqueo, jaculor, deflecto. USUS: Ut argumenta valide

contorquet! aliquem alias ad lætitiam, alias ad tristitiam contorquere.

Amnes in alium cursum contorquere. Contorta oratio. Contorta et aculeata

sophismata.

CONTORTĒ, _D’une manière entortillée_. SYN. Oblique. USUS: Perturbate et

contorte dicere, concludere aliquid.

CONTORTĬO, ōnis, f. _Entortillement_, _obscurité_ (_du style_). SYN.

Flexio. USUS: Majus est, has orationis contorsiones, quam siderum flexus

perdiscere.

CONTORTUS, a, um, _Entortillé_, _embrouillé_. USUS: Stoici contortis

quibusdam, et minutis conclusiunculis utuntur.

CONTRA, _Contre_. SYN. Adversum, adversus, in. USUS: 1. Facere contra

aliquem, contra populi studium stare, _être contraire_. 2. E contrario,

immo potius, _au contraire_. Quæ bona sunt, mala putant; contra quæ

mala, bona. Non tua culpa est; contra summa laus. 3. Aliter, secus,

_contrairement à_. Contra faciam, ac in reliquis causis. Contra, ac

licet, factum est. Contra faciunt, quam polliceantur. 4. Ex alia parte,

ex opposita parte, _en face_, _vis-à-vis_. Insulæ latus unum contra

Galliam est. Agrum habes contra eum locum, qui, etc.

CONTRACTĬO, ōnis, f. _Contraction_; _brièveté_. SYN. Brevitas. EPITH.

Facilis. USUS: Meam parcimoniam contractio naturæ significat. Idem vitium

est effusio animi in lætitia, ac contractio in dolore. Frontis, brachii,

digitorum, supercilii contractio. )( Remissio, porrectio. Contractio et

brevitas gravitatem non habet.

CONTRACTĬUNCŬLA, æ, f. _Léger serrement_ (_de cœur_). USUS: Morsus

quidam, et contractiuncula animi relinquuntur.

CONTRACTUS, a, um, _Resserré_, _abrégé_, _diminué_. SYN. Brevis,

adstrictus. USUS: 1. Res nostræ contractæ, et adductæ in angustum. Opus

lucubratum contractioribus his noctibus. Studia in senectute contractiora

esse debent, remissiora. 2. Admissus, patratus, _causé_, _produit_.

Moleste ferimus, quæ nostra culpa contracta sunt. Consuetudines cum

multis contractæ, _nombreuses relations d’amitié_. Cf. Brevis, Angustus.

CONTRĀDĬCO, is, dixi, dictum, ere, n. _Contredire_, _réfuter_,

_s’opposer_. SYN. Reclamo, refragor, adversor. PHRAS. Tibi ipsi

contradicis, _vous vous contredisez vous-même_. Tecum ipse pugnas;

non modo non cohærentia loqueris, sed maxime disjuncta, contraria,

dissentanea; contra te loqueris; contrarie simul procedentia, et inter

se pugnantia dicis; non constas tibi; a te ipso dissides, discedis;

tecum ipse dissentis, discrepas, discordas. USUS: Magna libertate palam

contradixit. Cf. Contrarius, Adversor.

CONTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. _Rassembler_, _réunir_; _lier_,

_contracter_. SYN. Congrego, colligo, cogo; coarcto, coangusto, paciscor.

ADV. Vocem inusitatius, male. PHRAS. 1. Cum navita contraxit, _il fit

un traité avec le nautonnier_. Pactionem conflavit; pactionem fecit,

confecit; ad pactionem venit cum navarcho; de pretio cum navarcho

transegit; pactione fe obstrinxit, obligavit; ad pactiones descendit.

Cf. Paciscor. 2. Quæ prius contraxit, postea rescidit, _il déchira

le traité qu’il avait conclu_. Non mansit in pactione; pactionem

perturbavit; a pactione recessit; conventis non stetit; contra pactiones

fecit; pacta conventa rescidit, infregit, violavit, labefactavit; a

pactione abiit (VULG. Contractum non servavit). Cf. Paciscor, Conventum.

USUS: 1. Copias, cohortes in unum locum contrahere. Vela, orationem

contrahere. Appetitus contrahere et sedare. Amicitia omnia contrahit,

discordia dissipat, _l’amitié rassemble tout et la discorde désunit_. 2.

Coarcto, coangusto, in arctum, in breve cogo, constringo, _resserrer_,

_contracter_, _amoindrir_, _réduire_. )( Explico, dilato, diffundo.

Animum in dolore contrahere. Varius canendi modus, alias contrahit

animos, alias remittit. Collum, frontem, digitos contrahere. 3. Confio.

Æs alienum, nomina contrahere, _s’endetter_. 4. Concilio, comparo,

acquiro, _produire_, _causer_; _s’attirer_. Sua liberalite multorum

benevolentiam, amicitiam contraxit. Molestias sibi, odium, invidiam,

negotium, offensionem, multum damni contraxit. Sua temeritate bellum,

certamen contraxit. 5. Paciscor, _faire un traité_. Cum aliquo rem, _aut_

rationem contrahere. Felix, qui nihil cum aliquo contraxit. Cum aliquo

contrahere. Cf. Brevis, Breviter, Angustus.

CONTRĀRĬĔ, _D’une manière contraire_. SYN. Repugnanter. USUS: Contrarie

scriptum, _aut_ ambigue.

CŌNTRĀRĬUS, a, um, _Contraire_. SYN. Adversus, adversarius, pugnans,

diversus. ADV. Maxime, valde. PHRAS. Senatus contrarium sensit, _le sénat

décida le contraire_. Contra censuit senatus; senatus in omnia alia

ivit; contra putavit; e transverso non idem erat senatui de re sensus;

dissensit senatus; senatui adversa sententia placuit; senatus judicia

discrepabant, cum nostra sententia non congruebant; secus visum est

senatui. Cf. Dissentio. USUS: Omnis voluptas honestati est contraria.

Nihil tam contrarium rationi, et constantiæ, quam fortuna. Monstrum ex

contrariis, diversis, ac inter se pugnantibus naturæ studiis conflatum.

In contrariam partem dicere, disserere, contendere. Cf. Adversor.

CONTRĀVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. _S’opposer_. SYN. Adversor. USUS:

Ita faveo tuæ sententiæ, ut ne in mentem quidem aliquid contravenerit.

Quem contraveneris, causa cadet.

CONTRECTĀTĬO, ōnis, f. _Attouchement_. SYN. Tractatio. USUS: Taurus equæ

contrectatione gestit.

CONTRECTO, as, avi, atum, are, a. _Toucher_. SYN. Tracto, attrecto. USUS:

1. Librum contrectare. 2. TRANSL. Mente varias voluptates contrectare,

_repaître son esprit de choses agréables_.

CONTRĔMO, is, ui, ere, n. _Trembler_. SYN. Tremo. USUS: Cœlum tonitru

contremit. Cf. Tremo.

CONTRĬBŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Fournir sa part_, _ajouter à la masse_.

SYN. Confero, tribuo. USUS: Ad eam rem pecuniam contribuere. Cf. Tribuo.

CONTRISTO, as, avi, atum, are, a. _Rendre triste_, _attrister_. SYN.

Mœrore afficio, ægritudinem affero, ægritudine afficio; mœstitiam

infero; sollicitudinem alicui conficio, affero; angore implico. USUS:

Contristavit hæc sententia Balbum. Cf. Tristitia.

CONTRĪTUS, a, um, _Usé_, _commun_, _méprisé_. SYN. Pervulgatus, vulgaris,

communis, pervagatus. USUS: 1. Communia et contrita præcepta. 2.

Consumptus, _passé_. Tota ætas in studiis contrita.

Contritus, et Contritio barbara sunt, cum ad dolorem animi de peccatis

referuntur. Latine reddi possunt: Excruciatus dolore admissorum criminum,

_contrit_. Dolor animi ex criminum recordatione susceptus, dolor animi de

admisso crimine, _contrition_.