COMBŪRO, is, bussi, bustum, ere, a. _Brûler complètement_. SYN. Uro,
cremo, inflammo, incendo, exuro. PHRAS. Domus combusta est, _la maison
fut complètement brûlée_. Domus repentino incendio deflagravit,
conflagravit; igni absumpta, concremata est; in cineres redacta, igne
deusta est; incendio deleta, confecta est; incendio hausta, consumpta
est; resedit in cineres. Domus repentino incendio exarsit et ad cineres
rediit; in cineres redacta est. Cf. Ardeo, Concremo, Incendium,
Incendo, Flamma. USUS: Vivus combustus est; cadaver infelicibus lignis
semiustulatum.
CŎMĔDO, edis _vel_ es, edit _vel_ est, ēdiēsum _vel_ estum, edere _vel_
esse, a. _Manger_. SYN. Edo, cibum capio, cibum sumo. PHRAS. Comede
sobrie, _mangez sobrement_. Tantum cibi potionisque adhibeatur, ut
reficiantur vires, non opprimantur. Cibi potionisque desiderio naturali,
non voluptate modus finiatur. Cibo famem depelle, non ventrem distendito.
Firmandæ cibo vires, non onerandæ. Accumbe, cœna, epulare, vescere
apparate et opipare, dum cibus adversus famem sit, non ad voluptatem
inflammandam. Cf. Abstinentia. USUS: 1. Muscæ te comedent. 2. Prodigo,
rapio, _manger_, _dissiper (son bien)_. Rem suam familiarem omnem
comedit, devoravit. Ego te jacente tua bona comedam? Quis tuos nummos
comedit? Cf. Edo, Cibum capio.
CŎMES, ĭtis, m. _Compagnon_. SYN. Sectator, assectator, assecla, socius,
deductor. EPITH. Carus atque jucundus, idoneus, importunissimus,
mercenarius, mirificus, non molestus. Comites extremi, nequissimi,
veteres. USUS: Fuisti mihi comes atque socius honoris et calamitatis.
Comitem se alicui præbere, adjungere. Comes furoris. Voluptatum extrema
comes est saltatio.
CŌMESSĀBUNDUS, a, um, _Qui fait la débauche_. USUS: Temulento cum agmine
comessabundus incessit. Cf. Vorax.
CŌMESSĀTĬO, ōnis, f. _Débauche_. SYN. Intempestivum convivium, præsertim
nocturnum. USUS: Totus ille Antonianæ comessationis chorus. Cf.
Convivium, Gula, Bibo.
CŌMESSĀTOR, ōris, m. _Débauché_, _glouton_. SYN. Intempestivis conviviis
indulgens, abdomini natus.
CŌMESSOR, aris, atus sum, ari, d. _Se livrer aux plaisirs de la table_.
SYN. Intempestivis conviviis indulgeo. PHRAS. Intempestivis conviviis
dies pariter noctesque consumo; liberalius vino ciboque corpus onero;
ventrem cibo potuque distendo. Omnem mihi in cibo modum, omne judicium,
omnem prope rationem gula eripit; mihi vivere tuburcinari est. Quotidiana
agito convivia. Cf. Gula.
CŎMĒTĒS, æ, m. _Comète_. SYN. Stella crinita; crinita siderum flamma;
ardentes cœlo faces. ADV. Cometæ tremuli, magnarum calamitatum prænuntii.
USUS: Cometæ magnarum calamitatum prænuntii.
CŌMĬCE, _Comiquement_, _d’une manière comique_. SYN. More comico. USUS:
Tragica comice tractat.
CŌMĬCUS, i, m. _Comédien_. USUS: Comicus ex artificio comico spectatur,
_le comédien est admiré à cause de son talent_.
CŌMĬNUS, _De près_. SYN. Propius, de propinquo loco. )( Eminus. USUS: Cum
hoste cominus pugnare. Cominus accedito.
CŌMIS, e, gen. com. _Doux_, _affable_, _bienveillant_. SYN. Humanus,
suavis, commodus, facilis, benignus, comitate præditus, præcellens. )(
Inhumanus. PHRAS. Comis una et gravis, _tout à la fois doux et sérieux_.
Comitatem cum gravitate conjungit; gravitatem comitate condit; gravitati
comitatem aspergit. USUS: Lælio quis comior, modestior, simplicior? Comis
erga omnes. Cf. Humanus, Urbanus, Condimentum.
CŌMĬTAS, ātis, f. _Douceur_, _bonté_. SYN. Facilitas, benignitas. )(
Severitas, gravitas. EPITH. Jucunda, multa, singularis, summa. USUS:
Comitas affabilitasque sermonis maxime conciliat animos hominum. In illo
summa gravitas cum summa comitate conjungitur. Cf. Comis, Humanitas,
Facilis.
CŎMĬTĀTŬS, ūs, m. _Cortége_, _suite_, _compagnie_. SYN. Comitum
multitudo, cœtus, numerus, chorus, caterva. EPITH. Familiaris,
improbissimus flagitiosissimusque, maximus ornatissimusque, muliebris
et delicatus ancillarum puerorumque, multus magnusque, optimus
beatissimusque, pulcherrimus, regius, turpissimus. PHRAS. Comitatum habet
amplum, _il a un long cortége_. Ingens circumfusa turba ejus lateri est;
comitatu septus, vallatus, stipatus ingenti est; ingenti clientum corona
cinctus est; septus corona militum est; multi eum deducunt, assectantur;
multi se comites adjungunt; lateri adhærent Cf. Comitor. USUS: Legatus
cum magno comitatu ingrediebatur. Regem cum toto comitatu hospitio
recepit.
CŌMĬTER, _Avec douceur_, _bienveillance_. SYN. Humaniter, humane,
benigne. USUS: Salutare benigne, comiter appellare singulos.
CŎMĬTĬA, ōrum, n. pl. _Comices_, _assemblées du peuple romain_.
SYN. Conventus populi, commune consilium omnium ordinum ad creandos
magistratus, ferendas leges et alia cum populo agenda. USUS: Consul
edicit comitia, habet, gerit, obit; differuntur, extrahuntur comitia;
sæpe largitione inquinantur, corrumpuntur.
CŎMĬTĬĀLIS, e, gen. com. _Relatif aux comices_. SYN. Ad comitia
pertinens. USUS: 1. Mensis, dies comitialis. 2. Morbus comitialis,
_épilepsie_, _mal caduc_.
CŎMĬTĬUM, ii, n. _Comitium_, _lieu où se tenaient les comices_. SYN.
Locus, in quo comitia habentur. USUS: Comitium armatis obsidere.
CŎMĬTOR, aris, atus sum, ari, d. _Accompagner_. SYN. Assector, sector,
deduco. PHRAS. 1. In omni fortuna te comitabor, _je vous suivrai quelle
que soit votre fortune_. Me tibi comitem adjungam, præbebo; in omni
fortuna tibi comes ero; hærebo tibi; hærebo lateri tuo; tibi affixus ero;
a te, a latere tuo non discedam, non divellar. Semper, nunquam non, in
omni tempore ac loco assiduus tecum ero; nunquam abs te sejungar; non
digrediar; non recedam abs te; nulla me res abs te avellet, amovebit,
sejunget, disjunget, abjunget. 2. Honoris causa me comitatus est, _il
m’accompagna pour me faire honneur_. Redeuntem deduxit; comitem se mihi
dedit; comitatu suo me honestavit; inter deductores meos fuit; cum
laudibus ac favore me domum prosecutus est. Cf. Socius, Societas, Cohæreo.
COMMĂCŬLO, as, avi, atum, are, a. _Souiller_, _tacher_. SYN. Maculo,
turpifico, fœdo. USUS: Ambitu, avaritia se commaculare. Cf. Macula, Labes.
COMMĔĀTŬS, ūs, m. _Vivres_, _provisions_; _approvisionnements_. SYN.
Cibaria ad alendam multitudinem aliquam. EPITH. Publicus et privatus.
USUS: 1. Amici, socii annonam et commeatum parabunt, mittent, subvehent,
devehent, portabunt, supportabunt; commeatus copiam subministrabunt.
Commeatum recipiemus, commeatu abundabimus. Nisi hostis commeatu
nos prohibeat; commeatus intercludat, intercipiat; a commeatu nos
intercludat. Cf. Annona. 2. Tempus facultasque eundi, redeundi, manendi,
alicui præscripta. Commeatum dare, sumere, _donner_, _prendre un congé_.
Ad diem commeatus non venit, _expiration du congé_.
COMMĔDĬTOR, aris, atus sum, ari, d. _Méditer_, _étudier_. SYN. Meditor,
verso. Cf. Cogito, Meditor.
COMMĔMĬNĪ, minisse, imp. _Se ressouvenir de_. SYN. Memini.
COMMĔMŎRĀBĬLIS, e, gen. com. _Mémorable_. Memorabilis. USUS: vir
commemorabili pietate ac virtute præditus. Cf. Memorabilis.
COMMĔMŎRĀTĬO, ōnis, f. _Mention_, _souvenir_. SYN. Mentio, recordatio.
EPITH. Assidua, illustrior, multa, necessaria, splendidior, supervacanea.
USUS: Me commemoratio posteritatis ad spem immortalitatis rapit Totus est
in commemoratione tuæ virtutis. Cf. Mentio.
COMMĔMŎRO, as, avi, atum, are, a. _Mentionner_, _rappeler_. SYN.
Memoro, dico, memini, fero, narro, alicujus rei memoriam usurpo, crebis
usurpo sermonibus, laudo. ADV. Breviter, creberrime, libentius laudes,
planius, vere. USUS: Commemorare breviter. Quid tota die egerim, vesperi
commemoro. Omnes de virtute tua commemorant. De te omnium celebratione
commemoratum. Cf. Memor, Narro.
COMMENDĀTĬO, ōnis, f. _Recommandation_. EPITH. Accurata, communis hominum
et inter homines, naturalis, diligens, diligentissima, dulcissima,
gravissima, magna libertatis, major, non modo humana, sed etiam divina,
obscura et incerta, perpetua, singularis, non vulgaris. USUS: 1. Effice,
ut meam commendationem profuisse sibi sentiat. 2. Laus, celebratio,
comprobatio, _titre de recommandation_, _prix_, _mérite_. Magna est in
vulgus opinio de te, magna commendatio. Liber iste commendatione non
eget. Per se cognitus vir nulla commendatione majorum. Eo facinore magnam
sibi commendationem comparavit. Cf. Laus, Commendo.
COMMENDĀTĬTĬUS, a, um, _De recommandation_. USUS: Litteræ commendatitiæ,
_lettres de recommandation_.
COMMENDATRIX, īcis, f. _Celle qui recommande_. USUS: Lex est emendatrix
vitiorum, commendatrix virtutum.
COMMENDO, as, avi, atum, are, a. _Recommander_. SYN. Fidei alicujus
committo; in alicujus fide et religione depono; fidei alicujus trado; in
fidem alicujus trado; alicujus fidei mando; permitto in fidem alicujus;
alicujus virtuti, fidei, felicitati confido; alicui in fidem et custodiam
concredo; alicujus tutelæ subjicio; in tutelam trado; in alicujus fide
repono, colloco. PHRAS. 1. Commendo tibi hunc magnopere, _je vous
recommande instamment cet homme_. Sic tibi eum commendo, ut majore cura,
studio, sollicitudine animi commendare non possim. Commendo tibi eum non
vulgariter, sed ita prorsus, ut quos diligentissime, valdeque ex animo
soleo. Eum tibi commendo ea commendatione, quæ potest esse maxima. Sic
tibi eum commendo, ut neque majore studio quemquam, neque justioribus de
causis commendare possim. Maximopere, ut mea et tua dignum amicitia, tibi
commendo. Vehementer te rogo, ut cures, ut ex hac commendatione, quam
maximas, quam plurimum, quam sæpissime gratias agat. Si me tanti facis,
quanti et ipse æstimat, et ego sentio, cures, quam primum intelligam,
hanc meam commendationem tantum illi utilitatis attulisse, quantum et
ipse speravit, nec ego dubitarim. Gratissimum mihi feceris, si huic
commendationi meæ tantum tribueris, quantum cui tribuisti plurimum; si
eum, quibuscumque rebus honeste, ac pro tua dignitate poteris, juveris
atque ornaveris. Cura, quæso, ut is intelligat, hanc meam commendationem
maximo sibi apud te adjumento fuisse. Hanc commendationem, quam his
litteris consignari volui, scito, esse omnium gravissimam. Eum si tibi
commendo verbis iis, quibus, cum diligentissime agimus, uti solemus,
vix tamen studio meo satisfecisse mihi videor. Quanti apud te sum,
tantum valere apud te commendationem meam, effice, ut intelligam.
Genere commendationis mirifico, planeque quod sit ex intimo depromptum
animo, usum me putato. Si ulla mea apud te commendatio valuit, hæc
ut valeat, rogo. Velim, tibi persuadeas, nihil me majori studio a te
petere, nihil mihi gratius facere te posse, quam si omnibus tuis opibus,
omni studio eum juveris. Velim, eum omnibus tuis officiis, atque omni
liberalitate tueare. Velim, eum quam liberalissime complectare. Velim,
eum quam honorificentissime pro tua humanitate, et quam liberalissime
tractes. Peto a te majorem in modum, vel tuæ humanitatis, vel mea
causa, ut eum auctoritate tua, quæ plurimum valet, conservatum velis.
Ita a te peto, ut majori studio, magisque ex animo petere non possim,
ut omne genus liberalitatis, quod et ab humanitate, et potestate tua
proficisci poterit, non modo re, sed etiam verbis, vultu denique ipso
exprimas. Peto a te majorem in modum, ut ei omnibus in rebus, quantum
tua dignitas fidesque patietur, commodes. Majorem in modum a te peto,
ut cum omnes meos, æque ac tuos observare pro nostra necessitudine
debeas, hunc imprimis ita in fidem tuam recipias, ut ipse intelligat,
nullam rem sibi majori usui, aut ornamento, quam meam commendationem
esse potuisse. Vehementer mihi gratum erit, si cum humanitate tua, quæ
est singularis, complexus fueris. Eum, si me diligis, eo numero cura ut
habeas, quo me ipsum; commendo eum tibi de meliore nota. 2. Commendavi
me tibi dudum, _je me suis depuis longtemps confié à vous_. In fidem
tuam me dudum contuli; me tibi commisi, et tuæ tradidi fidei; in tutelam
et patrocinium tuum me dudum contuli; me, resque meas tuæ fidei dudum
permisi, mandavi; tuæ me tutelæ dudum commendavi et subjeci. Totum
hominem tibi traditum de manu, ut aiunt, in manum habes, tu modo fac
tueris, ut tua fides postulabit; habes hominem mandatum fidei tuæ ac in
tutelam traditum. Dudum me tuæ fidei credidi. 3. Commendabo negotium
DEO in precibus, _je recommanderai la chose à DIEU dans mes prières_.
De ea re consulam per preces DEUM. Divinæ mentis consilium precibus
explorabo. Negotii successum a DEO suppliciter exorabo. Ad explicandas
ejus rei difficultates divinum præsidium implorabo. Cœleste numen in spem
felicis successus deprecabor. USUS: 1. Filios suos diis immortalibus;
tutelæ populi Romani commendavit. Salutem suam, rem familiarem fidei
alicujus tradere, et commendare. Religiones, et sacra, sacerdotibus
commendantur. 2. Laudo, comprobo, laudando extollo, et confirmo, _faire
valoir_, _louer_, _vanter_. Eloquentiam vocis suavitas commendat. Cura
formam commendat. Nihil eum præter simulatam tristitiam commendat. 3.
Mando. Aliquid litterarum monumentis, memoriæ; nomen suum et famam
immortalitati; se fugæ commendare. Cf. Committo.
COMMENTĀRĬŎLUM, i, n. _Petit mémoire_, _petit écrit_. SYN. Libellus.
COMMENTĀRĬUM, ii, n. _vel_ COMMENTĀRĬI, ōrum, m. pl. _Mémorial_, _recueil
de notes_, _mémoires_; _journal_. SYN. Liber ad subsidium memoriæ
comparatus, in quo rerum et negotiorum capita notantur. EPITH. Paulo
plenius, plurima. USUS: Referre aliquid in commentarium suum. (VULG.
Registrare.) Cæsar scripsit, confecit commentarios rerum suarum. Rerum
urbanarum, Pontificum commentarii.
COMMENTĀTĬO, ōnis, f. _Méditation_, _réflexion_, _étude_. SYN. Meditatio,
cogitatio. EPITH. Domestica, multa, plurima. USUS: Accuratæ et meditatæ
commentationes multi sudoris sunt. Tantum potest exercitatio, meditatio,
consuetudo. Commentationibus quotidianis se exercet. In commentationibus
multum operæ ponit. Orator locos suos multa commentatione paratos habeat,
oportet, et expeditos. Cf. Meditor, Cogito, Considero, Cogitatio.
COMMENTĬTĬUS, a, um, _Inventé_; _faux_, _mensonger_. SYN. Fictus. )(
Verus. USUS: Novum, commentitium, et futile crimen.
COMMENTOR, aris, atus sum, ari, d. _Réfléchir_, _méditer_; _expliquer_.
SYN. Meditor, cogito, considero, mecum conficio; _item_: commentariis
illustro, explano, explico, expono locum scriptoris. USUS: 1. Aliquid
secum de re aliqua meditatur et commentatur. Orationem commentari,
componere. 2. Disputo, _commenter_, _discuter_. Commentandi inter se et
disputandi causa convenere. Cum litteratis omnibus quotidie commentatur.
Cf. Meditor, Cogito, Mens.
COMMENTUM, i, n. _Fiction_. SYN. Res ficta, excogitatio, inventio.
USUS: Opinionum commenta delet dies, _le temps fait justice des fausses
opinions_. Commenta sua et scripta memorabat.
COMMĔO, as, avi, atum, are, n. _Aller et venir_, _circuler_. SYN. Venio,
redeo, coeo. ADV. Vicissim, retro, undique. USUS: Crebro illius litteræ
ad nos commeant. Tabellarius, navis ad insulas commeat. Animus per omnem
rerum naturam commeat.
COMMERCĬUM, ii, n. _Commerce_, _rapports_, _relations_. SYN. Usus,
familiaritas, consuetudo. USUS: Voluptas nullum habet cum virtute
commercium. Mihi cum illo nullius rei commercium est, _je n’ai aucun
rapport avec lui_. Nullius mihi rei cum illo est communitas; ne minima
quidem societate mihi conjungitur. Cf. Mercor.
COMMĔRĔO, es, ui, ĭtum, ere, a. _Mériter_. SYN. Mereor. USUS: Quid de me
commeruisti? Cf. Mereor.
COMMĒTĬOR, iris, mensus sum, iri, d. _Mesurer_. SYN. Metior. USUS:
Oportet tempus cum negotio commetiri. Cf. Metior.
COMMĬGRO, as, avi, atum, are, n. _Passer d’un lieu dans un autre_, _aller
s’établir_. SYN. Migro, domicilium muto, eo, redeo. USUS: In aliam domum
commigrat. Cf. Migro.
COMMĪLĬTO, ōnis, m. _Compagnon d’armes_. SYN. In bello socius. USUS:
Cæsar milites suos commilitones appellabat.
COMMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Menace_. SYN. Minatio. USUS: Ne comminationibus
quidem movetur. Cf. Minor.
COMMĬNISCOR, eris, mentus sum, i, d. _Inventer_, _imaginer_. SYN. Fingo,
excogito. USUS: Ne putes eum tantum scelus comminisci. Cf. Excogito,
Fingo, Commentor.
COMMĬNŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Briser_, _broyer_, _affaiblir_. SYN.
Minuo, frango, deturbo, affligo, dissipo. USUS: Hostem comminuere,
_écraser un ennemi_. Spiritus alicujus, arrogantiam, audaciam frangere et
comminuere. Opes luxu; vires ingenii desidia; rem familiarem convivando
comminuit, pessumdedit.
COMMISCĔO, es, cui, xtum _vel_ stum, ere, a. _Mêler avec_. SYN. Misceo,
permisceo, USUS: Nunquam sapientia cum temeritate commiscetur. Animum
meum cum tuo commiscui. (VULG. Unanimes sumus, _nous sommes tout à fait
du même avis_). Consilium meum cum tuo, res meas cum tuis commiscui. Cf.
Misceo.
COMMĬSĔRĀTĬO, ōnis, f. _Action d’exciter la compassion_. SYN.
Miseratio, misericordia. USUS: Commiserationem brevem esse oportet. Cf.
Misericordia, Commiseror.
COMMĬSĔROR, aris, atus sum, ari, d. _Plaindre_, _déplorer_. SYN. Miseror,
miseratione afficior, miserationem verbis, gestu exprimo. (VULG.
Condoleo.) PHRAS. Commiseror fortunam tuam, _j’ai pitié de vos malheurs_.
Casu tuo vehementer commoveor; doleo vicem tuam; in tanto dolore tuo
prope pari molestia afficior; casum tuum vehementer miseror; doloris
ejus, qui te excruciat, particeps sum tecum; vicem tuam prope æque doleo,
ac tu. Animi dolorem prope eumdem adhibeo; societas pæne ægritudinis
mihi tecum est. Dolorem, quem ex tuo casu cepi, declarare verbis non
possum; ad aspectum casus tui lacrimas tenere non potui; misericordia
moveri, commoveri, capi me sensi; casus ille tuus mentem meam miseratione
permovit; percussit animum meum vehementer fortunæ tuæ iniquitas. Miseret
me tui, tua causa vehementer doleo; commiseratione tangor afflictæ
fortunæ tuæ; dolorem ex acerbitate casus tui capio gravissimum; moleste
graviterque fero casum tuum; excruciat me, tangit mentem meam propter
naturæ cognationem atque consensum ærumna tua; tua non minus, ac mea
calamitate angor, crucior, affligor, vexor; sollicitor infelici illo fato
tuo, et dolorem acerbissimum haurio; doleo dolore tuo, angoribus angor,
infortunio tuo non tu magis, ac ego miser sum; par utriusque, communis,
idem utriusque in tuo infortunio dolor est; tua me torquent infortunia;
tuis uror malis; tuæ me miseriæ miserrimum faciunt; dolor meus ex tuo
dolore pendet; est mihi acerbus imprimis tristissimus casus tuus; socius
ægritudinis sum, particeps mœroris tui. Cf. Doleo, Miseror. USUS: Num
conqueri et commiserari non licet?
COMMISSĬO, ōnis, f. _Représentation théâtrale_. SYN. Exhibitio plurium
inter se concertantium. USUS: Commissio ludorum.
COMMISSUM, i, n. _Faute_, _délit_, _crime_. SYN. Factum, facinus,
delictum. EPITH. Audacius, sacrum. USUS: Enuntiare commissa, prodere
conscios. Audax commissum et facinus.
COMMISSŪRA, æ, f. _Assemblage_, _jointure_. SYN. Junctura. EPITH. Aptæ
ad stabilitatem, et ad artus firmandos accommodatæ, mirabiles, molles
digitorum. USUS: Ossium ac digitorum commissuræ, _articulations des os et
des doigts_.
COMMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Commettre (une faute)_, _se
rendre coupable_; _confier_, _unir_, _assembler_. SYN. Admitto, patro,
perpetro, pecco; _item_: patior, concredo, conjungo. PHRAS. 1. Commisit
magnum flagitium, _il a commis un grand crime_. Magnum admisit in se
facinus; magnum in se scelus concepit; sequius admisit aliquid; immani
se scelere obstrinxit, adstrinxit; summum dedecus, nefarium scelus
admisit; detestabile facinus suscepit; nefaria se culpa devinxit; immane
flagitium conscivit. Cf. Pecco, Peccatum. 2. Committo tibi hoc negotium,
_je vous confie cette affaire_. Id tibi negotii do; fidei tuæ eam rem
concredo; curæ tuæ id negotii credo; legare tibi hoc negotium constitui;
rerum omnium in eo negotio curam tibi demando, credo; tuæ fidei, ac
potestati, hoc, quidquid est negotii, commendo; omnem tibi rem ac causam
tuæ prudentiæ tractandam trado, relinquo, transcribo; ejus rei gerendæ
provinciam tibi _vel_ ad te delego. 3. Quod tibi commisi, diligenter
exequere, _exécutez fidèlement ce que je vous ai confié_. Quod tibi
munus imposui, quæ mandata dedi, quod negotium dedi, quod tibi mandavi;
mandatum honoribus tuis volui; quod fidei tuæ, prudentiæque permisi; quam
tibi mandavi provinciam, diligenter perfice, confice. USUS: 1. Ingens
flagitium, scelus, facinus; multa in Deos, multa in leges commisit. 2.
Patior, probo, _permettre_, _approuver_. Non committam, ut tuis desim
consiliis. Committendum non putavi, quin etc. 3. Mando, credo, trado, do,
_confier_, _risquer_. Se itineri, fortunæ, discrimini, fidei alterius,
in aciem, in discrimen committere. Aliquid litteris, alicui negotium
committere. 4. Facio, ineo, _commencer_, _engager_. Prœlium committere
cum hoste. 5. (VULG. Confisco, _confisquer_, _adjuger au fisc_.)
Hæreditas templo Veneris commissa, _la succession était dévolue à Vénus_.
Bona commissa, ad fiscum redeuntia; mulcta commissa. 6. Jungo, _joindre_,
_assembler_. Duas inter se tabulas committere. Manus committere. 7.
Concitare unum adversus alterum, _mettre aux prises_. Unum cum altero
committere, duos inter se committere.
COMMŎDĒ, _Convenablement_, _bien_. SYN. Bene, recte, commodum. )(
Incommode. PHRAS. Scribe, si commode potes; quod commodo tuo fiat; ex
opportunitate; ex utriusque commodo scribes; cum erit commodum; cum
se dabit, offeret rei opportunitas, commoditas; cum tempus, ratioque
postulabit.
COMMŎDĬTAS, ātis, f. _Opportunité_, _utilité_. SYN. Opportunitas,
utilitas. EPITH. Idonea ad aliquid faciendum, imitatrix prava
virtutis, magna. Commoditates externæ, multæ, primæ, et maximæ, tantæ.
USUS: Amicitia plurimas habet, continet commoditates. Ista ad vitæ
commoditatem, et jucunditatem plurimum faciunt. Commoditatis omnes
articulos scio, _je sais choisir les bons moments_. Cf. Opportunitas.
COMMŎDO, as, avi, atum, are, a. _Adapter_, _ajuster_; _fournir_, _être
utile_. SYN. Accommodo, utendum do; _item_: gratificor, prosum. USUS:
1. Ædes alicui, aurem, aurum commodare. Hæc a virtute donata, cætera
a fortuna commodata videntur. 2. Aliquem juvo, inservio, benigne
facio, commodo sum, _être utile_, _aider_. Tibi ego omnibus in rebus
libentissime commodabo. Cf. Opitulor, Gratificor, Auxilium, Adjumentum.
1. COMMŎDUM, _A propos_, _au bon moment_. SYN. Opportune, satis in
tempore. USUS: Commodum in urbe eram, _je me trouvais à la ville fort à
propos_. Commodum ad me venit.
2. COMMŎDUM, i, n. _Avantage_, _profit_. SYN. Utilitas, bonum,
emolumentum. EPITH. Commune, magnum, majus, maximum, non mediocre,
privatum, senatorium. Commoda communia, domestica, externa, majora,
minima, multa, non paria, parva, aut mediocria, plurima, provincialia,
aut urbana, publica, tanta, terrena. PHRAS. 1. Suum tantum commodum
quærit, _il ne cherche que son propre avantage_. Omnia ad suam tantum
utilitatem refert; utilitatem suam omnibus in rebus spectat, sequitur;
rebus cunctis antefert; rerum omnium antiquissimam habet; primam ducit;
omnes articulos commoditatis suæ captat; nullius rei, præterquam commodi
sui rationem habet, ducit; suo ubique obsequitur animo; suis tantum
consulit commodis; id unum spectat, unde multa in se congruant commoda;
quid e re sit; quid in rem suam faciat; quid rebus suis expediat; quid
sibi emolumento sit; omnia sua causa facit; commodi sui, ac privatarum
rationum impendio studiosus est; commodis suis servit unice. 2. Commoda
nostra ubique impedit, _il attaque sans cesse nos intérêts_. Commoda
nostra oppugnat, labefactat ubique; commodis nostris obstat, officit,
adversatur ubique. 3. Ea res magna illi commoda comparavit, _cette chose
lui a apporté de grands profits_. Multas illi utilitates importavit,
multa creavit commoda; multis eum commodis auxit, locupletavit; multa
commoda attulit; ejus commodis egregie servivit, consuluit; ex ea
re non pauca illi commoda enata sunt; non pauca ille commoda cepit,
adeptus est; ex ea re multa illi commoda fluxerunt, manaverunt; ea res
multis eum commodis affecit. Ex ea re fructum tulit, messuit, cepit non
contemnendum; emolumenta collegit, percepit, reportavit nec levia, nec
pauca. Ea res non parvo fuit emolumento. Cf. Utilitas. USUS: Commodis
frui. Alienis servire commodis. Quod commodo reipublicæ fiat.
COMMŎDUS, a, um, _Avantageux_, _utile_. SYN. Opportunus, utilis. )(
Incommodus. USUS: 1. Commodior via; tempus commodius. Res nostræ satis
sunt commodæ. 2. Facilis, _doux_, _bienveillant_. Homo commodis moribus,
_homme de mœurs faciles_. Catone nemo commodior, moderatior fuit.
COMMŎNĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Avertir_. SYN. Commoneo,
admoneo. USUS: Aliquem etiam atque etiam de re commonefacere. Cf. Moneo.
COMMŎNĔO, es, ui, ĭtum, ere, _Avertir_. SYN. Admoneo. Cf. Moneo.
COMMŎNĬTĬO, ōnis, f. _Action de rappeler_, _de faire souvenir_. SYN.
Admonitio.
COMMONSTRO, as, avi, atum, are, a. _Montrer_, _indiquer_. SYN. Indico,
ostendo. USUS: Viam commonstrare, digitum ad fontes intendere. Cf.
Ostendo.
COMMŎRĀTĬO, ōnis, f. _Séjour prolongé_; _retard_. SYN. Mora. EPITH.
Diuturnior, urbana. USUS: Illa villæ amænitas diuturnioris commorationis
est, non diversorii. Cf. Mora.
COMMŎROR, aris, atus sum, ari, d. _Demeurer_, _séjourner_. SYN. Maneo,
subsisto, consisto. USUS: 1. Diem unum, triduum apud te commorabor
diutius. Versare rem eamdem, hærere et commorari in eadem sententia. 2.
Moror, _arrêter_, _retarder_. Commorari aliquem. Cf. Moror.
COMMŌTĬO, ōnis, f. _Commotion_, _mouvement_, _secousse imprimée_. SYN.
Motio, motus, perturbatio. EPITH. Suaves, contrariæ, vitiosæ. USUS:
Temperantia moderatrix omnium commotionum. Cf. Motio.
COMMŌTĬUNCŬLA, æ, f. _Petit mouvement (de fièvre)_. SYN. Febricula. USUS:
Tuis commotiunculis valde afficior.
COMMŌTUS, a, um, _Ému_, _emporté_, _troublé_. SYN. Perturbatus, affectus.
USUS: Homo commotior paulo stomachari primum cœpit. Libidine _aut_ ira
commotus.
COMMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. _Mettre en mouvement_, _déplacer_;
_émouvoir_, _exciter_. SYN. Moveo, perturbo, afficio, excito, concito,
commuto, invito. ADV. Acerrime sensus, aliquantum, facilius conquestione,
graviter, gravius rebus, incredibiliter, leviter, maxime auctoritate,
maxime, voce magnopere, mediocriter, non minime, parumper mentes, prorsus
recte ac merito, sane, sane quam, similiter atque, tantulum, temere se
alicunde, valde, valde commendatione, vehementer amorem multitudinis,
vehementer animum, vehementer litteris, vehementer oratione, vehementer
miseria. USUS: 1. Ea re tumultum maximum ac tantum non bellum, odium
certe, iram, invidiam, suspiciones commovit, excitavit. Miseriis
alienis, et querelis facile animo commoveor. Ea res bilem aliis, aliis
misericordiam commovit; certe multorum studia, exspectationem magnam
concitavit. 2. Locum muto, proficiscor, _changer de lieu_, _partir_. Ne
te inde commoveas. Cf. Moveo, Causa.
COMMŪNĬCĀTĬO, ōnis, f. _Communauté_, _conversation_. EPITH. Suavissima
sermonis, summa cum aliquo, intermissa. USUS: Suavissima mihi tecum est
sermonis, utilitatum, studiorum communicatio, societas et conjunctio. Cf.
Societas.
COMMŪNĬCO, as, avi, atum, are, a. et n. _Communiquer_, _avoir des
rapports avec_. SYN. Confero, credo, refero, participo. ADV. Audacter,
cum aliquo, benignissime furta cum, coram; inter se, una familiarissime.
PHRAS. 1. Consilia tua mecum communica, _concertez-vous avec moi_. Confer
mecum tua consilia; participem me consiliorum tuorum facito, consilia
tua ad me defer; me expertem consiliorum tuorum amicum habe fidissimum.
Fac me certiorem de consiliis tuis; fac, ut te rebus consiliisque tuis
cognoscam, intelligam, imaginem rerum tuarum, cogitationumque tuarum
ostende aliquam; quis animus, quis sensus sit, quæ tua consilia,
me edoce. 2. Prædam tecum communicabo, _je partagerai avec vous la
dépouille_. Prædæ mecum particeps eris; partem capies prædæ; communis
erit inter nos præda; non mihi magis, quam tibi; non minus tibi, ac mihi;
tibi pariter, ac mihi; æque utriusque nostrum hæc præda erit. Utemur
communi jure, æquo jure, pari potestate hostium spoliis; juris tibi
tantum, quantum ipsi mihi, erit in prædam; prædam mecum communem habebis;
in partem te spoliorum vocabo, ut periculi ita prædæ nobis communio erit;
in communionem prædæ venias; in commune conferam, quidquid est prædæ;
promiscuus nobis erit prædæ usus. Cf. Particeps, Participo. USUS: 1.
Multa familiarissime inter se communicare. Utinam mihi homo sit, quicum
omnia mea communicem. 2. Partior, impertior, divido, _prendre sa part
de_, _s’associer à_. Cum amicis res adversas, commoda, gloriam, honores,
laudem, pericula communicas. Cf. Communis, Communio.
COMMŪNĬO, ōnis, f. _Communauté_, _association_. SYN. Communitas,
consociatio. USUS: Litterarum, vocum, conjugiorum, legum, juris,
sanguinis communione junguntur homines. Ego fortunas meas in communionem
temporum tuorum contuli. Cf. Communitas, Societas.
Commūnio Sacra, _Sainte communion_, _réception du Corps de N.-S. J.-C._
PHRAS. 1. Sacram communionem dare, _donner la sainte Communion_.
Cœleste convivium populo præbere; divina dape pascere; cœleste epulum
impertire; mensæ divinæ convivam aliquem adhibere; reficere cœlesti
epulo; sacrosancto Christi Corpore pascere; ad mensæ divinæ communionem
admittere. 2. Sacram communionem accipere, _recevoir la sainte
Communion_. Sacrosancto Christi Corpore, divino epulo vesci, pasci; epulo
cœlesti accumbere; cœlesti dape refici; cœlesti pane sese pascere et
communire; cœlesti mensæ accumbere; cœlestibus epulis refici; Christi
Corpus suscipere; ad divina mysteria accedere; cœlestis agni epulis,
divino pane recreari; cœlestis epuli sacræ mensæ convivam esse. Cf.
Eucharistia. 3. Communio generalis. _Communion générale_. Cœtus populi
ad cœleste epulum celebrandum. Divinum epulum frequenti populo divisum.
Conventus populi ad participandum sacrosanctum Christi Corpus. Sacrum
convivium frequenti populo datum.
COMMŪNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. _Fortifier_. SYN. Munio. USUS: Jus parum
communitum. Auctoritas aulæ communita. Cf. Munio.
COMMŪNĬTĬO, ōnis, f. _Action de fortifier_. USUS: Aditus ad causam, et
communitio, _faciliter l’accès d’une cause et la fortifier_.
COMMŪNIS, e, gen. com. _Commun_, _qui appartient à plusieurs_. SYN.
Conjunctus. PHRAS. 1. Amicorum omnia sunt communia, _entre amis, tout
est commun_. Omnia sunt amicis cum necessariis suis consociata; sortem
suam cum amicorum felicitate miscent. Honorum ac commodorum communio
quædam inter amicos est; ut vitæ, ita fortunæ quædam communitas,
societas, consociatio est; amici omnia communiter possident. 2. Commune
hoc vitium est, _ce défaut est général_. Hoc vitium omnium animos occupat
ac tenet; latissime patet hoc vitium; in omnium animos irrepsit, ubique
gentium viget, regnat, dominatur; nusquam non est hoc vitium; infecti
sunt omnes hoc vitio, et irretiti; orbem terrarum est complexum hoc
vitium; pauci sunt hoc vitio intacti, hujus vitii expertes; a paucis
abest hoc vitium; in plerorumque mortalium animis insedit, ac inveteravit
hoc vitium; quem mihi dabitis hujus vitii contagione non aspersum? 3.
Commune hoc malum erit omnibus, _ce mal sera commun à tous (tous auront à
en souffrir)_. Omnibus hoc impendet malum, omnibus minatur; miserrime cum
omnibus atque infeliciter agetur; expers malorum nemo erit; vexabit omnes
eadem calamitas; pari omnes calamitate prementur; omnes manet, omnibus
imminet ea calamitas; communis, eadem, par, consimilis erit omnium
fortuna. Miseriis his nemo vacabit; urgebit omnes pertinax malum; vis ea
malorum, ac tempestas communis erit omnium. Nemo non communi hoc incendio
deflagrabit. 4. Communia sunt et vulgaria, quæ affers, _tout ce que vous
dites est vulgaire et banal_. Omnia posita sunt ante oculos; collocata in
usu quotidiano; in congressione hominum, atque in foro decantata; ista
posita sunt ante pedes; sita ante oculos; in medio sita, obsoleta; de
medio sumpta; audita, pervulgata, percelebrata et contrita sermonibus,
quæ affers; pervagata res est, in propatulo posita, quam affers. USUS:
Erat hoc studium commune toti Græciæ. Scelera tibi cum illo communia
sunt. Dolorem et laudem tecum mihi communem esse volui. Cf. Particeps.
2. Vulgaris contritus, pervulgatus, de medio sumptus, late patens,
_ordinaire_, _vulgaire_, _banal_. Communis vita et vulgaris hominum
consuetudo. Communis omnium sensus, pervagata opinio. Præcepta communia
et contrita. De communibus et pervulgatis rebus loqui. Cf. Consuetudo
communis, Opinio communis.
COMMŪNE, is, n. _Corps de nation_, _commune_, _état_. SYN. Respublica,
universitas, collegium. USUS: Commune Siciliæ, vexatum est atrociter. Ex
nostro aliquid in commune contulimus.
COMMŪNĬTAS, ātis, f. _Communauté_, _rapport commun_; _sociabilité_.
SYN. Communio, societas. EPITH. Apta naturæ, civilis, humana, immanis,
magna, naturalis. USUS: Quæ nobis cum isto gladiatore conditionis
communitas esse potest? Homines ad societatem communitatemque humanæ vitæ
nascuntur. Natura ad civilem communitatem conjuncti ac consociati sumus.
A communitate disjuncti videbimur.
COMMŪNĬTER, _En commun_, _ensemble_. SYN. Promiscue. )( Proprie,
separatim. USUS: Res cum aliis communiter gestæ; communiter alias
tibi Arpinates commendavi, nunc peculiariter Caium. Aliquid cum alio
communiter possidere. Communiter inter nos consulemus, _nous nous
protégerons mutuellement_. Cf. Simul. (Communiter hoc fit, _vulgare
est_), _cela se fait communément_. Latine: Plerumque fit, contingit fere.
Cf. Fere.
COMMURMŬROR, aris, atus sum, ari, d. _Murmurer ensemble_, _sourdement_.
USUS: Nescio, quid secum commurmuratus est.
COMMŪTĀBĬLIS, e, gen. com. _Changeant_, _sujet au changement_. SYN.
Mutabilis, inconstans. USUS: Assentatoris animus varius, commutabilis,
multiplex. Cf. Varius.
COMMŪTĀTĬO, ōnis, f. _Mutation_, _changement_; _révolution_. SYN.
Mutatio, conversio, vicissitudo. EPITH. Misera, varia. Commutationes
annuæ, aptæ ad maturitatem frugum, et ad temperationem, civiles. USUS:
Brevi tempore magna fit morum voluntatumque commutatio.
COMMŪTO, as, avi, atum, are, a. _Changer_. SYN. Muto, converto,
commutationem affero. USUS: Maline hoc nihil est, si Religionem pecunia,
jura omnia cum quæstu, leve compendium fraude maxima commutent? Vitam
morte commutavit. Commutavit se animo. Fabulam, sententiam, ordinem
commutare. Cf. Muto.
CŎMO, is, compsi, comptum, ere, a. _Arranger_, _disposer (les cheveux)_.
* SYN. Orno, compono. USUS: Mulieres dum comuntur, annus est. Cf. Orno.
CŌMŒDĬA, æ, f. _Comédie_. SYN. Fabula, comicorum ars. EPITH. Antiqua,
vetus. USUS: Quo genere jocandi eleganti, urbano, ingenioso, faceto
Plautus et antiqua comœdia referta est.
CŌMŒDUS, i, m. _Comédien_. USUS: Sæpe comœdum in tragœdiis placere
vidimus.
COMPACTĬO, ōnis, f. _Assemblage_, _liaison_. SYN. Coagmentatio. USUS:
Compactione membrorum valida.
COMPACTO, _D’après une convention_, _de concert_. SYN. Consulto, ex
composito. USUS: Non committendum, ut compacto prohibiti videamur.
COMPACTUS, a, um, _Assemblé_, _joint_. SYN. Coagmentatus, compositus,
vinctus.
COMPĀGES, is, f. _Assemblage_, _jointure_, _liaison_. SYN. Commissura,
vincula. USUS: Dum sumus in compagibus corporis.
COMPAR, ăris, omn. gen. _Égal_, _pareil_. SYN. Par.
COMPĂRĀBĬLIS, e, gen. com. _Comparable_. SYN. Quod habet comparationem.
)( Dissimilis. USUS: Comparabile est, quod in diversis rebus similem
aliquam rationem continet.
COMPĂRĀTĒ, _Par comparaison_. SYN. Cum comparatione. (VULG. Comparative,
relative, respective.) USUS: Cum quæritur, quid res sit, quæritur _aut_
simpliciter, _aut_ comparate.
COMPĂRĀTĬO, ōnis, f. _Comparaison_, _parallèle_; _analogie_, _rapport_.
SYN. Collatio, contentio, similitudo, compensatio. EPITH. Æqualis,
brevis, facilis, necessaria, utilis. USUS: 1. Duorum inter se bonorum
comparationem facere. Duplicem lætitiam percepi in comparatione
difficilem, utra major esset. Si contentio quædam et comparatio fiat 2.
Apparatus, præparatio, cautio, _action de préparer_, _apprêts_. Totum
tempus in comparatione novi belli posuit. Nihil de mea comparatione
diminuo. Comparationem criminis adornare, invenire. Cf. Comparo.
COMPĂRĀTĪVUS, a, um, _Qui compare_, _qui sert à comparer_. USUS:
Oportebit ipsam illam comparativam judicationem exponere, _il
faudra exposer cette cause comparative (où le fait est rapproché de
l’intention.)_
COMPĀRĔO, es, ui, ere, n. _Apparaître_, _se montrer_. SYN. Videor, adsum,
palam sum, (VULG. Sisto me.) PHRAS. Coram Prætore comparuit, _il comparut
devant le préteur_. Prætoris vultum audacter subiit et vadimonium
obivit; dicta die, ad constitutam diem in judicium venit, prætori copiam
sui fecit; ostendere atque offerre os suum judicibus nihil dubitavit,
die dicta in conspectum se dedit; in conspectu judicum fuit; in jus
adiit. USUS: 1. Comparere in illa multitudine bonorum. Pompeius nusquam
comparet, _Pompée ne se montre jamais_. 2. Appareo, _être visible_. Ita a
fortuna deformata, ut tamen a natura inchoata compareant. Cf. Appareo.
COMPĂRO, as, avi, atum, are, a. _Préparer_, _apprêter_; _comparer_,
_rapprocher_; _acquérir_. SYN. Paro, præparo, _item_: acquiro, confero.
ADV. Copiose pastum, diligenter argumenta argumentis, diligenter ex
copia, diligentissime ducem, idonee animum ad, improbissime quæstum,
prædam, in perpetuum præsidium, inique aliquem cum aliquo, inscite,
large, pastum, occulte milites, magnifice convivium, magnopere, studiose
tabulas pictas, studiosius supellectilem. PHRAS. Nemo tibi comparari
potest, _on ne peut vous comparer personne_. Nemo se tibi ulla arte
contulerit; nemo in contentionem adduci, venire tecum potest; tecum
conferri nemo potest; contendere tecum nemo potest. Quæ contentio,
comparatio, te inter et alios esse potest? quis par esse tibi potest? qui
præstantem illam tuam indolem, quis doctrinæ studia moresque adæquare
possit? quis aspirare ad pervulgatam virtutis tuæ laudem insanus audeat?
quis exæquari se tecum cupiat? Cf. Æquiparo. USUS: 1. Convivium,
insidias comparat. 2. Acquiro, _acquérir_, _se procurer_, _amasser_.
Labore suo et industria supellectilem. Laudem, virtutem, amicitias,
auxilia, delectationem sibi comparare. Cf. Acquiro. 3. Confero,
compono, comparationem, contentionem facio, _comparer_, _confronter_,
_rapprocher_. Quæso, hominem cum homine, tempus cum tempore compara,
_comparer un homme, une époque à un autre_. Ætatem filiorum comparare.
Similitudines comparare. 4. Ordino, constituo, _régler_, _établir_. More
majorum, legibus, natura comparatum est, ut etc. Ita comparati natura,
_vel_ a natura sumus. Ita comparata est vitæ naturæque nostræ ratio, ut
etc. Ita comparaverunt majores nostri, ut etc.
COMPASCO, is, āvi, pastum, ere, a. _Faire paître en commun_. USUS: Jus
est compascere, _nous avons le droit de vaine pâture_.
COMPASCŬUS, a, um, _Qui concerne la vaine pâture_. USUS: Ubi ager
compascuus est, jus est compascere.
COMPĔDES, um, f. pl. _Entraves_, _liens_; _chaînes_. SYN. Soleæ ligneæ,
quibus pedes captivorum constringi solent. USUS: Compedes alicui
imponere, indere, induere, impingere. In compedibus custodire, habere,
retinere aliquem. Cf. Carcer, Captivus.
COMPELLĀTĬO, ōnis, f. _Apostrophe_, _interpellation_. SYN. Appellatio.
EPITH. Crebræ, vel potius quotidianæ, præclaræ in laudatione. USUS:
Edicto Ciceronem compellavit, cum ipse quotidianas compellationes non
ferens urbe abiret.
COMPELLO, as, avi, atum, are, a. _Appeler_, _interpeller_, _apostropher_.
SYN. Appello, nomine alloquor. ADV. Nominatim, vicissim aliquos. USUS:
1. Amice, honore magno, nominatim me compellavit. 2. In judicium voco,
_attaquer en justice_, _accuser_. Lege, edicto aliquem apud populum
compellare. Cf. Voco, Appello.
COMPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. _Pousser_, _forcer_; _rassembler_.
SYN. Cogo, congrego, impello. )( Dispello. USUS: Aliquem ad mortem, ad
graves angustias compellere. Cf. Cogo, Pello.
COMPENDĬĀRĬUS, a, um, _Abrégé_. SYN. Brevis. USUS: Est hæc brevis et
compendiaria via ad gloriam. Notis compendiariis uti. (VULG. Abbreviare,
_abréger_).
COMPENDĬUM, ii, n. _Gain produit par l’épargne_, _profit_, _avantage_;
_abréviation_. SYN. Utilitas, quæstus, lucrum, _puta_ viæ, pecuniæ,
operæ, temporis. )( Dispendium. USUS: Nihil agit compendii sui causa.
Mercatores in quæstu et compendio versantur. Avaritia et egestas multos
ad turpe compendium commovet. Magnum compendium facere. Cf. Lucrum,
Quæstus, Utilis.
COMPENSĀTĬO, ōnis, f. _Compensation_, _équilibre_, _échange_. SYN.
Comparatio, præmium, merces, remuneratio. USUS: Vitæ incommoda sapiens
commodorum compensatione lenit. Compensatione uti.
COMPENSO, as, avi, atum, are, a. _Compenser_, _mettre en balance_.
SYN. Comparo, remunero, repono, exæquo, assequor. PHRAS. 1. Tua merita
compensare non potero, _je ne pourrai jamais vous dédommager des services
que vous m’avez rendus_. Nullam tuorum meritorum partem assequar;
nulla mihi est satis digna tot officiorum remuneratio, nunquam satis
cumulate officium reddam; nullis officiis tuam humanitatem exæquabo,
tuam voluntatem non satis ex æquo remetiar; nunquam te dignam gratiam
referam; nunquam pro meritis tuis satis dignam vicem reddam, referam; in
reddenda meritorum vice par pari nunquam referetur. Nunquam pro meritis
in me tuis mutuæ tantum voluntatis a me tribuetur, ut non plura tibi
debeam. Officia tua nunquam paribus officiis æquabo, remunerabo; nunquam
tuis in me meritis satisfaciam, respondebo; nunquam omnino tibi, quantum
debeo, a me solvetur. Nunquam non modo referenda, sed ne cogitanda
quidem gratia tua in me promerita consequar. Nunquam satis dignum
officii ac benevolentiæ fructum a me feres. 2. Quod a fortuna damnum
accepisti, virtus compensabit, _la vertu vous dédommagera de vos pertes
de biens_. Resarciet virtus, quod a fortuna damnum retulisti, quibus te
calamitatibus implicavit fortuna, iis te virtus expediet. Medebitur iis
malis virtus, quibus te afflixit fortuna. Ut acerbam fortunam sensisti,
ita dulcem ac suavem virtutem experieris. Quantum detrimenti, incommodi,
calamitatis, malorum a fortuna retulisti, tantos a virtute, atque adeo
majores fructus capies, percipies, feres, colliges; præteritam fortunæ
culpam virtus cumulate redimet; quod a fortuna deminutum est, virtus,
industria facile exæquabit; fortunæ dispendia virtus sarciet facile, et
compensabit. Cf. Reddo, Remuneror. USUS: Maximis laboribus compensatur
discendi voluptas. Auditorum patientiam brevitate, ingenii tarditatem
virtute, socordiam fide compensare, Precibus compensatur pecunia.
COMPĔRENDĬNĀTŬS, ūs, m. _Ajournement_, _remise d’un jugement à trois
jours_. USUS: Adimere alicui comperendinatum.
COMPĔRENDĬNO, as, avi, atum, are, a. et n. _Renvoyer à trois jours_;
_demander le renvoi (en parl. d’un avocat)_. SYN. Amplio, profero,
procrastino, differo, amplius pronuntio. USUS: Reus comperendinatus. Cf.
Amplio.
COMPĔRĬO, is, pĕri, pertum, ire, a. _Découvrir_, _apprendre_. SYN.
Deprehendo, certi aliquid reperio, compertum habeo. ADV. Manifesto pestem
capitis sui, manifesto indicia mortis, maxime. USUS: Eam rem, de ea re
certis auctoribus, manifestis indiciis, oculorum testimonio comperi. Cf.
Consto, Certus.
COMPERTUS, a, um, _Découvert_, _reconnu_, _constaté_. SYN. Certus,
cognitus, exploratus. USUS: Facinus manifesto deprehensum et compertum.
Nihil comperti aut cogniti habemus. Cf. Certus, Manifestus, Consto,
Publico.
COMPESCO, is, scui, ere, a. _Retenir_, _arrêter_. SYN. Coerceo, cohibeo,
frango. PHRAS. Audaciam ejus compescuit, _il réprima son audace_.
Præferocis animi conatus compressit; petulantiam, furorem fregit;
repressit, debilitavit feroces impetus; ferociam contudit; exultanti
licentiæ frenum injecit; vim ac impetum cohibuit. Cf. Coerceo, Cohibeo,
Contineo, Abstineo. USUS: Iram, dolorem, gemitus, lacrimas, linguam,
famem compescere.
COMPĔTĪTOR, ōris, m. _Compétiteur_, _concurrent_. SYN. Qui cum alio in
petitione concurrit. EPITH. Certus, liberalis, nobilis, pares suffragiis,
peregrini, urbani. USUS: Cum petitore certamen est honoris et dignitatis.
Cf. Æmulus, Rivalis.
COMPĪLĀTĬO, ōnis, f. _Pillage_; _compilation_, _recueil_. SYN. Furtum,
fraus.
COMPĪLO, as, avi, atum, are, a. _Dépouiller_, _piller_. SYN. Diripio,
spolio, furor, exhaurio. ADV. Apertissime provincias, ostiatim oppidum.
USUS: Æraria exhaurire, templa, urbem, rempublicam compilare. Cf. Furor.
_Pro_ Congero exempla etc. barbarum est.
COMPINGO, is, pēgi, pactum, ere, a. _Assembler_; _construire_,
_fabriquer_. SYN. Constringo, coarcto. USUS: Servi in pistrinum,
carcerem, vincula compinguntur. Homo e luto et sanguine; scelere et
ignorantia compactus.
COMPĬTA, ōrum, n. pl. _Carrefour_. USUS: In triviis et compitis
auctionati.
COMPLĂCĔO, es, cui, ere, n. _Plaire_. SYN. Placeo. USUS: Si DEO
complacitum est.
COMPLĀNO, as, avi, atum, are, a. _Raser (une maison)_. USUS: Complanare
domum, solo æquare. Sp. Melii domus, quod regnum appeteret, est
complanata. Cf. Planus.
COMPLAUDO, is, ere, n. _Applaudir_. USUS: Stantes in re ficta
complaudebant.
COMPLECTOR, eris, plexus sum, plecti, d. _Embrasser_. SYN. Complexu
teneo; sinu complexuque recipio, in collum invado; complexum alicui fero.
ADV. Æque benevolentia atque arctius, breviter memoriam rerum celeriter,
circumscripte, extrinsecus, nimium multa, occulte viros amplissimos ad
suum scelus, quam liberalissime aliquem, scientissime, etiam atque etiam
officiis, liberalitate. USUS: 1. Complecti et lacrimis se aspergere.
2. Amo, excipio, tracto amice, carum habeo, foveo, suscipio, defendo,
_aimer_, _cultiver_, _favoriser_. Aliquem beneficiis, benevolentia,
caritate eximia, familiaritate, comitate maxima complecti. Complectere
quæso adolescentem. 3. Comprehendo, circumdo, ambio, _entourer_,
_embrasser_. Paucis multa, uno crimine complector omnia. Summum cœlum
reliquos complectitur. 4. Assequor, comprehendo, teneo, _saisir (par la
pensée)_. Sapiens totum mundum mente, cogitatione, memoria complectitur.
Tuas laudes oratione ac memoria complecti vix possum. Cf. Amplector.
COMPLĒMENTUM, i, n. _Complément_. SYN. Supplementum. USUS: Inania quædam
verba, velut complementa numerorum.
COMPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. _Remplir_. SYN. Impleo. ADV. Bene,
perfecte, undique. USUS: 1. Aures sono, pectus maximarum et plurimarum
rerum suavitate complere. Terrore, metu animum complere. 2. Absolvo,
perficio, conficio, _compléter_, _achever_. Promissum complere,
_accomplir une promesse_. Complent hæc et absolvunt beatissimam vitam.
Annos sedecim complevit.
COMPLEXĬO, ōnis, f. _Assemblage_, _union_; _période_. SYN. Comprehensio
verborum, periodus. EPITH. Brevis negotii, longissima verborum, mira
verborum, perspicua, vera vel falsa. USUS: 1. Longissima verborum
complexio, quæ uno spiritu volvi vix potest. 2. Argumenti conclusio et
summa rationum, _conclusion d’un raisonnement_. Per complexionem id, quod
ex omni argumentatione conficitur, breviter exponimus. Complexio _pro_
corporis constitutione, habitu, habitudine, _seu_ humorum temperamento,
barbarum est.
COMPLEXŬS, ūs, m. _Embrassement_, _étreinte_; _amour_, _affection_.
SYN. Amplexus. EPITH. Altissimus a domiciliis, extremus, omnia cingens,
ultimus, indices falsi summæ benevolentiæ. USUS: 1. Illam respublica
sinu, complexuque recipiet. Abstrahere filium de complexu matris. Ferre
obviæ matri complexum, _embrasser_. 2. Ambitus, _action d’embrasser,
d’entourer_. Mundus omnia complexu suo coercet et continet, _le ciel qui
enveloppe l’univers_. Cf. Amplexus.
COMPLĬCO, as, avi _vel_ ui, atum _vel_ ĭtum, are, a. _Plier_. SYN.
Involvo, claudo. USUS: Epistolam complicare.
COMPLŌRĀTĬO, ōnis, f. _Lamentation_. SYN. Lamentatio. USUS: Comploratio
eorum lamentabilis, flebilesque voces. Cf. Gemo, Fletus.
COMPLŌRO, as, avi, atum, are, a. _Pleurer ensemble_. USUS: Complorare
mortem, fortunam amicorum. Complorati mortui totam urbem lamentis
implerunt. Cf. Gemo, Ploro, Fletus.
COMPŌNO, is, sui, sĭtum, ere, a. _Mettre ensemble_, _réunir_,
_rapprocher_. SYN. Conjungo, coagmento, construo, conglutino, congrego,
conflo, misceo, tempero. ADV. Cautius, diligenter, generatim, communiter,
Græce, scite, jam diu composita et comparata, lepide. USUS: 1. Componere
et struere verba, et syllabas propemodum dinumerare et dimetiri. Vestem,
crines componere. 2. Dispono, _arranger_, _organiser_, _régler_. Aciem,
causam, fallaciam in aliquem, orationem componere. 3. Fingo, _se
composer_, _feindre_, _simuler_. Ad modestiam, ad senatus reverentiam
se composuit. Se ad exemplum, vultum, mores alterius componere. 4.
Facio, conficio, _faire_, _composer_, _écrire_. Carmen, poema, librum,
testamentum, historiam componere. 5. Compositionem facio, concilio,
_apaiser_, _calmer_, _réconcilier_. Bellum, iras, aversos animos lenitate
composuit. 6. Comparo, confero, _comparer_. Sophoclem cum Euripide
componere et conferre.
COMPORTO, as, avi, atum, are, a. _Transporter dans un lieu_, _amasser_.
SYN. In locum unum confero, congero, porto, conveho. ADV. Palam arma.
USUS: Res undique accersitæ, collatæ, exquisitæ, comportatæ. Arma,
frumentum comportare. Cf. Colligo.
COMPOS, ŏtis, gen. omn. _Qui est en possession de_. SYN. Particeps. )(
Inops. USUS: Homines rationis, consilii, virtutis compotes, beati sunt.
Aliquem urbis compotem facere. Cf. Fruor, Acquiro, Particeps.
COMPŎSĬTĒ, _Avec ordre_, _avec art_. SYN. Disposite. USUS: Composite et
apte dicere.
COMPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Action de disposer_, _construction_, _arrangement_.
SYN. Structura, constructio, dispositio, ordo, concordia, compages,
coagmentatio, confectio. USUS: 1. Compositiones unguentorum, ciborum
conditiones. Compositio membrorum, conformatio lineamentorum. 2.
Concordia, _accord_, _réconciliation_. Spes compositionis me fefellit.
Auctor compositionis et pacis fuisti. Cf. Pax.
COMPŎSĬTOR, ōris, m. _Celui qui dispose_. USUS: Inventor et compositor.
COMPŎSĬTUS, a, um, _Apprêté_, _soigné_. SYN. Conflatus, concretus,
conglutinatus, factus, instructus. USUS: Oratio composita et ornata, et
artificio quodam distincta. Certi homines compositi me monuerunt. Quomodo
compositis sideribus homo oriatur. Nemo paratior, compositior unquam in
judicium venit. Cf. Modestus.
COMPŌTĀTĬO, ōnis, f. _Réunion pour boire ensemble_. USUS: Græci convivium
tum compotationem, tum concœnationem vocant. Cf. Vinolentus, Bibo.
COMPŌTOR, ōris, m. _Compagnon de bouteille_. SYN. Combibo.
COMPRANSOR, ōris, m. _Compagnon de table_. SYN. Qui simul prandet. USUS:
Cum compransoribus, collusoribus, compotoribus agrum suum devorat.
COMPRĔCĀTĬO, ōnis, f. _Prière publique_. USUS: Necessaria fuit solemnis
hæc Deorum comprecatio.
COMPRĔCOR, aris, atus sum, ari, d. _Prier publiquement_. USUS: Deos
comprecari.
COMPRĔHENDO, is, di, sum, ere, a. _Saisir_. SYN. Capio, deprehendo. )(
Dimitto. ADV. Apte sententiam verbis, brevi, breviter, celeriter, firmo
animo, graviter, manifeste, penitus, solute et facile. USUS: 1. Ecquid
comprehensum hostem emisistis? 2. Assequor, prosequor, explico, exprimo,
absolvo, _exprimer_. Verbis propriis rem comprehendere. 3. Concipio,
percipio, teneo, intelligo, _comprendre_. Animo aliquid, ratione aliquam
opinionem comprehendere. Habere aliquid cognitum, comprehensum. Vestris
animis et cogitatione rem totam comprehendite. Comprehendo animo, mente
intelligentiam rei; consequor rem omnem animo; animo, mente, cogitatione
complector, _comprendre qqch_. 4. Amplector, amore devincio, _s’attacher
(qqn)_. Multos amicitia, beneficiis comprehendere; humanitate, officio
aliquem comprehendere.
COMPRĔHENSĬBĬLIS, e, gen. com. _Perceptible (à la vue)_, _intelligible_.
USUS: Visum comprehensibile.
COMPRĔHENSĬO, ōnis, f. _Action de saisir avec les mains_, _arrestation_.
EPITH. Apte cadens, firma, longa, numerosa, perfecta, plena, stabilis
atque immutabilis, vera, ac fidelis, universa. USUS: 1. Comprehensio
reorum, animadversio senatus. 2. Apprehensio, _enchaînement_. Ingressus,
cursus, accubatio, inclinatio, sessio, comprehensio. 3. Ambitus
orationis, _période_. Comprehensio et ambitus verborum, quem Græci
periodum vocant. 4. Agnitio, _action de comprendre_, _conception_.
Cognitiones comprehensionesque rerum appetitiones movent.
COMPRESSĒ, _D’une manière concise_. USUS: Rhetores latius loquuntur,
Dialectici compressius.
COMPRESSĬO, ōnis, f. _Concision_. USUS: Oratores crebri sententiis,
compressione rerum breves.
COMPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. _Contenir_, _arrêter_; _réprimer_,
_modérer_. SYN. Freno, sedo, coerceo, cohibeo, frango, reprimo, retardo.
ADV. Arcte pugnum, vehementer, plane in perpetuum. PHRAS. Magistratus
hominum audaciam comprimat, _le magistrat doit réprimer l’audace des
méchants_. Obviam eat improborum hominum audaciæ; impiorum conatus
frangat; furentium impetus reprimat; effrenatos licentia animos in
officia teneat, contineat. Cf. Coerceo, Cohibeo, Compesco. USUS: 1.
Conatus furentium, furores, motus, turbas, iram, exultantem lætitiam
comprimere. Comprimere ac restinguere cupiditatem hominis. Voluptates
comprimere et constringere. 2. Abscondo, occulto, tego, abdo, _cacher_,
_soustraire_. Multa tua delicta compressi. Frumentum comprimere. (VULG.
Apud se tenere, dum carius vendatur, _garder_, _accaparer les grains_.)
3. Constringo, stringo, claudo, adduco, _presser_, _serrer_, _reserrer_.
Digitos in pugnum comprimere, _fermer la main_.
COMPRŎBĀTĬO, ōnis, f. _Approbation_. SYN. Approbatio. USUS: Quis non
movetur, et offensione turpitudinis, et comprobatione honestatis.
COMPRŎBĀTOR, ōris, m. _Approbateur_. SYN. Approbator. USUS: Auctoritatis
ejus comprobatores.
COMPRŎBO, as, avi, atum, are, a. _Approuver_. SYN. Approbo, laudo,
collaudo, affirmo. ADV. Firmius acta, omnino, studiose libenterque,
vehementissime sententiam. USUS: Si tu honorem meum sententia tua
comprobaris. Sententiam, decretum aliquod vehementer comprobare. Rem
testimonio suo et judicio comprobare. Eam fidem eventus affirmavit,
comprobavit, _l’événement a prouvé_, _montré la justesse de cette
opinion_. Cf. Assentior, Approbo, Probo.
COMPRŌMISSUM, i, n. _Compromis_. SYN. Facultas a litigantibus arbitro
data judicandi et sententiam ferendi. USUS: Arbitrum sumere, compromissum
facere, interponere.
COMPRŌMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. et n. _S’engager mutellement_;
_faire un compromis_. SYN. Compromissum facio. USUS: Tribuni
compromiserunt, pecunia apud Catonem deposita, petere ejus arbitratu, ut,
qui contra fecisset, ab eo condemnaretur.
COMPTUS, a, um, _Peigné_, _soigné_, _paré_. SYN. Ornatus, compositus.
USUS: Compti capilli, compta oratio.
COMPUNGO, is, punxi, punctum, ere, a. _Piquer_, _marquer d’un signe_.
SYN. Pungo, figo. USUS: Dialectici ipsi se suis acuminibus compungunt.
Barbatus Threiciis notis compunctus nudato ense anteibat. (Compungi
animo, compunctus corde, _vulgaria sunt pro_:) Angi, discruciari animo ex
recordatione scelerum; dolore confusus.
COMPŬTO, as, avi, atum, are, a. _Calculer_, _compter_. SYN. Subduco
rationes, calculos revoco, rationes confero. PHRAS. Computemus nunc
summam totam, _faisons maintenant le total_. Putemus nunc rationes;
summam ad calculos revocemus; subducamus nunc rationem; numerum ineamus;
rationes conferamus; calculos, summam subducamus, supputemus nunc
rationes; subductis rationibus summam faciamus, colligamus, conficiamus;
rationes ineamus totius summæ; expediamus nunc rationes, et colligamus.
USUS: Compellat hospitem, computat, pecuniam numerat. Cf. Puto.
CŌNĀTŬS, ūs, m. _Effort_. SYN. Vis, impetus, studium, labor, opera.
EPITH. Gratus, magnus, crudelissimi, impii, nefarii, occulti, optimi et
præclarissimi, perditi. USUS: Id conatu omni studioque agit, ut etc.
Omnem conatum suum in perniciem meam parat. Conatum refutare, prohibere,
comprimere, frangere; conatibus obviam ire; a conatu aliquem repellere,
_empêcher les efforts de qqn_. Cf. Studium, Labor. Conatu summo adniti,
_faire tous ses efforts_. Manibus pedibusque; summa ope; omni ope, ac
opera; pro virili parte adniti. Cf. Conor, Adhibeo.
CONCĂLĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ero, a. _Échauffer entièrement_. USUS:
Eum nos sermonibus concalefecimus.
CONCĂLESCO, is, ui, ere, n. _Être très-chaud_. SYN. Concalefio, concaleo.
CONCALLESCO, is, ere, n. _S’endurcir_. SYN. Concalleo. USUS: Quorum manus
opere, animus usu concalluit.
CONCĂVUS, a, um, _Concave_, _creux_. SYN. Cavus. USUS: Speluncarum
concavæ altitudines.
CONCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n. _Accorder_, _faire une
concession_, _permettre_. SYN. Annuo, copiam facio, potestatem facio,
permitto. ADV. Commodius, facete adversario, facile, honeste, libenter,
multum perturbationi, necessario, minus honeste, prorsus beneficia,
recte. USUS: 1. Sepulturæ locum alicui concedere. Primum illi locum
concessit. Toto capite annuit, et postulata concessit. 2. Do, tribuo,
largior, facile patior, potestatem do, defero; summa voluntate, et animi
æquitate fero, causæ nihil dico, quin etc. Date hoc, ac concedite pudori
meo. Date hoc precibus, _vel_ dolori, concedite. 3. Ignosco, condono,
_pardonner_. Sæpe liberum peccata parentum virtuti et misericordiæ
conceduntur. Cupio mihi hunc reum concedi. 4. Abeo, eo, _s’en aller_,
_se retirer d’un lieu_. Ab eorum oculis aliquo concessit. Apes in
alvearium concessere; concessum est in conditiones, ut ... _on arrêta
pour conditions que_.... 5. Cedo, _le céder_, _être inférieur_. Magistro
suo de arte nihil concedit. Nemini concedo in tuenda patriæ salute. 6.
Morior, _sortir ite la vie_, _mourir_. Fato, _vel_ naturæ concedere. Cf.
Permitto, Do.
CONCĔLĔBRO, as, avi, atum, are, a. _Fréquenter_; _honorer par des
réunions_. SYN. Celebro, frequento. ADV. Passim, tributim convivia. USUS:
Convivia concelebrantur. Cf. Celebro.
CONCENTĬO, ōnis, f. _Chant en chœur_, _concert_. SYN. Concentus.
CONCENTŪRĬO, as, are, a. _Assembler par centuries_; _arranger_, _ourdir_.
USUS: Fraudes in corde concenturiare.
CONCENTŬS, ūs, m. _Accord de voix_, _concert_; _accord_, _harmonie_,
_union_. SYN. Concentio. EPITH. Major et melior, tantus, varii. USUS: 1.
Concentus avium. 2. TRANSL. Concentus virtutum, doctrinarum. Concentum
efficere. Cf. Musica, Cano.
CONCEPTĬO, ōnis, f. _Action de concevoir_; _rédaction_. SYN. Conceptus.
USUS: Mulæ conceptio contra naturam est. Conceptio judiciorum.
Conceptio Immaculata B. M. V., _L’Immaculée conception de la Sainte
Vierge_. Singularis purissimæ Virginis conceptus, et ab originis labe
illibatus. Divinæ Matris conceptus illibatus. Illibatæ Virginis conceptus
purissimus, et ab originis labe remotissimus. Expers communis culpæ
ab ortu nobis congenitæ purissimæ Virginis conceptio. Ortus Virginis
beatissimæ, sine labe conceptæ.
CONCEPTŬS, ūs, m. _Conception_. SYN. Conceptio. USUS: Ex hominum conceptu
et satu editi gigantes. (Conceptus, _concept_, _conception_, _pensée_.
VULG.) Latine: Sensa mentis, cogitatio informata.
CONCERPO, is, psi, ptum, ere, a. _Déchirer_. SYN. Discerpo, conscindo,
lacero. ADV. Ferventissime. USUS: Calet homo, nam ferventissime
concerpitur. Cf. Carpo.
CONCERTĀTĬO, ōnis, f. _Dispute_, _débat_. SYN. Certamen, contentio.
EPITH. Jejunæ, indignæ philosophia. USUS: Verborum concertationes jejunæ.
Concertationum plenæ disputationes. Concertationis studio, æstu abripi.
Cf. Disputatio, Controversia, Certo.
CONCERTĀTŌRĬUS, a, um, _Relatif à la discussion_, _polémique_. SYN.
Contentiosus, vehemens. USUS: Concertatorium dicendi genus, judiciale.
CONCERTO, as, avi, atum, are, n. _Lutter_, _rivaliser_, _se battre_. SYN.
Pugno, discepto. USUS: Hercules cum Apolline de tripode concertavit.
Sæpius cum hoste conflixit, quam quisquam cum inimico concertavit. Cf.
Certo.
CONCESSĬO, ōnis, f. _Action d’accorder_, _concession_. USUS: Concessiones
præmiorum. Nostra concessione hoc assecutus es.
CONCESSŬS, ūs, m. _Permission_, _consentement (seul. à l’abl. sing.)_.
SYN. Permissio, permissus, potestas, concessio. USUS: Deorum concessu
et munere Philosophia nobis data est. Omnium concessu aliquid juventuti
dandum est. Cf. Venia.
CONCHA, æ, f. _Coquille_. Genus piscis testa contectum. EPITH. Patula,
grandis. USUS: Conchas ad littus legere.
CONCHȲLĬĀTUS, a, um, _Teint en Pourpre_. SYN. Murice tinctus. USUS:
Peristromata conchyliata.
CONCHȲLĬUM, ii, n. _Huître (produisant la pourpre)_. SYN. Murex. Conchæ
genus, purpura. USUS: Ostrea, et conchylia omnia cum luna crescunt, et
decrescunt.
1. CONCĬDO, is, cĭdi, ere, n. _Tomber tout d’un coup_, _s’écrouler_.
SYN. Cado, ruo, corruo, procido. ADV. Funditus, indignissime, repente,
subito, tarde nimium. PHRAS. Animo concidit, _il perdit courage_. Fractus
animo, metu debilitatus est; defecit animo; animum contraxit, demisit,
despondit, inflexit; animos submisit; defecit hominem animus, spesque
deseruit. Cf. Cado, Animus. USUS: Animus concidit. Animo concidere.
Senatus auctoritas, fides, spes ipsa concidit; artes omnes concidunt,
_c’en est fait des arts_. Venti concidunt, _les vents tombent_. Pompeius
in optima causa concidit, _Pompée succomba malgré la bonté de sa cause_.
2. CONCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a _Couper en morceaux_, _battre_,
_tailler en pièces_. SYN. Cædo, trucido, seco. USUS: Concidere nervos,
cohortes, equites concidere. Virgis aliquem concidere. Concidere
sententias, ac delumbare. Infringere, ac incidere numeros. 2. TRANSL.
Senatus auctoritatem, dictis aliquem decretis, maledictis, ignominiis,
judiciis concidere, _ruiner_, _anéantir l’autorité du Sénat_, _la
réputation de qqn_, _etc._ Cf. Cædo, Cædes.
CONCĬĔO, es, cīvi, cĭtum, ere, a. _Assembler_, _convoquer_. SYN. Convoco,
concito. USUS: Multitudinem ad se conciere. Lites alicui, turbas,
seditionem, hostes conciere. Cf. Excito, Voco, Accerso.
CONCĬLĬĀBŬLUM, i, n. _Lieu d’assemblée, de réunion_. USUS: Conciliabula
obire.
CONCĬLĬĀTĬO, ōnis, f. _Association_, _union_. SYN. Communio, communitas,
consociatio. EPITH. Civilis, communis. USUS: 1. Communionem humani
generis, consociationem et conciliationem tueri, colere debemus. Dii
quasi civili conciliatione sunt conjuncti. 2. Captatio, comparatio,
_bienveillance_, _faveur_. Dicere, facere aliquid ad conciliationem
gratiæ, _pour se concilier les faveurs_.
CONCĬLĬĀTOR, ōris, m. _Médiateur_. USUS: Interpres conciliatoris.
CONCĬLĬĀTRĬCŬLA, æ, f. _Médiatrice_. USUS: Nobilitas, blanda
conciliatricula.
CONCĬLĬĀTRIX, īcis, f. _Celle qui procure_. USUS: Virtutis opinio
conciliatrix amicitiæ. Forma, conciliatrix gratiæ et quasi lena.
CONCĬLĬO, as, avi, atum, are, a. _Réunir_, _réconcilier_; _s’attacher_.
SYN. Reconcilio, devincio, benevolentiam pario, caritatem inter aliquos
jungo, aliquem ad amicitiam adjungo, amicitiam cum aliquo constituo. )(
Dirimo, disjungo, separo, distraho. PHRAS. 1. Illum mihi conciliavi,
_je me le suis attaché_. Eum omnibus vinculis devinctum et obstrictum
teneo; beneficio mihi obligavi; benevolentiam officiis allexi, donis
obstrinxi; in ejus animum suaviter influxi; eum delinivi; delinimentum
beneficiis objeci; meum plane reddidi; obnoxium mihi feci; adduxi hominem
ad amicitiam; adjunxi hominem mihi beneficio. 2. Dissidentes inter se
fratres conciliavit, _il a réconcilié deux frères ennemis_. Caritatem
inter fratres junxit; fratres in concordiam adduxit, reduxit; ab odio ad
gratiam reduxit; infensos fratrum inter se junxit animos; ut coalescerent
distracti simultatibus animi, effecit; concordiam inter dissidentium
animos redintegravit, reconciliavit; dissidentes odio fratres concordia
conjunxit; redegit in gratiam et concordiam alienatos longa simultate
fratrum animos; perfectum ab illo est, ut in gratiam redirent infensi
dudum fratres. Cf. Reconcilio, Amicus, Amicitia, Adjungo, Gratia. USUS:
1. Conciliare sibi voluntatem alicujus, amorem, benevolentiam, gratiam,
caritatem, animos, et ad usus suos adjungere, _se concilier l’amitié,
etc._ 2. Paro, comparo, procuro, acquiro, _ménager_, _procurer_. Pacem
inter cives conciliare. 3. Adjungo, _unir_, _assembler_. Oratio conciliat
inter se homines conjungitque naturali quadam societate. Parentibus et
patriæ nos natura, feras inter se conciliat. Largitione sibi potentiam
et legiones conciliavit, adjunxit Cæsar. 4. Conciliare, arcessere
splendorem. Cf. Concordia.
CONCĬLĬUM, ii, n. _Assemblée_, _réunion_. SYN. Cœtus, congregatio,
conventus, consilium, numerus. EPITH. Amplissimum, laudabile, atque
populare, privatum, publicum orbis terræ, summum. USUS: Concilia,
cœtusque hominum jure sociati, qui civitates dicuntur. Concilium vocare,
convocare. Concilium plebis habere. Aliquem in concilium adducere,
adhibere, mittere. E concilio aliquem secludere, dimittere. Concilium,
conventum solvere.
Concilium Sacrum Œcumenicum, _Concile œcuménique_. Concilium ex universa
Republica Christiana convocatum; coactum ex toto terrarum orbe. Concilium
Nationale, _concile national_. Concilium ex universæ gentis, nationis
Episcopis, Antistitibus, Præsulibus coactum, conflatum, habitum;
Conventus Ecclesiæ Præsulum ex tota gente actus. Concilium Provinciale,
_concile provincial_. Concilium, conventus coeuntibus ex tota Provincia
Episcopis celebratus, collectus.
CONCINNĒ, _Élégamment_. SYN. Pulchre, facete. USUS: Concinne, ut multa,
Timæus, _voici, entre beaucoup, un mot spirituel de Timée_. Concinne, sed
non perite dicere et scribere.
CONCINNĬTAS, ātis, f. _Arrangement_, _élégance_. SYN. Compositio levis et
numerosa, concinnitudo, condecentia. USUS: Forma ipsa, et ornata verborum
concinnitas.
CONCINNĬTŪDO, ĭnis, f. _Apprêt (du style)_. SYN. Concinnitas.
CONCINNO, as, avi, atum, are, a. _Arranger_, _ajuster_, _mettre en
ordre_. SYN. Adorno, apte compono. USUS: Concinnare munusculum, vestem,
epulas. Cf. Orno, Como.
CONCINNUS, a, um, _Proportionné_, _régulier_, _gracieux_, _élégant_. SYN.
Ornatus, numerosus, elegans, politus, facetus, aptus. USUS: Concinna,
distincta, festiva, elegans oratio. Concinnæ acutæque sententiæ. Homo ad
persuadendum concinnus. Concinnus heluo. Cf. Elegans, Aptus.
CONCĬNO, is, nui, ere, n. _Chanter ensemble_. SYN. Simul cano. USUS: 1.
Pressis et flebilibus modis concinere. 2. Convenio, consentio, quadro,
_être d’accord_. Omnia inter se mire concinunt; respondent extrema
primis. Cf. Cano.
CONCĬO, ōnis, f. _Réunion_, _assemblée_. SYN. Conventus, cœtus, multitudo
populi, corona, concilium. EPITH. Conciones accuratæ, acerbissimæ,
celeberrimæ et gratissimæ, crebræ, furiosissimæ, graves, improbæ, lentæ;
malæ, miseræ, molestæ, multæ magnæque, necessariæ, perditæ, quotidianæ,
sceleratæ, secundæ, seditiosæ, temerariæ, timidissimæ, tumultuosæ,
turbulentæ, vehementes. USUS: 1. In concionem prodire, procedere, _se
rendre à l’assemblée_. Concionem convocare, _convoquer l’assemblée_.
Concionem submovere, semovere, dimittere, solvere, _dissoudre
l’assemblée_. 2. Suggestum, _tribune_. In concionem ascendere. 3. Oratio
ad populum, _discours_, _harangue_. Conciones de me habuit luculentas et
gravissimas. Legi concionem tuam. Cf. Oratio.
CONCĬŌNĀLIS, e, gen. com. _Relatif aux assemblées du peuple_. USUS:
Clamor concionalis.
CONCĬŌNĂRĬUS, a, um, _Relatif aux assemblées populaires_. USUS: Populus
concionarius.
CONCĬŌNĀTOR, ōris, m. _Orateur_, _harangueur_. SYN. Orator. USUS: 1.
Multum interest inter levitatem concionatorum, et animum fere popularem.
2. _Prédicateur_, concionator, orator sacer; interpres, ac præco verbi
divini.
CONCĬŌNOR, aris, atus sum, ari, d. _Haranguer_, _parler au peuple
assemblé_. SYN. Concionem habeo. ADV. Impune de aliquo, sordide. PHRAS.
De rebus divinis ad populum dixit, _il a prêché au peuple_. De rebus
divinis verba fecit; sermonem habuit; de religionibus nostris concionem
habuit; in concionem ascendit; sacris concionibus populum exhortatus
est; animos populi inflammavit, accendit; verbi divini sementem sparsit,
fecit. Ex suggestu verba fecit; ex altiore loco ad populum dixit. USUS:
Cato de religionibus concionatus est. Cf. Dico, Oratio.
CONCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. _Concevoir_, _saisir_. SYN.
Comprehendo, colligo, accipio, imbibo. ADV. Firme animo, jam diu. USUS:
1. Terra concipit semina. Multa concepit. 2. Suscipio, _contracter (une
passion)_, _concevoir (un sentiment)_. Ipsa senectus dedecus concipit.
Materia facile ignem concipit. Odium, iram, in aliquem concipere. 3.
Cogito, intelligo, percipio, nosco, assequor. Concipere animo flagitium,
mente nefas; opinionem concipere, ac imbibere. Furorem ex maleficiis,
maculam concipere. Voluptas animo concepta ac comprehensa. Cf. Accipio.
CONCĪSĬO, ōnis, f. _Concision_. USUS: Concisio verborum.
CONCĬTĀTĬO, ōnis, f. _Excitation_. SYN. Motus, commotio. EPITH.
Popularis, graves, vehementiores. USUS: 1. Vehementes animi
concitationes, et perturbationes. Concitatio mentis. 2. Tumultus,
_soulèvement populaire_, _émeute_. Plebis concitatio et seditio.
CONCĬTĀTOR, ōris, m. _Émeutier_. USUS: Seditionis concitator et
stimulator.
CONCĬTO, as, avi, atum, are, a. _Exciter_, _soulever_. SYN. Excito,
incito, moveo, facio, conflo, sollicito, inflammo, agito, ago. )(
Sedo. ADV. Concitatæ conciones, populariter, seditiose; concitatus
tumultus publice; concitati animi temere in odium. USUS: 1. Concitare
misericordiam, risum, invidiam in aliquem, gravem offensionem, magnum
odium in aliquem, _exciter la haine contre qqn_. Bellam exspectationem
sui concitare, _donner de soi une bonne opinion_. 2. Concitari in
aliquem, _s’irriter contre qqn_. Aliquos inter se, alios cum aliis
committere, et concitare, _exciter_, _soulever_. Cf. Moveo, Auctor sum,
Impello.
CONCĬTUS, a, um, _Excité_. SYN. Commotus, compulsus. USUS: Ad rixam
concitus.
CONCĬUNCŬLA, æ, f. Dimin. _Petite harangue_.
CONCLĀMO, as, avi, atum, are, n. et a. _Crier ensemble_. 1. Conclamant
omnes, et approbant. 2. Conclamare ad arma, _crier aux armes_, _appeler
aux armes_. Conclamare vasa, signa convellere, _donner le signal du
départ_. 3. Conclamatum est de salute tua, _c’en est fait de vous_. Cf.
Actum est, Clamo.
CONCLĀVE, is, n. _Chambre fermant à clé_. SYN. Cubiculum. USUS: Cubitum
ivit in conclave. Conclave proxima nocte corruit, concidit. Conclave
optime instructum. _Pro_ Conclave Pontificium, _conclave_, _réunion de
cardinaux où l’on élit le pape_. Sacrum Comitium Vaticani Palatii. Locus
purpuratis Ecclesiæ Patribus, novum demortuo Pontifici suffecturis,
apparatus, adornatus.
CONCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. _Enfermer_, _resserrer_; _terminer_,
_finir_. SYN. Claudo, cogo, constringo. _Item_: Infero, finio, absolvo.
ADV. Acriter, acute ad extremum, aliquando, angustius, aperte, numerose,
breviter, commodius, contortius, inconsiderate, probabiliter, rectissime,
vitiose, similiter, subtiliter. PHRAS. 1. Ex eo argumento nihil
concluditur, _cet argument ne conclut pas_. Nihil ex hoc conficitur;
nihil ex ea argumentatione efficitur; nihil eorum infertur, colligitur,
quæ tu volebas; nihil eorum sequitur, quæ tu inferebas. 2. Concludam
epistolam, _je finirai ma lettre_. Finem scribendi faciam; epistolæ
hæc erit clausula; finem epistolæ faciam, imponam; absolvam epistolam,
perficiam; institutæ narrationis exitum expediam. Cf. Finio. USUS: 1.
Ne bestiæ quidem concludi se, constringique patiuntur, _enfermer_. 2.
Peroro, efficio, conficio, infero, complector, colligo, _conclure_,
_raisonner_. Argumentum concludere more Dialecticorum. Ratione
concludere. Concludebas deinde, et colligebas, dolorem esse summum malum.
3. Finio, termino, circumscribo, claudo, absolvo, _se terminer_. Totum
civile jus in pauca capita concludi potest. In hoc singulare judicium
omnis causa concluditur. Ut aliquando totam actionem concludam, _pour
finir mon plaidoyer_. Cf. Finis, Absolvo.
CONCLŪSĒ, _D’une manière périodique_, _arrondie_. SYN. Definite,
circumscripte. USUS: Apte et concluse dicitur.
CONCLŪSĬO, ōnis, f. _Conclusion_, _fin_. SYN. Complexio, clausula,
peroratio, epilogus; argumentatio ipsa. EPITH. Acuta, artificiosa
verborum, necessaria, postrema, simplex, tota, non solum vera, sed
perspicua, vetus et brevis. Breves et acutæ, innumerabiles, raræ. USUS:
Conclusio est exitus et terminatio totius orationis. Hæc conclusio,
argumentatio, quam habeat vim, considera.
CONCLŪSUS, a, um, _Entouré_, _enfermé_. SYN. Clausus, cinctus. USUS: Urbs
portu conclusa. Continenti agmine armatorum septi et conclusi. Sententia
apte verbis conclusa.
CONCŒNĀTĬO, ōnis, f. _Action de dîner ensemble_. SYN. Symposion. USUS:
Græci convivium tum compotationem, tum concœnationem vocant.
CONCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, a. _Digérer_. SYN. Digero. USUS: 1.
Cibum concoquere. 2. TRANSL. Perfero, fero, _endurer_, _supporter_.
Concoquere hominem nequeo. Odium illud, injuria, ira, non submovenda
modo sunt, sed et concoquenda. 3. Expendo, _penser mûrement à_. Diu
deliberandum et concoquendum est, utrum, etc.
CONCORDĬA, æ, f. _Concorde_. SYN. Consensus, conspiratio. )( Discordia.
EPITH. Communis, gratissima, incredibilis, magna, pristina, singularis.
PHRAS. 1. Summa concordia provinciam administravimus, _nous avons
administré la province dans le plus grand accord_. Una voce ac
mente; consentientibus animis ac sensibus; communi sententia; sine
studio dissensionis; uno ore, animo conjunctissimo versati sumus in
administratione rerum. Summe inter nos, pulcherrime conveniebat;
communiter, quasi uno animo, una mente viveremus, rem gessimus. Nunquam
cum illo, nec ille mecum in gratiam rediit; concordibus animis; fraterna
unanimitate, ingenio plane concorde in provincia viximus. Cf. Consensus.
2. Animos in concordiam reduxit, _il ramena la paix et la concorde dans
les cœurs_. Societate et fœdere aversos studiis animos junxit; copulavit
pristinam inter socios concordiam; infensos plebis animos patribus
junxit; ejus opera coaluere cum patribus plebis animi; feroces animos ad
pacem et concordiam adduxit; veterem inter partes concordiam confirmavit,
conglutinavit. 2. Concilio, reconcilio. USUS: 1. Equites senatui
concordia conjuncti. 2. Concordiam facio. Id concordiam et pacem gignet
gentibus; ad concordiam adducet gentes; concordia conjunget gentes. 3.
Concordiam dissolvo. Vox una concordiam diremit. 4. Concordiam renovo.
Concordiam reconciliare. In concordiam reducere. In concordiam redire.
CONCORDĬTER, _En bonne intelligence_. USUS: Cum illo concordissime vixi.
Congruere concorditer inter se. Cf. Concordia.
CONCORDO, as, avi, atum, are, n. _Être d’accord_, _de même avis_.
SYN. Congruo, consentio, idem sentio, cum aliquo sentio, concino. )(
Dissentio. PHRAS. Dicta factaque ejus mire consentiunt ac concordant,
_ses paroles sont parfaitement d’accord avec ses actions_. Dicta
factaque belle inter se consentiunt ac concinunt; dictis facta mirifice
respondent; facta cum dictis mirum quam cohærent; a verbis facta non
abhorrent, abludunt. Facta verbis sunt consentanea; a dictis facta non
aliena sunt; verbis facta egregie congruunt; verbis cum factis bellissime
constat. Cf. Congruo, Consentio, Conformo. USUS: Opiniones, ac judicia
concordant.
CONCORS, ordis, gen. omn. _Qui est d’accord_, _qui s’accorde_,
_harmonieux_. SYN. Consentiens, conjunctus. )( Discors. USUS: Concordes
sunt, quorum sensus in aliqua re congruunt. Senatus Principi concors.
Moderatus et concors civitatis status. Mundus ipse se concordi quadam
amicitia et caritate complectitur.
CONCRĒDO, is, credĭdi, credĭtum, ere, a. _Confier_. SYN. Credo,
commendo, committo. USUS: Alicui rem suam, aliquem in custodiam alterius
concredere. Cf. Committo, Credo, Commendo.
CONCRĔMO, as, avi, atum, are, a. _Brûler entièrement_. SYN. Exuro,
comburo. USUS: Igni concremare. Cf. Comburo.
CONCRĔPO, as, pŭi, pĭtum, are, n. _Faire du bruit_, _retentir avec
force_. SYN. Perstrepo. USUS: Scabella concrepant, aulæum tollitur.
Digitis concrepare.
CONCRESCO, is, crēvi, crētum, ere, n. _S’accroître_, _se condenser_.
USUS: Aqua nivibus, pruinaque concrescit, _l’eau se condense en frimas_.
CONCRĒTĬO, ōnis, f. _Agrégation_, _assemblage_. SYN. Compositio.
USUS: DEUS, mens libera, atque ab omni concretione mortali segregata.
Concretionis et liquoris causas investigare.
CONCRĒTUS, a, um, _Formé de diverses parties_. SYN. Mixtum, conflatum,
compositum, quasi conglutinatum, coagmentatum, copulatum, fictum. USUS:
Corpus ex elementis concretum, _le corps composé de plusieurs éléments_.
Cœlum grave et concretum, _air condensé, épais_. In animis nihil mixtum
est, nihil concretum. Animal ex nefariis stupris; ex civili cruore, ex
flagitiorum impunitate concretum, _ce monstre_, _assemblage des forfaits
les pius odieux_.
CONCŬBĪNA, æ, f. _Concubine_. SYN. Amica, pellex. USUS: In concubinæ
locum uxorem ducere.
CONCŬBĪNĀTŬS, ūs, m. _Concubinage_, _commerce adultère_. USUS: Illam in
concubinatu sibi emit.
CONCŬBĬTŬS, ūs, m. _Place à table_; _cohabitation_, _union de l’homme
et de la femme_. SYN. Conjunctio, complexus venereus. USUS: Concubitus
Deorum cum humano genere.
CONCŬBĬUS, a, um, non adhibetur nisi solo gen. fem. cum voce Nox, _Au
milieu de la nuit_. USUS: Nocte concubia domo egreditur.
CONCULCO, as, avi, atum, are, a. _Fouler aux pieds_. SYN. Protero. USUS:
1. Proterere et conculcare aliquem. 2. TRANSL. _Écraser_, _fouler_.
Conculcari miseram Italiam proxima æstate videbis. Cf. Vasto.
CONCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, _Coucher avec_. SYN. Concubo. USUS: Si
peperit, cum viro concubuit.
CONCŬPISCO, is, cupivi, cupitum, iscere, a. _Désirer ardemment_. SYN.
Cupio. )( Respuo. ADV. Infinite, summe, vehementer. PHRAS. Vehementer
rem concupivit, _il ambitionna cette chose_. Cupiditatis oculos ad rem
adjecit; rei desiderio vehementer æstuabat; flagrabat, exardescebat
cupiditate rei. Cf. Cupiditas, Cupio, Desidero.
CONCURRO, is, curri, cursum, ere, n. _Courir ensemble_, _fuir_. SYN.
Convenio, convolo, fugio, concurso, confluo, concursus facio. ADV.
Aspere verba, confestim, obscœnius litteras, statim, temere, undique.
USUS: 1. Undique ad eum summa exspectatione concurritur. Tota ad eum
Italia concurrit. Multorum sententiæ concurrere. 2. Conflictum ineo,
_en venir aux mains_. Adversis signis, maximo clamore concurrere. 3.
Evenio, _arriver_, _avoir lieu_. Multa sæpe fortuito concurrunt, _vulgo_:
coincidunt. Res concurrere plane contrariæ. Sæpe concurrit, ut eodem
tempore mihi multa agenda sint. Cf. Congredior.
CONCURSĀTĬO, ōnis, f. _Concours_; _rencontre_. USUS: Quid illa
concursatio nocturna? Non est obscura hominis concursatio et contentio.
CONCURSĀTOR, ōris, m. _Qui court çà et là_. USUS: Concursator et levis
hostis, _infanterie légère_.
CONCURSĬO, ōnis, f. _Rencontre_. SYN. Concursus. EPITH. Crebra verborum,
fortuita, spirabilis, _id est_, animabilis, turbulenta, vitiosa. USUS:
Concursio rerum fortuitarum. Crebrior vocalium concursio. Corpusculorum
concursio fortuita.
CONCURSO, as, avi, atum, are, a. et n. _Courir çà et là_, _parcourir_.
USUS: Templa, domus omnes, fora concursare. Armati, noctes diesque
concursant. Cf. Curro.
CONCURSŬS, ūs, m. _Réunion_; _rencontre_; _concours_. SYN. Effusio
hominum, concursio, conflictus. EPITH. Admirabilis, felix, fortuitus,
gravis, incredibilis, magnificentissimus, magnus, maximus omnium,
quotidianus. PHRAS. Concursus flebant magni ad illum, _la foule se
pressait chez lui_. Confluxere in ejus domum omnium generum ætatumque
homines; celebrabatur domus ejus maxima hominum multitudine et
frequentia; effusiones hominum ex agris et oppidis sane erant ingentes;
domus eius frequentissimo hominum conventu celebrabatur; salutantium
turba aditus omnes viasque insidebat; ædium vestibulum continenti agmine
erat septum. Complebatur domus ejus maxima hominum frequentia. Cf.
Celebris. USUS: 1. Fiebant ad eum audiendum concursus maximi. Quid dicam
effusiones hominum ex agris, concursus ad me? Constantia calamitatum
concursu labefactata. Studiorum honestissimus concursus. 2. Conflictus.
Concursus asper litterarum, _rencontre de voyelles_, _hiatus_.
CONCŬTĬO, tis, cussi, cussum, ere, a. _Heurter_, _secouer_. SYN.
Vehementer commoveo, perturbo. USUS: Rempublicam factionibus, urbem metu
concutere. Concussa licentia, fractis cupiditatibus.
CONDĔCENTĬA, æ, f. _Convenance_. SYN. Ornatus, decorum, concinnitas.
EPITH. Apta. USUS: Verba ad compositionem et condecentiam apta.
CONDĔCET, ere, imp. _Il convient_. SYN. Decet.
CONDĔCŎRO, as, avi, atum, are, a. _Orner_, _embellir_. USUS: Ludos
condecorare.
CONDEMNO, as, avi, atum, are, a. _Condamner_; _accuser_, _faire
condamner_. SYN. Damno; _item_: arguo. )( Absolvo, libero. ADV. Gratis,
honeste reum. PHRAS. Sæpius condemnatus est, _il a subi un grand nombre
de condamnations_. Multis judiciis confossus; sua, ac sociorum damnatione
ambustus; jugulatus a judicibus; atrocibus sententiis perculsus est.
USUS: 1. Aliquem crimine aliquo condemnare. De alea, de vi condemnare.
Capitis, injuriarum, pecuniæ publicæ turpissimo judicio condemnari.
Insigni nota et ignominia condemnare. 2. Arguo, _accuser_. Aliquem
sceleris, inertiæ, impudentiæ condemnare. Cf. Damno, Innocentem condemno.
CONDENSO, as, avi, atum, are, a. _Serrer_, _grouper_. SYN. Cogo. USUS:
Oves se in unum locum condensant.
CONDENSUS, a, um, _Compacte_, _épais_. USUS: Condensa turma, acies.
CONDĪCO, is, dixi, dictum, ere, n. _S’annoncer_, _s’inviter à dîner_.
SYN. Dicto convenio, significo. USUS: Condicere ad cœnam, _vel_
condicere. (_Vulgo_: Promittere se ad cœnam.) Alicui operam condicere,
_s’engager à faire qqch pour qqn_, _se charger d’une affaire_.
CONDIGNĒ, _D’une manière tout à fait digne_. SYN. Digne.
CONDIGNUS, a, um, _Tout à fait digne_. SYN. Dignus.
CONDĪMENTUM, i, n. _Condiment_, _assaisonnement_. SYN. Conditio;
sapor, qui cibos commendat. EPITH. Mediocre, aptum. USUS: Optimum cibi
condimentum fames. Sermonum suavitas amicitiæ condimentum. Humanitatis
condimento temperare gravitatem.
CONDĬO, is, ivi, _vel_ ii, itum, ire, a. _Conserver_; _assaisonner_,
_accomoder_. SYN. Tempero, præparo. USUS: Gravitatem comitate, orationem
salibus, tristitiam hilaritate condire. Nemo unquam urbanitate, lepore,
suavitate conditior.
CONDISCĬPŬLUS, i, m. _Condisciple_. USUS: Multos condiscipulos habet.
CONDISCO, is, dĭdĭci, discere, a. _Apprendre à fond_. SYN. Disco. USUS:
Condiscas, quæso, paulo diligentius supplicare, _apprenez_, _je vous
prie_, _à solliciter avec plus de soin_. Cf. Disco.
1. CONDĪTĬO, ōnis, f. _Assaisonnement_. SYN. Condimentum. USUS:
Compositiones unguentorum, conditiones ciborum.
2. CONDĬTĬO, ōnis, f. _Condition_, _état_, _qualité_. SYN. Status,
fortuna; modus, ratio, lex, pactum, pactio, conventio. EPITH. Æqua,
afflictior, valde bona, certa juris, commodior, quam commodissima,
communis, deterior, difficilior, durior, gravis, incerta, infima fortunæ,
iniqua pacis, vitæ iniquissima, invidiosa, justior, melior, et honestior,
misera et indigna, mortalis vitæ optima, perdita, præclara, regia,
superior, tolerabilis, tota, tuta, valentior. Conditiones bellicæ et
hostiles, æquæ ac verecundæ, duriores legum, malæ, bonæ. PHRAS. 1. Hanc
conditionem majores nostri statuere, _nos ancêtres ont imposé aux vaincus
cette condition_. Constituere, instituere; hanc victis conditionem
imposuere, obtulere, tulere, dedere, proposuere; his conditionibus
onerarunt victos et adstrinxerunt; has pacis leges dixere. 2. Hanc
conditionem facile accipiet, _il subira facilement cette condition_. Ad
has conditiones facile accedet; libenter descendet; conditionem hanc non
invitus subibit, sequetur, accipiet; hac conditione, his legibus libenter
utetur, ad has conditiones facile adducetur, veniet; in has leges facile
transiget, paciscetur; his pactionibus, ac conditionibus libenter stabit;
in hac conditione ac pacto manebit. 3. Conditionem non accipit, _il
n’accepte pas la condition_. Respuit, repudiat, recusat conditionem;
his conditionibus, in has leges adstringi se non patitur. Cf. Abhorreo,
Respuo. 4. Singularis est rerum mearum conditio, _l’étât de mes affaires
est extraordinaire_. Ea est rerum mearum facies, ut conferri cum iis
nihil possit; ea est fortuna, ut exemplum simile plane nullum exstet;
præcipua, propria, minime communis fortuna mea est; singulari sum fato;
alia longe conditione sum ac cæteri. USUS: 1. Nulla conditione permoveri
potuere, _aucune condition n’a pu les émouvoir_. 2. Pactum, conventio,
_condition_, _clause_, _pacte_. Conditiones offerre honestissimas; ad
pactiones, conditionesque accedere, descendere. Conditiones repudiare. A
suis conditionibus ipse fugit; in conditione manere. Stare conditionibus,
_s’en tenir aux conditions_, _les observer_. 3. Status, fortuna,
_condition_, _fortune_. Ea est temporum conditio. Meliore conditione
es, ac ego, _votre condition est supérieure à la mienne_. Hæc imperii
conditio, et status. Conditio et fortuna servorum infima. Nascendi
conditio. Cf. Lex, Pactum, Fortuna.
1. CONDĪTOR, ōris, m. _Celui qui apprête un festin_. SYN. Cocus, qui
cibos condit. USUS: Conditor et instructor convivii.
2. CONDĬTOR, ōris, m. _Auteur_, _fondateur_, _créateur_. SYN. Auctor.
USUS: Legum conditor.
CONDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. _Cacher_; _établir_, _créer_, _bâtir_.
SYN. Abscondo, repono, recondo; _item_: Instituo, constituo, construo.
USUS: 1. Frumentum, pecuniam condere. Aliquid in visceribus medullisque,
aliquid animo condere. 2. Constituo, instituo, construo, _fonder_. Urbem
condere. Rempublicam condere, et constituere. 3. Compono, _composer_,
_écrire_. Carmen, orationem, leges condere.
CONDŎCĒFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Dresser_, _former_, _façonner_.
SYN. Doceo, commoneo. Cf. Doceo.
CONDŎLĔO, es, ui, ere, n. _Souffrir beaucoup_. SYN. Doleo. USUS: Si pes,
si dens, si corpus totum condoleat, _si le pied, si les dents, si le
corps vous fait beaucoup souffrir_.
CONDŎLESCO, is, dŏlŭi, ere, n. _Souffrir beaucoup_. SYN. Condoleo.
CONDŌNĀTĬO, ōnis, f. _Donation_. USUS: Possessionum condonatio, et
addictio.
CONDŌNO, as, avi, atum, are, a. _Donner_; _abandonner_, _livrer_. SYN.
Dono, concedo, do, largior. USUS: 1. Bona aliena alteri condonare. Hunc
tu mihi hominem condones, velim. Totum me vobis condono. 2. Indulgeo,
ignosco, remitto, _remettre (une dette)_, _faire grâce_, _pardonner_.
Crimen suum alicui condonare. Supplicium, quo usurus eram in eum, remitto
tibi et condono. Cf. Parco, Clemens, Benignus.
CONDŪCĬBĬLIS, e, gen. com. _Utile_, _avantageux_. SYN. Utilis. USUS:
Amicum castigare utile est, et conducibile facinus. Cf. Utilis.
CONDŪCIT, _Il est utile_, imp. SYN. Utile est, prodest. USUS: Istud
vero rationibus quidem tuis, non item reipublicæ conducit. Ea maxime
conducunt, quæ sunt rectissima. Vide, num conducant ista ad commoditatem,
ad facultates rerum. Cf. Prosum.
CONDŪCO, is, duxi, ductum, ere, a. _Rassembler_, _réunir_. SYN. Congrego,
cogo. ADV. Breviter, in unum locum, mane domum; maxime rationibus.
PHRAS. Conduxit exercitum ex Hispanis militibus, _il a levé une armée
d’Espagnols_. Conscripsit milites, exercitum; delectum militum, quam
acerrimum tota Hispania habuit; conquisitionem militum habuit per
Hispaniam; copias conscripsit in Hispania. USUS: 1. Captivos unum in
locum conduxit. 2. Ad tempus redimo; operam alicujus emo, _louer_, _faire
marché pour un travail_. Domum, fundos conducere. Mercede conductus.
Aliquod opus, statuam, pontem faciendum, operas conducere. Cf. Conscribo.
CONDUCTĬO, ōnis, f. _Location_, _bail_. SYN. Redemptio, collectio.
CONDUCTĬTĬUS, a, um, _Loué_. USUS: Operæ conductitiæ.
CONDUCTOR, ōris, m. _Fermier_, _entrepreneur_. SYN. Redemptor. USUS: Ejus
operis trecentis nummis conductor fuit.
CONDŬPLĬCĀTĬO, ōnis, f. _Répétition; (Fig. de Rhét.)_.
CONDŬPLĬCO, as, avi, atum, are, a. _Doubler_. USUS: Tenebræ conduplicatæ.
CONFĀBŬLOR, aris, atus sum, ari, d. _Converser_, _s’entretenir_. SYN.
Colloquor.
CONFECTĬO, ōnis, f. _Fin_, _achèvement (d’un ouvrage qqc.)_. SYN.
Absolutio, perfectio, compositio. USUS: 1. Libri, belli confectio
mihi jucunda fuit. 2. Collectio, _perception_. Confectio tributi. 3.
_Trituration_. Ciborum confectio a dentibus simul, ac lingua adjuvatur.
CONFECTOR, ōris, m. _Celui qui mène à fin_. SYN. Qui conficit et
absolvit. USUS: Belli huius confector erit, qui etc. Confector negotiorum.
CONFĔRO, fers, tŭli, collātum, ferre, a. _Comparer_, _rapprocher_. SYN.
Comparo, collationem facio. ADV. Expeditissime se ex loco, facillime
causam cum causa, mature se in societatem. Necessario se in fluctus,
novissime se aliquo, plurimum benignitatis, potissimum se ad hoc studium,
rectissime parva magnis. Falso quid in aliquem conferre, falso causam
criminis, falso verbum in aliquem, nunc primum suspicionem, propria
crimina in aliquem. Collatum divinitus, conferenda maxime extrema. USUS:
1. Nostra cum externis, bellum cum pace, inter se aliqua conferre.
Rationes conferre accepti et expensi, _comparer les recettes et les
dépenses_. 2. SIGNIF. Motum. In fugam se conferre. Iter aliquo conferre,
_s’enfuir_, _se réfugier_. Ad amicitiam Pompeii me contuli. 3. Transfero,
rejicio, _attribuer_. Crimen, invidiam, culpam in aliquem conferre.
Vitia tua falso in senectutem confers. In filium causam confert. 4.
Adhibeo, adjicio, colloco, pono studium et operam, _appliquer_, _employer
à_. Consilium, diligentiam, operam, officia, cogitationes, curas, studium
ad alicujus dignitatem et amplitudinem conferre. Confer te, quæso, ad eam
curam. Omne ingenium, cogitationes omnes ad Philosophiam contulit. Vocem
suam in quæstum contulit, _il fit le métier de crieur public_, _præconem
egit_. Se ad auctoritatem, ad societatem, amicitiam alicujus conferre.
5. Misceo, admoveo. Manus, signa cum hoste conferre, _mettre aux
prises_; _combattre_. Castra castris conferre. 6. Communico, _joindre_,
_unir_. Capita conferre; sermones inter se; sollicitudines conferre.
7. Contribuo, _fournir_, _payer un tribut annuel_. Ex censu quotannis
aliquid in commune conferre.
CONFERT, contŭlit, imp. _Il est utile_. SYN. Conducit. PHRAS. Confert
multum ad doctrinam, _il est fort utile à la science_. Momentum magnum
affert; momentum magnum habet; ad doctrinam multum adjuvat; plurimum
refert ad doctrinam; multum commodi, emolumenti, utilitatis affert,
præstat ad doctrinæ uberioris fructum. Cf. Utilis. USUS: Ea res ad bene
vivendum nihil confert.
CONFERTIM, _En troupe serrée_. USUS: Acriter et confertim pugnabatur.
CONFERTUS, a, um, _Entassé_, _pressé_. SYN. Refertus, plenus. USUS: Vita
omnium voluptatum varietate conferta. Cf. Plenus.
Confessarĭus, ii, m. _Confesseur_. PHRAS. A confessionibus sacris;
conscientiæ judex, arbiter; qui delicta confitentibus aures dat,
præbet, commodat; quo ad sacras confessiones utimur; qui pro sacro
tribunali assidet; confitentes reos suorum sordibus scelerum expiat;
constrictos peccatorum vinculis animos divina quadam potestate relaxat;
quo moderatore conscientiæ utimur; qui solet operam dare peccata
confitentibus; sacræ pœnitentiæ administer.
CONFESSĬO, ōnis, f. _Aveu_, _confession_, _déclaration_, _témoignage_.
USUS: Sit erranti medicina confessio. Taciturnitas imitatur confessionem.
Tua confessione convinceris, urgeris, teneris. Sua se confessione in
laqueos induit, jugulavit.
Confessĭo sacra, _Confession_, _partie du sacrement de pénitence_.
Scelerum suorum pro sacro tribunali expiatio; noxarum conscientiæ
expiatio; exomologesis sacra; animi per noxarum confessionem facta
cum DEO reconciliatio. PHRAS. 1. Confessionem facere, _faire sa
confession_, _se confesser_. Eluere animum peccatorum sordibus; sacra
confessione perpurgare animum; patefacere sacerdoti conscientiæ labes,
vulnera; superioris vitæ commissa in sacro animi judicio detegere;
noxarum conscientiam deonerare; scelerum quasi sarcinam apud sacerdotem
deponere; turpitudinis suæ virus apud sacerdotem evomere; expiare
peccatorum sordes; purgare se salutari noxarum confessione; vitæ noxas
sacra confessione delere; obire confessionis mysterium sacrum; crimina
sua apud sacerdotem exponere; suorum se criminum apud arcanum judicem
accusare; reum agere, peragere. Conscientiæ suæ maculas pœnitentiæ
lavacro eluere; sacerdoti se ritu Christiano aperire: peccata confessione
deponere; confessione peccatorum sordes abstergere; maculas abolere;
peccatorum confessione animum cum DEO reconciliare; pœnitentiæ sacramento
animum suo nitori restituere; susceptas in vita maculas confessione
abluere, expurgare; exomologesi animum purgare; conscientiam emaculare;
perpurgandi animi causa pro sacro tribunali se sistere, animi vulnera
medico sacro detegere. 2. Confessionem generalem facere, _faire une
confession générale_. Totius anteactæ vitæ noxas, ab ultima pueritia
ducto initio in memoriam redigere, sacerdoti exponere, qui arctissimis
iis vinculis, in quæ nos nostra sponte induimus, levatos dimittat;
expiare superioris vitæ noxas omnes; omnis anteactæ vitæ, omnium
annorum confessione expiari; aperire omnia peccata, quæ vel a pueritia
meminimus; totius vitæ flagitia sacra confessione repetere; confiteri de
peccatis tota vita admissis; animi labes, quas in omni vita contraximus
expiare; totius vitæ maculas confessione eluere; non reticere quidquam
eorum, quæ per omnem vitam deliquerimus; ut alterius quasi ordiamur
vitæ initium, veteris vitæ omnis crimina sacerdoti aperiendo repetere;
annorum omnium culpas exponere; de criminibus vel ab ipsa pueritia
admissis absolvi; noxis, quas a prima ætate contraximus, confessione se
exonerare; commissas jam inde a puero culpas confessione delere; noxas ab
ineunte ætate contractas, quoad repetere mens potest, in sacro judicio
aperire; collectas longa ætate animi sordes pœnitentiæ lacrimis apud
sacerdotem eluere. 3. Confessiones audire, _entendre les confessions_,
_confesser_. Confitentibus de se reis pro sacro tribunali aures dare,
præbere; confitentibus operam dare; judicem sedere in confitentes de
se reos; de peccatis ad sacrum anim; judicium allatis cognoscere; jus
potestatemque a DEO traditam cognoscendi et remittendi peccata in arcano
judicio exercere; confitentibus peccata sua aures commodare, admovere;
confitentes de criminibus suis reos audire; esse a sacris confessionibus;
confitentes reos suorum vinculis criminum exsolvere; relaxare; animorum
sordes eluere, expiare.
CONFESTIM, _Aussitôt_. SYN. Sine ulla mora, illico, statim, actutum.
USUS: Confestim huc advolavit. Cf. Statim, Breviter.
CONFĬCĬO, is, fĕci, fectum, ere, a. _Faire_; _accomplir_; _effectuer_.
SYN. Facio, efficio, curo, præsto, exequor, compleo, expedio,
transigo, absolvo. ADV. Accurate, amanter, bene cursum, bene dialogos,
brevi, constantissime, diligenter tabulas, gloriosissime, jucunde,
magnificentissime aliquid, nihilominus legationem, pene aliquem, plane
animum, quam commodissime negotia, recte curriculum vivendi, strenue
rem suam. USUS: 1. Manu sua vestem, pallium sibi confecit, _se faire_,
_se confectionner_. Exercitum, bibliothecam, pecuniam conficere. Ea res
famam tibi, et opes maximas conficiet. Reditum in patriam, negotium
alicui conficere. Nuptias, sacra, rem divinam conficere. 2. Perficio,
ad finem deduco, _achever_, _mener à bonne fin_. Negotium per alterum;
rem e sententia confecit; bellum affectum confecit. Vitæ curriculum in
litteris; diem otio confecit. Longam viam conficere. In senatu nihil
confectum est. Perpolire orationem et conficere. 3. Transigo, _traiter
d’une affaire (sens neutre)_. Confice cum eo de hortis. Velim, id
diligenter ut de libris conficias. 4. Concludo, efficio, _conclure_.
Ex hac argumentatione illud conficitur, fuisse te etc. _vulgo_:
consequentia deducitur. 5. Affligo, perdo, absumo, abligurio, pessumdo,
vexo, _accabler_, _tuer_, _détruire_. Mœror, curæ, sollicitudines me
conficiunt. Conficit se curis, etc. Fame, frigore, senectute, morbo
confici. Familiarem rem luxu confecit. Mœror animos exedit et conficit.
Pudore conficior.
CONFICTĬO, ōnis, f. _Supposition_. SYN. Machinatio. USUS: Criminis
confictionem Caius suscepit, _accusation calomnieuse_.
CONFĪDENTER, _Avec assurance_, _hardiment_. SYN. Animose, audacter. USUS:
Aliquid confidenter, malitiose, flagitiose gestum.
CONFĪDENTĬA, æ, f. _Assurance_, _hardiesse_; _impudence_. SYN.
Impudentia, temeritas, audacia (arrogantis est). USUS: Hæc quidem signa
confidentiæ sunt, non innocentiæ. Magnam sibi sumit, magnam habet
confidentiam. Cf. Audacia.
CONFĪDO, is, fisus sum, ere, n. _Se fier à_, _avoir confiance_, _compter
sur_. SYN. Audeo, non timeo; fido, spero, innitor. )( Despero, diffido.
ADV. Confidere ferocius suæ causæ, magnopere et niti invidia, magnopere
causæ, legionibus, plane plurimum sibi, valde litteris, malitiæ suæ,
vehementer. PHRAS. 1. Arcana mihi sua confidit, _il me confie tous ses
secrets_. Arcana, animum suum, consilia sua mihi credit omnia; animum
suum mihi dat; summam rerum omnium fidem mihi habet; de fide mea sibi
omnia pollicetur; meæ se fidei, suaque omnia committit; in mea unius fide
omnia statuit, ponit, collocat; nihil mihi consiliorum ejus clausum est;
omnia in aperto sunt, omnia mecum communicata. Cf. Aperio, Abscondo,
Palam. 2. In opibus suis confidit plurimum, _il met toute sa confiance
en ses richesses_. In opibus positam spem habet omnem; fretus opulentia
sua; spem omnem in fortunis suis constitutam habet; spes suas fortunarum
præsidiis delegat; omnia sibi de fortunis suis ac copiis pollicetur. Cf.
Spes, Innitor, Spero. USUS: Nimium sibi, causæ suæ confidit. Virtuti
constantiæque tuæ plurimum confido. De re aliqua, de alterius voluntate
confidere. Cf. Fido, Spero.
CONFĪGO, is, fixi, fixum, ere, a. _Clouer_, _percer_, _traverser_.
SYN. Figo, vulnero. USUS: 1. Hercules, ut Eurysthei filios, ita suos
configebat sagittis. Cornicum oculos configere, _tromper plus habile
que soi_ (PROV.). 1. Figo, pono, _employer_. Configere omnes curas et
cogitationes in salute reipublicæ.
CONFINGO, is, finxi, fictum, ere, a. _Façonner_; _feindre_, _inventer_.
SYN. Fingo. ADV. Credibiliter, suspiciose facinus. USUS: Confingere,
comminisci rumorem. Confingere, conflare crimen, aliquid criminis,
accusationem. Cf. Fingo.
CONFĪNIS, e, gen. com. _Qui confine_, _contigu_. SYN. Vicinus, finitimus.
USUS: Est huic confine genus dicendi. Cf. Vicinus.
CONFĪNĬUM, ii, n. _Voisinage_, _limite_, _confins_. SYN. Finis, limes;
provinciæ extremum. USUS: Convenit in vicinitatibus et confiniis, æquum
et facilem esse multa de suo jure concedentem. Cf. Limes.
CONFIRMĀTĬO, ōnis, f. _Confirmation (t. de rhet.)_. SYN. Fides. EPITH.
Gravior. USUS: 1. Confirmatio est, per quam causæ fidem, auctoritatem
et firmamentum adjungit oratio. 2. Consolatio, _consolation_. Non egit
confirmatione virtus tua. 3. Vox Eccl. _Confirmation (sacrement)_. Cf.
Confirmo.
CONFIRMĀTOR, ōris, m. _Garant_, _caution_. USUS: Confirmator et sequester
pecuniæ desideratur.
CONFIRMO, as, avi, atum, are, a. _Affirmer_, _consolider_; _rassurer_,
_encourager_. SYN. Affirmo, assevero, promitto; stabilio, corroboro.
ADV. Bene se, fidenter, liquido, magnopere, molestius, plane, præclare,
temere. Confirmari impudentissime caput legis, mediocriter, necessario,
vehementer, multum confirmatus animus. PHRAS. 1. Eventus rumorem
confirmavit, _l’événement prouva la réalité du bruit_. Fidem rei eventus
affirmavit; rumori fidem eventus addidit; accrevit rumori fides rei
eventu consecuto; ad suspicionem et rumorem certissimæ res accesserunt;
opinionem adjuvit consentiens rumori eventus; rumorem ambiguum eventus
rei ad certum redegit. 2. Imperium sibi confirmavit, _il s’assura le
pouvoir_. Imperium diuturna pace munivit; auctoritate et consilio
roboravit; stabilivit rempublicam; confirmatiorem reddidit, effecit;
temporum iniquitate, fortuna, collapsam affirmavit, constabilivit;
præclara regni initia, ratum. Regis nomen, imperiumque ei effecere.
3. (Confirmavit decem millia hominum VULG.), _l’évêque a confirmé dix
mille personnes_. Christianæ palæstræ oleo ad ineundum animorum certamen
decem capitum millia imbuit, perunxit; sacro Chrismate, consecrato
oleo Christianorum, decem millibus haud pauciorum animos ad interiora
certamina præparavit, corroboravit. Decem capitum millia sacro oleo
delibuta, ad Christianæ palæstræ certamina ab illo sunt initiata;
Christianæ militiæ auctorata; uncta Christiano ritu ad sacra certamina
sunt decem hominum millia; Chrismatis sacramento confirmata; ministrata
decem millibus hominum unctio illa sacra, qua animi vires ad arcana
certamina muniuntur. USUS: 1. Exemplis, rationibus, argumentis rem
confirmare. Hoc sine ulla dubitatione confirmaverim. De hoc tibi plane
confirmo. 2. Consolor, _consoler_, _soulager_. Erigere, confirmare,
afflictos bonorum animos. 3. Corroboro, stabilio, firmum reddo, probo,
comprobo, suffragor, _fortifier_, _guérir_. Animum, se ad omnia
confirmare. E morbo confirmari, _guérir d’une maladie_. Cf. Probo,
Consolor.
CONFIT, fieri, (primis et secundis personis non adhibetur). p. _Être
fait, avoir lieu_. SYN. Conficior. ADV. Facilius. USUS: Commodius cadere
nihil poterat, quam si res sine sanguine confieret.
CONFĬTĔOR, eris, fessus sum, eri, d. _Avouer_; _proclamer_. SYN. Fateor,
præ me fero, agnosco. )( Inficior, celo. ADV. Aperte, ingenue, impune,
libere, necessario, palam adulterium, plane tandem, aliquando, timide,
vere. USUS: Aperte et ingenue confiteri de crimine; crimen alicui
confiteri. Cf. Fateor, Confessio.
CONFLĂGRO, as, avi, atum, are, n. _Brûler_, _être consumé_. SYN. Ardeo,
exuror, comburor, concremor. PHRAS. Prædia omnia conflagrarunt, _toutes
les fermes ont été brûlées_. Incendio hausta, consumpta, deleta sunt;
incendio fumabant; igne corrupta absumpta sunt; in cineres abierunt. Cf.
Concremo, Comburo. USUS: 1. Ardore flammæ conflagrare. 2. TRANSL. Invidiæ
incendio, ira, odio conflagrare, _brûler_, _se consumer d’envie, de
colère, de haine_. Cf. Ardeo.
CONFLICTĬO, ōnis, f. _Lutte_, _combat_. SYN. Conflictus, contentio, quasi
concursus causarum. USUS: Rerum inter se pugnantium conflictio.
CONFLICTOR, aris, atus sum, ari, d. _Combattre_. USUS: Multis et magnis
incommodis, duriore fortuna, morbis, annonæ difficultate conflictamur.
Cum his conflictari, et pro reipublicæ salute dimicare oportet. Cf.
Affligo.
CONFLICTŬS, ūs, m. _Combat_. SYN. Conflictio. USUS: Lapidum conflictu et
tritu ignis elicitur. Nubium conflictus. Conflictu corporum magnæ acies
pelluntur. Cf. Certamen.
CONFLĪGO, is, flixi, flictum, ere, n. _Attaquer_, _combattre_. SYN.
Contendo, concurro, dimico, prœlior, prœlio decerto, prœlium facio,
prœlium committo, signa confero, manus confero; certamen misceo. ADV.
Temere cum aliquo. USUS: Manu cum hoste confligere. Armis cum hoste
confligere, decertare. Cf. Certo, Pugno.
CONFLO, as, avi, atum, are, a. _Souffler_, _allumer_, _exciter_. SYN.
Cogo, conficio, paro, comparo, acquiro. USUS: Bellum tua opera natum,
conflatum, susceptum est. Unde hoc ductum et conflatum mendacium est? Ea
res magnam invidiam atque infamiam, plurimum suspicionis, negotii, ac
periculi conflavit Venus totam illam scenam, accusationemque conflavit.
CONFLŬENS, entis, m. _Confluent_. USUS: A confluente Rhodani copias movit.
CONFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. _Accourir ensemble_, _affluer_. SYN.
Concurro, convenio, pervenio, fluo. USUS: Laus, honor, dignitas in domum
tuam confluxit. Omnis reipublicæ sentina in ea castra confluxit. Multi ex
omni orbe Romam confluunt.
CONFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. _Percer_, _cribler de coups_. USUS:
Confodere aliquem multis vulneribus; tot judiciis confossus.
CONFORMĀTĬO, ōnis, f. _Conformation_, _disposition_. SYN. Forma,
compositio, exornatio. EPITH. Insignita, impressa. USUS: Conformatio
lineamentorum, compositio membrorum. Animantis figura et conformatio
totius oris ac corporis. Conformatio et moderatio continentiæ et
temperantiæ. Vocis, sententiarum, verborum varietas et conformatio.