CĔLĔBER, bris, bre, _Célèbre_, _illustre_; _fréquenté_. SYN. Præclarus,

laudatus, clarus, honestus, honorificus. Quod celebratur, frequentatur

et colitur. )( Desertus, ignotus. PHRAS. 1. Victoria celebris erat, _la

victoire était fameuse_. Omnium sermonibus celebrata; in luce Asiæ, in

oculis Europæ reportata; illustri laude celebrata; primi nominis erat

victoria; victoria ea maximam inter cæteras tulit laudem; celebritatem

habuit; clara apud omnes gentes fama erat. Victoria ea non terras solum,

sed mare etiam rerum gestarum fama implevit; omnes provinciarum ac

regionum sinus fama ejus victoria complevit. 2. Vir est celeberrimus,

_c’est un homme très-célèbre_. Summo propter egregias virtutes honore

et nomine; amplissimus vir et clarissimus; summum splendorem sua virtute

consecutus; vir est, cujus virtutes majoribus quasi theatris expositæ,

qui fama nominis sui non terras solum, sed et maria implet; omnium

studiis celebratus; quem fama conspectissimum facit; quem rerum gestarum

gloria mirifice illustrat. Vir est, qui non modo honestis artibus, sed

bellicis laudibus summum inter suos splendorem est assecutus; publice

privatimque celebratus. Non sermonibus modo, sed omnium gentium litteris

celebratus; clarus vir ac illustri laude conspicuus; spectatus vir, et

primi inter suos nominis, fama inclitus, et claro inter suos nomine; vir,

qui magnam rebus gestis celebritatem consecutus; qui in summa celebritate

vivit; qui celebritate floret inter suos maxima; in gloria ingenti apud

suos est; cujus ingens nomen et gloria; celebritate nominis insignis;

ingens haberi cœptus. Cf. Gloria, Fama, Egregius. USUS: Celeberrima et

frequentissima urbis pars. Res celeberrima est, totaque urbe notissima.

In foro, concione celeberrima, frequentissima.

CĔLĔBRĀTĬO, ōnis, f. _Distinction_, _gloire_; _renom_. SYN. Laudatio.

EPITH. Quotidiana. USUS: 1. Nihil equidem commemoravi in ea celebratione

mearum rerum. 2. Frequentatio, _assemblée nombreuse_. Quæ domus? quæ

celebratio?

CĔLĔBRĬTAS, ātis, f. _Affluence_, _concours de monde_. SYN. Hominum

cœtus, concursus, frequentia. )( Solitudo. EPITH. Domestica,

frequentissima, magna, maxima, quinquennalis, tanta. USUS: Odi

celebritatem, fugio homines, lucem aspicere vix possum. Nunquam comitia

tanta omnis generis hominum celebritate floruere. Mercatus celebratus

summa totius Græciæ celebritate. Theatri, judiciorum, fori celebritas et

frequentia. 2. Fama, laus, splendor, dignitas, _célébrité_, _renommée_.

Vir summa famæ celebritate. Summam celebritatem sermonis hominum

consequi. Judiciorum celebritate distineri. Funeris celebritate aliquem

spoliare.

CĔLĔBRO, as, avi, atum, are, a. _Honorer_, _célébrer_, _louer_, _rendre

fameux_. SYN. Orno, honesto, laudo, comitor. ADV. Celebrari maxime,

privatim, publice, vicatim, descriptionem servorum tota urbe. USUS: 1.

Celebrare nomen, memoriam alicujus post mortem. Celebrata hæc sunt omnium

litteris. Vir publice privatimque celebratus. Populus magna frequentia

me ad Capitolium usque celebravit. 2. Frequento, _fréquenter_. Est hoc

omnium sermonibus celebratum. Viam illam suo comitatu celebrat. Cf. Laudo.

CĔLER, eris, ere, _Prompt_, _rapide_. SYN. Velox, volucer, incitatus.

)( Tardus, segnis, lentus. PHRAS. Celeres sunt, _ils marchent avec

rapidité_. Ea velocitate sunt ut eos volare, non iter facere crederes;

tanta incitatione feruntur, ut celeritas, quanta sit, ne cogitari quidem

possit. Utuntur festinatione, pernicitate, et velocitate præpropera;

maximo vigore ac levitate corporum veloces juvenes. Levium corporum et

multa exercitatione pernicium homines; juvenes summa agilitate corporum;

ad summam celeritatem nihil reliqui sibi facere soliti; celeritates

suscipiunt incredibiles.

CĔLĔRĬTAS, ātis, f. _Rapidité_. SYN. Velocitas, pernicitas, festinatio.

)( Tarditas. EPITH. Admirabilis, divina ingenii, expedita et profluens

quodammodo, gratior, ignea, incredibilis, ingens, major, maxima,

mirabilis, præceps dicendi, prompta et parata in agendo et respondendo,

summa. Celeritates dispares, et inter se dissimiles, nimiæ, pares. USUS:

Expedita ac profluens in dicendo celeritas. Rapida et celeritate cæcata

oratio. Homo volubili, præcipiti dicendi celeritate. Celeritate opus est;

celeritas in eo negotio adhibenda, suscipienda; celeritate utendum est.

Cf. Celer.

CĔLĔRĬTER, _Rapidement_. SYN. Cito, brevi tempore, mature, quamprimum,

propediem. USUS: Celeriter de ea re scribam, transigam. Cf. Cito.

CĔLĔRO, as, avi, atum, are, a. _Accélérer_, _presser_. SYN. Accelero,

celeritate utor, celeritatem suscipio.

CELLA, æ, f. _Cellier_, _magasin_. SYN. Locus, ubi aliquid conditur

et asservatur, ut granum, oleum, vinum, carnes et quidquid ad penum

pertinet. _Item_: sacellum, ædicula sacra. EPITH. Mellaria, olearia,

penuaria, vinaria, cellæ plenæ. USUS: Semper boni domini referta cella

vinaria, olearia, penuaria est. Sicilia cella penuaria reipub. Romanæ.

Frumentum in cellam emit. In cella Concordiæ. In cella Jovis. (Pro cella

Monastica. VULG.) _Cellule_. Cubiculum, conclave.

CELLĀRĬUS, ii, m. _Esclave chargé de l’office_, _économe_. * SYN. Qui

præest cellæ, penui promendo, _vel_ condendo. USUS: Cibus et potus sine

fraude a cellariis præbeatur. Prome quodvis, te facio cellarium.

CĒLO, as, avi, atum, are, a. _Cacher_. SYN. Occulto, obscure fero. PHRAS.

Celat consilia sua, _il cache ses projets_. Clam fert consilia; premit

animi sui sensa; ab hominum conscientia solertissime removet. Ut cochlea

abscondit, et retentat se tacitus. Cf. Abscondo, Taceo, Tego. USUS: Si

Deos omnes, hominesque celare possemus, nihil injuste faciendum esset.

Aliquem de consilio celare.

CELSĬTAS, ātis, f. _Élévation_, _hauteur_. SYN. Altitudo, excelsitas.

USUS: Celsitas animi et magnitudo. Cf. Altitudo.

CELSUS, a, um, _Élevé_, _haut_; _fier_, _superbe_. SYN. Sublimis, altus,

erectus, elatus. USUS: Vir celsus et erectus ad omnia, quæ accidere

possunt. Celsa dignitatis sede. Cf. Altus, Sublimis.

CENSĔO, es, ui, censum, ere, a. _Être d’avis_, _juger_, _penser_. SYN.

Arbitror, puto, existimo, statuo, decerno. ADV. Amplius, ita, uti et

republ., magnopere, nominatim videnda, plane prorsus, ita simpliciter.

USUS: 1. Magnopere censeo tibi abeundum. Quid senserim, quid censuerim,

scis. 2. Decerno, _décréter_. Consules censeant quid agendum. 3. Censum

ago, _faire le recensement_. Quinto quoque anno Sicilia censetur, _tous

les 5 ans on fait le recensement de la Sicile_. Cf. Judico, Puto, Opinio,

Æstimo.

CENSOR, ōris, m. _Censeur_, _magistrat romain_. SYN. Qui præest censui,

et moribus populi; magister morum; præfectus moribus. USUS: Magister

veteris disciplinæ, severitatis censor.

CENSŌRĬUS, ii, m. _De censeur_; _qui a été censeur_. SYN. Quod censoris

est. Qui censor est, _vel_ fuit. USUS: Censorium judicium, notatio,

animadversio. Censoria gravitas. Censoriæ severitatis nota aliquem

inurere.

CENSŪRA, æ, f. _Dignité de censeur_. SYN. Censoris dignitas, munus.

EPITH. Egregia, tota. USUS: Censura morum severissima magistra. Censura

Ecclesiastica. Cf. Pœna sacra.

CENSŬS, ūs, m. _Cens_. SYN. Bonorum æstimatio et ipsa bona. USUS: In

censum venire. In censu habendo potestas omnis æstimationis habendæ

censori permittitur. Aliquem spectare ex censu, æstimare, _estimer qqn

d’après sa fortune_. Homo sine censu. Censum peragere, perficere. Aliquæ

civitates censu liberatæ sunt. Census annuus ex mutuo, locatione. Cf.

Fœnus, Fructus.

CENTĒNUS, a, um, _Cent (dans le sens distributif)_. USUS: Centena

sestertia, _cent mille sesterces_.

CENTĒSĬMÆ, ārum, f. pl. _Intérêt de un pour cent par mois_. USUS:

Centesimis contentus non est. Tributum ex centesima collatum, _l’impôt du

centième sur les ventes à l’encan_.

CENTĬES, _Cent fois_.

CENTO, ōnis, m. _Vêtement grossier_, _couverture_. * SYN. Stragula

crassiora filis passim pendentibus. USUS: Centones injecerunt, ne tela

contabulationem præfringerent.

CENTRUM, i, n. _Centre_. SYN. Locus medius in sphæra. USUS: Terra in

medio mundi sita centrum obtinet.

CENTUM, _Cent_.

CENTŬRĬA, æ, f. _Centurie_, _division du peuple romain_. SYN. Centum

homines. Ita erat populus Rom. in centurias distributus. EPITH.

Prærogativa, centuriæ cunctæ, paucæ. USUS: Omnium prope centuriarum voce

consul factus, creatus.

CENTŬRĬĀTIM, _Par centuries_. Per centurias. USUS: Tributim, et

centuriatim descripti ordines.

CENTŬRĬĀTUS, a, um, _Réparti par centuries_. SYN. In centurias

distributus, descriptus. USUS: Centuriata, et curiata comitia.

CENTŬRĬĀTŬS, ūs, m. _Grade de centurion_. SYN. Munus centurionis. USUS:

Centuriatus in castris palam vendidit.

CENTŬRĬO, as, avi, atum, are, a. _Distribuer en centuries_. SYN. In

centurias distribuo, tribuo, describo; centurias conficio. USUS: Vidi

conscribi homines et centuriari.

CENTŬRĬO, ōnis, m. _Centurion, qui commande 100 hommes_. SYN. Centuriæ

præfectus, dux, ductor; qui ordines ducit. EPITH. Nobilis sui generis.

Centuriones pugnaces, lacertosi. USUS: Nihil sibi ex ista laude centurio,

nihil præfectus decerpit.

CĒRA, æ, f. _Cire_. EPITH. Commutabilis, extrema, infamis et nefaria,

legitima, mollissima. USUS: Mollem ceram ad nostrum arbitrium formamus et

fingimus.

CĒRĀRĬUS, ii, m. _Marchand de cire_. SYN. Qui ceram tractat.

CĒRĂTUS, a, um, _Enduit de cire_. SYN. Cera inductus, illitus. USUS:

Tabella cerata, _tablette pour écrire_.

CĔRĔBRŌSUS, a, um, _Emporté_, _bouillant_. SYN. Cui durum et pertinax

cerebrum. USUS: Senex hic cerebrosus est certo, _ce bonhomme perd

assurément la tête_. Cf. Obstinatus, Pertinax.

CĔRĔBRUM, i, n. _Cerveau_, _cervelle_. USUS: Alii dicunt in cerebro esse

animæ sedem.

CĒRĔUS, a, um. _De cire_. SYN. E cera fictus. USUS: Cereæ figuræ.

CĒRĔUS, i, m. _Chandelle de cire_, _bougie_, _cierge_. SYN. Fax cerea.

USUS: Ad illas statuas tuas et cerea adhibentur.

CĒRĬMŌNĬA, æ, f. _Cérémonie_, _rit_, _coutume religieuse_. SYN. Ritus

sacer, cultus religiosus, religio sacrorum. EPITH. Incredibilis,

maxima, summa. USUS: Cerimonias prodere, _instruire des cérémonies_,

_les transmettre_. Cerimonias polluere, _profaner les rites sacrés_.

Cerimoniis præesse. Ea sacra maximis et occultissimis cerimoniis

continentur. Sacra Cereris summa religione cerimoniaque conficiuntur.

Cerimoniæ ludorum, sepulcrorum. Cerimonias sacras ex majorum instituto

sancte obire; sacros in rebus divinis ritus diligentissime tueri,

retinere. In adhibendo ritu sacrarum cerimoniarum diligentem operam

ponere; præceptas sacrorum cerimonias rite colere.

(Cerimoniale, Cerimoniarius, VULG.) SYN. Sacrorum rituum liber; liber,

quo sacræ religionis cerimoniæ continentur. Rituum, officiorum in divino

cultu magister; sacrarum cerimoniarum moderator, sacris cerimoniis

præpositus, præfectus. Cerimoniæ politicæ. Cf. Officium, Officiosus.

CERNO, is, crēvi, crētum, ere, a. _Voir_, _distinguer_. SYN. Video

oculis, _sed sæpius_ animo. ADV. Civiliter, sine armis, melius, plane,

penitus, subtilius, tacite. Cerni bipertito, extrinsecus. USUS: 1. Aut

superum nihil, aut obscure admodum cernimus. Ne nunc quidem oculis

cernimus. 2. Cerno animo, _comprendre_, _remarquer_. Cerno jam animo,

mente video, quæ futura sint. Verecunde tu quidem, sed tamen ut cernerem

tuum animum. 3. Adeo, æstimo, _faire acte d’héritier_, _accepter une

succession_. Ex testamento hæreditatem hodie crevi. Me quasi falsam

hereditatem alienæ gloriæ cernere sinas, _laisse moi jouir à un faux

titre d’une gloire qui ne m’appartient pas_. (VULG. Dividere cum aliquo

hæreditatem). Cf. Video.

CERNŬUS, a, um, _Courbé_, _penché vers la terre_. SYN. Inclinatus, quasi

quod terram cernat.

CERTĀMEN, ĭnis, n. _Combat_; _rivalité_, _conflit_. SYN. Contentio,

pugna, certatio. EPITH. Æquum, difficile, extremum, forense, gladiatorium

vitæ, grave belli, gymnicum, honestum, improbum, magnum, majus,

mediocre, præsens. USUS: 1. Acre mihi tecum est pro aris et focis

certamen. Descendam tecum in certamen honoris et dignitatis. Nihil

me ab hoc certamine gloriæ removebit. In certamen et discrimen rerum

omnium veniendum erit. 2. Prœlium, _bataille_, _lutte à main armée_.

Certamen instat, oritur, accenditur, _le combat commence_. Exardescunt

prælii initia; pugna capessitur; ad certamen descenditur; in certamen

venitur; pugna, certamen, manus conseruntur. Certamen tentat, experitur,

dimicationem subit, _en venir aux mains_. Ea res certamen præbuit,

injecit, _telle fut la cause de la lutte_. Certamen serere, miscere,

facere, _combattre_. Certamen extrahere, _prolonger la bataille_.

Certamen sedare, dirimere, _terminer la lutte_. Certamen abnuere,

defugere, _refuser la bataille_. Cf. Pugno, Contendo, Prœlium, Pugna.

CERTĀTIM, _A l’envi_. USUS: Omnes certatim accurrent.

CERTĀTĬO, ōnis, f. _Lutte_. SYN. Contentio. EPITH. Honesta, iniqua,

magna, parva. USUS: Virtuti cum voluptate certatio est. Sit hæc inter

eos honesta certatio. Cf. Certamen.

CERTĒ, _Certainement_. SYN. Scilicet, certo, profecto, sine dubio, sine

ulla controversia. USUS: 1. Si me tanti facis. 2. Concedentis, _oui_,

_certainement_. Epicurus parabiles dixit divitias, certe, nisi etc. 3. At

certe, certe, i. e. saltem, _du reste_, _au moins_. Res fortasse veræ,

certe graves. Victi sumus, at fracti certe et abjecti.

CERTO, _Certainement_. USUS: Id certo scio; id sane constat; id sine ulla

dubitatione affirmem.

CERTO, as, avi, atum, are, n., _nonnunquam_ a. _Lutter_, _combattre_.

SYN. Decerto, contendo, belligero; certamen, certatio est mihi cum

aliquo. ADV. Plane de sponsione, pugnaciter. PHRAS. Certet necesse est,

qui victoriam cupit, _celui qui désire la victoire doit combattre_.

Victoriam non aufert, nisi qui fortiter dimicat; nisi qui certamen nullum

fugit; nisi qui cum hostibus conflictatur, depugnat, armis disceptat;

ferrum et manus cum hoste conserit, prœliis utitur secundis; confligit,

signa confert; ad manus venit; certamina ferit; nisi qui in certamen

venit, descendit; dimicationem subit; in dimicationem venit Cf. Pugno,

Prœlium, Pugna, Contendo, Arma.

CERTUS, a, um, _Certain_, _assuré_, _indubitable_. SYN. Non dubius, non

incertus, compertus, apertus, manifestus, notus, exploratus, minime

dubius, ratus, quod nihil habet dubitationis; in quo nulla dubitatio

esse potest; quod manu tenetur; in manibus habetur; quod in præsentia

est, atque ante oculos. PHRAS. Certum est rem ita evenisse, _il est

certain que la chose s’est passée ainsi_. Exploratum habeo, mihi pro vero

constat; pro inquisito et comperto habeo rei exitum. Certissimis indiciis

comperi; ita animo video, quam quæ oculis cernimus; persuasissimum mihi

est, rem ita se habere. Perspectum exploratumque habeo; perspicuum, non

obscurum est; explorata res est; vocari in dubium non potest; venire in

dubium, ambigi, dubitari non potest; nemini dubium esse potest, quin res

ita evenerit. Cf. Notus, Manifestus. USUS: 1. Nihil certi et definiti

habeo, quod nuntiem. Pro certo habeo, Pompeium abiturum. Certi cœlorum

motus. 2. Ratum et constitutum est, _décidé_, _résolu_. Certum est,

deliberatumque, omnia palam edicere. Certum mihi est, ad Brutum transire.

3. Fidus, securus, _éprouvé_, _sûr_. Habebam certos homines, quibus

litteras dare poteram. (VULG. Proprium nuntium, _messager particulier_).

4. Quidam definitus, peculiaris, proprius, _fixe_, _déterminé_. Habet

certos sui studiosos. Sunt certa vitia, quæ nemo libenter fugit. Rem

aliquam in certas partes dividere. 5. Commonefactus (in comparativo),

_informer_. Utinam ejus rei certior factus essem. Fac me certiorem de

consiliis tuis, _informez-moi de vos projets_. Significa mihi, expone,

aperi, explica, qui sit rerum tuarum status, qui tuus animus, qui sensus,

quæ tua sint consilia. Fac, ut te tuis consiliis cognoscam, intelligam,

certior fiam, reddar; imaginem rerum tuarum, cogitationumque litteris

exhibe, ostende. Cf. Indico, Declaro, Significo, Nuntio.

CĒRŬLA, æ, f. _Petit morceau de cire_.

CĒRUSSA, æ, f. _Céruse_. Genus pigmenti ex ramentis plumbi compositum.

USUS: Cerussa malas oblinere.

CERUSSĀTUS, a, um, _Blanchi avec de la céruse_. SYN. Cerussa illitus,

fucatus.

CERVĪCŬLA, æ, f. _Petite tête_. USUS: Cerviculam jactare, _balancer la

tête_, _se dandiner_.

CERVIX, īcis, f. _Cou_, _tête_. SYN. Aversa pars colli; audacia. EPITH.

Anguina, dextera, longa, teres, cervices cruentæ, nefariæ, tumidæ,

validæ. USUS: Imposuistis in cervicibus nostris dominum. Tyrannum a

cervicibus nostris avertit. Rempublicam vestris cervicibus sustinetis.

Cladem a cervicibus omnium avertere, repellere, depellere. Qui erunt

tantis cervicibus, qui audeant prætori resistere? _Quels seront les

hommes assez hardis pour oser résister au préteur?_

CERVUS, i, m. _Cerf_.

CESPES, ĭtis, m. _Motte de terre couverte de gazon_. Arva aut sunt

cespites, aut glebæ.

CESSĀTĬO, ōnis, f. _Loisir_, _relâche_. SYN. Intermissio, otium. EPITH.

Libera atque otiosa. USUS: Epicurus nihil cessatione melius existimat.

Petit sibi liberam cessationem. Cessationem alicui dare. Damnare suam

cessationem, _vel_ excusare. Cf. Otium.

CESSĀTOR, ōris, m. _Fainéant_, _paresseux_. SYN. Otiosus, qui cessat,

nihil agit. USUS: Non soleo esse cessator, præsertim in litteris. Nequam

et cessator Davus. Cf. Otiosus.

CESSĬO, ōnis, f. _Action de céder_, _cession (en t. de droit)_.

Abalienatio est rei, quæ mancipi est, aut in jure cessio, aut etc.

CESSO, as, avi, atum, are, n. _Être oisif_, _se reposer_. SYN. Nihil ago,

vaco, cessator sum, conquiesco, langueo. PHRAS. 1. Cassemus a scriptione,

_cessons d’écrire_. Manum de tabula; conquiescamus a scriptione;

supersedeamus tantisper molesto scribendi labore; intermittamus paululum

cœptum scribendi laborem. A molesta scriptione respiremus. Remittamus

aliquantum de scribendi contentione. Cessationem aliquam fatigatæ longa

scriptione dexteræ demus; otium concedamus. Cf. Desino. 2. Cessavit

jam ea cura, _ces soucis l’ont enfin quitté_. Defluxit jam ea cura,

conquievit, habet jam animus aberrationem quamdam a curarum molestiis;

cura ea jam consedit, resedit; exempta jam animo est ea cura; sollicitudo

conquievit. Cf. Quies. USUS: 1. Pueri, etiam cum cessant (vacant)

exercitatione aliqua, delectantur. Scribo, ne tibi, plane cessasse

videar. (VULG. Feriari.) 2. Desino, finem facio, desisto, _cesser_,

_s’abstenir_. Litteras scribere nec cessavi, nec cesso. In opere ac

studio nihil cesso. Cf. Otio, Desino, Desisto, Piger.

CĒTĀRĬUS, ii, m. _Marchand de gros poissons_. SYN. Qui magnorum piscium

mercaturam exercet. USUS: Cetarii, lanii, coqui, fartores, piscatores.

CĒTUS, i, m.; pl. CETE, dat. cetis, n. _Cétacé_, _monstre marin_. SYN.

Pistrix, bellua marina.

CHĂRACTER, ēris, m. _Caractère_, _genre de style_. SYN. Nota, figura,

forma, genus dicendi. USUS: Num te orationis meæ character delectat?

characterem optimi exponere difficillimum, quod aliud aliis optimum

videatur.

CHARTA, æ, f. _Papier_. SYN. Chartula, membranula, macrocolum. USUS: Num

charta tibi deest, quod non scribas. Impensam feci in macrocola, _j’ai

acheté du papier royal_, _papier grand format_. Charta regia, _papier

royal_. Scapus chartæ, _main de papier_. Chartæ pagina; plagula, _page de

papier_. Charta bibula, _papier buvard_. Charta transmittit litteras.

CHĂRYBDIS, is, f. _Charybde_, _gouffre dans le détroit de Sicile_.

Immanis, infesta, vorax. USUS: Charybdis bonorum voraginem potius

dixerim; nulla charybdis tam infesta, quæ tot res tam cito absorbere

potuisset.

CHĒLE, es, f. _Bras d’une catapulte_.

CHĬRŎGRĂPHUM, i, n. _Manuscrit_, _autographe_. (VULG. Manu propria

scriptum.) EPITH. Chirographa falsa. USUS: Quo me teste convinces? an

chirographo? Chirographum imitari. Misi tibi cautionem chirographi mei.

Chirographa, testificationes, judicia, quæstiones. Falsum chirographum

scripsit.

CHĪRURGĬA, æ, f. _Chirurgie_. SYN. Medicinæ pars, quæ manu medetur. USUS:

Chirurgiæ tædet, diæta curari malo, _je suis las des remèdes violents_,

_je préfère des traitements plus doux_.

CHLĂMYDĀTUS, a, um, _Vêtu d’une chlamyde_. USUS: Sylla Imperator

chlamydatus.

CHLĂMYS, ĭdis, f. _Chlamyde_. SYN. Vestis militaris et regia,

paludamentum. USUS: Chlamys purpurea, coloribus variis intexta.

CHŎRĀGĬUM, ii, n. _Mobilier_, _décors_, _costumes_. SYN. Scenicus

apparatus et pompa. Ponitur pro thrasonica aliqua ostentatione. USUS:

Fragile falsæ gloriæ choragium comparat.

CHORĀGUS, i, m. _Chorège_, _entrepreneur des spectacles_. SYN. Dux chori,

qui subministrat instrumentum ludicrum, et impensas. USUS: Ornamenta a

chorago sumere.

CHORDA, æ, f. _Corde d’un instrument de musique_. * SYN. Nervus. USUS:

Voces ut chordæ sunt intentæ, quæ ad quemvis tactum respondeant.

CHŎRUS, i, m. _Chœur_, _assemblée_, _troupe_. SYN. Corona, multitudo,

sodalitium, numerus. EPITH. Totus comessationis. USUS: Choro juventutis

stipatus, _entouré d’une troupe de jeunes gens_. Epicurus e Philosophorum

choro tollendus est. Chorus canentium, nisi numeris et certis modis

præeuntis magistri consentiat, dissonum quid, et tumultuosum canit; at

si certis numeris ac pedibus, velut facta conspiratione consensit, ac

concinuit, etc. Chorus musicus pro loco _vulg. est_; rectius dicitur

odeum, _aut_ statio musicorum.

Christianus, i, m. _Chrétien_. SYN. Qui Christi nomen profitetur,

Christo initiatus, addictus, auctoratus, Christi disciplinam professus,

Christi sectator, qui Christo nomen dedit; Christi cultor, Christianis

sacris imbutus. PHRAS. Christianus factus est, _il devint chrétien_.

Christo nomen dedit; christiana sacra suscepit; christianam doctrinam

amplexus est; christianæ militiæ adscriptus; ad sanam religionem ab

impia superstitione traductus est; rejecto simulacrorum cultu ad Christi

Ecclesiam se aggregavit; damnatis erroribus ad Christianæ veritatis lucem

respexit; ad Christum se adjunxit; Christi nomen professus est; Christo

fide professioneque auctoratus est; christianis mysteriis inauguratus;

initiatus est sacris christianis; christiana sacra suscepit; ad Christi

signa transivit; christianorum cœtum auxit; christianæ militiæ nomen

dedit; signa secutus est; christianæ militiæ castra secutus est; Christi

legem professus est; Christo duce stipendia merere constituit.

Christus JESUS, m. _Jésus-Christ, fils de DIEU et de Marie_. PHRAS. 1.

Redemptor generis humani, mundi liberator, vindex ac servator; sequester

noster, qui extra omnem culpam vixit, et humanorum delictorum nulla

contagione fœdari potuit, qui inter cœlum et terram, inter DEUM et

homines placidissimam firmissimamque pacem composuit, cujus dira morte

a sempiterna morte vindicati sumus; legatus, nuntius et sacerdos summi

Patris, qui interclusum in cœlum aditum nobis aperuit, patefecit; qui, ut

nos liberaret, durissimis cruciatibus excarnificandum sese deridendumque

objecit; pro salute nostra vindicanda excarnificari se ac dilaniari

passus est; ut Patrem nobis propitiaret, concidi se et dilacerari,

tanquam a feris immanissimis sustinuit; qui fuso pro nobis sanguine

interceptam et interclusam ad cœlum viam aperuit; servile jugum a

cervicibus nostris dejecit, hominum mentes expiavit; Patris Numen humano

generi infensum placavit; qui Divinæ severitatis tela in homines intenta,

unus pro universis excepit, sanguineque suo omne humanum nefas exstinxit.

Mens divinæ mentis. Filius DEI, Verbum Patris, speculum sine macula

Majestatis DEI; fulgor sempiternus solis sempiterni; incorruptissimus

judex, et flagitiorum scelerumque vindex justissimus, atque acerrimus;

a quo exanimes ad vitam excitati, mutorum linguæ in sermones solutæ,

surdorum aures ad audiendum patefactæ, claudis libera gradiendi data

facultas, iis, qui omnibus capti membris, totius corporis firmitas

restituta; in quo Christiani habent omne salutis præsidium constitutum.

2. Christus incarnatus, _le Christ incarné_. Mysterium augustissimum et

arcanissimum; quo rerum universarum, adeoque hominum rector ac opifex

humanis se membris cooperuit, et salvis utriusque naturæ discriminibus

tam conjuncta DEUM inter ac hominem est instituta consociatio. Verbumque

et caro tam arcto ac indissolubili nexu in unam personam coierunt, ut

quiquid ibi DEI est, non sit ab humanitate; quidquid autem hominis,

non sit a Divinitate divisum. Mysterium, quo humana divinis, terrena

cœlestibus, ima summis, pereuntia sempiternis nexu omnium arctissimo

devincta et copulata sunt; interque nos ægros ac miseros, et beatos

immortalesque spiritus, fœdus inviolabile percussum ac sancitum est; quo

natura divina humanis se artubus vestivit, velavit; corpoream indutus

naturam DEI Filius, humanis se artubus, humana se specie amicivit. 3.

Christus Natus, _le Christ naissant_. Faustissimus post natos homines

Christi Servatoris nostri ortus, quo idem reparationis nostræ auctor, ac

humanæ salutis restitutor, humana carne circumdatus, in has luminis auras

prodiit; quo generis humani vindex, et salutis nostræ assertor, hominum

parens DEUS, mortalibus artubus e virgine nasci voluit. 4. Christus

passus, _le Christ souffrant_. Funestissima Christi Servatoris cædes,

qui, ut nos sempiternis apud inferos suppliciis eriperet, in cruciatum ac

necem se obtulit; immanissimis cruciatibus excarnificandum se objecit,

et divinæ severitatis tela, nostris jugulis intenta, in se unum avertit

Christi e cruce pendentis acerba supplicia, cruciatus, tormenta; mors

pro genere humano obita. Singulare divinæ caritatis, humanique sceleris

certamen Christo DEO moriente editum. Asserta mortalium generi vita, et

victoria per necem immeritam Conditoris. Cf. Passio Christi. 5. Christus

Resurgens, _le Christ ressuscitant_. Christi devicta morte reviviscentis

triumphus, triumphalis Christi in vitam reditus. Redivivus a morte

Servator noster. Christus ab inferis existens. Cf. Pascha. 6. Christus

ascendens in cœlum, _le Christ montant aux cieux_. Triumphi pompa, qua

Christus se in cœlestia templa transtulit, a nobis super astra in locum

altissimum emigravit; in beatissimas illas sedes stupentibus Angelis

ascendit, in oras felicissimas sese intulit. Cf. Ascensio Domini.

CĬBĀRĬA, ōrum, n. pl. _Aliments_, _nourriture_, _vivres_. SYN. Omnia,

quibus animantes vescuntur, et aluntur. EPITH. Menstrua, uberiora. USUS:

Cibaria coquere, conficere, petere, dare, præbere. Ex alienis cibariis

liberaliter hospites tractare. Cf. Annona.

CĬBĀRĬUS, a, um, _Qui concerne la nourriture_. USUS: Cibarius panis,

_pain commun_, _(pain des esclaves)_.

CĬBUS, i, m. _Nourriture_, _repas_, _mets_. SYN. Esca, pastus, epulæ.

EPITH. Animalis, gravis, divisus, modificatus, suavissimus, terrestris.

PHRAS. 1. Cibum capere, _manger_. Cibaria sumere; cibo curare corpora;

liberaliore victu, obsonio corpora firmare, vires firmare. Moderato cibo

naturæ desideria explere; cibo se reficere; corpora curare, reficere. Cf.

Edo. 2. Cibo se onerare, _se charger de nourriture_. Cibo immodico se

ingurgitare, obruere; abdomen distendere; alvum degravare. Cf. Vorax. 3.

Cibos inferre, _porter les mets sur la table_. Mensam cibis instruere;

ornare, adornare mensas, exquisitis epulis exstruere. 4. Cibi parcus. Cf.

Abstineo. USUS: Epicurus utebatur eo cibo, qui suavissimus esset, et ad

concoquendum facillimus, qui inflationem nullam haberet. Cibo et potione

onustus esse, _indigestion_.

CĬCĀDA, æ, f. _Cigale_.

CĬCĀTRIX, īcis, f. _Cicatrice_. SYN. Signum relictum ex vulnere. USUS:

Ne obductam reipublicæ cicatricem refricem. Exceptæ adverso corpore

cicatrices. Coit jam cicatrix.

CĬCER, ĕris, n. _Pois chiche_. (Genus leguminis).

CĬCUR, ŭris, omn. gen. _Apprivoisé_. SYN. Mansuetus, mansuefactus.

)( Ferus, immanis. PHRAS. Cicurem reddere hominem alioquin barbarum,

_adoucir un barbare, un sauvage_. Inveteratam barbariem ex

hominis moribus delere; ex agresti immanique vita ad humanitatem,

mansuetudinemque traducere; ex feritate ad mansuetudinem transferre;

ad humanitatem informare; mansuefacere hominis ingenium agreste et

disciplina formare. USUS: Bestiarum immanes aliæ, aliæ cicures.

CĬĔO, es, cīvi, cĭtum, ciēre, a. _Soulever_, _déterminer_; _mouvoir_.

SYN. Commoveo. USUS: Id venenum sævos cruciatus ciere solet. Animatum

est, quod motu cietur interiore. 2. Excito, _provoquer_, _appeler_.

Bella, pugnam, motus, lacrimas ciere.

CĬLĬCĬUM, ii, n. _Étoffe grossière de poil de chèvre_. SYN. Vestis e

pilis caprarum contexta. USUS: Coria, cilicia, saccos imperavit.

CINCINNĀTUS, a, um, _Qui a les cheveux bouclés_. USUS: Cincinnatus ganeo.

CINCINNUS, i, m. _Boucle de cheveux_. SYN. Capillus ad ornatum intortus.

USUS: Erant illi capilli compti, et madentes cincinnorum fimbriæ.

CINGO, is, cinxi, cinctum, ere, a. _Ceindre_, _entourer_. SYN. Coerceo,

circumdo, munio, tueor, contineo, sepio. ADV. Diligentius. USUS: Urbes

diligentius religione, quam mœnibus cingendæ. Ea septa porticu cingemus.

Regio mari cincta et periculis. Mare montibus cingitur, continetur. Cf.

Circumdo.

CINGŬLUS, i, m. _Ceinture (de la terre)_. SYN. Zona. EPITH. Australis,

medius et maximus. USUS: Videmus terram quasi quibusdam cingulis

redimitam, e quibus duo maxime inter se diversi.

CĬNIS, ĕris, m. _Cendre_. USUS: 1. Cur hunc dolorem cineri et ossibus

parentis inuris? Videbitis miserandum patriæ cinerem. 2. (VULG. Cineres

benedicti,) _cendres bénites_. Cineres sacri, lustrales, piaculares. 3.

(VULG. Dies Cinerum,) _jour des cendres_. Dies, cui sacris cineribus

capiti aspersis nomen est, qui a sacro cinere frontibus aspergi solito

nomen traxit, reperit. Postridie Hilariorum, Dionysiorum.

CIRCA, _Autour de_. Ad locum refertur. SYN. Circum. USUS: 1. Circa

Capuam. Circa omnes portus misi exploratores. 2. Ad personas: Multos

circa se habebat, _il avait beaucoup de monde autour de lui_.

CIRCENSES, ium, m. _Jeux de cirque_. USUS: Ludi circenses.

CIRCĬTER, _Environ_, _à peu près_. SYN. Ad, non multo secus, prope,

fere. USUS: 1. Refertur ad tempus: Hora sexta circiter. Circiter noctem,

meridiem. 2. Ad numerum: Pars tertia circiter, _le tiers à peu près_.

CIRCŬĔO, is, īvi, ĭtum, ire, a. _Faire le tour de_. Cf. Circumeo.

CIRCŬĬTĬO, ōnis, f. _Ronde_; _détour_; _détour de parole_,

_circonlocution_. SYN. Circonscriptio, anfractus, periphrasis. USUS: Quid

circuitione opus est et anfractu? rem palam edicito.

CIRCŬĪTUS, ūs, m. _Circuit_, _contour_, _enceinte_; _révolution_;

_période_. SYN. Conversio, periodus, comprehensio et ambitus verborum,

continuatio, circumscriptio, orbis. EPITH. Brevior verborum, longior,

sapientissimus atque optimus, incitatior, naturalis, totus orationis.

USUS: Circuitus solis diem et noctem efficit. Circuitus orationis, quem

Græci periodum vocant.

CIRCŬLĀTOR, ōris, m. _Charlatan_. SYN. Circumforaneus, vagus. EPITH.

Notissimus. USUS: Notissimus quidam circulator.

CIRCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. _Se réunir en cercle_. SYN. Circulos

facere, in circulum cogere homines colloquendi gratia. USUS: Oscitans

judex, cum alio colloquens, nonnunquam etiam circulans.

CIRCŬLUS, i, m. _Cercle_. SYN. Orbis forma plana in orbem acta,

gyrus, ambitus rotundus, corona hominum colloquentium. EPITH. Exiguus

vitæ, immensus gloriæ, lacteus. USUS: Quidam circulis describendis

delectationem capiunt. Circulum describere; orbem circumscribere, _faire

un cercle_. 2. Conversio, _cercle céleste_, _révolution_. Stellæ circulos

suos et orbes mirabili celeritate conficiunt. 3. Cœtus, corona, _cercle_,

_assemblée_, _réunion_. Circulo se subduxit. Sermo in circulis et

conviviis liberior.

CIRCUM, _Autour_. SYN. Circa. USUS: Refertur ad locum, _auprès de_,

_dans_, _chez_. Prætorem circum omnia fora sectabantur. Circum hæc loca

morabor.

CIRCŬMĂGO, is, ēgi, actum, ere; a. _Tourner_, _faire tourner_;

_s’accomplir_. * USUS: Equum freno circumagere. Jam se annus

circumegerat. Hostis se ad dissonos tumultus circumegerat.

CIRCUMCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. _Couper autour_; _retrancher_.

SYN. Amputo, reseco, demo, aufero. USUS: Multitudinem sententiarum

circumcidere; luxuriem sermonis stilo depasci. Locus omni aditu

circumcisus. Hinc derivatur circumcidaneus, a um. * Mustum

circumcidaneum, _vin de taille_.

Circumcisio Domini. (VULG. _Circoncision de N.-S._) Dies circumcisi

Infantis DEI memoria sacer. Octavis a natali dies, quo nato Servatori

nostro nomen impositum est.

CIRCUMCIRCA, _Tout autour_, _de tous côtés_. SYN. Ab omni parte, undique.

USUS: Cœpi regionem circumcirca prospicere. Contra citraque omnium

hostium plena erant.

CIRCUMCLŪDO, is, clusi, clusum, ere, a. _Environner_, _enfermer de toutes

parts_. Veritus, ne duobus exercitibus circumcluderetur. Mira diligentia

circumclusus, ne commovere se posset. Cf. Claudo.

CIRCUMCŎLO, is, colui, cultum, ere, a. _Habiter autour_, _le long de_.

Multi populi eam paludem circumcolunt.

CIRCUMCURSO, as, avi, atum, are, a. et n. _Courir çà et là_, _s’agiter_.

* USUS: Obit, circumcursat villas suas.

CIRCUMDO, as, dĕdi, dătum, dăre, a. _Mettre autour_. SYN. Cingo,

sepio, vallo, stipo, circumsepio, circumfundo, vestio, circumplico,

circumplector, circumjicio, circumligo, circumsisto, circumveho,

circumvenio, circumsideo, circumvallo, ambio. PHRAS. Circumdare

urbem, _environner_, _entourer une ville_. Turmas circumfundere;

circumjicere multitudinem mœnibus; circumplecti, circumvenire locum

opere; circumvallare; medium ab utroque latere concludere; sinu quodam,

flexuque frontem aversamque oppidi partem circumire. Cf. Obsideo. USUS:

Non egrediar cancellis, quos ipse mihi circumdedi, _je ne sortirai pas

des limites que je me suis tracées_. Milites ignem oppido circumdederunt.

Oppidum fossa circumdatum. Fossa oppido circumdata.

CIRCUMDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Conduire autour_. USUS: Aratrum

circumducere, _tracer avec la charrue l’enceinte d’une ville_. Aliquem,

ædes et conclavia circumducere.

CIRCŬMĔO, is, ĭvi, _vel_ ĭi, ĭtum, ire, a. et n. _Faire le tour_,

_tourner autour de_, _cerner_, _envelopper_. SYN. Circueo, eo circum.

USUS: Circumit veteranos.

CIRCUMFĔRO, fers, tŭili, lātum, ferre, a. _Faire mouvoir autour_. SYN.

Circumgesto. USUS: Humani corporis sanguinem in pateris circumtulit, _il

fit circuler une coupe remplie de sang_. Sol circumfertur ad brumale

signum, _le soleil fait sa révolution du côté du tropique_.

CIRCUMFLECTO, is, flexi, flexum, ere, a. _Décrire en tournant_. USUS:

Cursum circumflectere.

CIRCUMFLO, as, flavi, flatum, are, n. et a. _Souffler de tous côtés_.

USUS: Ab omnibus ventis; a ventis invidiæ circumflari, _être battu par

tous les orages de l’envie_.

CIRCUMFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, a. _Couler autour_; _regorger_, _être

riche_, _abonder_. SYN. Abundo. USUS: Circumfluit gloria, rebus omnibus,

copiis abundat. Oratio circumfluens.

CIRCUMFŎRĀNĔUS, a, um, _Qui est autour du forum_. SYN. Qui circum forum

spatiatur, aliquid venditans. USUS: Pharmacopola circumforaneus, _médecin

ambulant_, _charlatan_. Æs circumforaneum, non Corinthium, _dettes (les

banquiers et les usuriers habitaient autour du forum)_.

CIRCUMFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Répandre autour_. SYN. Ambio.

ADV. Undique. USUS: Terra mari circumfunditur. Latent omnia tenebris

circumfusa.

CIRCUMGESTO, as, avi, atum, are, a. _Colporter_. SYN. Circumfero.

CIRCUMJĂCĔO, es, cui, ere, n. _Être étendu_, _situé autour_. USUS:

Reliquæ regiones, quæ circumjacent Europæ.

CIRCUMJECTUS, us, m. _Enceinte_. SYN. Qui terram vasto circumjectu

amplectitur.

CIRCUMJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Placer autour_; _entourer_. USUS:

Circumjecta muris ædificia, campi circumjecti.

CIRCUMLĬGO, as, avi, atum, are, a. _Lier_, _attacher autour_; _entourer_.

SYN. Implico, complico. USUS: Anguis eum circumligavit.

CIRCUMLŬO, is, ere, a. * _Baigner_. USUS: Peninsulæ in modum pars major

circumluitur.

CIRCUMLŬVĬO, ōnis, f. _Atterrissement_. USUS: Jura circumluvionum et

alluvionum.

CIRCUMMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Envoyer de tous côtés_. USUS:

Hostis suorum multos post montes circummisit. Circummissi senatores

delectus habuere.

CIRCUMMŬNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. * _Entourer_, _fortifier une place_;

_investir_. USUS: Pene ut feminas, circummunitos se prohiberi aqua

fremebant.

CIRCUMPĔDES, um, m. pl. _Laquais_. SYN. Servi a pedibus. USUS:

Circumpedes formosi et litterati.

CIRCUMPLECTOR, eris, plexus sum, plecti, d. _Embrasser_, _entourer_. SYN.

Circumplico.

CIRCUMPLĬCO, as, avi, atum, are, a. _Envelopper_. SYN. Circumplector.

CIRCUMPŌTĀTĬO, ōnis, f. _Action de boire à la ronde_. USUS: Omnis

circumpotatio, qua pocula in circulum redeunt, est sublata.

CIRCUMRŌDO, is, rosi, rosum, ere, a. _Ronger autour_. SYN. Arrodo. USUS:

Dudum circumrodo, quod devorandum est, _je tourne autour de ce qu’il faut

aborder franchement_ (PROV.).

CIRCUMSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Définir_, _expliquer_.

SYN. Determino, constituo, definio, concludo. ADV. Scelerate senatum.

Circumscribi brevi, et definiri numerose verba. USUS: 1. Natura exiguum

vitæ curriculum nobis circumscripsit, æternum gloriæ. 2. Constringo

potestatem, _borner_, _limiter_, _restreindre_. Senatus Prætorem

circumscripsit. 3. Concipio, _concevoir_. Mente circumscribenda est prius

sententia, et verba confestim concurrent. Cf. Definio.

CIRCUMSCRIPTĒ, _D’une manière précise_. SYN. Paucis, definite, breviter.

USUS: Singulas res definimus, et circumscripte complectimur.

CIRCUMSCRIPTĬO, ōnis, f. _Limite_; _définition_. SYN. Definitio,

circuitio. EPITH. Aperta. USUS: Æternitatem nulla circumscriptio temporis

metitur.

CIRCUMSCRIPTOR, ōris, m. _Trompeur_, _fripon_. USUS: Quis testamentorum

subjector? quis circumscriptor? quis ganeo?

CIRCUMSĔCO, as, cui, sectum, are, a. _Couper autour_. SYN. Circumcido.

CIRCUMSĔDĔO, es, sēdi, sessum, ere, a. _Être assis autour de_;

_assiéger_, _investir_. SYN. Circumsideo, obsideo, circumvenio, corona

cingo, incingo. USUS: Urbs ab hostibus circumsedetur. Oppidum interclusum

circumsedere. Cf. Obsideo, Circumdo.

CIRCUMSĒPĬO, is, sepsi, septum, ire, a. _Entourer_. SYN. Circumdo. USUS:

Senatus armatis circumseptus.

CIRCUMSESSĬO, ōnis, f. _Siége d’une ville_. SYN. Obsessio. USUS:

Circumsessionis causam in alium transtulit.

CIRCUMSĬDĔO, es, sēdi, sessum, ere, a. _Assiéger_. SYN. Obsideo. Cf.

Obsideo, Circumdo.

CIRCUMSISTO, is, stĕti, stĭtum, ere, n. _Entourer_. USUS: Circumsistunt

eum lictores valentissimi.

CIRCUMSŎNO, as, ui, ĭtum, are, n. _Retentir tout autour_. ADV. Undique

vocibus talibus. USUS: Vocibus tuis aures meæ circumsonant.

CIRCUMSPECTĬO, ōnis, f. _Vigilance_. SYN. Accurata consideratio. USUS:

Circumspectione utendum est. Cf. Cautio, Cautus.

CIRCUMSPECTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Regarder tout autour_. SYN.

Circumspicio.

CIRCUMSPECTŬS, ūs, m. _Action de voir autour_. USUS: Facilis est

circumspectus, quo eam, etc., _je puis voir aisément où je vais, etc._

CIRCUMSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. _Observer_, _examiner_. SYN.

Adverto, perpendo, oculis obeo, collustro, accurate considero. ADV.

Celeriter animo, diligenter, diligentissime, magnifice se, paulisper.

PHRAS. Aciem mentis in omnes partes intendere, _chercher à pénétrer_.

Circumferre oculos; oculis aliquem requirere. Prospectum in urbem

et agros captare. USUS: Circumspicite paulisper mentibus vestris.

Circumspicite procellas imminentes. Magnifice se circumspicere, sibi

placere, _s’admirer, (avoir une haute idée de soi-même)_.

CIRCUMSTO, as, stĕti, stătum, are, n. et a. _Se tenir en cercle_;

_entourer_, _assiéger_. SYN. Circumdo, circumsisto. USUS: Noctes et dies

omnia nos fata circumstant. Circumstant te summæ auctoritates, quæ te

oblivisci domesticæ laudis non sinant. Frequentes me circumstetere. Cf.

Circumdo.

CIRCUMVĀDO, is, vasi, ere, a. _Envahir_. USUS: Anceps terror circumvasit

barbaros, hinc arce capta, illinc urbem scandente hoste.

CIRCUMVALLO, as, avi, atum, are, a. _Entourer d’un retranchement_. SYN.

Munio vallo. USUS: Oppidum bidui labore circumvallarunt.

CIRCUMVECTĬO, ōnis, f. _Transport_; _mouvement circulaire_. USUS: Solis

circumvectio. Portorium circumvectionis.

CIRCUMVECTUS, a, um, _Qui s’est porté autour_. USUS: Equites jubet

circumvectos ab tergo invadere aciem, _il ordonne à la cavalerie de

tourner et de prendre à dos l’armée ennemie_.

CIRCUMVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. _Mener autour_, _côtoyer_,

_doubler_. USUS: Equo circumvectus Dictator. Classe circumvehi insulam.

CIRCUMVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. _Accabler (par force et par

ruse)_, _circonvenir_. SYN. Decipio. ADV. Acute testes, indigne. USUS:

Subvenire alicui, qui potentum opibus circumveniri urgerique videtur.

Innocentem judicio circumvenire et opprimere. Cf. Decipio.

CIRCUMVESTĬO, is, ire, a. _Revêtir autour_, _envelopper_. USUS: Dictis

circumvestire consilia sua, _cacher sa pensée sous ses discours_.

CIRCŪS, i, m. _Cirque_, _arène_. SYN. Campus, in quo populus ludos

spectans considebat. EPITH. Candens, elucens candore, magnus, maximus.

USUS: Ludi publici sunt cavea circoque divisi.

CIS, _En deçà de_. SYN. Citra. )( Trans. USUS: Cis Euphratem.

CĬSĬUM, ii, n. _Chaise à deux roues_, _voiture légère_. Genus vehiculi

velocis.

CISTA, æ, f. _Corbeille_, _cassette_; _armoire_. SYN. Arca, fiscina,

canistrum. USUS: Cistas dejicit.

CĬTĔRĬOR, ōris, gen. com. _Plus rapproché_; _plus récent_. SYN.

Propinquior. )( Ulterior. USUS: Atque ut ad citeriora et notiora veniam.

CĬTHĂRA, m, f. _Cithare_. SYN. Lyra. USUS: Cithara canere.

CĬTHĂRISTA, æ, m. _Joueur de cithare_. USUS: Saltatores, citharistæ. De

eo, qui tantum pulsat citharam, non accinit.

CĬTHĂRŒDUS, i, m. _Qui chante en jouant de la cithare_. SYN. Qui cithara

canit; pulsat citharam, et canit.

CĬTĬMUS, a, um, _Très-proche_. SYN. Proximus. )( Ultimus. USUS: Luna cœlo

ultima, citima terræ.

CĬTĬUS, _Plus vite_. SYN. Ocius, prius. USUS: 1. Citius repentinus morbus

oculorum, quam diuturna lippitudo sanatur. 2. Potius, verius, magis,

aptius, _plutôt_. Eum citius veteratorem quam oratorem dixeris.

CĬTO, _Vite_, _rapidement_. SYN. Celeriter, mature, quamprimum, sine

mora, brevi tempore, mox. )( Tarde. PHRAS. Cito rem conficiam, _j’aurai

bientôt terminé l’affaire_. Quamprimum, perceleriter, citius quam

æstimas; protinus, mature, momento rem confectam dabo; impigre, propere,

præpropere rem festinabo. Quam ocissime, quam maturrime; solertissime,

temporis puncto conficiam; summam celeritatem adhibebo. Prius tua

opinione, actutum, subito, prompte, strenue rem agam. Cf. Celer, Statim.

USUS: Puer cito arripit, _l’enfant saisit facilement_.

CĬTO, as, avi, atum, are, a. _Citer en justice_. SYN. In jus voco, adesse

jubeo, diem alicui dico, laudo, nomino. USUS: 1. Testem citabo totam

Siciliam. Aliquem capitis reum in judicium per præconem citare. Citavit

testes, _il assigna des témoins_. 2. Citato equo illuc contendit, _il

se rendit en ce lieu à bride abattue_. 3. Citare auctores, _invoquer

l’autorité d’un auteur_; rectius: Laudare auctorem, testem; afferre

testimonium auctorum.

CĬTRA, _En deçà de_; _en avant de_. SYN. Cis. )( Ultro. USUS: 1.

Exercitum habuit citra flumen. 2. Citra fastidium, _sans dégoût_.

CĬTRĔUS, a, um, _De citronnier_. USUS: Mensa citrea.

CĬTUS, a, um, _Prompt_, _rapide_. SYN. Celer, maturus. Cf. Celer, Propero.

CĪVĬCUS, a, um, _De cité_, _civique_. USUS: Corona civica.

CĪVĪLIS, e, omn. gen. _De cité_, _de citoyen_; _civil_. USUS: Bellum

civile, studium; jus civile; mos, consuetudo civilis. Pro civili parte

rempublicam salvam cupio, _en ma qualité de citoyen, je désire le salut

de la république_.

CĪVĪLĬTER, _En citoyen_, _comme il convient à un citoyen_. USUS:

Civiliter vivere, cum aliquo civiliter contendere.

CĪVIS, is, m. _Citoyen_. SYN. Municeps, popularis. (VULG. Conterraneus,

concivis, compatriota.) PHRAS. 1. Civem facere aliquem, _donner à qqn

le droit de cité_. Civitatem alicui dare, donare, largiri, impertiri;

adscribere civitati, _vel_ in civitatem; in civitatem suscipere,

recipere; adsciscere civem; civitate donare; accipere in civitatem; ad

civium numerum adscribere; referre inter cives. 2. Civis factus est, _il

fut fait citoyen_. Civitate donatus est; jus civitatis consecutus est;

civitatem impetravit; relatus est inter cives; particeps civilium munerum

factus est; in civitatem receptus est; patuit illi Rom. civitas; virtutis

præmium civitas Rom. fuit 3. Civium jure excidit, _il perdit ses droits

de citoyen_. Civitatem amisit, perdidit; segregatus a numero civium est.

Civitas ei adempta est; in ærarios relatus est; ex albo civium erasus

est. USUS: Civem aliquem designare, facere, habere. Civis reipublicæ

amantissimus.

CĪVĬTAS, ātis, f. _Cité_, _état_. SYN. Civium multitudo in unum locum

congregata; jus civium, libertas. EPITH. Adjutrix scelerum, libidinum

testis, fautorum receptrix. Aliena, amica alicui, amicissima et

fidelissima, ampla, illustris, clara, nobilis, amplissima, beata,

honesta, libera, bella, clara, commendatior, commentitia, communis,

conjunctissima, antea copiosa, cuncta, erudita, fidelis, fidelior, _aut_

copiis locupletior, auctoritate gravior, fidelissima, firma, valens,

florens, florentissima, consilio et armis fœderata, grata, gravis et

locuples, ornata, gravissima, moderatissima, illustris, immunis, improba,

incolumis, ingrata, inutilissima, lauta, libera, liberta, locuples,

maledicentissima, maledicta, misera atque inanis, bene morata, bene

constituta, nobilissima quondam, et jam doctissima, nova, occupatissima,

opportunissima ad aliquid, opulentissima et beatissima, orba, pacata et

libera, prava, perdita, perprava et tenuis, potens, barbara, princeps

omnium rerum, proxima alicui loco, pulcherrima, quieta, sancta, socia

factorum et flagitiorum, sollicita, splendidissima, suspiciosa et

maledica, tenuis, vitiosa, universa. Civitates afflictæ, alternæ,

amplissimæ, egentissimæ, fœderatæ, invictissimæ, marinæ, maximæ,

minimæ, minores, bene moratæ, ornatæ, pacatæ, tranquillæ, perditæ,

salvæ et incolumes; amplæ atque potentes, tantæ et tam graves, totæ,

universæ. USUS: 1. Concilia, cœtusque et conventicula hominum civitates

appellantur. Cato ortu Tusculanus est, civitate Romanus. Romam urbem

civitas incolit, _la ville de Rome est habitée par des citoyens_. Dicavit

se in civitatem Romanam. 2. Jus civitatis alicui impertiri, _accorder

à qqn le droit de cité_. Civitatem dare, donare, largiri alicui; in

civitatem recipere, suscipere, adscribere aliquem. 3. Civitatis jus

amittere, _perdre le droit de cité_. Civitatem perdere; civitatem adimere

alicui. Civitatem nemo amittit, nisi sua culpa. 4. Civitate mutari,

_devenir citoyen d’une autre ville_. Cf. Civis.

CLĀDES, is, f. _Perte_, _fléau_; _défaite_. SYN. Calamitas, damnum,

cædes. EPITH. Horribilis, importuna, ingens, luctifica, subita, tanta,

vetusta. USUS: 1. Cladem facere, afferre, inferre, _faire essuyer une

grande défaite_. 2. Cladem accipere, _essuyer une défaite_. 3. Cladem

reddere, _prendre une revanche_. Cf. Cædes, Cædo, Damnum, Prœlium.

CLAM, _En secret_. SYN. Furtim, occulte, ex occulto, ex insidiis. )(

Palam. PHRAS. 1. Clam nescio quid agitat, _il médite je ne sais quoi au

fond du cœur_. Clandestina consilia miscet; latenter, ex occulto, in

occulto nescio quid parat, machinatur; occulte cuniculis me oppugnat;

secreto, arbitris remotis, clanculum, in operto, occultis sermonibus,

nescio, quid serit. 2. Clam discessit, _il est parti à l’insu de tous_.

Silentio ex urbe egressus; imprudentibus omnibus, insciis, inscientibus

omnibus; remota hominum conscientia fuga sibi consuluit. Cf. Occulto,

Tego, Celo.

CLĀMĀTOR, ōris, m. _Criard_, _déclamateur_. USUS: Odiosi ac molesti

clamatores.

CLĀMĀTŌRĬUS, a, um, _Qui crie_. USUS: Clamatorium genus.

CLĀMĬTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Crier fort_, _appeler à grands

cris_. Supercilia illa tua calliditatem clamitare videntur, _vos sourcils

semblent accuser l’astuce_.

CLĀMO, as, avi, atum, are, n. et a. _Crier_. SYN. Vocifero; clamorem

edo, facio, profundo; voce contendo, persono. PHRAS. Ingentem clamorem

tollunt, _ils poussent de grands cris_. Vociferatione utuntur maxima,

clamore profuso; circumsonat hostilis clamor; truci cantu, clamoribus

inconditis, horrendo cuncta complent sono. Ululatus, cantusque dissoni

audiuntur. Clamoribus strepunt, perstrepunt; tumultu personant omnia.

Terribilis inde sonus accidit; incertis clamoribus, stridore horrendo

omnia personant, aures fatigantur. Nemora vallesque circumjectas

terribili sono implent. Vocem emittunt, sustollunt, efferunt, intendunt,

contendunt, mittunt; indicem voluntatis virtutisque clamorem efferunt,

inconditum trucemque clamorem edunt; incondito clamore perturbant omnia;

clamor barbaro ululatu permistus præsentes terret. USUS: Hoc me tua causa

fecisse clamo ac testor.

CLĀMOR, ōris, m. _Cri_, _clameur_. SYN. Vociferatio. EPITH. Acutissimus,

cœlestis, concionalis, incredibilis, infestus atque inimicus populi,

magnus, major, maximus, par, profundus. Clamores gladiatorii, magni,

majores, maximi. USUS: 1. Clamorem movere, excitare, _exciter les

clameurs_. Clamorem edere, tollere, extollere, profundere, _jeter_,

_pousser des cris_. Clamorem reddere, _répondre aux clameurs_. Clamorem

proximis tradere, _transmettre le cri (de guerre) à ses voisins_.

Clamorem arctare. Clamore facto, sublato. 2. Acclamatio, admurmuratio,

_acclamations_. Hæc sunt, quæ clamores et admirationem in oratione

efficiunt. Cf. Clamo.

CLĀMŌSUS, a, um, _Criard_.

CLANCŬLUM, _A la dérobée_, _en cachette_. SYN. Clam. USUS: Hæc clanculum

dicta sunto. Cf. Clam.

CLANDESTĪNUS, a, um, _Qui se fait en cachette_, _clandestin_. SYN.

Occultus. USUS: Clandestinum scelus. Clandestina cum hoste colloquia

miscere. Cf. Occultus.

CLANGOR, ōris, m. _Son de la trompette_. SYN. Tubarum cantus, vox aquilæ,

et aliarum avium. EPITH. Tremulus, vastus.

CLĀRĒ, _Clairement_, _nettement_. SYN. Clara voce, explicate, plane,

aperte, dilucide, enodate, manifeste. USUS: Clare gemuit. Semper id

periculum clarius apparet.

CLĀRĔO, es, ui, ere, n. _Briller_; _être illustre_. SYN. Emico.

CLĀRĬGĀTĬO, ōnis, f. _Action de réclamer solennellement une

satisfaction_. SYN. Belli denuntiatio.

CLĀRĬSŎNUS, a, um, _Clair_, _retentissant_. SYN. Clare sonans, canorus.

CLĀRĬTAS, ātis, f. _Illustration_, _célébrité_. SYN. Splendor nominis,

fortunæ, gloriæ nobilitas. USUS: Claritatem nominis aucupari, assequi,

admittere. Claritas vocis. Cf. Splendor.

CLĀRĬTŪDO, ĭnis, f. _Célébrité_, _illustration_, _éclat_. USUS: Artes

quibus summa claritudo paratur. Cf. Splendor, Gloria, Dignitas, Clarus.

CLĀRUS, a, um, _Clair_; _illustre_. SYN. 1. Planus, apertus, perspicuus,

dilucidus, explicatus, evidens, pervulgatus, non obscurus. )( Obscurus.

2. Insignis, nobilis, illustris, celeber. PHRAS. 1. Vir est clarissimus,

_cet homme est très-célèbre_. Clara est ejus viri virtus; inclita

religio. Magnum est ejus viri nomen et opinio; amplissima auctoritas;

claritate nominis insigni præditus; magna est in civibus gloria; vir

est omnis ætatis ac memoriæ clarissimus; est in eo viro laus virtutis

maxima; fama fertur in primis; maximum hujus in his regionibus nomen est,

hujus viri clarissima virtus est et insignis ad posteros. Cf. Celeber,

Altus. 2. Rem clariorem reddere, _rendre une chose plus claire, plus

intelligible_. Claram spectatamque facere; nobilitatem rebus dare; rei

dignitatem facere, addere, conciliare; lucem rebus dare, splendorem

afferre, illustrare rem, in bono lumine collocare. Cf. Illustro. 3.

Res clara est, _la chose est claire, évidente_. Res ipsa se aperit;

præsentior jam res est, quam ut ignorari possit; liquida res est et

in medio posita. In luce res est. Cf. Manifestus. USUS: 1. Claris et

illustribus exemplis usus sum. Clara hæc sunt, non immoror. Clara jam

luce, _pendant le jour_. 2. Insignis, _illustre_, _distingué_. Vir clarus

et nobilis ex doctrina. Claram mortem oppetere. Cf. Præclarus, Honoratus,

Celeber.

CLASSĬĀRĬUS, a, um, _Soldat de marine_, _marin_. * USUS: Classiarius

miles.

CLASSĬCUS, a, um, _Citoyen de la première classe_.

CLASSĬCUM, i, n. _Trompette guerrière_. SYN. Sonus tubarum. USUS:

Advocare ad concionem, silentium facere classico, _sonner l’assemblée_.

Canere, concinere classicum, _donner le signal du combat_.

CLASSIS, is, f. _Flotte_. SYN. Naves, navium multitudo. EPITH. Bella,

bene magna et ornata, præclara in speciem, sed inops et infirma propter

dissimilitudinem propugnatorum atque remigum, pulcherrima. USUS: 1.

Classem ædificare, ornare, apparare, comparare, instruere, _équiper une

flotte_. Classem deprimere, frangere, demergere, _détruire_, _couler bas

une flotte_. 2. Ordo civium, et distributio pro modo census, _une des

six classes dans lesquelles était réparti le peuple romain_. Tributim

et centuriatim describere ordines, ætates, classes. Cf. Navis. Classis

Præfectus. Cf. Præfectus.

CLATHRI, ōrum, m. pl. _Grille_, _barreaux_.

CLAUDĬCĀTĬO, ōnis, f. _Action de boiter_, _démarche de boiteux_. EPITH.

Deformis. USUS: Apparet in eo claudicatio non deformis.

CLAUDĬCO, as, are, n. _Boiter_. SYN. Altero pede nuto. USUS: 1. Num

claudicat vir bonus? 2. TRANSL. Titubo, vacillo, debilis, infirmus

sum, _chanceler_, _être défectueux, imparfait_. Claudicat hæc oratio.

Claudicat amicitia nostra, vacillat et titubat. Claudicat in officio.

Etiam summa felicitas semper ex parte aliqua claudicat.

CLAUDO, is, clausi, clausum, ere, a. _Fermer_. SYN. Obstruo, oppilo,

obturo, intercludo, comprimo. PHRAS. Urbs clausa est, _la ville est

fermée_. Fores portarum objectæ sunt; claustra urbis objecta sunt;

obseptum est in urbem iter; interclusa ad urbem via est. Urbs nemini

patet; non patet ad urbem aditus. Cf. Aditus. USUS: Alicui exitum, viam,

transitum; fugam hosti claudere. Consilia sua clausa habere. Claudere

aures optimis consiliis. Ejus consuetudinem mihi adhuc meus pudor

clausit. Mare clausum nuntios moratur. Nullius domus satis clausa tuæ

libidini. Cf. Includo.

CLAUDUS, a, um, _Boiteux_. SYN. Altero pede læsus, _vel_ captus.

CLĀVA, æ, f. _Bâton_, _massue_. USUS: Clava et fuste repulsus.

CLĀVĬCŬLA, æ, f. _Vrille_, _tendron de la vigne_, _au moyen duquel elle

s’attache aux soutiens_. SYN. Capreolus in vite. USUS: Vitis claviculis

suis, quasi manibus, quidquid est nacta, amplectitur.

CLĀVIS, is, f. _Clef_. USUS: Alicui claves tradere, credere. (VULG.

Claves Imperii, _les clefs_, _le boulevard de l’empire_.) Latine:

Claustra portæque Imperii.

CLAUSTRUM, i, n. Sæpius plurali adhibetur. _Porte_; _boulevard_,

_défense_, _rempart_. SYN. Fores, loca clausa. USUS: Claustra urbis,

regionis hostibus committenda non sunt. Effringi fores, revelli claustra.

(VULG. Claustrum Monachorum, _cloître_.) Cœnobium. (VULG. Clausura,

_clotûre_.) Claustra cœnobii.

CLAUSŬLA, æ, f. _Conclusion_, _fin_. SYN. Extrema cujusque rei pars,

præsertim in oratione, versu. Verborum conclusio, exitus. EPITH.

Difficilis, præclara. USUS: Clausula numerose et jucunde cadens. Cum

argumentum scribendi non suppetit, utor consueta clausula. Clausula

edicti.

CLĀVUS, i, m. _Clou_; _gouvernail de navire_, _timon de l’état_. SYN.

Gubernaculum navis. EPITH. Tractabilis. USUS: Clavum imperii tenere,

_être au timon des affaires_. Tractare gubernacula reipublicæ.

CLĒMENS, entis, omn. gen. _Clément_, _doux_, _généreux_. SYN. Lenis,

mitis, mansuetus, misericors, liberalis, humanus. PHRAS. Princeps erat

clementissimus, _le prince était très-clément_. Princeps erat, ad

cujus expertam clementiam nemini non tutus receptus erat; qui cives

mirifice colebat; qui civium voluntati ac gratiæ deditissimus erat; qui

oblivisci nihil solebat, nisi injurias; cujus incredibilem mansuetudinem,

inusitatam inauditamque clementiam non æquare modo dicendo, sed ne

adumbrare quidem quisquam possit; a quo nihil non benigne clementerque

factum; clementia tanta, ut nemini supplici non dextram fidemque

porrigeret, spem salutis ostenderet, indulgeret; nihil isto Principe

clementius; nemo cum illo Principe clementiæ laude comparandus, æquandus,

conferendus. Nemo illi hac clementiæ laude par, aut secundus; Princeps

proprio quodam naturæ munere ad clementiam liberalitatemque factus

videtur. Præcipua quadam laude florebat clementiæ; Principum nemo est,

in quo plus quam in isto clementiæ esset ac humanitatis; clementiæ laude

præstabat, antecellebat, anteibat omnes. Cf. Lenis. USUS: Clemens et

misericors judex; clemens castigatio.

CLĒMENTER, _Avec clémence_, _bonté_. SYN. Mansuete. USUS: Clementer

facere, audire.

CLĒMENTĬA, æ, f. _Clémence_, _douceur_, _bonté_. SYN. Lenitas,

benignitas, humanitas, misericordia, mansuetudo, placabilitas, bonitas,

moderatio animadvertendi. EPITH. Admirabilis, grata alicui, insidiosa,

inusitata inauditaque, jucunda auditu, popularis, singularis. USUS:

Clementia est, per quam animi temere in odium alicujus invectionis

concitati, comitate retinentur. Cf. Lenitas, Clemens.

CLĒPO, is, psi, ptum, ere, a. _Voler_, _cacher_, _dissimuler_. SYN.

Furor, rapio, subripio. USUS: Pueri Spartæ rapere et clepere discunt.

CLEPSYDRA, æ, f. _Clepsydre_. SYN. Vas, e quo aqua paulatim effluens

horas distinguit, horologium. USUS: Ad clepsydram declamare, _déclamer_,

_parler à l’heure_.

CLĬENS, entis, m. _Client_. SYN. Qui in fide alicujus est et clientela.

EPITH. Proprius, vetus. Clientes novi, plurimi. USUS: Tibi nemo cliens

esse, te nemo clientem habere volet.

CLĬENTĒLA, æ, f. _Patronage_, _clientèle_. SYN. Clientum defensio,

tutela, procuratio. EPITH. Honesta, illustris, clientelæ maximæ,

provinciales. PHRAS. Se in fidem ac clientelam tradere, dare, conferre,

dicare, _se placer sous le patronage de qqn_. Alterius fidei se

committere, mandare; in fidem alterius se permittere; tutelæ subjicere et

commendare. USUS: Esse in fide et clientela alterius. Clientelam ad se

traducere.

CLĪTELLÆ, ārum, f. pl. _Bât_. SYN. Ephippia, quæ jumentis imponuntur ad

melius ferendas sarcinas. USUS: Ea onera clitellis sunt apportata.

CLĪTELLĀRĬUS mulus, i, m. _Bête de somme_.

CLĪVŌSUS, a, um, _Qui s’élève en pente_, _montueux_. USUS: Clivosus locus.

CLĪVUS, i, m. _Pente_, _montée_. SYN. Collis. EPITH. Plenus servorum.

CLŎĀCA, æ, f. _Egout_, _cloaque_. SYN. Locus cavus, per quem sordes

eluuntur. USUS: Cloacam maximam, receptaculum omnium purgamentorum urbis,

sub terram agi jussit.

CLYPĔUS, i, m. _Bouclier_. USUS: Abjecto clypeo fugit.

CŎĂCERVĀTĬO, ōnis, f. _Action d’entasser, d’accumuler_. SYN. Copia,

cumulus, acervus. EPITH. Universa. USUS: Coacervatio argumentorum, et

frequentatio.

CŎĂCERVO, as, avi, atum, are, a. _Entasser_, _accumuler_. SYN. Aggrego,

accumulo, cogo, congero, cumulo. USUS: Pecuniam immensam cogere et

coacervare.

CŎĂCESCO, is, ere, n. _Devenir aigre_. SYN. Acidus fio, acesco. USUS:

Vinum vetustate coacescit.

CŎACTĬO, ōnis, f. _Rassemblement_. SYN. Congregatio, conspiratio,

conventiculum. USUS: Nocturnis vigiliis et hominum coactione turbata

civitas.

CŎACTOR, ōris, m. _Collecteur d’impôts_; _commis de recette_. SYN. Qui

pecuniam cogit et recipit officii nomine. (VULG. Perceptor particularis.)

USUS: 1. Non effugies nostros coactores.

CŎACTUS, a, um, part. v. cogo. _Forcé_. SYN. Expressus. USUS: 1. Hæc non

nisi coactus scripsi. 2. Congregatus, _rassemblé_. Copiæ in unum locum

coactæ. Cf. Invitus, Nolo, Ægre.

CŎACTŬS, ūs, m. _Impulsion_. SYN. Impulsus. USUS: Hæc tuo coactu scripsi.

Coadjutor Episcopi, _Coadjuteur d’un évêque_. SYN. Episcopus qui alterum

adjuvat episcopum.

Coadjutor, Conservus, _aide_, _homme d’affaires_. SYN. Administrator

rei domesticæ, qui domestico opere exercetur; in re familiari adjutor;

adjutor operum; ad domestica ministeria adscriptus.

CŎÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Bâtir avec_. SYN. Construo.

CŎÆQUO, as, avi, atum, are, a. _Égaliser_, _rendre égal_. SYN. Æquo.

USUS: Coæquare gratiam omnium difficile est, _il est difficile que tous

aient une égale autorité_. Coæquare omnia ad suas injurias et libidines,

_faire peser sur tous également le joug de ses injustices et de ses

caprices_.

CŎÆVUS, a, um, _Du même âge_, _contemporain_. SYN. Æqualis, ætate cum

aliquo conjunctus.

CŎĂGĬTĀTĬO, ōnis, f. _Mouvement simultané_. SYN. Agitatio. USUS:

Coagitatio pulmonum.

CŎAGMENTĀTĬO, ōnis, f. _Assemblage_, _réunion de parties_. SYN. Nexus,

compositio, constructio, conjunctio. EPITH. Dissolubilis. USUS: Copulatio

rerum et quasi consentiens ad mundi incolumitatem coagmentatio naturæ.

Coagmentatio non dissolubilis.

CŎAGMENTO, as, avi, atum, are, a. _Assembler_, _réunir_. SYN. Compono,

conjungo, construo, compingo. )( Dissolvo. USUS: 1. Nihil tam aptum,

tam compositum ac coagmentatum inveniri potest. Struere verba, ac

veluti coagmentare. 2. Conficio, tracto, _affermir_. Pacem coagmentare,

_cimenter la paix_. Cf. Conjungo.

CŎĀGŪLUM, i, n. _Présure_, _ce qui sert à faire cailler le lait_. USUS:

Lactis coagulum.

CŎĂLESCO, is, ălŭi, escere, n. _Se joindre_, _se figer_; _se réunir_.

SYN. Cohæreo, concresco. USUS: Concordia coaluerant animi.

CŎANGUSTO, as, atum, are, a. _Rétrécir_, _reserrer_. SYN. Coarcto. )(

Dilato. USUS: Hæc lex in cunctum ordinem dilatata coangustari potest.

CŎARCTĀTĬO, ōnis, f. _Action de presser, de réunir_. USUS: Coarctatio

plurium in angusto tendentium.

CŎARCTO, as, avi, a tum, are, a. _Presser_, _resserrer_, _rétrécir_. SYN.

Constipo, coangusto. )( Dilato, explico. USUS: Fac, ut quæ arctavit et

peranguste refersit, dilatet et explicet. Coarctari in oppido. Angustæ

fauces iter coarctant.

CŎARGŬO, is, ere, a. _Accuser_, _convaincre_, _confondre_. SYN. Arguo,

redarguo, accuso, convinco, detego, indico. USUS: Coarguere aliquem;

coarguere errorem, culpam, mendacium alicujus. Aliquem avaritiæ

coarguere. Aliquem multis suspicionibus, conjecturis coarguere; vitæ

turpitudine sese ipse coarguit. Cf. Convinco, Accuso.

CŎCHLĔA, æ, f. _Limaçon_. EPITH. Domiporta, sanguine cassa. USUS: iste

tanquam cochlea abscondit et retentat sese tacitus.

CŎCHLĔAR _vel_ CŎCHLĔĀRE, is, n. _Cuiller_. USUS: Cochlearis mensura,

_cuillerée_, _mesure pour les liquides_.

CŎCLES, ĭtis, m. _Borgne_. SYN. Luscus, altero captus oculo.

COCTUS, a, um, _Cuit_, _mûr_. SYN. TRANSL. Maturus. )( Crudus. USUS: Poma

matura et cocta. Sermo bene coctus et conditus.

CŎCUS, _vel_ CŎQUUS, i, m. _Cuisinier_. SYN. Qui cibos parat et condit.

USUS: Mitto cocos, pistores, lecticarios. Cocus vilissimum antiquis

mancipium, æstimatione et usu in pretio esse cœpit. Majoris pretii nunc

cocus est, quam villicus.

CŌDEX, ĭcis, m. _Livre_, _registre_, _écrit_. SYN. Tabulæ accepti et

expensi; _item_: liber, in quo acta publica scribebantur. EPITH. Falsus,

interlitus. USUS: In codicem referre; codicem obsignare; e codice delere.

Non habere se hoc nomen in codice accepti et expensi fatetur.

CŌDĬCILLI, orum, m. pl. _Tablettes à écrire_. SYN. Tabellæ, libelli.

USUS: Exarare aliquid in codicillis, referre dicta in codicillos.

CŒLESTIS, e, com. gen. _Céleste_, _divin_. SYN. Divinus, immortalis.

)( Humanus. USUS: Rem gessisti memorabilem, ac pene cœlestem. Cœlestes

orbes. Fama Herculem in concilio cœlestium collocavit.

CŒLĬTES, um, m. pl. _Habitants du ciel_, _dieux_. SYN. Cœlicolæ. USUS:

Cœlitum ira invectum est hoc malum.

CŒLUM, i, n. _Ciel_. SYN. Altissimum DEI domicilium; regiones

immortalitatis; beatorum sedes, domicilium. PHRAS. 1. Ad cœli gaudia

pervenero Sancti, _les saints sont parvenus à la gloire du ciel_. Sancti

corporibus laxati in cœlestia templa penetraverunt; exuti corpore mortali

ad superos migraverunt, ad bona nulla temporis longinquitate pereuntia;

cum DEO beatissimam vitam ævo infinito vivunt; in beatorum domicilium

accepti gaudiis omnibus affluunt et circumfluunt; cœlesti civitate

donati, torrente voluptatum inundantur; hinc profecti recta ad concilium,

ad domum sempiternam DEI, ad regiones immortalitatis evecti sunt, ubi

placidissima quies et vita sempiterna vigent; ubi bona ea nos manent,

ut neque aspectu oculorum comprehendi, neque auribus percipi, neque

ulla cogitatione queant adumbrari; ubi nec visa cuiquam mortalium, nec

auribus arrepta, nec mente unquam tractata vigent gaudia, et vigebunt

spatiis sæculorum innumerabilium; ubi Divinæ majestatis aspectu in omnium

sæculorum perpetuitatem sine satietate perfruentur. Sancti ab his locis

ærumnarum plenis, in illam innumerabilibus felicitatibus redundantem

affluentemque regionem demigrarunt; in cœlestes domos, in concilium

Superum, in illam stabilem sedem ac domicilium Beatorum; in illam Regis

æterni aulam; in illam cœlestem ac beatam domum felicitate æterna

fruentium animorum; in cœlestem Regiam, ubi cum DEO æternum degent ævoque

beatissimo ac sempiterno fruentur. 2. Sæpe de cœlo cogitadum, _il faut

souvent penser au ciel_. In beatissimam cœlitum sedem, in augustissimam

illam Divinitatis sedem omnes cogitationes conferre decet. Erigenda mens

est identidem et attollenda ad ilium æternæ felicitatis portum. Obeundæ

identidem mente cogitationeque oræ illæ cœlestes ac beatissimæ; in iisque

mente ac animo habitandum. Cf. Beatus. USUS: 1. Omnibus idem cursus

ad cœlum patet. Homo divinus de cœlo delapsus videbatur, _cet homme

divin semblait descendu du ciel_. De præstantis virtutis viro. Nocturna

cœli forma siderum ornatus. Celerrima cœli conversio. 2. Aer, spiritus

circumfusus, _air_, _atmosphère_, _température_, _temps_. Gravis et

pestilens cœli aspiratio. Cœli gravitas, natura et temperatio. 3. TRANSL.

Summus locus et gradus, _comble_, _faîte du bonheur, de la gloire_.

Aliquem laudibus in cœlum ferre. In cœlo sum. Cœlum digito attingo.

Hominis vox est, felicis admodum, et lætitia gestientis.

CŎĒMO, is, emi, emptum, ere, a. _Acheter_. SYN. Emo, coemptionem facio.

Cf. Emo.

CŎEMPTĬO, ōnis, f. _Vente_, _coemption_, _une des formes du mariage

romain_. USUS: Coemptiones facere. Cf. Emptio.

CŎEMPTĬŌNĀLIS, e, com. gen. _Relatif à la coemption_. SYN. Qui frequens

est in coemptionibus.

CŒNA, æ, f. _Dîner_, _repas du soir_. USUS: Ad cœnam me vocavit,

perduxit. Cœnam fecit, dedit lautam. Cœna me accepit lautissima. Condixi

ad cœnam, promisi. Non soleo obire cœnas. Cœnæ adhibitus est.

Cœna Domini, _la Cène du Seigneur_. Dies sacer cœnæ Domini, sacrosanctæ

Christi cœnæ memoria sacratus. Epulum Divinum.

CŒNĀCŬLUM, i, n. _Salle à manger_. SYN. Triclinium. USUS: Roma cœnaculis

sublata et suspensa.

CŒNĬTO, as, are, n. _Dîner souvent_. SYN. Frequentius cœno. USUS: Foris

apud alios cœnitare non soleo.

CŒNO, as, avi, atum, are, n. _Dîner_. ADV. Belle, frugaliter, honeste,

libenter, male, melius, nequiter, prave, recte, turpiter. USUS: Cœnati

discubuimus. Manus lava et cœna.

CŒNŬLA, æ, f. _Petit dîner_. SYN. Cœna parva.

CŒNUM, i, n. _Boue_, _ordure_. SYN. Lutum. USUS: 1. In cœno jacere. Cœno

oblitus. 2. TRANSL. Pro homine sordido, aut insigniter improbo, _être

immonde_, _dégradé_, _méprisable (t. d’inj.)_. Cœnum olet homo sordidus,

_cet homme malpropre sent la boue_. O cœnum! O portentum!

CŎĔO, is, īvi _vel_ ii, ĭtum, ire, n. et a. _Aller ensemble_, _se

réunir_. SYN. Convenio, adjungor, congredior. USUS: 1. Cum hoc coire

ausus es? coivere amici. 2. Jungo, contraho, _s’associer_, _s’unir_,

_former (une alliance, une société.)_ Coire societatem cum aliquo

sceleris, _vel_ præmii. Coire de salute alterius. 3. Coalesco, _se

refermer_. Vulnus, arteria coit; cicatrix obducta est.

CŒPI, isti, isse, a. et n. _Commencer_. SYN. Incipio, instituo, suscipio.

USUS: Magis pœnitet cœpisse, quam desistere libeat.

CŒPTO, as, are, n. _Commencer_. SYN. Incipio.

CŒPTUM, i, n. _Entreprise_, _projet_, _dessein_. USUS: Ingentia cœpta

pertexere.

CŒPTUS, a, um. _Commencé_. USUS: Cœpti sumus de republica consuli, _on a

commencé à nous consulter au sujet de la république_.

CŎĔQUĬTO, as, are, n. _Chevaucher ensemble_. * USUS: Coequitabant sex

millia equitum.

CŎERCĔO, es, cui, cĭtum, cere, a. _Contenir_, _réprimer_, _arrêter_.

SYN. Contineo, refreno, domo, reprimo, cohibeo. PHRAS. Coercenda est

hominum licentia, _il faut réprimer la licence des hommes_. Frangendæ

cupiditates, frenandæ libidines, audacia illorum et conatus resecandi;

reprimendi sunt improbi, domandi, et veluti freni gestientibus eorum

animis imponendi. Circumscribenda, contundenda est exultantium prædonum

audacia, ferocitas, jactatio; debilitandi, comprimendi, exarmandi sunt

penitus. Danda est opera, ut vis et impetus eorum reprimatur, cohibeatur,

cupiditatibus eorum eatur obviam. Metus, necesse est, aliquis contineat

exultantes illorum animos, iracundiam teneat, incensam cupiditatem

restinguat. Excutienda est importuna illa levissimorum hominum audacia;

libertas illa nimia audiendi quidlibet arctiorem in gyrum revocanda;

castiganda petulantium hominum licentia et compescenda. Retardandi

perversorum impetus et coercitione legumque vinculis restringendi.

Revocandi ardentes animi ac incitati, et ab impiis consiliis, ad quæ

cursu ruunt, reflectendi ac retrahendi. Cf. Cohibeo, Compesco. USUS:

1. Mundus omnia complexu suo coercet et continet, _le monde embrasse

et renferme tout_. 2. Refreno, reprimo, _châtier_, _corriger_. Improbi

vinculis, suppliciis, morte, exilio refrenandi et coercendi. Cf. Cohibeo,

Castigo.

CŎERCĬTĬO, ōnis, f. _Répression_; _châtiment_; _réprimande_.

Pronuntiaverunt coercitionem adversus tribuni intercessionem.

CŒTŬS, ūs, m. _Réunion d’hommes_, _assemblée_, _troupe_. SYN. Concilium,

conventus. EPITH. Populares, occulti, nefarii, solemnes ludorum. USUS:

Cœtum hominum dicendo tenere. Dimittere cœtum. Cœtus hominum jure sociati.

CŌGĬTĀTĒ, _Avec réflexion_. SYN. Meditato, consulto. USUS: Accurate,

consulto, cogitate scribere. Cf. Prudens.

CŌGĬTĀTĬO, ōnis, f. _Pensée_, _réflexion_; _projet_, _résolution_.

SYN. Mentis sensus, mentis agitatio, animi motus, animi sensus,

reconditus sensus, intimus sensus, meditatio, commentatio, cura. EPITH.

Acerrima, atque attentissima, deformis, diuturna, multo difficilior,

multo obscurior, dignissima virtutis alicujus, inanis, melior, multa,

reliqua, summa, tacita. Cogitationes acerbæ, bonæ, certæ, intimæ,

liberæ, malæ conscientiæ atque animi, mollissimæ, graves, posteriores,

sapientiores, pristinæ, quietæ, quotidianæ, tacitæ. PHRAS. 1. Sermo tuus,

cogitationem mihi injecit, _votre discours m’a donné cette pensée_. In

eam me cogitationem induxit, adduxit; ad eam me cogitationem deduxit;

ex sermone tuo subiit animum cogitatio; injecta est animo cogitatio.

2. Cogitatione nostra quidlibet effingere nobis possumus, _notre

intelligence peut imaginer mille choses_. (VULG. Imaginor.) Quidlibet

mens nostra cogitatione sibi depingere potest; mundum totum cogitatione

percurrere, amplecti potest. Concipere rerum imagines quaslibet animo

possumus. Fingere animo, cogitatione depingere, adumbrare quidlibet

possumus. Speciem rei quamlibet animo informare, cogitatione consequi,

animo comprehendere mens humana potest. 3. Seriam tandem cogitationem

suscipe, _prenez enfin une bonne résolution_. Suscipe cogitationem

et curam te dignam; imperti, quæso, huic te cogitationi; pone in hac

cogitatione tempus aliquod; versetur in animo tuo hæc cogitatio. In ea re

cogitationem omnem loca, defige. Adverte tandem animum, cogitationemque

hominis sobrii paulisper suscipe; intende animum; mente animoque

considera; mentis cogitationes aliquando tandem huc converte; animadverte

tandem diligentius; meditare attentius; considera cum animo tuo; intento

animo intuere; diligenter eam rem animo agita; in animo tracta et versa.

Refer ad animum; ante oculos tibi pone, propone, statue, constitue;

mentem huc intende tuam; mentis aciem in hoc contende. Ini tandem

consilia cum animo tuo, studioseque cogita; versare in hujus meditatione

rei. Cogita etiam atque etiam, ac cum animo reputa. 4. Cogitationem

eam abjeci, _j’ai rejeté cette pensée_. Cogitationem alio averti,

traduxi; avocavi animum a molesta rei cogitatione, cogitationem ab his

molestiis; aberrat tandem animus a molesta rei cogitatione, meque mihi

eripui; libero tandem ac soluto sum animo, et rei molestæ cogitatione

vacuo. Nulla jam rerum molestissimarum cura _vel_ sollicitudo insidet

animo; ejeci animo eam cogitationem mentemque ac sensum avocavi. 5. Hic

erat cogitationum mearum scopus, _tel était le but de mes réflexions_.

Consilium meum hoc erat; hoc spectavi, hoc volui, hoc secutus sum;

id tum egi; huc consilia mea, huc cogitationes retuli; huc animum,

huc mentem intendi; huc spectabat animus meus; huc mentem direxi et

studia; eo consilia contuli; hoc animo agitabam; hic animo meo meisque

consiliis scopus fuit; hæc meta, quo intendebantur cogitationes meæ;

hoc mihi propositum erat. 6. Cogitationes meas explicare satis non

possum, _je ne puis bien vous expliquer ma pensée_. Mentis consilia,

sensus intimos non est, ut possim verbis consequi, sermone exprimere;

exprimendis animi sensibus omnis impar oratio est; verba desunt, quibus

animi mei sensa foras efferam. Mentem oratio non assequitur, non æquat.

7. Cogitationibus distrahor variis, _mille pensées m’obsèdent et

m’accablent de distractions_. Perturbatis cogitationibus ab instituto

itinere mens deducitur; aberrat animus a re proposita; aptæ ad rem

propositam cogitationes dissipantur; animus diversa agitat; alienato a

re proposita sum animo; animus evagatur longius ac peregrinatur. USUS:

Cogitationes posteriores plerumque sunt sapientiores. Quid in res tam

viles cogitationem abjicis?

CŌGĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. _Penser_, _réfléchir_; _avoir

l’intention de_. DIFFER. Cogito, prius est, posterius excogito. SYN.

Meditor, commentor, contemplor, mente contrecto, mente complector,

animo agito, mente agito; mecum quæro; existimo; in animo habeo, mihi

in animo est, cogitationem rei alicujus habeo, omnem curam defigo in

re aliqua, animo et cogitatione comprehendo; in aliqua re cogitationem

pono, cogitationem in re defigo, memoriam meam ad rem aliquam excito;

ratione animoque lustro, ante oculos meos propono, speciem alicujus rei

cogitatione percipio, mente, et cogitatione versor, cogitationem alicujus

rei capio, suscipio. ADV. Cogitare acerbe de pernicie reip., acrius,

accuratius, acutissime, astute, attentius quid, bene aliquando, callide,

crudeliter de exitio, crudelissime, diligenter, divine de rep., diu de

aliquo, diutius, etiam atque etiam humaniter in aliquem, incondite,

libidinose, longius, monstrose, multum secum, multum de aliquo, male,

multum, nefarie de vita alicujus, obscure omnino, optime de rep., plane

parum, plurimum, præpostere, prudenter, sæpe, sæpenumero, salutariter,

sapienter de rep., sensim stulte, tantisper de reo, timide de se, valde,

vere. PHRAS. 1. Diu mecum cogitavi, _j’ai longtemps réfléchi_. In animo

volutavi; reputavi ipse mecum, cum animo meo. Acie mentis dispexi omnia;

omnia mente complexus sum; circumspectavi, observavi omnia; omnia mente

peragravi, animo me et cogitatione in omnes partes converti, diu in

cogitatione versabar, omnia volvebam animo, omnia percurrebam. Diu

multumque versabam animo; mente agitabam, tractabam, revolvebam. His

cogitationibus diu intentus eram; diu mentem implicatam habebam. Diu

deliberavi mecum; diu cum animo perquirebam. 2. Nescio, quid facinoris

cogitat, _il médite je ne sais quel crime_. Majus in animo facinus est;

nescio quod facinus molitur animo; nescio quid facinoris animo habet;

magnum aliquid animo agitat; facinus, nescio quod, mente concepit;

grandius aliquid animo parat; spes et ira tacitis sæpe cogitationibus

volutat animum; oblata repente rei gerendæ opportunitas animum ad

cogitationem facinoris a desperatione avertit; grande aliquid periculique

plenum animus agitat; ad grandius aliquod facinus omni cogitatione

fertur; animum intendit. Majus aliquid animo ac mente concipit.

Amplectitur animo nescio quod majus facinus. 3. Nihil nisi prælium

cogitat, _il ne rêve que batailles_. Una prælii imago oberrat oculis;

arma tantum et pugnam cum animo cogitat; secreta æstimatione pensat; arma

animo, arma oculis obversantur assidue. Pugnæ faciem omnem præcipit,

atque animo secum ante peragit; destinatam in prælio mentem habet,

suspensus animo in prælii eventu, nullis aliis cogitationibus impediri

potest. 4. Cogitare cœpit de incertis fortunæ vicibus, _il commença à

songer aux vicissitudes de la fortune_. Cogitatio incidit, injecta est

de incertis fortunæ casibus; in mentem venit incertorum casuum; in eam

cogitationem deductus est, venit, incidit, quam incertæ essent fortunæ

vices; diem inter eam cogitationem absumpsit, quæ incertos fortunæ casus

animo subjecerat. Ancipites fortunæ eventus assiduo tractabat animo,

et noctes et dies cogitabat. Adjecit animum ad incertos fortunæ casus

memoria repetendos. Institit reputare secum; his curis, cogitationibus

animum agitabat; has assidue cogitationes volvebat; reputabat cum

animo suo, secumque retractabat, quam essent incertæ terræ mortalium

vices; existimare cœpit, quam instabiles essent fortunæ vices. 5. Hinc

inde cogito, _mille pensées m’obsèdent_. Nunc in hanc, nunc in illam

partem mente atque animo trahor, feror; animus diversa agitat; variæ

cogitationes animum commovent; animus in diversas partes distrahitur.

Non una cogitatio mentem agitat; verso me ad omnes cogitationes, aliud

atque aliud, uti solet, cum prima damnamus, subjiciente animo. 6. Cogito

perpetuo de te, _je songe sans cesse à vous_. Nunquam de te non cogito;

nunquam mihi ex animo effluis, excidis, discedis. Meæ curæ omnes in te

sunt. Te semper spectat animus meus. Meæ cogitationes ad te referuntur

omnes. Nullum a me tempus prætermittitur de te, tuisque rebus cogitandi.

In te tuisque rebus animus perpetuo est. Excubo animo tua tuarumque

rerum causa. Meæ cogitationes in te tuisque rebus consumuntur omnes.

Omnis mihi de te tuisque rebus cogitatio est. 7. De tuis commodis

assidue cogito, _je m’occupe sans relâche de vos intérêts_. Toto animo

de tuis commodis ornamentisque cogito; valde laboro de tuis commodis et

ornamentis. Tuus mihi honor, res tuæ ac fortunæ vehementer mihi curæ

sunt. Tuam utilitatem assidue specto. Hæret animo meo de tuis commodis

assidua cogitatio. Siquid e re tua est, id maxime laboro. Tuæ rationes

quid postulent, nunquam non attendo. Meas curas ad tuum commodum omnes

confero. Animus meus in tua utilitate fixus et locatus est. In hoc omnem

meam cogitationem figo; in eo totus sum; hoc unum spectat industria

mea; versor in hoc studio totus; ea in re atque cura mens mea versatur

tota, ut quæ in rem tuam, _vel_ e re tua sunt, eorum tibi desit nihil.

Cf. Cogitatio, Considero, Memini. USUS: 1. Dies noctesque cum animo meo

cogito. 2. In Tusculanum, Romam cogito, _je songe à aller à Tusculum, à

Rome_. Subintell. proficisci.

COGNĀTĬO, ōnis, f. _Liens du sang_, _parenté_, _parents_. SYN. Conjunctio

sanguinis, propinquitas. EPITH. Amplissima, continuata, materna,

naturalis, propinqua, propior certiorque, proxima. USUS: Cupio, mihi

tecum cognationem esse, cognatione tecum jungi, conjungi, te attingere.

Quæ cognatio propior, quam patriæ? Cf. Affinitas.

COGNĀTUS, a, um, _Parent_. SYN. Sanguine conjunctus, propinquus. EPITH.

Voluntarius, nobilissimus, optime convenientes. PHRAS. Ille cognatus

meus est, _il est mon proche parent_. Propinqua me cognatione attingit,

contingit; sanguine me contingit; genere mihi est proximus; arcta

propinquitate mihi junctus est; sanguine mihi conjunctus est; cognatione

stirpi meæ adnexus est; est mihi cum illo cognatio; cognationem habeo

cum illo; necessitudine me attingit; cognatione mecum conjungitur;

generis propinquitate, propinquitatis vinculo conjunctus est; eadem mecum

cognatione tenetur. USUS: Nihil est tam cognatum mentibus humanis, quam

numeri ac voces. Cf. Affinis, Propinquus.

COGNĬTĬO, ōnis, f. _Connaissance_. SYN. Agnitio, intelligentia, notio,

scientia. EPITH. Divina, facilis, facilior, insita, magna, satis magna,

magna atque ardua, magna ac difficilis, manca quodammodo atque inchoata,

naturæ necessaria, perfacilis, solivaga, jejuna, subtilior, summa rerum

civilium, utilis, vulgaris. Cognitiones usitatæ perceptæque. USUS: 1.

Ea res facilem habet cognitionem; in facili cognitione versatur, facile

cognosci potest, _cette chose est facile à connaître_. 2. Judicium,

_connaissance légale_, _instruction judiciaire_, _enquête_, _procès_. Cum

dies cognitionis adesset. Orbis terræ cognitionem quis uni sine consilio

dederit? Cf. Notio.

COGNĬTOR, ōris, m. _Représentant en justice_, _avoué_, _procureur_.

Alicui in litem suam cognitorem dare. Nemo ejus causæ cognitor esse

voluit. VULG. Procurator judicialis.

COGNĬTUS, a, um, _Connu_. SYN. Spectatus, perceptus, compertus,

judicatus. USUS: Homo virtute cognita, et spectata fide, _homme d’une

vertu reconnue, éprouvée_. In utraque fortuna cognitus. Nec injuria, nec

beneficio mihi cognitus. Cognitum id, pervulgatum, compertum est. Cf.

Manifestus, Nosco.

COGNŌMEN, ĭnis, n. _Surnom_. SYN. Cognomentum. EPITH. Hæreditarium. USUS:

Gloriosum cognomen alicui addere. Magni cognomen a facto egregio traxit,

invenit, tulit, sibi sumpsit, sibi peperit, habuit, reportavit. Cf. Nomen.

COGNŌMENTUM, i, n. _Surnom_. SYN. Cognomen.

CŌGNŌMĬNĀTUS, a, um, _Surnommé_. USUS: Verba cognominata, non vulgata,

_termes synonymes_.

COGNOSCO, is, nōvi, nĭtum, ere, a. _Connaître_. SYN. Nosco, agnosco,

percipio, attendo, disco, non me latet, non me fugit, assequor,

teneo, habeo, animadverto, cognitum habeo, intelligo, mihi notum est,

perspectum, exploratum est, cerno, notitiam rei habeo, cognitionem rei

capio. ADV. Cognoscere bene aliquem, bene leges, instituta, breviter rem

totam, commode consuetudinem, diligenter causas, verba, vim, naturam,

explorate, facile majorum accurationem, libentissime ex litteris, maxime

fidem, melius causam, optime, plane, penitus, prorsus non potuisse, quam

primum, quam sæpissime, recte bonitatem, prudentiam, sensim, separatim

de agro, sero, summatim, tarde. Cognosci facillime in partem optimam,

modo, plene percipi. Cognitus bene, modo, diu, diligenter, facile,

maxime, plane, penitus. PHRAS. Animum tuum ex litteris tuis cognovi, _vos

lettres m’ont fait connaître toute votre pensée_. Consilia tua plane mihi

nota sunt ex litteris tuis; qui sit sensus tuus, quæ consilia, probe

novi, præclare intelligo, non me latet. Cognitum habeo ac perspectum

animum tuum; teneo consilia tua, animum tuum, sensus tuos. Patent mihi

sensus animi tui; consiliorum tuorum nihil me fugit, latet, præterit.

Mentis eas partes, quæ ab oculis remotæ sunt, introspexi, perlustravi,

inspexi penitus. Cerno oculis mentis tuæ consilia; intimos animi recessus

detexere litteræ tuæ, aperuere, patefecere. Extat animus tuus illis in

litteris; argumenta non dubia animi, voluntatis tuæ præbuere litteræ

tuæ; animum, voluntatem, sensus tuos ac consilia non dubiis indiciis

illis ex litteris perspexi; litteræ tuæ non dubiam significationem

dedere, quis sit animus, qui sensus tui; litteræ tuæ consiliorum tuorum

notionem in animo impressere; in cognitionem voluntatis tuæ adduxere;

odoratus sum facile tuis ex litteris, et quid cuperes et quid sentires.

Comprehendi animo consilia tua, illis mihi litteris declarata; argumentis

indiciisque non levibus patefactus est mihi aditus, apertus, tuis

litteris est introitus ad omnia intima animi tui consilia sine ullo

errore perveniendi. Cf. Intelligo, Scio, Nosco, Notus. USUS: 1. Cognovi

e tuis litteris. Jus civile cognovit, _calluit_. 2. Cognosco causam,

_connaître (d’une affaire)_; _instruire (un procès)_, _juger_. Verres

causam cognovit. Designavit, qui causam cognoscerent, jus dicerent, de

controversiis, _vel_ controversia disceptarent, jus administrarent Cf.

Judico.

CŌGO, is, cŏēgi, cŏactum, ere, a. _Chasser_; _forcer_; _rassembler_. SYN.

impello, adigo, vim facio, vim adhibeo, vim affero, necessitatem affero,

necessitatem impono, compello. ADV. Cogere celeriter in senatum, quam

celerrime pecuniam. PHRAS. Coactus id feci, _on m’a obligé à faire cela_.

Tuo coactu atque efflagitatu hoc feci; imperio, metu, vi adductus feci;

necessitate impulsus; vi metuque subactus eam rem suscepi; expressa mini

necessitas est id agendi; impulsus coactusque hoc suscepi; necessitate

adactus sum ad id agendum. Vis metusque me in eam necessitatem adduxit

istud agendi; vis metusque subegit me ad necessitatem facinoris. USUS:

1. Legis est persuadere, non omnia vi et metu cogere. 2. Congrego,

colligo, _rassembler_, _réunir_. Senatum, multitudinem hominum, armatos

cogere, omnem militarem ætatem excire. Pecuniam e decimis; a civitatibus

stipendia cogere. Aer cogitur in nubem. 3. Concludo, _conclure_. E

tua argumentatione, quod volumus, efficitur et cogitur. Aliud, quam

cogebatur, infers. 4. Coarcto, _resserrer_, _enfermer_. In angustum cogi.

In ordinem cogere. 5. Apello, _aborder_. Naves in portum cogere. 6.

Condenso, _condenser_, _épaissir_. Lac cogere. Cf. Violentus, Nolo.

CŌHÆRENTĬA, æ, f. _Cohésion_, _liaison_. SYN. Compositio, conjunctio.

USUS: Siderum circuitus ad mundi cohærentiam pertinet.

CŎHÆRĔO, es, hæsi, hæsum, ere, n. _Adhérer_, _être attaché à_. SYN.

Cohæresco, conjungor. )( Disjungor. ADV. Apte, necessario, præclare, quam

aptissime, vehementer. PHRAS. Virtutes omnes inter se cohærent, _toutes

les vertus sont unies entre elles_. Mirabilis est virtutum contextus;

omnes inter se aptæ sunt, nexæ et jugatæ. Est quædam admirabilis

continuatio seriesque virtutum, ut aliæ ex aliis nexæ, omnes inter se

aptæ colligatæque videantur; aptissime inter se implicatæ sunt. Virtutum

omnium societas est arctissima; virtutes omnes arctissime copulantur.

USUS: Extrema cum primis aptissime cohærent. Mundus ita cohæret, ut

dissolvi nullo modo possit. Non cohæret tua ratio. Cf. Hæreo, Conjungo.

CŎHÆRESCO, is, ere, n. _S’attacher à_. SYN. Cohæreo. USUS: Atomi inter se

cohærescunt.

CŎHÆRES, ēdis, m. f. _Cohéritier_.

CŎHĬBĔO, es, hĭbŭi, hĭbĭtum, ere, a. _Rétenir_, _réprimer_, _maîtriser_.

SYN. Contineo, refreno. ADV. Ardentius assensionem. PHRAS. Cohibuit

se ab alienis appetendis, _il s’abstint toujours de désirer le bien

d’autrui_. Non revocavit se ipse, sed pæne refugit ab alienis appetendis;

abstinuit se, tenuit, continuit, repressit, manus abstinuit ab alienis

invadendis; nihil alieni usquam attigit; non manus solum, sed oculos

etiam abstinentes habuit; moderatione magna et modestia est usus;

mediocritatem sectatus, cupiditati suæ modum constituit; aspirare ad

alienas opes religio erat homini; cupiditati frenum continuo adhibuit,

injecit. Nihil illis manibus sanctius, atque ab omni cupiditate remotius;

integras purasque atque ab omni cupiditate intactas manus habuit. Cf.

Comprimo, Coerceo, Tempero, Moderor. USUS: Nisi Cæsar furentis impetus et

conatus, furorem, importunitatem cohibuisset, actum erat de pulcherrima

provincia. Iracundiam cohibere, animum vincere. Cohibere a rebus

incertis assensionem, _refuser son assentiment à une chose incertaine_.

CŎHĬBĬTĬO, ōnis, f. _Empêchement_, _obstacle_. SYN. Interdictum.

CŎHŎNESTO, as, avi, atum, are, a. _Orner_, _embellir_. SYN. Honesto,

decoro, orno. USUS: Exequias cohonestare. Auctoritate sua ac laude

cohonestare aliquem. Cf. Orno.

CŎHORRĔO, es, horrui, ere, n. _Frissonner de tous ses membres_. SYN.

Horreo, percellor. USUS: Sudore, cum cohorruissem, in febrim incidi.

Cohorrui ad id spectaculum. Cf. Horreo.

CŎHORS, ortis, f. _Cohorte_. SYN. Militum manus. EPITH. Auxiliaria,

impura, invita, nobilis, præclara, prætoria, studiosa alicujus, tota.

USUS: 1. Quot potuit, cohortes contraxit, conscripsit, instruxit.

Completas cohortes successori tradidit. 2. TRANSL. Caterva, multitudo

varia hominum, _foule_, _bande_, _troupe_. Conferte hujus cohortem

impuram cum illius comitatu sanctissimo.

CŎHORTĬCŬLA, æ, f. _Petite cohorte_. SYN. Parva cohors.

CŎHORTĀTĬO, ōnis, f. _Exhortation_. SYN. Hortatio, hortatus. EPITH.

Gravior, inanis, mirifica. USUS: Incredibiliter me tua cohortatio

commovit, incitavit, excitavit ad inquirendam veritatem.

CŎHORTOR, aris, atus sum, ari, d. _Exhorter_. SYN. Hortor, adhortor.

ADV. Ardentius ad virtutem. USUS: Te semper ad studium virtutis ac summæ

laudis cohortatus sum. Cf. Hortor, Moneo.

CŎINQUĬNO, as, avi, atum, are, a. _Souiller_, _infecter_. SYN. Turpifico,

commaculo. Cf. Maculo.

CŎĬTĬO, ōnis, f. _Réunion_, _conciliabule_, _entente_. SYN. Societas,

sodalitas, arcana pactio et factiosa. EPITH. Silvestris. USUS: Coitionem

facere; in candidatorum coitione interfui.

CŎLĂPHUS, i, m. _Soufflet_. USUS: Infligere, infringere, impingere,

incutere colaphos, in os pugnos ingerere; pugnis onerare, obtundere,

concidere; pugnis obserere; incursare pugnis; pugno percutere; pugnis

conscindere; pugno icere, _appliquer un coup de poing_.

COLLĂBĔFĪO, is, factus sum, fieri, p. _Être ébranlé_, _fracassé_. USUS:

Naves perfracto rostro totæ collabefactæ.

COLLĀBOR, eris, lapsus sum, labi, d. _Tomber_, _s’écrouler_,

_s’affaisser_. * SYN. Labor, corruo. USUS: Ruina collabi. Cf. Cado.

COLLĂCRĬMĀTĬO, ōnis, f. _Action de fondre en larmes_. USUS: Signa doloris

vultu, voce, collacrimatione ostendit.

COLLĂCRĬMO, as, avi, are, n. _Pleurer ensemble_. SYN. Lugeo. USUS: Casum

meum toties collacrimavit.

COLLĀTĬO, ōnis, f. _Action de réunir plusieurs objets_; _souscription_,

_offrande_; _comparaison_. SYN. Comparatio, similitudo. USUS: Philosophia

ex rationum collatione constat. Quæ est in ista collatione similitudo?

Cf. Confero.

COLLĀTĀTUS, a, um, part. v. anom. collato. _Étendu_, _abondant (en parl.

du style)_. SYN. Dilato. )( Coangusto. USUS: Oratio collatata et diffusa.

Cf. Amplifico.

COLLAUDĀTĬO, ōnis, f. _Action de louer pleinement_. SYN. Laudatio. Cf.

Celebratio.

COLLAUDO, as, avi, atum, are, a. _Louer sans réserve_. SYN. Comprobo,

laudo. ADV. Indiserte. USUS: Clementiam Cæsaris diserte collaudavit. Cf.

Celebro, Laudo.

COLLECTA, æ, f. _Collecte_, _écot_. SYN. Pecunia a multis colligi solita,

ut a convivis et aliis. USUS; Collectam a conviva exigere.

COLLECTĬO, ōnis, f. _Réunion_. SYN. Congregatio. USUS: Eorum membrorum

collegio dispersa celeritatem insequendi retardavit.

COLLECTĬTĬUS, a, um, _Réuni de côté et d’autre_, _rassemblé à la hâte_.

SYN. Recens collectus, tumultuarius. USUS: Cum tirone et collectio

exercitu figna contulit.

COLLĒGA, æ, m. _Collègue_. SYN. Qui ejus cum altero officii est et

potestatis. EPITH. Custos et vindex cupiditatis, cupidus provinciæ,

immanis et impurus, non indisertus, perhonorificus in aliquem et partium

studiosus, ac defensor bonorum, studiosus alicujus. USUS: Habuit collegam

in prætura Sophoclem.

COLLĒGĬUM, ii, n. _Association_, _corps_, _compagnie_, _collége_.

SYN. Conventus, sodalitas, cœtus, ut Sacerdotum, opificum &c. EPITH.

Amplissimum, decemvirale, desperatum, frequens, maximum, prætorium,

totum. Collegia innumerabilia, nova, vetera. USUS: Pontificum,

tribunorum, sacerdotum, amplissimum collegium. Aliquem in collegium

adoptare. Nullum concilium, societas, consilium commune, collegium

superest.

COLLĬBET, libuit _vel_ lĭbĭtum est, ere, imp. _Il plaît_, _il prend

fantaisie_. SYN. Libet. USUS: Simul ac mihi collibitum fuerit, adero. Cf.

Libet.

COLLĬDO, is, lisi, lisum, ere, a. _Frapper_, _heurter contre_, _briser_.

SYN. Frango, contero. USUS: Humor facile comprimi ac collidi potest, _le

moindre choc divise l’eau_.

COLLĬGĀTĬO, ōnis, f. _Attache_, _lien_. SYN. Vinculum, connexio.

EPITH. Arctior, naturalis. USUS: Colligationem omnium causarum animo

perspicere. Arctior colligatio est propinquorum. Cf. Necto.

1. COLLĬGO, as, avi, atum, are, a. _Lier ensemble_, _enchaîner_. SYN.

Necto, connecto, constringo, ligo, vincio. )( Dissolvo. USUS: Corpora

naturalibus vinculis colligata. Colligatæ inter se et aptæ virtutes;

virtutes cognatione quadam inter se continentur. Cf. Cohæreo, Necto.

2. COLLĬGO, is, ēgi, ectum, ere, a. _Rassembler_, _réunir_. SYN. Cogo,

congrego, in unum conjicio cumulum, in unum redigo. ADV. Colligere acute

crimina, aliquando se, amice, benevole, breviter, commodius animo,

copiose sententias, diligentius, divinitus omnia, eleganter, exquisitius,

facete, memoriter, modice benevolentiam, præclare, propemodum rhetorice

sententias, ridicule, singulatim ac diu, tenuiter argumenta voluntatis,

undique, omnes copias, undique omnes perditos. PHRAS. 1. Quantum potuit

hominum, collegit, _il a réuni le plus d’hommes qu’il a pu_. Magnam ex

agrestibus manum effecit; magnam hominum multitudinem coegit, contraxit,

in unum locum compulit, ad belli societatem convocavit, ex agris

oppidisque congregavit; manum fecit, copias paravit non contemnendas;

omnem ætatem militarem excivit; lecta armatorum manus et ad signa

convocata. 2. Collegi me tandem ex pavore, _je me suis enfin remis de ma

frayeur_. Respiravi, recreavi me a præteritis molestiis, recepi me ex

illo terrore; animos collegi tantæ rei cogitatione confusos; collegi me

tandem, et rationi et consilio locum dedi; redii tandem ad me; animum

a timore recepi; animus mihi rediit; animum ex mœrore refeci; animum

tandem ad me advocavi. Abduxi a mœrore animum; a molestiis avocavi animum

et cogitationem. Cf. Respiro. USUS: 1. Exercitum ex agris collegi.

Argumenta multa in unum collegi. Res undique collectæ et comportatæ;

lecti fructus, spolia, flores. 2. Aucupor, acquiro, comparo, _amasser_,

_acquérir_, _contracter_. Benevolentiam civium assentatione; ex labore

magno gratiam et dignitatem colligere. Eo facto invidiam sibi collegit.

3. Animum resumo, _reprendre courage_, _se remettre_. Tu te collige. Quid

esi autem seipsum colligere, nisi dissipatas animi partes rursus in suum

locum cogere. 4. Concludo, _comprendre_, _conclure_. Ex eo colligere

potes, quam te amem. Hinc bene colligitur; recte conficitur etc. 5. Vasa

colligere; _plier bagage_, _lever le camp_, _décamper_.

COLLĪNĔO, as, avi, atum, are, a. et n. _Viser un but_, _diriger en

visant_. SYN. Dirigo, propositum assequor (_Vulgo_: Scopum tango, album

tango.) USUS: Collinees, oportet, quo propositum assequaris. Quis tota

die jaculans, non aliquando collineat? Collineare hastam aliquo, vel

sagittam.

COLLIS, ĭs, m. _Colline_, _coteau_. SYN. Mons, clivus. EPITH. Colles

excelsi, nitidissimi, viridissimi, deserti. PHRAS. Editus in saltu

collis, aditu arduus impedito agmini, expedite haud difficilis, _colline

boisée_. Collis in modum metæ, in acutum cacumen a fundo satis lato

fastigiatus; collis leniter ab infimo acclivis; collis ex omni parte

circumcisus; tumulus paulo editior; collis clementer et molliter

assurgens; intercisus vallibus collis leniter editus. Cf. Mons.

COLLŌCĀTĬO, ōnis, f. _Arrangement_, _disposition_. SYN. Dispositio. USUS:

1. Collocationis est componere et sternere verba, ut ne asper eorum

concursus, ne hiulcus, sed quasi coagmentatus sit. 2. Collocatio filiæ,

_établissement_, _mariage (d’une fille)_.

COLLŎCO, as, avi, atum, are, a. _Mettre_, _placer_; _disposer_,

_arranger_. SYN. Loco, dispono, pono, statuo, accommodo. ADV. Aptissime

inter se, bene, bene pretia apud aliquem et munera, diligenter res

electas, diligenter verba, longe se ab, melius pecuniam, mirifice, palam

se in vita meretricia, penitus legiones in hibernis, propalam signa,

recte, uspiam in sollicitudinem. USUS: 1. Domicilium in aliquo loco;

suo quidvis loco collocare. Legiones in cervicibus nostris collocavit.

In tuto eum collocavi. Insidias alicui collocare. 2. Cum fructu aliquid

impendo, aut secus, Beneficium bene apud hunc hominem, collocabis. Male

apud illum beneficium collocasti. 3. Nuptum do filiam, _établir_, _marier

(une femme)_. Collocare alicui filiam, in matrimonium filiam collocare.

Cf. Nubo.

COLLŎCŪTĬO, ōnis, f. _Entretien_. SYN. Colloquium, sermo. EPITH.

Familiarissima cum aliquo. USUS: In familiarem collocutionem venire cum

aliquo.

COLLŎQUĬUM, ii, n. _Entretien_. SYN. Collocutio, sermo, congressus,

dialogus, sermonis communicatio. EPITH. Non incommodum, clandestinum.

USUS: Rerum leviorum colloquia. Hostium duces ad colloquium evocavit.

Venere illi in congressum et colloquium. Clandestina cum hostibus

colloquia habere, facere. Colloquium amicorum absentium; litteræ,

_lettre_, _correspondance_. Cf. Alloquor.

COLLŎQUOR, eris, lŏcūtus sum, loqui, d. _S’entretenir_. SYN. Cum aliquo

sermonem habeo, _vel_ confero; communico, colloquium facio. ADV.

Postremum cum aliquo, quam sæpissime per litteras, secreto. PHRAS.

Velim sæpissime tecum colloqui, _je voudrais souvent m’entretenir avec

vous_. Verbis agere tecum; in colloquium tecum venire persæpe cuperem;

nihil malim, quam tecum frequentissime sermonem sociare, conferre,

multum sermonis invicem consumere; jucundum mihi esset, verba inter nos

commeare; sermones cædere, orationem tecum habere; sermones conserere.

Velim tecum congredi sæpissime; collocutionem habere; colloquia serere,

confabulari, conferre; volupe esset horas quam plurimas suavissimo

sermone consumere. In collocutionem venire tecum opto; aditum sermonis

habere cuperem; nihil exoptatius evenire posset, quam si loquendi tecum,

si sermonis copiam et potestatem faceres amplissimam. Velim loquendi mihi

locum dares frequentissime. Utinam mihi aditus esset ad te sæpissime!

sermonis communicatione, quæ tecum mihi esse solet suavissima, ægerrime

careo. Jungeres, utinam! misceres sermones mecum sæpius! Vereor, ne me a

congressione frequentiori prohibeas. Utinam frequentius inter nos fieret

sermonis commercium! USUS: Velim sæpissime mecum per litteras colloquare,

_je voudrais que vous m’écrivissiez souvent_. Inter nos colloquimur de eo

negotio. Cf. Sermo, Loquor.

COLLŪCĔO, es, luxi, ere, n. _Briller_, _jeter un grand éclat_,

_resplendir_. SYN. Luceo. ADV. Late, longe. USUS: Omnia tuis furtis

collucent. Fulgore auri collucet et illustratur templum. Mare a sole

collucet. Cf. Luceo.

COLLŪDO, is, lusi, lusum, ere, n. _Jouer avec_; _être de connivence_.

SYN. Cum aliquo ludo; clandestina consilia cum altero confero. USUS: Cum

hoste collusisse compertus est.

COLLUM, i, n. _Cou_. SYN. Cervici subjecta pars; cervix, cervices. EPITH.

Procerum et tenue. USUS: In collum alicui invadere, _se jeter au cou de

qqn_. Homini collum in laqueum inserenti subveni, _j’ai secouru cet homme

qui se pendait_. Collo et cervicibus sustinere pœnam temeritatis, _porter

les peines de sa témérité_. Collum hominis secuit, _il coupa le cou de

cet homme_. Collum, jugulum pro tua salute præbui, _j’ai offert ma vie

pour vous_.

COLLŪSĬO, ōnis, f. _Connivence_, _concert coupable_. SYN. Dissimulatio in

rebus agendis, tacita conspiratio. USUS: Hominum nequissima collusio. Cf.

Conjuratio.

COLLŪSOR, ōris, m. _Compagnon de jeu_. USUS: Compransores et collusores

alicujus. Consessor et collusor.

COLLUSTRO, as, avi, atum, are, a. _Éclairer de tous côtés_; _parcourir

des yeux_. SYN. Aspicio, illumino. USUS: Pictura collustrata. Sol omnia

clarissima luce collustrat. Cum omnia oculis collustrarem. Cf. Orno.

COLLŬVĬES, ei, f. _Mélange impur_. SYN. Sordes, fæces, concursus sordium.

USUS: Nempe in illa perditorum hominum colluvie regnabis?

COLLŬVĬO, ōnis, f. _Vil ramas_, _confusion_, _désordre_. SYN. Colluvies.

USUS: Ille ex omnium scelerum colluvione natus. Discede ex hac turba et

colluvione.

COLLYBUS, i, m. _Change de monnaie_. SYN. Fœnus illud, quod pro

permutatione pecuniæ argentariis solvitur. USUS: Collybus esse qui

potest, cum utantur uno genere nummorum?

COLLYRĬUM, ii, n. _Collyre (pour les yeux)_. SYN. Medicamentum oculorum.

CŎLO, is, colui, cultum, ere, a. _Honorer_, _respecter_. SYN. Observo,

veneror, amo, diligo, honorem alicui habeo, aliquem præcipuo in honore

habeo. )( Negligo. ADV. Colere æque atque observanter, æque jus,

assidue, castissime Deos, commodius inter se, maxime, unumquemque

mirifice, omnino prædia, pie, privatim, religiose, religiosissime

templum, sancte necessitudinem, sanctissime amicitiam, sanctissime

sacra, auspicia, cerimonias, studiose agros, suavissime aliquem. Coli

castissime, frequentissime partem urbis, vehementius studia. Colendi Dii

et retinendi. USUS: 1. Me ille mirifice coluit et amavit. Diligentissime,

suavissime me colit. Memoriam tui beneficii colam benevolentia

sempiterna. Aliquem patris loco summa observantia colere. Cf. Honoro. 2.

Diis tribuitur et sacris, _honorer_, _solenniser_. Venerari et colere

aliquem Deorum numero. DEUM auguste, sancte, pie; templa pie sancteque

colere. Religiones Deorum sanctissime colere. 3. Studium in aliqua re

pono. Virtutem, litterarum studia, leges colere. Amicitiam, officium,

fidem, jus et justum colere. Cf. Virtutem colo, Justitiam colo. 4.

Habito, _habiter_. Terram, urbem, domum aliquam colere. 5. Excolo,

_cultiver_. Agros, prædia, rem rusticam egregie colit; cultum, culturam

adhibet; agros exercet; glebam subigit, _vel_ terram; terram mollito et

subacto gremio frugiferam reddit; terram ferro subjicit. Cf. Agricultura.

CŎLŌNĬA, æ, f. _Colonie_. SYN. Populus ex urbe, _aut_ regione alio

abductus, et translatus. EPITH. Fidelissima, fortissimaque, imprimis

firma, illustris, splendidissima, florens, florentissima, nova. USUS:

Aliquos in coloniam constituere, collocare. Deducere novas colonias.

Lustrare, reficere veteres colonias.

CŎLŌNUS, i, m. _Colon_. SYN. Agricultor, agricola. EPITH. Frugalissimus,

modestissimus, optimus, parcissimus; coloni honestissimi, novi. USUS:

Coloni et aratores populi Romani. Colonis agros assignare. Colonos

deducere.

CŎLOR, ōris, m. _Couleur (naturelle ou artificielle)_. SYN. Pigmentum.

EPITH. Albus, decorus, egregius, pristinus, servilis, suavis, succo

illitus, sanguine diffusus. Colores clari, dispares, pauci. USUS: 1.

Formæ dignitas coloris bonitate tuenda est. Color defluit, _ses couleurs

disparaissent_. 2. TRANSL. Urbanitatis quidam color. Oratio quasi colore

et succo quodam ornatur. Orationis ornamenta et lumina totidem velut

colores sunt, quibus oratio se distinguit. 3. Colorem assumere, _se

colorer_. Colorem ducit, trahit, combibit.

CŎLŌRO, as, avi, atum, are, a. _Colorer_, _donner une couleur_. SYN.

Tingo, colorem induco, colore imbuo, inficio. USUS: Arcus e nubibus

coloratus, _arc-en-ciel aux couleurs variées_. Oratio ipsa se colorat, et

roborat.

CŎLUMBA, æ, f. _Colombe_. USUS: Plumæ versicolores columbis.

CŎLUMBĪNUS, a, um, _De pigeon_, _de colombe_. USUS: Pullus columbinus.

CŎLŬMELLA, æ, f. _Petite colonne_. SYN. Parva columna. EPITH. Eminens.

CŎLŬMEN, ĭnis, n. _Appui_, _soutien_. SYN. Fulcrum, princeps. USUS:

Columen reipublicæ, amicorum, familiæ.

CŎLUMNA, æ, f. _Colonne_. EPITH. Aurea, excelsa, altior, execrata, nova,

solida, summa. Columnæ æneæ, antiquæ, marmoreæ, rectæ, politæ. USUS:

Columnæ rectæ et ad perpendiculum exactæ.

CŎLUMNĀRĬUM, ii, n. _Impôt sur les colonnes_. SYN. Tributum, quod

in singulas columnas domum sustentantes exigebatur. USUS: Vide, ne

columnarium debeamus. Hinc præfecti _seu_ coactores hujus tributi dicti

sunt Columnarii.

CŎLUS, i, _vel_ ūs, f. _Quenouille_. SYN. Bacilli, ex quibus pensa

trahuntur. USUS: Cum colo et lana.

CŎMA, æ, f. _Chevelure_. SYN. Capillus, cæsaries. EPITH. Calamistrata,

intonsa, madens. USUS: Coma calamistrata, unguentis delibuta, unguento

madens.

CŎMĀTUS, a, um, _Chevelu_. USUS: Galliam comatam remitto.

1. COMBĬBO, is, bĭbi, bĭbĭtum, ere, a. _Absorber_, _boire_. SYN. Bibo,

haurio. USUS: Infici debet his artibus puer, quas si combiberit, ad

majora erit paratior. Colorem combibit lana, _la laine s’imbibe de

couleur_.