aristarum contra avium minorum morsum.
ĂRITHMĒTĬCA, æ, f. _Arithmétique_. SYN. Ars numerorum. USUS: Homo remotus
a dialecticis, in arithmeticis satis versatus.
ARMA, ōrum, n. pl. _Arme_. SYN. Telum, ferrum. EPITH. Aliena, aptissima,
avita, civilia, domestica, firma, impia, justa, nefanda, prava,
perniciosa, salutaria, scelerata, sempiterna, servilia. USUS: 1. Arma
parare, _préparer ses armes_, _s’en revêtir_. Arma capere, sumere,
induere; armis se accingere, instruere, munire; arma raptim capere,
galeam sumere, clypeo corpus protegere, hastam vibrare. 2. Ad arma
vocare, _appeler aux armes_. Ad arma concitare, ciere, conclamare; arma
dare imparatis. 3. Ad arma descendere, _en venir aux armes_. Ad arma
venire, concurrere; arma expedire; in armis esse; ire ad arma; arma
tentare; rem armis committere. 4. Armis decertare, _combattre_. Armis
contendere, disceptare, decernere; arma movere, ferre, inferre, conferre.
5. Ab armis discedere, _cesser le combat_. Arma _vel_ conditionibus
ponere, deponere, relinquere; _aut_ defatigatione jactare, abjicere,
projicere. 6. Defensio, _armes_, _moyen de défense_. Prudentiæ armis se
tegere. Arma senectutis exercitationes virtutum. 7. Bellum, _guerre_. Res
ad arma spectat, _tout tourne à la guerre_. Cf. Bellum.
ARMĀMENTA, ōrum, n. pl. _Agrès, équipement d’un vaisseau_; _arme de
guerre etc._ SYN. Omnis generis instrumenta, ut navis, plaustri, belli.
USUS: Caute armamenta locare omnia.
ARMĀMENTĀRĬUM, ii, n. _Arsenal_. SYN. Locus, ubi armamenta armaque
servantur; _item_: Navale. EPITH. Publica. USUS: Ex armamentariis
publicis arma populo dividuntur.
ARMĀRĬUM, ii, n. _Armoire_. SYN. Locus in quo vestes, stragula, et
id genus alia servantur. USUS: Aurum ex armario proferre. Armarium
perfringere.
ARMĀTŪRA, æ, f. _Armure_. EPITH. Levis, melior, varia. USUS: Levis
armaturæ miles. Armatura Romana Transalpina melior.
ARMĀTUS, a, um, _Armé_, _équipé_. SYN. Armis instructus, ornatus. PHRAS.
Succinctus armis est, _il est revêtu de ses armes_. Succinctus ferro est;
cum telo est; in armis est; arma fert; telo paratus ornatusque est. )(
Inermis, togatus. USUS: 1. Armatos vere appellare possumus, qui scutis
telisque parati, ornatique sunt. 2. TRANSL. Munitus, præditus, _animé_,
_doué_. Incredibili audacia armatus.
ARMENTUM, i, n. _Troupeau de gros bétail_. DIFFER. Grex minorum pecorum;
armentum, majorum. USUS: Bos armenta sui generis sequitur.
ARMĬGĔR, ĕri, m. _Écuyer_. USUS: Armiger Catilinæ, stipator tui corporis,
signifer seditionis.
ARMILLÆ, arum, f. pl. _Bracelets_. USUS: Armillæ, quæ brachialia
appellantur.
ARMO, as, avi, atum, are, a. _Armer_, _équiper_. SYN. Arma do, arma
induo, armis induo, armis instruo. ADV. Justius in aliquem. USUS: 1.
Multitudinem hominum cogere, armare, instruere. 2. TRANSL. Munio, orno,
instruo, confirmo, _armer_, _munir_, _pourvoir_. Perditos cives religione
Deorum, temeritatem plebis auctoritate publica; se eloquentia armare.
ĂRO, as, avi, atum, are, a. _Labourer_. SYN. Solum aratro perstringo;
terram proscindo, subigo; sulcum imprimo; solum opere renovo; aratro
terram verto, effringo, findo. USUS: Sulcum altius imprimere, ut ager
aratus, novatus, iteratus meliores fœtus possit, et grandiores edere.
ARRĒPO _vel_ ADRĒPO, is, repsi, ere, n. _S’insinuer_. ADV. Moderate,
sensim. USUS: Sensim et moderate arrepere ad amicitiam alterius.
ARRHA, æ, f. _vel_ ARRHĂBO, ōnis, m. _Gage_. * SYN. Pignus. USUS: Ea
relicta est arrhaboni, _elle fut laissée en nantissement_.
ARRĪDĔO, es, risi, risum, ere, n., _nonnunquam_ a. _Rire_, _sourire_.
ADV. Facete, leniter, leviter, valde, vehementius, urbane. USUS: 1.
Arridere alicui, _sourire à quelqu’un_. 2. TRANSL. Placet, _il plaît_.
Quod mihi plurimum arridet, tibi valde displicet.
ARRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. _Lever_, _dresser_. SYN. Erigo, excito.
USUS: Arrigere aures, animum advertere. Animos oratione sua arrexit,
_exciter_.
ARRĬPĬO, is, ripui, reptum, ere, a. _Prendre_, _enlever_; _s’emparer
de_. SYN. Apprehendo, rapio, accipio, capio, eligo, assumo, aggredior.
)( Relinquo. ADV. Aliunde, avide, celeriter, sero, subito. USUS: 1.
Arripere facultatem lædendi, maledictum ex trivio; causam ad incendia, et
cædes arripere. Arripere sermonem. 2. Disco, intelligo. Litteras Græcas
avidissime arripui, _j’ai embrassé avec avidité l’étude des lettres_.
Pueri celeriter res innumerabiles arripiunt 3. Prehendo, _saisir_. Medium
arripere aliquem. Illum collo arripuit.
ARRĬSĬO, ōnis, f. _Sourire d’approbation_. USUS: Exordiemur ab arrisione.
ARRŌDO, is, rosi, rosum, ere, a. _Ronger_. SYN. Rodo, consumo, perdo.
USUS: Rempublicam arrodere.
ARRŎGANS, antis, omn. gen. _Arrogant_, _présomptueux_, _hautain_. SYN.
Insolens, superbus, temerarius. ADV. Stulte. PHRAS. Arrogas tibi plus
quam licet, _vous êtes plus arrogant qu’il ne convient_. Altius, quam
oporteat, te extollis. Nimium te effers, tibi places; Assentaris tibi
ipsi, et amas. Cum de te judicas, non rationem consulis, non veritatem.
Largiris ipse tibi plus, quam veritas concedat, _vel_ plus quam veritati.
Plus tibi assumis, quam deceat, conveniat, æquum sit, ratio ferat,
patiatur, concedat. Ita superbe agis, ut ferri non possis. Superbia est
prorsus non ferenda. Parem tibi neminem vis, te cunctis antefers. Omnes
despicis, te unum suspicis. Tibi ipsi magnus es, atque eximius. Amas
ipse te sine rivali. Omnia putas in te uno collocata. Fortunam ipsam
minus esse te fortunatam putas. Persuasum habes, tuis te fortunis ipsam
Fortunam anteire. Elati nimium animi es, et superbia tumes, turgescis,
intumescis, turges, inflatus es nimia. Arrogantiam tibi sumis nimiam;
spiritus sumis nimis arrogantes. Animos effers insolentes. Spiritus
tollis. Fastu turges et insolentia intolerabili. Superbe te circumspicis.
Te unum miraris; neminem præ te hominem putas. Cf. Arrogo, Superbus,
Insolens, Fastus.
ARRŎGANTER, _Avec arrogance_. SYN. Superbe, contumaciter. USUS: Nihil
aspere, nihil arroganter, turpiter, aut sordide quidquam ab illo dictum.
Contumaciter et arroganter scribere.
ARRŎGANTĬA, æ, f. _Arrogance_. SYN. Superbia, insolentia, contumacia,
intolerantia. )( Modestia. EPITH. Desipiens, gravis atque intolerabilis,
inanis, molestissima, odiosa, summa. USUS: Sermo odiosæ arrogantiæ
plenus. Ex arrogantia odium, ex odio arrogantia nascitur. Alterius
arrogantiam deprimere. Cf. Ambitio, Superbia, Insolentia.
ARRŎGO, as, avi, atum, are, a. _s’Arroger_, _s’approprier_. SYN. Temere
mihi tribuo, mihi sumo. )( Derogo. PHRAS. Non mihi tantum arrogo, tribuo,
ut.... _je n’ai pas la prétention de_.... Non eam de me opinionem
suscepi. Non sumo, assumo mihi tantum. Non ita mihi assentor. Non ita
mihi placeo. Non ita me effero. Non in me tantum statuo, pono, loco; non
ipse me tanti facio, æstimo, pendo, puto, duco. Ad hunc me sapientiæ
gradum pervenisse non puto. Eam mihi sapientiam contigisse non sentio.
Fateor eo me sapientiæ non pervenisse; ea me sapientia non esse, non
usque adeo sapere. Non præcerpo mihi hunc laboris tui fructum; alienam
hanc laudem mihi non appeto; nihil mihi ex ea laude decerpo. Alii ad
se trahant omnia; assumant sibi in hoc præcipuam prudentiam; ego nihil
istorum mihi vindico. Non istam adscisco mihi sapientiam; non cos tollo
spiritus; non eam mihi sumo arrogantiam. USUS: Non hoc mihi sumo et
arrogo. (_Vulgo_: non præsumo.) Multum tibi tribuo, illud mihi arrogo.
Cf. Vindico, Sumo.
ARS, artis, f. _Art_, _science_, _métier_, _profession_. SYN. Artificium,
ratio faciendi, facultas, doctrina, scientia, disciplina. EPITH.
Amplissima, absoluta et perfecta, bona, difficilis, difficillima,
divina, dux certior quam natura, excellens, facilis, facillima, fidelis,
humilis, inaudita, incompta, iners, intima, levis, loquax nimium,
ludicra, magna et gloriosa, major et uberior, maxima, multa, mutua, nulla
_aut_ perennis, obscura et difficilis, opinabilis, optima, politissima,
perfecta atque uber, plena delectationis, recondita, multiplex
subtilisque; rhetorica, solers, sordida, summa, tanta tamque fructuosa,
tanquam operosa, et perinde fructuosa, tanta tamque varia, tota. PHRAS.
Artes liberales discere, _étudier les arts libéraux_. Artibus erudiri,
quibus ingenia ad magnæ fortunæ cultum excitantur. Omnibus artibus
liberalium studiorum excoli. Bonis, ingenuis artibus; studiis bonarum
artium; omnibus doctrinis erudiri; omnium doctrinarum studiis, omnibus
disciplinis imbui, institui. Cf. Litteræ, Humanus, Disco, Doceo. USUS:
1. Ars est præceptio, quæ dat certam viam, rationemque discendi. Ars
a natura proficiscitur. Artem efficit, parit animadversio naturæ. Non
omnia ad artem et præcepta sunt revocanda. 2. Artibus aliquem instituere,
instruire _qqn dans les arts_. Erudire, tingere, inficere. 3. Homo
artibus præditus, _homme bien doué_, _instruit_. Qui disciplinas egregie
coluit, percepit penitus, in arte multum versatus est. Ex omnibus
ejus dictis ars exstat. Quam quisque norit artem, in hac se exerceat.
4. Artem abjicere, _quitter une profession_. Se ab arte abducere. 5.
Artem exercere, _exercer un métier_. Artem facere, factitare, exercere,
profiteri; operam dare arti.
ARTĒRĬA, æ, f. _La trachée-artère_; _artère du pouls_. EPITH. Aspera,
crebra, multa. USUS: Micat arteria velut igneo motu, palpitat, facile
læditur; abactis febribus acquiescit.
ARTHRĪTĬCUS, a, um, _Goutteux_. SYN. Qui articulorum dolores habet.
ARTĬCŬLĀTĒ, _Clairement_, _distinctement_. SYN. Clare, aperte. USUS:
Illam a me articulate salutabis.
ARTĬCŬLĀTIM, _Par morceaux_, _par pièces_. SYN. Separatim, seorsim. USUS:
Quæ fuse olim, ac libere, nunc articulatim, distincteque dicentur. Membra
articulatim dividit.
ARTĬCŬLUS, i, m. _Articulation_, _jointure_. SYN. Nodus, junctura.
EPITH. Singuli. USUS: 1. Terentia magnos habet articulorum dolores. 2.
Momentum, occasio, opportunitas, punctum temporis, _point_, _moment_,
_occasion favorable_. In ipso articulo temporis supervenit. Omnes
commoditatis articulos novit. 3. Membra et intervalla orationis, _membre
de phrase, mot, article_. Oratio sine nervis, sine articulis fluctans,
dissoluta. Articulis membrisque distincta oratio. 4. (Articulus fidei.
VULG.) _article de foi_. Captus doctrinæ Christianæ, dogma Christianæ
religionis præcipuum.
ARTĬFEX, ĭcis, m. _Artiste_, _artisan_, _auteur_. SYN. Opifex; _item_:
Sciens, peritus. )( Inscius. EPITH. Callidus, egregius, politus,
probus, summus, multus, scenicus. ADV. Plane. USUS: 1. Artificem non
fortuito, sed quem præcepta, et comprehensa tenere videmus, appellamus.
2. Magister, auctor, _rhéteur_, _écrivain_, _créateur_. Græci dicendi
artifices et doctores. Callidus comparandarum voluptatum artifex. DEUS
mundi artifex. Cf. Opifex.
ARTĬFĬCĬŌSĒ, _Avec art_, _avec méthode_; _artistement_. SYN. Scite,
venuste, summo artificio; opere mirabili; politissima arte; arte
exquisita, summa, singulari; opera et artificio præclaro. USUS:
Artificiose rem digerere.
ARTĬFĬCĬŌSUS, a, um, _Avec art_, _industrieux_; _artificiel_. SYN. Habens
artem, et vim artificii. )( Naturalis. USUS: 1. Natura non artificiosa
modo, sed plane artifex. 2. Artificio præditus. Artificiosum et divinum
opus, _œuvre magnifique et vraiment divine_. Artificiosa divinandi
genera, præsensio artificiosa. Cf. Naturalis divinatio.
ARTĬFĬCĬUM, ii, n. _Art_, _métier_, _profession_; _adresse_, _habileté_.
SYN. Artificis industria, opus, actio, præstantia, opera; ars ipsa.
EPITH. Accusatorium, alienum, antiquum, callidissimum, commodum,
dissimile aliorum, incertum, intimum, levius, maximum, mirum, proprium,
singulare, sordidum ancillareque, suburbanum, summum, tenue et leve,
urbanum, elegantius, magnum, necessarium, varium. USUS: 1. Omnia antiquo
opere, et summo artificio facta. Non tam argenti illius, quam artificii
cupidus fuerat. 2. Astus, dolus, _artifice_, _ruse_, _manège_. Homo
artificio simulationis eruditus. Non tantum consilio, sed artificio
pugnare. 3. Ratio, disciplina, institutio, affectata diligentia,
studium, apparatus, _science_, _théorie_, _système_. Orator in artificio
accusatorio callidus. Suspicio artificii minuit dicentis auctoritatem,
fidem. Non eloquentia ex artificio nata est, sed contra, _l’éloquence
n’est pas née de la théorie, mais la théorie de l’éloquence_. Cf. Ars.
ARTŎLĂGĂNUS, i, m. _Sorte de pâtisserie_. Panis delicati genus, qualia
sunt liba, et placentæ. USUS: Dediscendæ sunt tibi sportellæ tuæ, et
artolagani.
ARTŬS, ūs, m. _Sæpius_ artus, artuum, tubus, m. pl. _Membre_. SYN.
Membrum. EPITH. Mollis, tremulus. USUS: 1. Vehementer omnes ejus artus
laborant. Omnibus artubus cruciatur. 2. Articulus, commissura, nodus,
_articulation_, _jointure des os_. Omnibus artubus contremisco. Nervi
atque artus sapientiæ sunt, non temere credere.
ĂRUNDO, ĭnis, f. _Roseau_. * USUS: Arundine texta; stramento intecta
ædificia.
ĂRUSPEX, ĭcis, m. _Aruspice_. SYN. Extispex. USUS: Aruspices, augures,
arioli, conjectores, vates prædicunt, quæ extis significentur.
ĂRUSPĬCĬNA, æ, f. _Science des aruspices_. SYN. Ars aruspicum. USUS:
Aruspicinam facere, colere, exercere, _rendre des oracles d’après
l’inspection des entrailles des victimes_.
ĂRUSPĬCĪNŬS, a, um, _Relatif aux aruspices_. USUS: Libri rituales et
aruspicini.
ĂRVUM, i, n. _Plus ordin. au pl., champs, terre_. USUS: Ager, campus.
EPITH. Frugiferum et fertile. USUS: Frugifera Asiæ arva.
ARX, arcis, f. _Citadelle_. SYN. Castellum. EPITH. Alta, communis, tota.
USUS: 1. Amisso oppido arx munita retenta est. 2. Perfugium, præsidium,
_place forte_; _refuge_, _asile_. Roma arx omnium gentium. Fecisti ex
illo templo arcem improbitatis, castellum forensis latrocinii.
ĀS, assis, m. Nummus minimus. _Monnaie de cuivre._ USUS: 1. Negat, se
vel assem daturum. 2. Totum, cujus divisio est in duodecim assis partes,
_unité que quelconque se divisant en douze parties_. Ex asse hæres,
_légataire universel_.
ASCENDO, is, scendi, scensum, ere, n. et a. _Monter_. SYN. Scando. )(
Descendo. ADV. Alte, gradatim, omnino non, sensim in partem. PHRAS. 1.
Ascendit in montem, _il gravit la montagne_. Gradum fecit ad montis
fastigium; in montem, in jugum montis ascensu arduo ac difficili evasit.
Enisus est, et loci iniquitatem exsuperavit; montis jugum petiit; per
ardua nisus, horrentibus scopulis gradum intulit; in summum clivi
jugum leni gradu ductus est; in ardua evasit; montis fastigium cursu
subiit. 2. Ascendere in classem altiorem, _monter dans une classe plus
élevée_. Ingredi majorum studiorum rationem; gradum studiorum altiorem
conscendere; gradum facere ad superiorem studiorum classem; in scholam
superiorem adscisci; absolvi ab inferiore studiorum classe; donari
altiore. 3. Non ascendere ad classem altiorem, _ne pas monter dans une
classe supérieure_. Prohiberi aditu scholæ superioris; depelli de spe
classis altioris; rejici, excludi, repulsam ferre, præteriri, cum de
evehendis in classem superiorem litterarum alumnis sententiæ feruntur.
USUS: Quibus veluti gradibus in cœlum me ascendisse credebam. Ascendere
in oppidum. Ascendere, et in altiorem locum virtute pervenire.
ASCENSĬO, ōnis, f _Ascension_. SYN. Ascensus. USUS: Quæ fuerit ascensio,
dicam.
Ascensio Domini, _l’Ascension de Jésus-Christ_. Christi reparatoris in
cœlum ascensus. Triumphalis Christi in cœlum reditus. Dies ascendenti in
cœlum liberatori hominum Christo sacra. Dies memoria triumphalis Christi
in cœlum reditus celeberrima.
ASCENSŬS, ūs, m. _Action de monter_, _ascension_. USUS: Oppidum est arduo
ascensu et difficili. Ad honoris amplioris gradum hic primus ascensus
esto.
ASCĬA, æ, f. _Hache pour travailler le bois_, _doloire_. SYN. Dolabra.
USUS: Ascia polire lignum.
ASCISCO et ADSCISCO, is, scīvi, scītum, ere, a. _Rechercher_,
_approuver_. SYN. Appeto, approbo. )( Repudio. ADV. Undique. USUS: 1.
Natura ipsa voluptatem asciscit, dolorem reprobat. Hæc senatus populusque
ascivit, _adopter_. 2. Adscribo, adjungo, annumero, _s’associer qqn_,
_s’adjoindre_. Plurimos ad ejus sceleris fœdus, societatem ascivit. Boni
bonos sibi asciscunt, et diligunt. In civitatem asciscere quempiam. 3.
Retineo, comparo, _adopter_, _acquérir_, _attirer à soi_. Consuetudinem
aliquam, leges certas sibi asciscere. Laudem sibi asciscere. Me patronum
ascivit. Inest in eo ascitus quidam, ac minime nativus lepor. Non eam
mihi sapientiam ascisco. Cf. Adjungo.
ASCRĪBO et ADSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Mettre au nombre
de_, _s’adjoindre_. SYN. Adjungo, ascisco, assigno. ADV. Vulgo. USUS:
1. Ad judicium tuum sententiam ascribo meam, _je joins mon opinion à la
vôtre_. Tu me tuis laudibus socium ascribis. Quæso in numerum tuorum, in
tuam amicitiam me ascribe. 2. Assigno, tribuo, _attribuer_, _rapporter_,
_imputer à_. Bonos exitus Diis adscribimus; (VULG. imputamus). 3.
Immatriculo, coopto, vulgo, _inscrire_, _enrôler_. Homo Tarsensibus
ascriptus. Smirnæ, Epheso ascriptus. 4. Litteris aliquid inferre,
_ajouter à une lettre_. Caius salutem tibi adscribit, _Caius vous salue_.
ASCRIPTĬO, ōnis, f. _vel_ ADSCRIPTĬO, _Addition (à un écrit)_, _clause
additionnelle_. USUS: Declarat ista ascriptio.
ASĬNUS, i, m. _Ane_. EPITH. Onustus auro. USUS: 1. Longum est, persequi
mulorum utilitates, et asinorum. 2. TRANSL. Ad hominem segnem,
_imbécile_, _stupide_. Quid nunc te, asine, litteras doceam? non opus est
verbis, sed fustibus.
ASŌTUS, i, m. _Voluptueux_. SYN. Prodigus, in luxum effusus. EPITH.
Acerbus, mundus et elegans, non religiosus. USUS: Asoti mundi, et
elegantes, optimis cocis, pistoribus, aucupio, piscatu, venatione.
ASPECTĀBĬLIS, e, gen. com. _Que l’on peut voir_, _regarder_. SYN. Quod
sub aspectum cadit. USUS: Corporeum et aspectabile, itemque tractabile
est omne, quod natum est.
ASPECTO et ADSPECTO, as, avi, atum, are, a. _Regarder souvent_. SYN.
Intueor, aspicio. USUS: Quid me aspectas?
ASPECTŬS _vel_ ADSPECTŬS, ūs, m. _Vue_, _regard_. SYN. Acies. EPITH.
Acris, defixus. USUS: 1. Roma ad aspectum venusta. E primo tui aspectu
voluptatem maximam cepi; curæ omnes consedere. 2. Præsentia, conspectus,
_aspect d’un objet_, _présence_, _extérieur_. Adducere copias in aspectum
hostium. Aspectum, præsentiam hominum vitare. Plura sub uno aspectu
ponere. 3. Acies oculorum, _vue_, _yeux_. Solem intuens aspectum amisit.
Ista sub aspectum cadunt, veniunt. Orator in contentione utatur aspectu
acri.
ASPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. _Chasser_, _bannir_. SYN. Pello,
depello. USUS: Longe a patria aspellor. Cf. Pello.
ASPER, era, erum, _Rude_, _raboteux_. SYN. Scaber, durus, habens aliquid
asperitatis. )( Lenis, levis. USUS: 1. Loca aspera, et insalubria. 2.
TRANSL. Homo moribus asper et durus, _homme dur et intraitable_. Aspera,
tristis, horrida oratio. Cf. Agrestis, Durus.
ASPĔRĒ, _Âprement_, _durement_. SYN. Dure, severe, rigide, acerbe. )(
Leniter. USUS: Aspere et vehementer loqui, accusare. Aspere, ferociter,
libere dicta. Asperrime eum tractavit.
ASPERGO _vel_ ADSPERGO, is, spersi, spersum, ere, a. _Répandre sur_,
_arroser_, _saupoudrer_. SYN. Respergo. ADV. Leniter, temere. USUS: 1.
Sale carnem, aras sanguine aspergere. Aspersa temere pigmenta in tabula.
2. TRANSL. Maculo, _souiller_. Dignitati alicujus maculam, labemque
aspergere. Hujus facti non modo infamia, sed ne suspicione unquam fui
aspersus. 3. Misceo, adjungo, tribuo, _ajouter_, _parsemer_. Comitati
gravitatem aspergere, sales orationi. Aliquid in litteris aspergere.
Hæreditatis particulam homini aspergere. Cf. Conspergo.
ASPĔRĬTAS, ātis, f. _Aspérité_, _inégalité_. SYN. Salebra. EPITH.
Judicialis, rustica. USUS: 1. Viarum, saxorum asperitates, _les aspérités
des pierres_. 2. TRANSL. In his rerum asperitatibus, temporum angustiis,
morem tibi tamen gero, _dureté_, _rigueur_, _sévérité_. Agrestem,
inconcinnam, nativam asperitatem humanitate adscita condire. Cf. Durus,
Inhumanus.
ASPERNĀTĬO, ōnis, f. _Mépris_. SYN. Contemptio, contemptus. USUS:
Perturbationes animi ex aspernatione rationis eveniunt. Cf. Contemptus.
ASPERNOR, aris, atus sum, ari, d. _Mépriser_. SYN. Respuo, repudio,
recuso, rejicio, fugio, abhorreo. )( Appeto, amo, consector. ADV.
Admodum, aperte. USUS: Hæ eorum querimoniæ aspernandæ non sunt. Nemo est,
qui te oculis fugiat, auribus respuat, recordatione ipsa perhorrescat, ac
animo aspernetur. Cf. Abhorreo, Sperno, Contemno.
ASPERSĬO _vel_ ADSPERSĬO, ōnis, f. _Action de répandre_, _aspersion_.
SYN. Respersio. EPITH. Fortuita, sumptuosa. USUS: Fortuita aspersione
commaculatus.
ASPĬCĬO et ADSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. _Regarder_, _voir_.
SYN. Conspicio, intueor, contueor, aspecto, contemplor. ADV. Decore,
furtim inter se, strictim. PHRAS. 1. Hominem diu aspexi, _j’ai longtemps
considéré cet homme_. Conjeci in hominem oculos; obtutumque in illo
defixi. Oculos de homine nunquam dejeci; in ejus vultu diu habitarunt
oculi mei. Os, oculosque in hominem converti. Hominem oculis probe
collustravi. Aspectu ejus oculos diu pavi meos. Oculos adverti penitus.
Oculos ad hominem adjeci illico; intenta immotaque acie contemplatus sum.
Oculos a vultu hominis nunquam movi. Intendi in hominem oculos, diu in
ejus vultu moratus sum. 2. Aspicio loci situm, _je contemple les beautés
de ce site_. Perlustro oculis; oculis metior regionem omnem. Oculos
collium nemorumque spectaculo, quæ locum coronant, impleo. Regionem
loci omnem oculis obeo, usurpo. Ludentis eo loco tot naturæ spectacula
oculis capesso. Oram omnem felicissimi littoris oculis mando, trado
diligenter. 3. Corpus tot vulneribus deformatum ab omnibus aspicitur,
_tout le monde regarde ce corps couvert de blessures_. Ante omnium oculos
versatur; in omnium oculos incurrit; spectaculo est omnibus; omnium in
se oculos avertit. Omnium oculi in tam fœdum spectaculum sunt conversi.
4. Torvo hominem oculo aspicere, _regarder de travers_, _méchamment_.
Terribili vultu, limis oculis intueri; torvo lumine, acriterque intuente
hominem obire. 5. Nolo aspicere tam fœdum spectaculum, _je ne veux pas
voir ce spectacle horrible_. Contagionem aspectus fugio; ne oculis
quidem contingere sustineo tam fœdum spectaculum. Refugit oculus tam
atrocis mali speciem; aspectum flagitii aversor. A conspectu tam indigni
facinoris me averto; oculos removeo. USUS: Orationis vim & incitationem
aspexi. Cf. Video.
ASPĪRĀTĬO, _vel_ ADSPĪRĀTĬO, ōnis, f. _Souffle_. SYN. Exhalatio. USUS:
1. Fiunt hæ ex cœli varietate, et disparili terrarum aspiratione. 2.
Spiritus, _aspiration_. Romani aspiratione in solis vocalibus utebantur.
3. Spiratio, _exhalaison_. Est ejus cœli aspiratio gravis, ac pestilens.
Æris aspiratione animantes sustinentur.
ASPĪRO et ADSPĪRO, as, avi, atum, are, n. _Souffler_. USUS: 1. Spiro,
_souffler_. Aspirant auræ in noctem. 2. Tendo, connitor, _approcher de_;
_aspirer à_. Nemo ad alienam causam nisi vocatus, aspirare debet. Nemo ad
laudem bellicam Scipionis adhuc aspiravit. In curiam aspirare. Aspirare
ad fortunam meliorem; animum ad spem liberalioris fortunæ adjicere,
adjungere. 3. Faveo, _favoriser_. Labori fortuna aspiravit. In rebus
difficillimis aspirare alicui. 4. Accedo, _s’approcher de_. Impedivi
omnes aditus, ne hostes ad nos, ad urbem aspirent. Aspirare in curiam.
Cf. Desidero, Ambio.
ASPIS, ĭdis, f. _Aspic_. USUS: Aspide ad corpus admota se sustulit.
ASPORTĀTĬO, ōnis, f. _Action de transporter_, _transport_. EPITH.
Perdifficilis. USUS: Earum statuarum demolitio, et asportatio difficilis
videbatur.
ASPORTO, as, avi, atum, are, a. _Transporter_. SYN. Aufero. USUS: Multa
de suis rebus asportarunt. Cf. Tollo, Removeo.
ASPRĒTUM, i, n. _Lieu couvert de pierres et de broussailles_. SYN. Locus
asper et abruptus. USUS: Tabernacula statuere in aspretis, et inæquabili
solo.
ASSĔCLA, æ, m. _Qui est à la suite de_, _partisan_. SYN. Assectator.
USUS: Assentatores omnium mensarum asseclæ. Legatorum, Prætorum asseclæ.
ASSECTĀTĬO, ōnis, f. _Action d’accompagner_, _cortége_. USUS: Tenues
homines divitum assectatione se sustinent.
ASSECTĀTOR, ōris, m. _Celui qui accompagne_, _qui fait cortége_;
_disciple_. SYN. Assecla. EPITH. Vetus. USUS: Assidua eum assectatorum et
amicorum copia obsidet.
ASSECTOR, aris, atus, sum, ari, d. _Accompagner_, _suivre_. SYN. Sector.
DIFFER. comitari in itinere: assectari fere per urbem. USUS: Aliquem
assectari in petendo magistratu. Cf. Comitor, Sector.
ASSENSĬO, ōnis, f. _Assentiment_, _adhésion_, _approbation_. SYN.
Assensus, approbatio, applausus, plausus. )( Dissensio. EPITH. Falsa,
firma, constans, imbecilla, popularis, voluntaria, crebra, vera, nec
tacita, nec occulta. USUS: 1. Ea oratio omnium admiratione, approbatione
populari, omnium assensione audita est, _de nombreuses approbations
accueillirent ce discours_. 2. Sensatio _vulgo_. Assensio fieri non
potest, nulla re foris excitata. Cf. Consensio, Concordia.
ASSENSOR, ōris, m. _Approbateur_. USUS: Tu ex omnibus solus assensor non
fuisti.
ASSENSŬS, ūs, m. _Assentiment_, _approbation_. SYN. Assensio, approbatio.
USUS: Ab assensu se sustinere. Assensum retinere, cohibere, _suspendre
son assentiment_. Assensu aliquid suo comprobare, _approuver quelque
chose_.
ASSENTĀTĬO, ōnis, f. _Flatterie_. SYN. Adulatio, blanditiæ. EPITH.
Adjutrix vitiorum, callida, faceta, molesta, nimia, non digna homine
aliquo, perniciosa, turpis. USUS: Assentationibus et blanditiis se in
Cæsaris consuetudinem immersit, _ses flatteries et ses caresses l’ont
fait entrer bien avant dans l’amitié de César_. Assentatione ejus
benevolentiam collegit; gratiam aucupatus est. Homo ad assentationem
eruditus. Amovenda est vitiorum adjutrix assentatio.
ASSENTĀTĬUNCŬLA, æ, f. _Petite flatterie_. USUS: Assentatiuncula quadam
aucupari gratiam.
ASSENTĀTOR, ōris, m. _Flatteur_. SYN. Adulator, homo ad assentationem
eruditus, ad voluntatem dicens. EPITH. Græculus, perniciosus. USUS: Cave,
ne assentatoribus aurem patefacias, _prenez garde de prêter l’oreille
aux flatteurs_. Assentator græculus ad alterius non modo sensum et
voluntatem, sed vultum etiam, atque nutum convertitur. Assentatores
divitum levitatem voluptate quasi titillantes. Cf. Adulator.
ASSENTĀTŌRĬĒ, _En flatteur_. USUS: Fraterne te, non assentatorie admoneo.
ASSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, n. _Être du même avis_, _approuver_.
SYN. Assentior, cum aliquo sentio, approbo, concedo. )( Nego, dissentio.
USUS: Cave, ne multitudini temere assentias.
ASSENTĬOR, iris, sensus sum, iri, d. _Être du même avis_, _approuver_.
SYN. Assentio, cum aliquo sentio, probo, in sententiam alicujus eo,
discedo, discessionem facio. )( Dissentio. ADV. Aperte, arroganter,
certe, facile, falso, frequenter, imbecillius, libenter, omnino, paulum,
plane, prorsus, recte, temere, valde, vehementer. PHRAS. 1. Senatus
universus mihi assensus est, _le sénat tout entier fut de mon avis_.
Senatum assensorem habui universum. Senatus assensu suo sententiam meam
approbavit; adstipulatus mihi est; in meam sententiam discessionem
fecit. Universi ordinis senatorii assensionibus nec tacitis, nec
occultis sententiam peregi. Favit sententiæ meæ; probavit, toto capite
annuit senatus, quæ dixi. Subscripsit orationi meæ, summa voluntate
acquievit; summo animo assensus est senatus. Accepta est sententia mea
summa approbatione senatus. Senatus excepit assensu vocem meam; mihi
accessit; in sententiam meam ivit. In sententiam meam senatorii ordinis
omnes cursu vadere cœperunt. Sedere cœpit senatui mea opinio. Ad meum
judicium certatim cæteri sententiam suam adscripsere; sententiæ meæ
se adscripsere; calculum suum adjecere. 2. Assentior illis, qui cum
republica sentiunt, _je suis de l’avis de ceux qui aiment la république_.
Eorum sententiæ sum; cum iis facio; iis accedo, qui etc. Meus cum iis
sensus congruit; nihil ab iis mea dissentit, discrepat opinio; eorum
sequor sententiam; meum judicium cum iis conjungo; meam ad illorum
sententiam aggrego; ab illorum judicio non abhorret sententia mea, qui
etc. Congruit cum illorum opinione sententia mea; dissensio inter me,
et eos nulla est; controversiæ nihil est; controversia mihi cum iis
nulla intercedit; convenit inter me et eos; idem mihi atque iis placet,
arridet; idem est meus, ac eorum sensus, qui cum republica faciunt
Cf. Consentio, Sentio idem. USUS: De ea re tibi assentior. Omnia tibi
assentiar.
ASSENTOR, aris, atus, sum, ari, d. _Flatter_. SYN. Adulor, blandior.
PHRAS. Non deerunt, qui tibi assententur, _vous ne manquerez pas de
flatteurs_. Qui assentationibus, et blanditiis in tuam se consuetudinem
insinuent; gratiam aucupentur; qui multa dent auribus; auribus serviant;
omnia ad voluntatem dicant; qui laudes auribus largiantur, non veritati;
qui id auribus ingestis spectent, ac sequantur, ut amorem sibi tuum eo
artificio adjungant; qui spem tuam ac animum solita vanitate infient; in
omnem adulationem se componant; auresque tuas blanditiis imbuant. USUS:
Ne credas, me tibi assentari. Imperavi mihi, tibi assentari omnia. Cf.
Adulor.
ASSĔQUOR, ĕris, secūtus sum, sequi, d. _Atteindre_. SYN. Consequor,
nanciscor. )( Amitto. ADV. Amplius quid, celeriter, facile, gradatim,
optime, prudentius, subtilius. USUS: 1. Summos honorum gradus, laudem,
immortalitatem virtute assecutus est. Maturitatem assequi. 2. Æquo,
_égaler_. Nemo illius prudentiam, eloquentiam, nemo ejus in rempublicam
merita assequetur, _personne n’égalera jamais sa prudence, son éloquence,
et personne ne rendra autant de services à la république_. 3. Intelligo,
conjicio, _atteindre par l’intelligence_, _comprendre_. Eam rem dudum
conjectura et suspicione assequebar. Scriptum tuum obscurum, et
cogitationem nemo assequitur. Cf. Obtineo.
ASSĔR, ĕris, m. _Solive_, _poutre_. SYN. Tabula. USUS: Asseres ferreo
unco præfigere. Querni asseres.
ASSĔRO, is, serui, sertum, ere, a. _Affirmer_, _réclamer_. SYN. Affirmo,
vindico. USUS: Aliquem in servitutem asserere, _réclamer qqn comme
esclave_. In causa liberali aliquem manu asserere, e servitute eximere,
_mettre en liberté_, _affranchir_. Procurationem aliquam, nomen sapientis
sibi asserere. Cf. Assevero, Affirmo.
ASSERTĬO, ōnis, f. _Revendication_; _affirmation_. USUS: Dicunt
Academici, nihil oportere neque profiteri, neque affirmare quemquam,
neque assertione approbare.
ASSERTOR, ōris, m. _Libérateur_, _défenseur_, _qui réduit à l’esclavage_.
SYN. Vindex alienæ libertatis. USUS: Assertorem puellæ vocat Claudium,
_il appelle Claudius qui réclamait la jeune fille comme esclave_.
ASSERVĬO, īs, īvi, ītum, ire, n. _Travailler à_. SYN. Servio. USUS: Qui
volunt exclamare, toto corpore contentioni vocis asserviunt, _doivent
s’efforcer de grossir leur voix_.
ASSERVO, as, avi, atum, are, a. _Garder avec soin_. SYN. Servo. ADV.
Diligenter. PHRAS. Fruges asservo diligenter, _je garde avec soin mes
récoltes_. Sepositas et reconditas habeo; intensissima custodia servo,
conservo; hiemi repono, condo. USUS: Asservari interim hominem jussit.
Scriptum tuum sub signo habeo, et fideli custodia asservo, _j’ai votre
écrit cacheté et je le garde précieusement_.
ASSESSĬO, ōnis, f. _Assistance_. USUS: Oblitumne me putas, quæ tua fuerit
assessio, oratio, confirmatio.
ASSESSOR, ōris, m. _Assesseur_. SYN. Qui juris dicendi causa principi
assidet. USUS: Lacedæmonii regibus suis augurum assesorem dedere.
ASSĔVĒRANTER, _Positivement_, _sérieusement_. SYN. Affirmate. USUS:
Asseveranter cum eo locutus sum. Cf. Certe.
ASSĔVĒRĀTĬO, ōnis, f. _Affirmation sérieuse_, _assurance positive_. USUS:
Omni asseveratione tibi affirmo.
ASSĔVĒRO, as, avis, atum, are, a. _Affirmer_. SYN. Affirmo. ADV.
Firmissime, pulchre. USUS: Ego nec asseverare nec contendere ausim. Id
sese facturum firmissime asseveravit. Cf. Affirmo.
ASSĬDĔO, es, sēdi, sessum, ere, n., _nonnumquam_ a. _Être assis_. SYN.
Prope sedeo. USUS: Simul ac assedisti, senatus omnis surrexit. Amicis in
hortulo assidere.
ASSĪDO, is, sessum, ere, n. et a. _S’asseoir_. SYN. Consido, consideo,
sedeo. USUS: Simul assidamus, si videtur.
ASSĪDŬĒ, _Assidûment_, _continuellement_. SYN. Continenter, totos dies,
quotidie, omni tempore, dies et noctes, diem et noctem, nullo temporis
puncto intermisso. PHRAS. 1. _Assidue litteris vacas, vous ne cessez pas
d’étudier._ Assiduitate et consuetudine quotidiana litteris das operam.
Hora tibi a lectione nulla abit vacua. Libros de manibus nunquam deponis.
Nullam tibi indulges intercapedinem laboris. Nec noctu, nec interdiu
a litteris conquiescis. Perseverantissimo studio ad libros hæres. In
litteris volutaris. A litterarum tractatione nunquam animum remittis,
abducis; a labore studiorum ne punctum quidem temporis respiras. Operam
in litterarum studia sine intermissione confers. 2. Assiduo causas agit,
_il plaide sans cesse_. Assiduus usque forum premit; per omnes dies forum
calefacit; temporis omne otium forenses illi causæ eripiunt. Cf. Semper.
USUS: Assiduissime mecum fuit, _il ne m’a pas quitté un moment_.
ASSĬDŬĬTAS, ātis, f. _Assiduité_, _présence continuelle_. SYN.
Perseverantia, opera quotidiana, et summa diligentia. EPITH. Nimia,
pergrata, præclara, quotidiana. USUS: 1. Talis erat ejus in rempublicam
assiduitas, labor, dimicatio. Quotidiana amicorum assiduitas et
frequentia. 2. Frequentia, _continuité_, _fréquence_. Assiduitate
potius litterarum, quam excusatione officium explere stude. Assiduitate
bellorum, malorum, sensum omnem humanitatis amisimus. Cf. Assidue,
Diligentia.
ASSĬDŬUS, a, um, _Assidu_. SYN. Continuus, frequens, diligens. USUS:
Assiduus mecum ruri est. Assidua et diligens scriptura. Ad incudem
assidui. Febricula assidua.
ASSIGNĀTĬO, ōnis, f. _Assignation_. SYN. Attributio. EPITH. Firma, nova,
rata. USUS: Cæsar venditiones et assignationes Sullanas ratas habuit.
Assignatio agrorum.
ASSIGNO, as, avi, atum, are, a. _Assigner_, _distribuer_, _donner_. SYN.
Attribuo, tribuo; adscribo. ADV. Æqualiter, publice, quoquo versus. USUS:
Duo jugera colono assignavit. Meis occupationibus assignato, si rarius
scribo. Id non tam prudentiæ, quam perfidiæ assignandum est. Cf. Adscribo.
ASSĬLĬO, is, silui, sultum, ire, n., _nonnunquam_ a. _Sauter sur_,
_s’élancer vers_. SYN. Aggredior, invado. PHRAS. Assilire in urbis mœnia,
_s’élancer sur les remparts de la ville_. Invadere urbem; impetum,
impressionem facere in mœnia; irrumpere in mœnia; in mœnia cursu subire;
crebris assultibus aditum urgere; extremam oppugnationem inferre; copias
omnes ad expugnandam urbem admovere. USUS: Non assiliendum statim est ad
argutum illud genus. Cf. Impeto, Invado, Aggredior.
ASSĬMĬLIS, e, gen. com. _Semblable_. SYN. Similis. USUS: Assimilis
spongiæ mollitudo in pulmonibus.
ASSĬMĬLO, as, avi, atum, are, a. _Rendre semblable_; _par ext. imiter_,
_représenter_, _reproduire_. SYN. Confero, comparo, compono. USUS:
Colores assimilare.
ASSĬMĬLĀTĬO, ōnis, f. _Ressemblance_, _similitude_.
ASSĬMŬLO, as, avi, atum, are, a. _Feindre_. SYN. Simulo. USUS: Non me
capies assimulata illa specie virtutis. Assimulata amicitia. Cf. Simulo.
ASSĬMŬLĀTĬO, ōnis, f. _Détour_, _feinte de langage_.
ASSIS, is, m. _As_.
ASSISTO, _vel_ ADSISTO, is, stĭti, ere, n. _Se placer auprès_; _être
présent_, _assister_. SYN. Adsto, assideo. PHRAS. Assistere moribundo,
_assister un moribond_. Confirmare aliquem supremo vitæ tempore, quo
de salute anima disceptat; succurrere in extremo certamine; firmare in
supremis; comparare ad supremum certamen; adjuvare morientem illa hora,
quæ de omnibus annis fert sententiam; morienti adesse; animam agenti
præsto esse; ad ultimum usque anhelitum assidere; quæ supremo vitæ
tempori tribui solent, pietatis et caritatis officia præstare. USUS:
Accede nate, assiste, aspice. Cocles contra omnes hostium copias unus in
ponte astitit. Ad fores assistite. Cf. Juvo, Opitulor, Adjumentum.
ASSŎLET, _ab anom._ ASSŎLĔŎ, _Avoir coutume_. SYN. Soleo. USUS: Ille,
quod assolet, me convenit.
ASSŬĒFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Accoutumer_, _habituer_. SYN. Usu
doceo. USUS: In rebus, quibus me et natura, et voluntas, et consuetudo
assuefecerat etc. Se labore quotidiano, se armis assuefacere. Legibus
parere et Romanorum Imperio cæteras gentes assuefecit. Jungitur cum
ablativo.
ASSŬESCO, is, suēvi, suētum, ere, n., _nonnunquam_ a. n.: _S’accoutumer_;
a.: _Habituer_. SYN. Consuetudinem, exercitationemque capio. )( Desuesco.
PHRAS. 1. Nondum laboribus assuevisti, _vous n’êtes pas encore accoutumé
à ces travaux_. Nondum laboribus assuetus, assuefactus es. Labores ferre
nondum consuevisti; labores nondum satis expertus es, sensisti, tulisti.
Nondum in laboribus es plene versatus, exercitatus. Rudis, insolens
es in laboribus. Nondum manus tuæ opere concalluere; labor nondum
callum induxit. In laborandi te consuetudinem nondum adduxisti. 2. Jam
assuevi malis, _j’ai déjà l’habitude du malheur_. Diuturna desperatione
obduruit animus ad novum dolorem. Obdurui jam ad ista. Jam usu obduruit,
et percalluit patientia. Diuturna malorum consuetudine jam callum
obduxit stomachus meus. Assuetudine malorum efferatus jam est animus.
Innutritus, insuetus sum a puero his malis. Duratus jam est animus malis
et laboribus. Consueta habeo pericula jam omnia. 3. Assuevi jam his
negotiis, _je me suis déjà accoutumé à ces affaires_. In istarum rerum
studio dudum versatus sum, consenui; familiaria mihi jam sunt negotia
ista; jam in morem induxi earum rerum procurationem; jam in consuetudinem
veni eorum negotiorum. USUS: Assiduitate quotidiana assuescunt animi.
Homo mendaciis assuetus. Cf. Consuetudo.
ASSŬĒTŪDO, ĭnis, f. _Habitude_. SYN. Consuetudo. USUS: Assuetudine mali
efferaverant animos. Cf. Assuesco.
ASSŬLA, æ, f. _Fragment de bois_, _copeau_. SYN. Asserculus. USUS: Assulæ
securibus excussæ.
ASSŬLĀTIM, _Par fragments_. * SYN. Minutatim, in assulas. USUS: Pulsando
assulatim foribus exitium affero.
ASSULTŬS, ūs, m. _Assaut_. * SYN. Impetus, impressio assiliendo facta.
USUS: Variis assultibus aditum urgere.
ASSŪMO, is, sumpsi; sumptum, ere, a. _Prendre_. SYN. Accipio, sumo;
_item_: coopto, recipio, adscisco. ADV. Aliunde, extrinsecus, foris.
USUS: 1. Ad studia noctis aliquantum assumo, _j’étudie pendant une
parite de la nuit_. Quod alteri detrahis, tibi assumis. In senatum, in
consilium, societatem assumi, recipi, adscisci, cooptari. 2. Tribuo,
arrogo, _prendre sur soi_, _s’attribuer_, _s’arroger_. Nihil mihi assumo,
quod quemquam possit offendere. 3. Argumentor, concludo. Assumis, quod
probare non potes, _vous affirmes ce que vous ne pouvez pas prouver_.
ASSUMPTĬO, ōnis, f. _Mineure d’une proposition_. Ratio argumentandi.
EPITH. Extrema, infirma, perspicua. USUS: Assumptio est, per quam id,
quod ex propositione ad ostendendum pertinet, assumitur.
Assumptio B. M. Virginis, _l’Assomption de la Sainte-Vierge_. Assumptæ
in cœlum virgineæ Matris festus dies; Augustissimæ DEI Parentis in cœlum
commigratio; assumptæ in cœlum magnæ Matris annua memoria; lux festa,
triumphalis dies toto orbe festus, ac celeberrimus evectæ in cœleste
domicilium cœli Reginæ; sacer, sacratus memoria assumptæ in cœlum DEI
genitricis dies.
ASSUMPTĪVUS, a, um, _Ajouté_, _emprunté_, _tiré du dehors_. USUS:
Juridicialis partes duæ sunt; altera absoluta, altera assumptiva.
ASSŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Coudre à_. SYN. Suendo annecto. USUS:
Purpureum pannum assuere.
ASSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, n. _Se lever par déférence_.
SYN. Honoris causa surgo. USUS: Nemo tibi assurrexit, discessit, nemo
salutavit, _personne ne s’est levé_, _ne t’a fait place_, _personne ne
t’a salué_. 2. Altius fio, _s’élever_, _croître_. Ædificium assurgit.
Cf. Surgo.
ASSUS, a, um, _Rôti_. SYN. Torridus, aridus. USUS: Pro isto asso sole
nitidum, unctumque repetemus. Sol assus, _soleil sec (auquel on s’expose
sans s’être frotté d’essences)_.
AST, _Mais_. USUS: Crebro scribis, ast ego sæpius.
ASTĬTŬO _vel_ ADSTĬTŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Placer auprès ou sur_.
SYN. Juxta colloco, admoveo. USUS: Ollas ad ignem astituere.
ASTO _vel_ ADSTO, as, stĭti, stare, n. _Se tenir auprès_, _debout_. USUS:
In meo conspectu intrepidus astat. Cf. Assisto.
ASTRICTĒ (ADS), _Avec concession_, _brièveté_. USUS: Oratio non astricte,
sed remissius numerosa.
ASTRICTUS, a, um, (ADS), _Serré_; _lié, enchaîné_, _obligé_. USUS: Non
hæc tam arcta sunt et astricta, ut laxari nequeant. Nulla necessitate
adstrictus. Verborum adstricta comprehensio.
ASTRINGO (ADS), is, strinxi, strictum, ere, a. _Attacher_, _lier_.
SYN. Alligo, obligo. )( Relaxo. ADV. Arctius, breviter. USUS: Aliquem
sibi _vel_ metu, _vel_ spe, _vel_ præmiis, _vel_ armis, _vel_ legibus,
vinculis sempiternis adstringere. Magno se scelere, voluptatibus,
libidinibus astringere. Astringere suam fidem alicui; orationem numeris,
mercede se astringere. Jungitur cum Ablativo. Cf. Obligo, Adjungo.
ASTRŎLŎGĬA, æ, f. _Astronomie_. SYN. Astrorum scientia, astrorum
cognitio, studium siderum; studium dimetiendi cœli. USUS: Cave,
Astrologiam divinantem contingas.
ASTRŎLŎGUS, i, m. _Astronome_. SYN. Interpres astrorum. EPITH. Novus,
summus. PHRAS. Qui siderum cursus, et motus numeris persequitur, studio
siderum ducitur; unicus cœli, siderumque spectator; qui siderum motus
scire spectat; cœlestium notitia gloriatur; cœli ac siderum peritus;
studiosus rerum cœlestium; qui siderum motus, ac statas temporum vices
ostendit; qui astrorum cognitione excellit; qui in studio dimetiendi cœli
versatur. USUS: Astrologorum vanissimæ prædictiones.
ASTRUM, i, n. _Astre_, _étoile_. SYN. Sidus, stella. EPITH. Clarum,
conglobatum, cruentum, errans, rotundum. USUS: Astra suspicere. In ære
volvuntur astra, et se suo nixu conglobata continent.
ASTŬS, ūs, m. _Ruse_, _fourberie_. SYN. Astutia. USUS: Non placuere
majoribus nostris astus. Cf. Astutus.
ASTŪTĒ, _Avec ruse_, _adroitement_. SYN. Callide. USUS: Nihil temere
dicas, nihil callide retineas. Cf. Callide.
ASTŪTĬA, æ, f. _Astuce_, _adresse_. EPITH. Confidens. USUS: Ejus _vel_
confidenti astutiæ, _vel_ callidæ audaciæ resistes. Cf. Dolus, Fraus,
Malitia.
ASTŪTUS, a, um, _Fourbe_, _rusé_, _adroit_. SYN. Callidus, vafer,
veterator, veteratorius, malitiosus. )( Apertus, simplex. ADV. Maxime.
PHRAS. 1. Est homo ingenii occulti, multiplicis et tortuosi, _cet
homme est fourbe_, _rusé_, _trompeur_. Ex fraude, fallaciis, mendaciis
constare totus videtur. Peritissime et callidissime se obtegit. Homo est,
qui cornicum oculos configat, qui plura astu, quam virtute perficiat.
Colubrino est ingenio; expromtæ memoriæ et astutiæ homo; veterator
solertissimus. Versutior, quam rota figularis. Comice. Calliditate valet,
dolos venditandi gnarus est; ingenium gerit callidum. Vir calliditatis
est acerrimæ; emunctæ naris, _vel_ purgatæ. Homo est, qui semper stropham
inveniat. Vafritie, astutia, calliditate vincit, anteit reliquos.
Astutia nemo illi conferendus, æquandus, componendus, comparandus;
ad eam astutiam, qua iste utitur, aspirare nemo potest. 2. Astuti
mihi displicent, _les gens rusés me déplaisent_. Non amo astus, artes
simulandi, fraudem artificio tectam; mores ab aperta quadam simplicitate
alienos. Fucum ac fallacias odi; vafritiem, nimiam calliditatem, astuta,
vafra ingenia naturali odio prosequor. Cf. Fraus, Malitiosus, Decipio.
USUS: Homo versutus, obscurus; astutus, fallax, malitiosus, callidus,
veterator, vafer.
ĂSȲLUM, i, n. _Lieu inviolable_, _asile_, _refuge_. SYN. Locus perfugii.
USUS: Asylum aperit. Plebs sub tutela inviolati templi aut libertatem,
aut impunitatem adipiscitur. Ea religione, et eo jure sancto, quo sunt
templa, quæ Asyla Græci appellant. Aram sibi parare et Asylum.
ĂT, _Mais_. SYN. Sed, atqui, verum. USUS: 1. Honorifice loqueris, at
aspere agis. 2. Cæterum, _du reste_. At mecum quomodo egit? At enim
quærit Socrates, quid sit? 3. Saltem, tamen, _du moins_. Si non bonam, at
aliquam rationem afferto. Si minus re at verbis benevolus esto. Si minus
sapiens est, at amicus certe. 4. Amplificantis, _mais, d’autre part_.
Plato dixit, at quantus vir, _Platon a dit, et quel homme?_ 5. Sibi
objicientis, et respondentis. At moribus commodis est? quis vero illo
asperior? _mais, dira-t-on, il a des mœurs douces?_ _Qui au contraire est
plus dur que lui?_
ĂTĂT, _ah!_ _oh!_ _eh!_ Interjectio timentis.
ĂT ĔNIM, _Mais cependant_. SYN. Verum, verumenimvero.
ĀTER, ra, rum, _Noir_. SYN. Niger. )( Albus. USUS: Atra bilis hominem
agitat. Atrum panem apposuit.
ĂTHĔUS, i, m. _Athée_. SYN. Homo sacrorum religionumque omnium hostis;
homo sine ulla religione, et fide; abjudicati, ejurati Numinis reus;
omnis divini cultus, religionisque expers. USUS: Athei aperte naturam
Deorum sustulerunt.
ATHLĒTA, æ, m. _Athlète_. SYN. Ad luctationem et certamen institutus.
USUS: Sine arte athletæ et gladiatores nec vitando faciunt caute, nec
petendo vehementer.
ATHLĒTĬCĒ, _A la manière des athlètes_. USUS: Athletice, pancratice,
pugilice valere.
ĂTŎMUS, i, m. _Non divisé_, _atome_. SYN. Individuum corpusculum. EPITH.
Errantes, innumerabiles. USUS: Infinita vis innumerabilium atomorum
volitant, cohærescunt inter se. Atomorum corpusculorum concursio fortuita.
ATQUE, _Et_. USUS: 1. Is a constantia, atque a se ipse discessit. 2.
Quam, _que_. Contra agis, atque oportet. Alia dicis, atque agis. Aliter,
atque ominabar, res evenit. 3. Uti, ut, _que_, _comme_. Colitur æque,
atque Deus. Similiter nos affectos esse convenit, atque illos. 4. Immo,
cum voce adeo, _bien plus_, _que dis-je_. Consilio, atque adeo amentia
tua impulsus. Ego princeps in adjutoribus, atque adeo secundus fui.
(VULG. Immo etiam.) Atque etiam, _bien plus_.
ATQUĪ, _Mais_. SYN. Sed, sed enim, verum. USUS: 1. Atqui si tempus ullum
est necandi hominis. 2. At vero, _or_. Ita quidem cogitabam; atqui in
mora erat valetudo, tentari cœpta. 3. Tamen, _cependant_. Atqui ne ex eo
quidem tempore hoc egit Sextilius.
ATHRĀMENTUM, i, n. _Liqueur noire_, _encre_. EPITH. Sutorium, temperatum.
USUS: Atramenti effusione sepiæ se tuentur, _la sèche se défend par
l’émission d’une liqueur noirâtre_.
ATRĀTUS, a, um, _Vêtu de noir_. SYN. Funebri vestimento indutus. USUS:
Quis unquam cœnavit atratus?
ATRĬENSIS, e, gen. com. _Gardien de l’atrium_, _intendant_. SYN. Servus,
cui atrii cura demandatur. USUS: Servi atrienses.
ATRĬŎLUM, i, n, _Petit vestibule_. SYN. Atrium minus. USUS: In porticu
atriolum fiat.
ATRĬUM, i, n. _Atrium_, _cour intérieure_, _vestibule_, _portiqne_. SYN.
Primus intra ædes aditus. EPITH. Auctionarium majus. USUS: Atriolum non
fere solet nisi in iis ædificiis fieri, in quibus est atrium majus.
ATRŌCĬTAS, ātis, f. _Atrocité_, _violence_. SYN. Diritas, immanitas,
crudelitas. EPITH. Indigna rerum, invidiosa, tanta, et tam indigna. USUS:
Locus communis, per quem facti atrocitas, aut indignitas, aut culpa
augeatur, _vel_ levetur. Atrocitatem habere, dicitur res atrox. Cf.
Immanitas, Crudelitas.
ATROX, ōcis, omn. gen. _Cruel_, _violent_, _atroce_. SYN. Crudelis,
dirus, atro horrendoque aspectu. )( Mitis, lenis. USUS: Res scelesta,
atrox, nefaria. Atrox suspicio; genus orationis vehemens et atrox. Cf.
Crudelis. Hinc per adverbium dicimus: Atrociter minitari, atrociter
respondere.
ĀTTĀCTŬS, ūs, m. (abl. sing.) _Attouchement_, _contact_. USUS: Levi
attactu demulsit.
ATTĂMĔN, _Cependant_. SYN. Tamen, verumtamen. USUS: Si non æquabis ejus
merita, attamen narra. Si non pari, at grato tamen munere.
ATTENDO, is, tendi, tentum, ere, n. et a. _Faire attention_, _être
attentif_. SYN. Animadverto, animum adverto, noto, diligenter percipio;
attento animo, summaque attentione audio; mentem, auresque erigo,
silentium tribuo; animum et mentem adhibeo; aures admoveo; attentum
animum teneo, adsum animo. )( Remitto, negligo. ADV. Admodum, belle,
bene, commodius, diligenter, diligentius, paulo, magnopere, negligentius,
parum, paulisper, paululum, postremo, recte, studiose, maxime. PHRAS.
Attendite, _attention_, _faites attention_. Percipite quæso, quæ dicam,
eaque penitus animis vestris, mentibus mandate. Perattentos vestros
animos velim. Reficite vos ad ea, quæ dicturus sum. Adeste omnes animis,
qui corporibus adestis. Adhibete animos, non solum aures ad orationem
gravissimam. Audientiam mihi fieri deposco. Causam totam, quam maxime
intentis oculis, ut aiunt, acerrime contemplemini; nemo obstrepat. Hoc
agite nunc jam; auscultate, operam date, mea dicta devorate. Aures
vacuas advertite. Studete mihi hodie, favete; adeste æquo animo, et
rem cognoscite per silentium. Attendite, intendite animos; id cuique
spectatissimum sit. Ad illa mihi pro se quisque intendat animum; id animo
sequatur. Attentum animum præbete, tenete. Excipite, quæ memoraturus
sum; intenti, et compressa voce audite. Perpurgatis auribus operam
mihi hodie date. Inservite negotio præsenti, et attentos vos præbete.
Defigite in ista animum. Mentis cogitationes ad hoc convertite. Captate
sermonem diligenter, et mentis aciem intendite. Benignis auribus, quæ
dicam, accipite, et ad animum referte. Aurium mihi hodie operam date.
Cf. Considero, Adverto. USUS: Judex animum et aures diligenter attendat
ad ea, quæ dicuntur. Attendere aliquem studiose, et verba aucupari.
Attendite stuporem hominis. (VULG. Attendere alicui.)
ATTĒNTĒ, _Attentivement_. Attento animo, silentio, diligenter. USUS:
Peto, ut pro me dicentem benigne, contra illum attente audiatis, Attente,
et benignitate, qua soletis, me audite.
ATTENTĬO, ōnis, f. _Attention_. USUS: Cura, attentio, animi cogitatio,
vigilantia, assiduitas, labor, uno diligentiæ verbo continentur. Cf.
Attendo.
ATTENTO, as, avi, atum, are, a. _Tenter_, _sonder_; _attaquer_, _attenter
à._ SYN. Tento, pertento. USUS: Animos aliorum cognoscere, attentare.
Urbem insidiis, pudicitiam virginis, fidem alicujus attentare. Cf. Tento.
ATTENTUS, a, um, _Attentif_. SYN. Intentus. )( Negligens, remissus.
PHRAS. 1. Attentos reddere, _rendre attentifs_. Audientiam sibi facere;
arrectos suspensosque animos in se avertere; attentionem captare. 2.
Attentum esse, _être attentif_. Attentum se præbere; attento animo
excipere dicentem; tempus omne in attentissima cogitatione, et acerrima
ponere. Cf. Attendo. USUS: Attentus est ad rem, parcus, _économe_.
Auditorem benevolum, docilem, attentum facito, teneto. Attentus in re
aliqua, ad aliquid.
ATTĔNŬĀTĒ, _Simplement_. SYN. Jejune ne. USUS: Attenuate, presseque
dicere.
ATTĔNŬĀTĬO, ōnis, f. _Diminution_. SYN. Extenuatio, imminutio. USUS:
Suspicionis attenuatione fidem facere, _se faire croire en affaiblissant
les soupçons_.
ATTĔNŬĀTUS, a, um, _Amaigri_, _affaibli_; _simple_. SYN. Exilis, humilis,
abjectus, demissus. USUS: Oratio nimis attenuata, ad usitatam quotidiani
sermonis consuetudinem demissa.
ATTĔNŬO, as, avi, atum, are, a. _Affaiblir_, _diminuer_, _consumer_.
SYN. Imminuo, extenuo. )( Amplifico. USUS: Grandia illa attenuanda sunt.
Bellum attenuatum, atque imminutum. Attenuatæ prælio legiones. Cf.
Imminuo, Elevo.
ATTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. _Écraser_, _détruire_. USUS: Postquam
famam ejus, et pudorem attriverat.
ATTESTOR, aris, atus sum, ari, d. _Attester_, _témoigner_; _prendre à
témoin_. SYN. Testor, testem facio, comprobo. USUS: Pompeium attestatus
est.
ATTEXO, is, texui, textum, ere, a. _Ajuster_, _ajouter à_. SYN. Addo,
adjungo. USUS: Immortali parti mortalem attexere.
ATTĬNĔO, es, ui, tentum, ere, a. et n. _Tenir_; _toucher_, _être attenant
à_. USUS: Cultros attinet, _il est sous le rasoir_.
ATTĬNĔT, impers. _Être important_, _utile_; _toucher_, _concerner_.
SYN. Pertinet. PHRAS. Ea res ad omnes attinet, _cette chose concerne
tout le monde_. Pertinet, spectat; id curandum ita, ut si res omnium
ageretur; ea res in rationem publicæ utilitatis cadit. Causa omnium ea
re contingitur, admiscetur. In eo causa omnium vertitur; conjuncta ejus
rei causa est cum publica salute. Res omnium nostrum in hoc agitur. Hoc
ad nostrum quemlibet. USUS: Quid sentiam, nihil attinet dicere. Quod ad
me attinet. Quod ad abstinentiam attinet, ita me gessi. Quæ ad colendam
vitam attinent. Cf. Pertinet, Refert.
ATTINGO, is, tĭgi, attactum, ere, a. _Toucher_, _atteindre_. SYN. Tango,
ago, accedo, assequor. ADV. Breviter, cautius, diffidenter, leniter,
leviter, proprie, prorsus non, sero ac leniter, sigillatim, strictim,
timide. USUS: 1. Extremis labris gustare, extremis digitis attingere.
Insulam, portum, attingere. Nihil de bonis meis, nihil de præda attigit.
2. TRANSL. Id ne suspicione quidem, aut conjectura attigit, _il n’a
jamais soupçonné cela_. 3. Specto, _tenir à quelqu’un_, _concerner_.
Civitates, quæ officiis, fide, vetustate, cognatione populum Romanum
attingunt. Aliquem necessitudine, cognatione, sanguine attingere.
Attingit me ea cura, sollicitudo. Partem ejus sceleris nullam attigit. 4.
Tracto, indico, _s’occuper de_, _s’appliquer à_, _aborder (un sujet)_.
Bonas artes ne attigisti quidem. Illud breviter, et strictim attigi, et
perstrinxi. 5. Vicinus sum, _toucher_, _être contigu_. Cappadociæ pars
Ciliciam attingit.
ATTOLLO, is, ere, a. _Élever_. * SYN. Erigo. USUS: Cum se a gravi casu
attollere et levare vellet. Attollunt se montes ingentes. Cf. Erigo.
ATTONDĔO, es, attondi, attonsum, dere, a. _Tondre_. USUS: Ulmos, virgulta
attondere. TRANSL. Laudem alicujus attondere, _faire tort à la réputation
de quelqu’un_.
ATTŎNĬTUS, a, um, _Frappé de stupeur_, _d’étonnement_. PHRAS. 1.
Attonitos reddidit ea res, _cette chose les a frappés d’étonnement_.
Suspensos ea res tenuit omnium animos; stupor omnes admiratione defixit
intentos ad hoc spectaculum. 2. Attoniti sunt, _ils sont frappés de
stupeur_. Miraculo stupentes et suspensi animo hærent. Stupent, et
sibi pene excidunt; exanimantur terrore aspectuque rei. Supini cœlum
aspiciunt. USUS: Novitate ac miraculo attonitus. Cf. Obstupefacio,
Admiratio, Miror.
ATTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. _Attirer_, _entraîner_. SYN.
Allicio, invito, allecto, adduco. ADV. Commode. PHRAS. 1. Tuis blanditiis
me ad te pertraxisti, traduxisti; me tibi plane adscivisti; me totum ad
te redegisti. Horum spe me ad tuam consuetudinem vocasti, pellexisti.
2. Totam administrationem ad se attrahere, _s’emparer de toute
l’administration_. Omnium partes corripere atque amplecti; omnia senatus
munia ad se trahere; arcessere sibi omnium curas, vigilias; adsciscere
sibi totam provinciæ procurationem. USUS: Cur id tibi malum ultro
accersis atque attrahis? Similitudo attrahit ad amicitiam. Cf Allicio,
Adjungo.
ATTRECTO, as, avi, atum, are, a. _Toucher à_. SYN. Sæpe tracto, et quasi
manibus tero. USUS: Libros, quos tu contaminatis manibus attrectas. Cf.
Tango.
ATTRĬBŬO, is, tribui, tribūtum, ere, a. _Attribuer_. SYN. Adscribo,
tribuo, assigno, confero, conjicio, refero, addico, adscisco, destino,
affingo. )( Demo. ADV. Proprie. USUS: Culpam, calamitatis causam mihi
attribuis, et adscribis. Eam curam, provinciam, procurationem, negotium
tibi attribuit populus. Certum pecuniæ modum, mancipiorum numerum alteri
attribuere. Cf. Adscribo, Tribuo.
ATTRĬBŪTĬO, ōnis, f. _Assignation_, _mandat pour le payement d’une
dette_. SYN. Assignatio. USUS: Scribit, se de attributione omnia fecisse.
AT VĒRO, _Mais_. Plerumque adversantis est, et in principio periodi
usurpatur. USUS: 1. Virtutem nemo unquam Deo acceptam retulit: at
vero honoribus, opibus aucti Diis gratias agimus. 2. Concludentis est
interdum. Qui socium fallit, vir bonus non est: at vero tu etc.
AUCEPS, cŭpis, m. _Oiseleur_. SYN. Venator avium. USUS: Peritissimus
voluptatum auceps. Auceps syllabarum leguleius quispiam. Auceps concinnat
aream, offundit cibum, aves allectat.
AUCTĬO, ōnis, f. _Vente publique_, _enchère_, _encan_. SYN. Publica
venditio, in qua pretium augetur. EPITH. Hæreditaria. USUS: Bona alicujus
auctione constituta vendere. Facere auctionem, publicare bona, sub corona
vendere. Cf. Publicatio.
AUCTĬŌNĀRĬUS, a, um, _Relatif aux ventes publiques_. Tabulæ auctionariæ,
_affiche de vente_; atria auctionaria, _salles de vente_.
AUCTĬŌNOR, aris, atus sum, ari, d. _Faire une vente à l’encan_. SYN.
Auctionem facio, auctione vendo, per præconem vendo, sub hasta vendere,
præconis voci bona subjicio. USUS: Dejotarus Rex auctionatus est. Cf.
Publico.
AUCTOR, ōris, m. _Auteur_. SYN. Suasor, impulsor, hortator, machinator,
architectus, opifex, adjutor, monitor. EPITH. Amicissimus atque
sapientissimus, bonus imprimis, valde bonus, tam castus, tam religiosus,
tam sanitas, divinus, domesticus, egregius, gravis, constans, præstans
virtute, prudentia, religione, æquitate, gravior, gravissimus,
idoneus, levis, locuples, locupletior, locupletissimus, luculentus,
malus, melior, optimus, peritissimus, præclarus, præsens, privatus,
recentior, religiosissimus, summus, certus, certissimus, eruditissimus,
expers humanitatis. PHRAS. Auctor malorum, _l’auteur des maux_. Dux,
architectus, machinator ac princeps sceleris; tuba belli civilis; caput,
fax seditionum, impulsor, suasor, stirps ac semen malorum omnium;
seditionis stimulator ac concitator; litium sator; signifer, pater,
cujus opera civile bellum natum, conflatum, susceptum est; scelerum
caput; facinorum repertor, cujus ductu auspicioque scelus conflatum est.
USUS: 1. Auctor tibi sum, ut naviges, _navigue_, _j’y consens_. Magnis
auctoribus inductus id feci. 2. Magister, doctor, scriptor. Livius rerum
Romanarum auctor locupletissimus. Malus latinitatis auctor Apuleius.
Utraque sententia luculentos habet auctores 3. Nuntius, _autorité_,
_garant_, _témoin_. Certis et idoneis auctoribus comperi. Quo auctore
hic rumor fluxit? 4. Caput, princeps, dux. Præbere se senatui auctorem,
principem, ducem, _chef_. Consilii princeps et auctor sanctissimi
fœderis. Deditionis auctor, hortator. Forensis latrocinii auctor
nefarius, _instigateur_.
AUCTŌRĂMENTUM, i, n. _Engagement contracté par les gladiateurs_. SYN.
Obligatio, et nexus. USUS: In mercenariis ipsa est merces auctoramentum
servitutis.
AUCTŌRĬTAS, ātis, f. _Autorité_, _ascendant_, _crédit_. SYN. Existimatio,
fides, vis, opinio, judicium, momentum, pondus, testimonium. EPITH.
Æterna, apex senectutis, clara, censoria, clarissima, stabilis,
consularis, digna mutatione, divina atque inaudita, domestica, equestris,
excellens, gravis, gravissima, honesta, et digna verecundia, et cultu et
honore, illustrior, immortalis, imminuta, interposita, legitima ante,
levior, magna et imprimis gravis, major, maxima, mediocris, minima,
minor, naturalis, patria, perdita antequam, pontificialis, publica,
senatoria, summa, tenuis, vetus, contraria, certa, privata. PHRAS.
Auctoritatem sibi facere, _s’acquérir du crédit_. Constituere sibi,
colligere auctoritatem; dignitatem sibi conciliare; gratiam dignitatemque
amplificare; colligere magnam apud omnes famam, gloriam, existimationem;
conficere sibi nomen, famam ingentem; multum auctoritatis consequi. 2.
Non cani, non rugæ auctoritatem dant, sed morum gravitas et conspecta
virtus, _ce ne sont ni les cheveux blancs, ni les rides qui nous donnent
l’ascendant sur les autres, mais une conduite toujours grave et une
vertu reconnue_. Non cani, non rugæ auctoritatem tribuunt, afferunt,
attribuunt, constituunt, faciunt, conciliant. 3. Auctoritatem habet
magnam, _il est fort estimé_. Magna est ejus apud omnes auctoritas.
Non modo auctoritatem, sed et imperium in suos tenet, obtinet. Est in
eo, residet in illo magna auctoritas. Floret apud omnes auctoritate.
Multum est ejus nomen in iis locis. Inter ornatissimos homines est summo
splendore. Venerabilis vir miraculo litterarum ingens haberi cœptus
est. Vis est in eo viro ingens ad socios civesque. Magnam auctoritatem
constitutam habet apud omnes. Auctoritate anteit cæteros. Magna in eo
viro inest auctoritas. Auctoritate potest plurimum. Auctoritas ejus
valet plurimum; magna habetur. Vir genere est famaque clarissimus.
Principem inter suos locum habet. In magna est auctoritate. Excellit
ejus auctoritas. In æstimatione magna habetur. Cf. Gravitas. 4. Ausus
est auctoritatem Magistratus violare, _il a osé enfreindre les ordres de
l’autorité_. Auctoritatem frangere, abjicere, extenuare; auctoritatem
violare, infringere, imminuere; solvere majestatem, projicere consulum
imperia; famam existimationemque lædere, atterere. 5. Auctoritatem
amisit, _il a perdu tout crédit_. Eo uno facto hebescere cœpit ejus
auctoritas; eo facto jacturam dignitatis fecit; gratiam omnem et
auctoritatem effudit; victa jacet ejus auctoritas facti unius indignitate
elevata. USUS: Senatus suam interposuit auctoritatem. Intercessit Senatus
auctoritas, _le Sénat a interposé son autorité_. Senatus auctoritati
parere. Consulis auctoritatem sequi. Rationibus, non auctoritatibus
pugnandum est. Cf. Valeo multum, Dignitas, Honor.
AUCTŎRO, as, avi, atum, are, a. _S’engager pour un salaire_, (_ordin.
au service militaire_). SYN. Militiæ sacramento obligo. USUS: Ne
auctoraretur, profugit.
AUCŬPĬUM, ii, n. _Chasse aux oiseaux_. SYN. Avium captatio et venatio.
USUS: TRANSL. Delectationis aucupium, elaborata concinnitas in oratione
ne appareat. Aucupia verborum, litterarum tendiculæ, putidæ sunt,
_recherches d’expressions_, _subtilités_.
AUCŬPOR, aris, atus sum, ari, d. _Chasser aux oiseaux_; _rechercher_;
_capter_; _éplucher les termes_. SYN. Capto, connector, quæro, venor.
)( Repudio. ADV. Necessario. USUS: Ars dicendi plausus, et opiniones
hominum aucupatur. Assentatione gratiam divitum, aliena obtrectatione
famam aucupari. Levitatis est, inanem aucupari rumorem, et umbras omnes
etiam falsæ gloriæ consectari. Inanes rumusculos, verba aucupari. Tempus
idoneum, occasionem aucupatur. Cf. Quæro, Capto.
AUDĀCĬA, æ, f. _Audace_. SYN. Confidentia, impudentia. EPITH. Aperta,
callida, digna odio majori, effrenata, ficta, gemina, horribilis, humana,
toleranda, immanis, impia, incredibilis, intolerabilis, levior, magna,
manifesta, nimia, perspicua, scelerata, similis, singularis, summa,
tanta et tam perspicua, tam varia et tam nova, vera, urbana. USUS:
Incredibili importunitate, et projecta ad omne facinus audacia. Audacia
fretus, armatus. Nosti os hominis, nosti audaciam. Projectæ audaciæ, et
confidentiæ homulus. Cf. Audax.
AUDACTER, _Avec hardiesse_, _audacieusement_. SYN. Fidenter, confidenter;
summa audacia, inhumana audacia atque intoleranda; temeritate atque
audacia incredibili; virili animo; vultu intrepido; confidentia
singulari; alienatis a memoria periculi animis. USUS: Audacter loqui ac
libere. Exultare audacius.
AUDAX, ācis, gen. omn. _Hardi_, _audacieux_. SYN. Confidens, temerarius,
impudens, petulans, projectus ad audendum. )( Timidus. ADV. Longe.
PHRAS. 1. Homo audax et protervus, _homme effronté_. Ferrei oris homo;
promptissimæ vir audaciæ. Homo confidentia, ac temeritate incredibili;
audaciæ projectæ, præruptæ, inhumanæ, intolerandæ; homo impotens, quem
propter audaciam, ac importunitatem animi, nemo tecto recipere velit;
animal ex omnium scelerum importunitate concretum. Homo protervus ac
petulans, cujus importunitatem oris nemo non reformidat; qui animo sibi
et audacia publicam rem omnem sustinere videtur. Inflati homo animi,
atque incitati; audacia ac temeritate insignis; projectus ad audendum
quidlibet. Incredibili importunitate, et ad omne facinus audacia armatus,
inflammatus. 2. Quam audax homo sit, qui Senatum ipsum criminetur?
_Quelle effronterie dans cet homme, qui ose accuser le Sénat._ Quam
ferrei oris hunc esse hominem necesse est, qui etc. cujus animi, cujus
impudentiæ est, senatum ipsum criminari? Quanta importunitate, quam
eminenti audacia eum esse necesse est, qui etc.; qua armatum confidentia,
qua animi insolentia inflatum ac incitatum necesse est eum hominem, qui
senatum ipsum in crimen vocare audeat? 3. Audax est imprimis, _il est
plein de hardiesse_. Audacia viget maxime; plenus spei atque animi est;
fiduciæ plurimum ac spiritus inest in eo homine. Animi non minus est ad
mortem, quam ad cædem. Multum animorum inest, et temeritatis. Nullum non
facinus, quantumvis fortuna majus, intrepidus adibit. USUS: Audax ad
omnia. Cf. Animus, Alacer.
AUDĔO, ēs, ausus sum, ēre, a. et n. _Oser_. SYN. Non dubito; non
vereor. ADV. Aperte, fidenter, nimium. PHRAS. 1. Multum audes, _tu
risques beaucoup_. Multum suscipis; multum tibi sumis; ingentis rem
periculi aggrederis; aleam jacis periculi plenam; magnum in te facinus
suscipis; magnam tibi confidentiam sumis; magnum erit, si rem tantam
sustineas; audacia ferri mihi videris, et temere facere. Vereor ne
modum non inveniat felix temeritas. Quid non cadet in hunc animum, quid
non recipiet hæc temeritas, quæ tantum audet? Vereor, ne hunc impetum
temeritas effuderit. 2. Tantum ego non auderem, _et moi, je n’oserais
pas autant_. Religio mihi esset; animus deesset; metus me arceret;
nefas haberem; tantum mihi non sumerem; istos mihi spiritus non sumerem;
modestius ego mihi agendum putarem; animorum mihi ad ista haud satis
esset. USUS: Tu me hoc rogare ausus es? Effecit, quod alius ne sperare
quidem ausit. Cf. Arrogo, Sumo, Audax.
AUDĬENTĬA, æ, f. _Action d’écouter_. SYN. Attentio audiendi. EPITH.
Maxima. USUS: Diserta oratio ipsa sibi audientiam facit. Rei pondus
maximam audientiam mihi fecit dicenti, vulgi aures præparavit.
AUDĬO, is, īvi, ītum, ire, a. _Entendre_, _écouter_. SYN. Auribus
accipio, exaudio, excipio, auditione accipio, aures do, ad aures venit,
pervenit, auditor sum, ausculto, operam do. ADV. Admodum, aliunde,
aliquamdiu, aliquando, alicunde, amice, assidue, attente, attentius,
attentissime, bene, benigne, benignius, celeriter, clementer, commode,
commodo, coram, diligenter, diligentius, diutius, gratis, male, hilare,
intelligenter, latine, leniter, libenter, male, studiose, libentius,
liberius, liquido, male, melius, merito, nunc primum, omnino non,
nunquam palam, pariter, perattente, perlibenter, perstudiose, propius,
prorsus, nihil unquam, celerrime, quam tardissime, statim a principio,
studiosius, valde, vere, vulgo. PHRAS. 1. De tuis rebus libenter audio,
_j’entends volontiers parler de vos affaires_. Ad tuas res mihi aures
semper patent; res tuas libenter auribus percipio. Gaudeo, si quid de
te ad aures meas perveniat, accidat, veniat, permeet. Sitienties gero
aures ad res tuas. Propitiis auribus accipio, capto de te nuntios. 2.
Dicentem libenter audio _je vous écoute volontiers_. Gaudeo, si vox tua
ad aures advolet; nimis libenter edo sermonem tuum. Cibus mihi est, quod
fabulare. Orationem tuam placide persequor. Sermo tuus haud invito ad
aures accedit. Aures tibi libenter dedo meas; pronis auribus admitto;
in aures ac animos admitto; secundis auribus accipio, quæ dicis. Animo
dicta recipio. Faciles tibi aures præbeo; libenter, haud iniquo animo
accipio, quæ tu ad me. Dicenti libenter operam do; aurium operam dicare
soleo. Siquid me vis, vacuas aures affero; aures adhibeo benevolas;
aures meas in ditionem dedo; aures expetunt meæ; ad advertendum
animus adest, et opera est auribus; quidquid id est, aures commodo,
accomodo non aversas; perpurgatis auribus operam do dicenti; facilem
me præbeo in audiendo. 3. Auditus sum benevole, _on m’a écouté avec
bienveillance_. Usus sum auribus æquissimis; aures nactus sum benevolas;
in aures suaviter influxi; facilem habui in audiendo Principem. 4. Non
audio libenter obtrectationes, _je hais les méchantes langues_. Aures
respuunt, abhorrent, refugiunt obtrectantium voces; maledicæ linguæ
graves sunt auribus meis; haudquaquam gratæ sunt auribus criminationes
istæ: offenduntur aures maledictis; magnam in alienis obtrectationibus
audiendis molestiam sustineo; obtrectationum siquid auribus objectum est,
ingens me tædium capit. 5. Assidue hoc audio, _j’écoute sans cesse cela_.
Auribus ista inculcantur quotidie; aures mihi his vocibus calent assidue;
circumsonant, obtunduntur aures; frequenti auditione accipio ista;
aures his quotidie nuntiis celebrantur meæ. 6. Audivi de morte fratris,
_j’ai appris la mort de votre frère_. Auribus accepi, percepi tristem
de fratris obitu nuntium; aures meæ jam fama et auditione acceperunt
mortem fratris tui. De morte fratris tui ad me jam perlatum erat. Ad
aures jam venit, pervenit, accessit, permanavit mors fratris tui; fama,
rumor jam in urbem allatus est de morte fratris. 7. Cujus vocem audio?
_Qui parle?_ Quæ vox ad aures meas accidit? cujus vox aures tetigit meas?
aures verberat; ad aures advolat? cujus vox objecta est auribus meis?
cujus vocis sonum usurpant aures meæ? quæ vox immissa in aures meas
est; cujus ista vox est, quam auribus gusto, degusto? cujus sermonem
excipio? quem auditu percipio? 8. Nihil audiri potest, _on ne peut rien
entendre_. Nec aurium quidem usus superest; aurium usum intercepit
fremitus; aurium usus aufertur, cessat. USUS: 1. Potest fieri, ut quod te
audisse dicis, nunquam audieris. 2. Exaudio, _exaucer_. Dii preces meas
audivere. 3. Assentior, _je suis docile_. Nec Homerum audio, qui etc.
4. Sum discipulus, _je suis le disciple_. Plato Socratem audiebat. 5.
Laudor, _aut_ vituperor, _je suis estimé ou blâmé_. Homo ingenuus vult
bene audire. Male audire. 6. Obtempero, obedio, morem gero, _obéir_. Si
me amicissime monentem audisses, aliter res tuæ haberent. Dicto audientem
esse. Cf. Auris.
AUDĪTĬO, ōnis, f. _Bruit_, _rumeur_. SYN. Rumor, publicus sermo. EPITH.
Ficta, tenuis, tenuissima. USUS: 1. Nolite fictis auditionibus, aut
disseminato sparsoque rumori credere. De ea re tenuissimam quidem
auditionem accepi. 2. Auditus, _action d’écouter_, _leçon_. Homines
fabularum auditione ducuntur, _les hommes se plaisent à écouter des
fables_.
AUDĪTOR, ōris, m. _Disciple_. SYN. Discipulus. EPITH. Æqualis, in dicendo
non nimis exercitatus, in jure civili non inferior, novus, æquus,
attentus, benevolus, docilis, doctus, frequens alicujus, indoctus,
intelligens, mitior, stultus et credulus, bonus, certior, infestus,
tardus, vetus. USUS: 1. Platonis auctor Aristoteles. 2. Audiens,
_auditeur_. Facere attentum auditorem.
AUDĪTŬS, ūs, m. _Ouïe_. SYN. Sensus audiendi, auditio. USUS: Hoc non
perinde auditu, quam cogitatione intelligi potest.
AUFĒRO, ers, abstŭli, ablātum, ferre, a. _Enlever_. SYN. Eripio, abripio,
averto, adimo, tollo, abduco, detraho, removeo, præcido. )( Do, affero.
ADV. Gratis, impudentius, longe hinc, mordicus, occulte, omnino non,
publice, rectissime, undique. PHRAS. 1. Omnia ei ab hostibus ablata,
detracta, erepta sunt, _les ennemis lui ont tout pris_. Omnia per scelus
erepta et asportata sunt. Omne instrumentum direptum, familia abducta,
abactum pecus, convulsa suis ex sedibus omnia. Spoliatus, denudatus,
rebus omnibus executus est. Fortunæ cultus deletus omnis est, atque
extinctus. Spoliata domus, denudati parietes, sanguinem adeo ipsum
exsorbere visi sunt hostes. 2. Tua oratio metum mihi omnem abstulit,
_vos paroles m’ont enlevé toute crainte_. Metum omnem ademit, exemit,
præcidit, dempsit, detersit. Tua oratione metus omnis ablatus et sepultus
est; consedit, conquievit. Oratio tua metum omnem discussit, dissipavit,
delevit, abstersit. Cf. Abduco. USUS: 1. Operis præstantia imitandi
spem omnem abstulit. Aliquid judicio auferre; alicui jus suum; pecuniam
de ærario; ab aliquo amorem auferre. 2. Obtineo, sequor, _gagner_,
_recevoir_. Benignum responsum ab illo, decretum amplissimum, præmia,
opem asenatu abstuli. Ex eo facto laudem et gloriam maximam abstuli. 3.
Abeo, _s’en aller_. Auferre se de convivio, de conspectu.
AUFŬGĬO, is, fūgi, fugere, n. _S’enfuir_. SYN. Fugio, fuga me aufero,
fugam capesso. USUS: Furto facto aufugit, non impune laturus. Cf. Fugio.
AUGĔO, es, auxi, auctum, augere, a. _Augmenter_. SYN. Majus facio,
amplifico, addo, accessionem facio, exaggero, cumulo, multiplico. )(
Detraho, extenuo, diminuo, minuo. ADV. Copiose, cumulatius, fuse,
magnificentius, maxime, mirabilius, omnino, privatim, rhetorice, summe,
valde, vehementer. PHRAS. 1. Pompeius valde auxit imperium, _Pompée
recula les bornes de l’empire_. Amplificavit, multum protendit, produxit,
protulit Imperii fines. Multum addidit, adjunxit additionem Romani
Imperii. Magna per Pompeium ad Imperii vires accessio facta est. Res
Romanæ magnum incrementum ceperunt, acceperunt; multo deinceps auctiores
fuere, quam antea. Pompeius magnam terrarum partem hostibus demptam,
ademptam, detractam, Romano Imperio adjecit. Multæ Provinciæ Pompeio
victore Romani Imperii jura, potestatemque subiere. Pompeius latissime
protendit Imperii terminos. Pompeius magnam orbis partem in potestatem
Imperii redegit, ad imperium adjunxit. 2. Tuæ litteræ mihi dolorem
auxere, _vos lettres n’ont fait qu’augmenter ma douleur_. Majorem
fecere commemorando, retractando antiquum vulnus; velut attrectatu, et
quassu dolorem amplificaverunt; gravarunt, duplicarunt conceptam animi
ægritudinem, et dolorem; onerarunt dolorem metu. 3. Ipse sibi invidiam
auget, _il accroît contre lui l’envie_. Novam flammam invidiæ adjicit;
materiam criminibus suggerit; et unde gloriam inde invidiam intendit.
4. Non mediocriter auxit opes suas, _il s’est fort enrichi_. Cumulavit,
adauxit, exaggeravit rem familiarem, auctarium non exiguum adjecit ad
pristinas opes; lucro quotidiano suas auctavit opes; ad rem familiarem,
ad domesticas copias accessiones fecit ingentes; fortutunis suis et
copiis magnum incrementum attulit. 5. Augetur malum indies, _le mal
s’accroît tous les jours_. Quotidie ingravescit malum, corroboratur,
cumulatur; longinquitate crescit malum, suis progressibus augetur. Res ab
exiguis profecta initiis eo crevit, ut etc. Malum ingentibus incrementis
augetur, maximis auctibus crescit; tacitis augescit incrementis; serpit
quotidie malum et incrementum capit. Increbescit malum, majusque jam est,
quam ut remedium possit afferri. In incremento malum est, robur quotidie
accipit; oneratur diuturnitate malum, et gravatur. Quantum tempori,
tantum mali acerbitati accedit. Accessit in cumulum mali dolor novus.
Nova quotidie fit mali accessio; malum nova quotidie incrementa accipit.
6. Augere cupiditatem, pretium, gloriam, formam, nequitiam, fortunam,
_augmenter ses désirs, sa gloire, sa beauté, sa malice, sa fortune_.
Accendere cupiditatem; pretium rei; intendere gloriam; formam cultu,
nequitiam præceptis, fortunam comitate adjuvare. USUS: Honore, dignitate,
divitiis, commodis augere aliquem. Beneficium tuum magno cumulo auxisti.
Cf. Amplifico, Cresco.
AUGESCO, is, ere, n. _Croître_, _grandir_. SYN. Augeor, cresco. USUS:
Semina temperatione caloris augescunt, aluntur, pubescunt.
AUGUR, ŭris, m. _Augure_, _prédisant l’avenir par le chant des oiseaux_.
SYN. Interpres auguriorum; peritus cælestium prodigiorum. EPITH. Bonus,
optimus, perfectus, publicus, summus, verecundus, antiquissimus,
interpres Jovis optimi maximi. USUS: Romulus ipse magnus augur fuit.
Augurum ars, disciplina, jus, prædicta.
AUGŬRĀLIS, e, gen. com. _Augural_, _relatif aux augures_. USUS: Vir
augularis, libri augulares.
AUGŬRĀTĬO, ōnis, f. _Action de prendre les augures_. SYN. Auspicium,
divinatio. USUS: Quæ tandem auguratio ex passeribus? _item_: Auguratus,
us, _dignité et fonction d’augure_.
AUGŬRĬUM, ii, n. _Science des augures_, _divination par le chant ou le
vol des oiseaux_. SYN. Auspicium, auctoritas rei bene gerendæ. EPITH.
Addubitatum, contrarium, non tam artificiosum, quam superstitiosum,
extremum, sinistrum, verissimum. USUS: Augurium in arce agebant augures.
Certo salutis augurio. Cf. Divinatio.
AUGŬRĬUS, a, um, _Augural_. SYN. Auguralis. USUS: Jus augurium.
AUGŬROR, aris, atus sum, ari, d. _Prédire d’après les augures_;
_prédire_, _annoncer_. SYN. Augurium ago, auspicium ago, divino,
auspicor, elicio ex mentibus divinis responsa. ADV. Fideliter,
pulcherime, recte, vere. USUS: Quantum ego animo auguror et conjectura,
non despero. Bellum auguror, _je prévois une guerre_. Cf. Divino,
Prædico, Vates.
AUGUSTĒ, _Selon le rite_, _religieusement_. SYN. Pie, sancte, feliciter.
USUS: Auguste, sancte venerari Deos, aliquem consecrare.
AUGUSTUS, a, um, _Saint_; _auguste_, _majestueux_, _vénérable_. SYN.
Sanctus, plenus majestate. USUS: Locus augustus, templum augustum.
Augustior humano visu species. Ex hoc sancto, augustoque Platonis fonte
omnis nostra manabit oratio. Cf. Amplus.
AULA, æ, f. _Cour_, _palais_. SYN. Atrium, regia. USUS: Ornamenta aulæ.
Rex omni auctoritate aulæ communita.
AULÆUM, i, n. _Tapis_. SYN. Aulæ ornamenta, peripetasmata, peristromata,
stragula, vestis stragula.
AŪLŒDUS, i, m. _Joueur de flûte_. SYN. Tibicen.
AURA, æ, f. _Souffle_. EPITH. Minima, pura, popularis, clarisona,
inferna, subita, valida. USUS: 1. Aura spirat melior. 2. Favor popularis,
_vent de la faveur populaire_. Illum popularis aura justo longius
provexit Fertur populari aura. Me honoris aura nunquam potuit a cursu
dimovere. Totam opinionem parva nonnunquam rumoris aura commutat. Cf. Aer.
AURĀTUS, a, um, _Doré_. SYN. Inauratus. USUS: Aries Colchorum auratus.
AURĔŎLUS, a, um, _De couleur d’or_. USUS: Aureolus libellus, aureola
oratio.
AURĔUS, a, um, _D’or_. SYN. Ex auro. USUS: Stellæ aureæ, nummus aureus.
AURĬCŬLA, æ, f. _Oreille_. SYN. Quod circa foramen auris eminet. EPITH.
Infima. USUS: Sermo tuus adhuc mihi hæret ad auriculas. Auricula infima
mollior, _plus souple que le bout de l’oreille_. Adag. de effeminato.
AURĬFĔR, era, um, _Qui produit de l’or_. USUS: Arbor aurifera, _arbre aux
pommes d’or_.
AURĬFEX, ĭcis, m. _Orfèvre_. USUS: Aurificis statera.
AURĪGA, æ, m. _Conducteur de char, cocher_. SYN. Curruum rector,
agitator. EPITH. Indoctus. USUS: Currum, cum opus est, sustinet bonus
agitator; auriga indoctus e curru trahitur, deripitur, eliditur,
laniatur. Frænos inhibet, qui equos agit. Essedarius, rhedarius, _qui
combat sur un char_.
AURĬS, is, f. _Oreille_. EPITH. Æquissima, aperta atque integra, avida,
et capax, elegans, erudita, hebetior, jejuna, inhumana et agrestis,
non obtusa criminatione, sed vacua, patientissima, teres et religiosa,
trita. PHRAS. Aures arrigere, _dresser les oreilles_, _écouter
attentivement_. Erigere aures, præbere, patefacere, dedere, admovere,
commodare, adhibere. 2. Aures obsidere, _assiéger qqn de son bavardage_.
Credulas aures implere, complere, imbuere; obtundere garritu; sermonibus
refercire, verberare. Nescio quid in aures immittere, susurrare; ad aures
oggannire; auribus inculcare. 3. Aurium judicio rem ponderare, _juger
d’après ce qu’on a entendu_. Aurem suam interrogare; consilio et arbitrio
aurium uti. USUS: Aures dare, _se faire l’auditeur de qqn_. Auribus
aliquid dare, _flatter qqn_. In aures influere, _se faire écouter_,
_captiver l’attention_. Calent adhuc aures sermonibus tuis, _j’ai les
oreilles rebattues de ces discours_. Aures tuæ peregrinantur, _vous
êtes distrait_. Auribus utor æquissimis, _je parle à qqn qui m’écoute
favorablement_. Aliquid dignum hominum auribus efficere, _faire qqchose
digne d’être rapporté_. Aures his vocibus inconditis offenduntur, _ces
paroles inconvenantes offensent les oreilles_. Aures claudere, _se
boucher les oreilles_. Cf. Audio.
AURŌRA, æ, f. _Aurore_. SYN. Diluculum. EPITH. Humida, prænuntia clari
solis. USUS: Quumprimum aurora se ostenderit. Cf. Mane, Dies, Diluculum.
AURUM, i, n. _Or_. SYN. Metallum præcipuum. EPITH. Melius, præclarum.
USUS: Auri venæ reconditæ. Aurum cœlatum, factum, signatum, coronarium.
Pateram ab labris auro circumcludere.
AUSCULTĀTĬO, ōnis, f. _Action d’écouter_, _espionnage_. * SYN. Auditio.
USUS: Quæ hæc auscultatio est?
AUSCULTĀTOR, ōris, m. _Auditeur_. USUS: Aut auscultator est tantum, aut
disceptator.
AUSCULTO, as, avi, atum, are, a. et n. _Écouter_, _épier_. SYN. Aures
admoveo, capto sermonem, aures arrigo, orationem clam sublego, sermoni
vaco. USUS: 1. Sermonem meum auscultando excepit. Ad fores suspenso gradu
accessi, animam compressi, aurem admovi, ita animum cœpi attendere et
sermonem captare. 2. Obedio, _obéir_. Auscultemne seni? Cum Dat. Cf.
Audio, Obedio.
AUSIM, sync. pro Auserim, _vel_ Ausus sim, ex ant. præt. Ausi pro Ausus
sum, _Oser_. USUS: Nec si sciam, dicere ausim.
AUSPEX, ĭcis, _Augure_. USUS: Latores et auspices legis curiatæ. Auspice
Deo, duce, _sous les auspices de Dieu_.
AUSPĬCĀTŌ, _Après avoir pris les auspices_. SYN. Bono auspicio, auspicio
capto, bonis ominibus. USUS: Auspicato urbem condidit Romulus. Cf.
Feliciter.
AUSPĬCĀTUS, a, um, _Consacré_, _saint_, _favorable_. SYN. Auguratus.
USUS: Auspicato in loco consedit. Annus auspicatus. Cf. Felix.
AUSPĬCĬUM, ii, n. _Auspice_. SYN. Augurium. EPITH. Augustum, coactum,
consulare, ementitum, extremum, optimum, præclarum, secundum, verum,
salvum, bonum, divinum, juge, malum, militare, populare, ratum,
sinistrum. USUS: Auspicium facere, agere, habere. Obtemperare auspiciis.
Bono auspicio aliquid agere. Ductu, imperio, auspicio alicujus rem gerere.
AUSPĬCOR, aris, atus sum, ari, d. _Prendre les auspices_. SYN. De
cœlo, terra auspicium ago. USUS: 1. Oblitus est auspicari. 2. Incipio,
_commencer_. Annum, laborem, opus auspicari. Cf. Incipio, Initium.
AUSTĔR, ri, m. _Auster_, _vent du midi_. SYN. Ventus a meridie spirans.
EPITH. Adversus, lenissimus, summus, vehemens. USUS: Belle nobis flavit
ab Epiro mitissimus auster. Austro vehementi rejectus sum.
AUSTĒRĒ, _Durement_, _sévèrement_. SYN. Dure, severe, duriter. USUS:
Severe mecum agit, et stoice.
AUSTĒRUS, a, um, _Dur_, _sévère_. SYN. Severus, acerbus. )( Dulcis,
Decoctus. USUS: Austero more. Suavitas austera et solida. Cf. Rigidus,
Asper, Severus.
AUSTRĀLIS, e, gen. com. _Du midi_, _méridional_. SYN. Ad meridiem, ad
austrum. USUS: Australes regiones.
AUT, _Ou_, _ou bien_. SYN. Vel. USUS: Quid de pratorum viriditate, aut
arborum ordinibus, aut vinearum specie dicam? Cave, huic particulæ
particulam vel subjicias.
AUTEM, _Mais_. SYN. Sed, vero. USUS: 1. Poeta numeris adstrictior, verbis
autem liberior. 2. Et, _et, mais que_. Cum pecunia deesset, essent
autem prædia, vendi ea jussi. 3. An, _est-ce que?_ Cur consurgitis?
vultis autem horum audaciam reprimere? pro: an vultis etc. 4. Præterea,
_mais que_, _que du reste_. Cum ita esset, suspicarer autem etc. 5. In
interrogatione servit correctioni. Meum est, providere, quid fiat. Fiat
autem? Imo vero quid futurum sit, _je dois prévoir ce qui doit se faire_.
_Se faire, ai-je dit?_ _Bien plus ce qui doit arriver._
AUTUMNĀLIS, e, gen. com. _D’automne_. USUS: Autumnale frigus.
AUTUMNUS, i, m. _Automne_. PHRAS. Tempus senescenti æstati adjunctum;
autumnale æquinoctium instat; æstatis non multum superest; æstas in exitu
est; æstas præcipitat, _l’automne arrive_.
AUTŬMO, as, avi, atum, are, n. _Prétendre_, _soutenir_, _décider_. SYN.
Opinor, censeo, puto. USUS: Ecquid autumas?
AUXĬLĬĀRĬUS, a, um, et AUXĬLĬĀRIS, e, gen. com. _Auxiliaire_. PHRAS.
Milites auxiliarii, _soldats auxiliaires_. Auxiliares copiæ; adventitiæ
copiæ; auxilia; conductitiæ cohortes; subsidiarius miles; milites in
societatem armorum assumpti, qui socia arma junxere; qui subsidio sunt
legionibus. USUS: Miles, cohors auxiliaria.
AUXĬLĬOR, aris, atus sum, ari, d. _Aider_, _porter secours_. SYN. Juvo,
adjuvo, opitulor; opem auxiliumque fero, auxilio sum, succurro; subsidio
eo, _vel_ venio, præsto sum, subvenio, adsum, præsidium fero; adjumento,
subsidio, præsidio sum. Suffragor, subsidio proficiscor. USUS: Auxiliari
cuipiam. Cf. Auxilium, Faveo, Opera, Opitulor.
AUXĬLĬUM, ii, n. _Aide_, _secours_. SYN. Subsidium, præsidium,
adjumentum, opis, adminiculum. EPITH. Adventitium, barbarum, bonum,
certum, divinum, fidelissimum et gravissimum, et maximum, firmum, magnum,
et varium, mediocre, multum, nefarium, novum, novissimum, præsens,
summum, verum, voluntarium. PHRAS. 1. Tu mihi auxilium tulisti, _vous
m’avez porté secours_. Tu primus afflicto, et jacenti consularem fidem
dexteramque attulisti; te patrono usus sum diligente; tuo auxilio
evasi. Tu summo semper studio mihi præsto fuisti. In te velut arcem
rerum mearum habui; tu labentem, ac prope cadentem fulciebas. Te pro
perfugio utebar, postquam amicorum consilia et auxilia mihi occidere.
Tu ad pericula mea propulsanda concurristi; meas ruinas tua virtute
sustinuisti. Egregiam mihi operam navasti; labentem excepisti; fortunis,
fide fulcivisti. Amicum pendentem corruere non es passus. Patrocinium
rerum mearum suscepisti. Tui auxilii umbra tectus; sub umbra tua
latens, auxilium reperi. Tu adjutor meus, tu monitor, confectorque
negotiorum meorum. Tu studium tuum saluti meæ dicasti unice, tu ope tua
me defendisti. Te ego auctorem salutis, defensoremque habeo. In te opis
mihi erat tantum, quantum vix omnium studia conferre in me poterant;
adminiculo hoc uno erectus sum; eodem innixus principe steti. Tuo
patrocinio nitebar unice, tuo præsidio sustentabar. 2. Auxilii nihil
superest, _tout le monde m’abandonne_. Omnia mihi præsidia amicorum,
omnia auxilia civium, perfugia, jura, consilia occiderunt. Emortuum
est mihi ad eam rem auxilium. Nihil mihi in quoquam opis est, nihil
auxilii. Omnia mihi undique auxilia detracta sunt. Nullus est auxilio
locus. 3. Auxilio venire, _venir au secours_. Subsidio ire, proficisci;
subsidium parare, comparare; adesse auxilio, suppetias ferre, adferre;
suppetias advenire; adjutorem se profiteri ad rem; ad subsidium venire,
suppetias venire. 4. Auxilia mittere, _envoyer des troupes auxiliaires_.
Subsidiarias cohortes, subsidium mittere; submittere auxilia, subsidia,
copias auxilio; subministrare auxilia. USUS: Auxilium ab aliquo petere,
_implorer le secours de quelqu’un_. Implorare, efflagitare. Auxilium
ferre, adjungere. Auxilio esse, _aider_. Cf. Adjumentum, Faveo, Affectus,
a, um.
ĂVĀRĒ, _Avidement_. SYN. Avide, parce, restricte. USUS: Avare
crudeliterque agere.
ĂVĀRĬTĬA, æ, f. _Avarice_. SYN. Sordes, aviditas, cupiditas. )(
Liberalitas. EPITH. Ardens, cæca, fœda, hians atque imminens, importuna,
incredibilis, nimia, par, senilis, summa. USUS: Omnium bona spe atque
avaritia devorare. Homo avido ingenio, infinita rerum cupiditate, ardenti
avaritia. Avaritia est alienorum appetitio injuriosa. Nullum officium
tam sanctum, tam solemne, quod non violet avaritia et comminuat. Cf.
Cupiditas.
ĂVĀRUS, a, um, _Avare_. SYN. Alieni appetens, sui nimium tenax,
adstrictus, parcus, avidus, sordidus, qui omnia in pecunia ponit. )(
Liberalis, munificus, effusus. PHRAS. Crassus Romanorum avarissimus
putatur, _Crassus est regardé comme le plus cupide des Romains_.
Avaritiæ nomine male audiebat, suspectus erat. Avaritiæ crimen Crasso
maxime objicitur, exprobratur. Crassus avaritiæ infamia flagrabat,
graviter laborabat. Crasso avaritiæ nota inuritur. Exagitatur, ut in
avaritiam pronior; ad avaritiam proclivior; divitiarum plus æquo, justo
appetentior; immoderate sitiens; supra modum cupidus; cupidior, quam
satis est; in divitiarum cupiditate nimius. Auri sitientissimus putatur
Crassus. Incumbere ad opes; opibus inhiare unus maxime existimatur;
avaritiæ labe infectus; propensus ad avaritiam, siquis alter. In re
quærenda; in opibus congerendis; in divitiis colligendis, comparandis,
contrahendis plus operæ posuisse, collocasse, quam æquum sit, creditur.
Crassi avaritia ad summum pervenisse: eo esse progressa dicitur,
quo maxime potuit. Crassus homo erat summa avaritia, infinita rerum
cupiditate; avaritia erat ardenti, inhiante ac imminente; homo erat avidi
ingenii. Crasso nullus adversus immodicas cupiditates steterat terminus;
nulla res Crassi avaritiam morabatur; avaras et insatiabiles manus ad
omnia porrigebat; avaritia infinita aliorum bona devorabat, inexplebili
auri cupiditate laborabat. Multi multa avare faciebant; in aviditatem
proni erant; avidiores aliquando ad rem erant; sed Crassus unus omnium
avaritiam, cupiditatemque superabat. Nullum erat officium tam sanctum ac
solemne, quod Crassi avaritia non violarit. USUS: Homo avarus et furax.
Cf. Avidus, Sordidus.
Ave Maria recitare, _Réciter la salutation angélique_. Salutationem
Angelicam ad Dei parentem Virginem pronuntiare, iterare. Voce Gabrielis
Archangeli Virgineam Matrem salutare.
ĀVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. _Emmener_. USUS: Puerum a patria avehit,
_il emmène l’esclave hors de sa patrie_.
ĀVELLO, is, vulsi, vulsum, ere, a. _Arracher de_. SYN. Abstraho, aufero,
abjungo, distraho, detraho. USUS: Avellere filium de matris complexu.
Avulsus a meis, ab amicis summo cum dolore. Cf. Decerpo.
ĂVĒNA, æ, f. _Avoine_. USUS: Si avenam in segete uspiam videris.
ĂVĔO, es, ere, a. _Désirer ardemment_. SYN. Cupio; aviditas rei me tenet.
ADV. Prorsus, valde. USUS: Valde aveo scire, quid agas. Cf. Cupio,
Desidero.
ĀVERRUNCO, as, avi, atum, are, a. _Détourner (une calamité)_. SYN.
Prohibeo, averto. USUS: Dii omen averruncent. Cf. Averto.
ĀVERSOR, aris, atus sum, ari, d. _Se détourner (avec répugnance)_. SYN.
Refugio, abhorreo, recuso, me alio averto. USUS: Ad quæstionem repentinam
hærere, aversari, rubere. Preces, mores, sermonem aversari; defugere
aditum, sermonem. Cf. Alieno, Alienatio, Abhorreo, Adversor.
ĀVERSOR, ōris, m. _Qui détourne_, _distrait à son profit_. USUS: Aversor
pecuniæ publicæ.
ĀVERSUS, a, um, _Qui a le dos tourné_. SYN. Qui terga dat. )( Adversus.
USUS: Averso corpore vulneratus, _blessé par derrière_. Milites a prælio
aversi, ad prædam conversi. Eo nuntio nihil a proposito aversus. Aversi
Dii a salute populi Romani. Homo a litteris; sermo a vero aversus,
abhorrens. Cf. Alienus.
ĀVERTO, is, verti, versum, ere, a. _Détourner_. SYN. Arceo, removeo,
abduco, prohibeo, propello. )( Converto. ADV. Manifeste, parumper,
repente. PHRAS. 1. Avertit animum a pristinis studiis, _il a détourné son
esprit de ces anciennes études_. Abduxit amimum, mentem, cogitationem
a pristinis studiis; deduxit a consilio pristino mentem ac studium et
alio traduxit, transtulit. 2. Avertit perniciem civium, _éloigner un
malheur pour ses concitoyens_. Ille suo consilio hostium furorem a
pernicie civium repulit; cladem a cervicibus depulit; pestem ac exitium
propulsavit. USUS: 1. Conatus improborum a republica, hostes ab urbe,
pestem a cervicibus avertere. 2. Verto, _attirer_. Omnium oculos in
se avertit. Alio avertere flumen. Aufero, _détourner à son profit_,
_dérober_. Pecuniam publicam, hæreditatem, prædam in suos usus avertere.
4. Sejungo, segrego, _se détacher_. Se ab amicitia alicujus avertere.
ĂVĬA, æ, f. _Aïeule_, _grand’mère_. SYN. Parentis mater.
ĂVĬĀRĬUM, ii, n. _Volière_. SYN. Locus ubi aves domi nutriuntur.
ĂVĬDĒ, _Avidement_. SYN. Cupide. USUS: Avide exspecto tuas litteras.
Avide litteras Græcas arripui, quasi diuturnam sitim explere cupiens.
ĂVĬDĬTAS, ātis, f. _Avidité_. SYN. Cupiditas, desiderium. EPITH.
Infinita, inexhausta. USUS: 1. Infinita me gloriæ cupiditas tenet.
Est in me summa aviditas; summa cupiditate, aviditate gloriæ rapior.
2. Avaritia, _cupidité_, _avarice_. Mendicitas aviditati conjuncta in
alienas fortunes imminet. Cf. Avaritia, Avidus.
ĂVĬDUS, a, um, _Avide_. SYN. Valde appetens, cupidus. USUS: Appetentes
gloriæ, præter cæteras gentes, atque avidi laudis fuere Romani. 2.
Avarus, _cupide_, _avare_. Valde avidus in pecuniis locupletum est; auri
argentique studio supra, quam dici potest tenetur; nemo minus illo a
pecuniæ cupiditate abest; auri hominem cupiditas ingens tenet; est in
eo summa auri aviditas; ad divitias inflammatus aviditate rapitur. Cf.
Avarus, Cupio.
ĂVIS, is, f. _Oiseau_. EPITH. Adversa, interpres et satelles Jovis,
postrema, excelsa, internuntia Jovis, minor, alba. USUS: Aves aliæ
alites; aliæ oscines. Avium quædam ad imitandum humanæ vocis sonum sunt
dociles. Aves libero fruuntur cælo. Quasi avem albam bene sentientem
civem intuemur.
ĂVĪTUS, a, um, _Provenant de l’aïeul ou des aïeux_. USUS: Paterna et
avita possessio. Patria et avita Philosophorum secta.
ĀVĬUM, ii, n. et sæpius ĀVĬA, ōrum, n. pl. _Lieux déserts_. USUS: Avium
dulcedo ducit ad avium.
ĀVĬUS, a, um, _Désert_; _impraticable_. USUS: Nocturnis et aviis
itineribus profectus. Silvæ, valles aviæ.
ĀVŎCĀTĬO, ōnis, f. _Diversion_. DIFFER. Avocatio a molestia cogitanda;
revocatio ad contemplandas voluptates.
ĀVŎCO, as, avi, atum, are, a. _Détourner_, _éloigner_, _distraire_.
SYN. Abstraho, abduco, arceo, removeo, traduco. )( Voco, adduco. ADV.
Sapienter. USUS: Ab ea re me non commodum ullum abstrahet, non metus
avocabit, non somnus retardabit. Aliquem a contentione, a discordis, a
vitiis avocare. Cf. Abduco, Averto.
ĀVŎLO, as, avi, atum, are, n. _S’envoler_; _se retirer rapidement_,
_s’enfuir_. SYN. Fugio, fluo, evanesco. USUS: Experiar ut hinc avolem,
_je chercherai à m’enfuir d’ici_. Fluit corporis voluptas et prona
avolat, _le plaisir s’envole et bientôt s’évanouit_.
ĂVUNCŬLUS, i, m. _Oncle maternel_. SYN. Matris frater. EPITH. Divinus ac
singularis, magnus.
ĂVUS, i, m. _Aïeul_, _grand-père_. SYN. Patris, _aut_ matris pater.
EPITH. Disertissimus, nobilis, sapientissimus.
AXILLA, æ, f. _Aisselle_. SYN. Locus subter brachium concavus.
AXĬŌMA, ătis, n. _Propositum_, _axiome (proposition qui n’a pas besoin
de démonstration)_. SYN. Enuntiatio, effatum, pronuntiatum, sententia
breviter enuntiata. EPITH. Falsum, verum.
AXIS, is, m. _Essieu_, et per product. _Char._ SYN. Linea per mundi
centrum ducta, circum quam cœlum convertitur. USUS: 1. Terra, altrix
nostra, trajecto axe sustinetur, _axe du monde, ligne imaginaire qui
partant d’un pôle et passant par le centre de la terre, rejoint l’autre
pôle_. USUS: 2. Sinuare, propellere axem.
[Illustration]
B
BACCA, æ, f. _Baie_. Fructus arborum, quales sunt corni, oleæ. EPITH.
Certæ, pulchellæ. USUS: Baccæ arborum terræque fruges.
BACCHĀNĀLĬA, ĭum, et ōrum, n. _Bacchanales_, _fêtes de Bacchus_. PHRAS.
Hilaria, liberalia; quibus diebus bacchatur hominum effrenata licentia,
et temulentia; dies, quibus proni esse in licentiam homines, et diffluere
in luxum ac lasciviam solent. USUS: Bacchanalia vivere, _vivre dans la
débauche_. Bacchanalia agere, agitare, _célébrer les orgies_.
BACCHĀTĬO, ōnis, f. _Célébration des bacchanales_, _orgie_. SYN.
Bacchantium furor, insaniendi ratio varia. USUS: Nocturnæ bacchationes et
vigiliæ. Cf. Amentia.
BACCHOR, āris, atus sum, ari, d. _Célébrer les mystères de Bacchus_,
_se livrer aux transports (de la joie, de la colère etc.)_. SYN. Furo,
insanio. USUS: Quibus gaudiis exultabas, quanta voluptate bacchabare?
_Quelle était l’ivresse de ta joie?_ Cf. Furo.
BĂCILLUM, i, n. _Petit bâton, verges des licteurs._ SYN. Baculus, virga.
EPITH. Incurvum, in summo inflexum. USUS: Lituus, id est, incurvum, et a
summo leniter inflexum bacillum.
BĂCŬLUS, i, m. et BĂCŬLUM, i, n. _Bâton_. USUS: Inniti baculo.
BĀJŬLO, as, avi, atum, are, a. _Porter à bras ou sur le dos_. SYN. Porto.
USUS: Ego bajulabo, tu inanis ante me ito.
BĀJŬLUS, i, m. _Portefaix_. SYN. Operarius, qui onera corpore suo victus
quærendi causa portat. USUS: Operarii et bajuli.
BALBUS, a, um, _Bègue_. SYN. Lingua hæsitans. USUS: Demosthenes ita
balbus erat, ut primam Rhetoricæ litteram non posset dicere.
BALBŪTĬO, is, īvi, ire, n. _Bégayer_. SYN. Lingua hæsito. TRANSL. _Parler
obscurément_. Inepte dissero, male doceo, tracto, ago. _Vel_: Obscure,
ambigue pronuntio, dico. )( Aperta, et clara voce loquor. USUS: De natura
Dei balbutiebant.
BĀLISTA, æ, f. _Baliste_, _machine à lancer des pierres_. SYN. Arcus
magnus cum manubrio. USUS: Balistæ eo vehementius feriunt, quo sunt
contentæ, et adductæ magis. Cf. Catapulta.
BALNĔÆ, ārum, f. _Bains publics_. Duo ædificia conjuncta, in quorum
altero viri, altero feminæ lavabant. USUS: Balneæ publicæ.
BALNĔĀRĬA, ōrum, n. _Salle de bains_. USUS: Nihil restat præter
Balnearia, et ambulationem.
BALNĔĀTOR, ōris, m. _Baigneur_, _propriétaire de bains_. SYN. Balneorum
præfectus. EPITH. Temperans.
BALNĔUM, _item_: BĀLĬNĒUM, i, n. _Salle de bains_. SYN. Locus, ubi domi
privatim lavant. USUS: Balneum calefieri jussit.
BĀLO, as, avi, atum, are, n. _Bêler_. USUS: Balat ovis exclusa pascuis.
BALSĂMUM, i, n. _Baumier_. * SYN. Odorata Palæstinæ arbuscula. USUS:
Balsamum est arbor ipsa; opobalsamum est succus collectus ex arbore.
BALTĔUS, i, m. _Baudrier_. * SYN. Cingulum e corio bullis ornatum. USUS:
Auratæ vaginæ, aurata illis baltea erant.
BAPTISMUS, i, m. _Baptême_. PHRAS. 1. Baptismum conferre, _baptiser_.
Sacrosancto Christianorum ritu abluere; aqua vitali abluere; sacro
fonte infantes aspergere. Salutari Christianorum lavacro tingere;
sacro baptismate respergere; primis Christianorum sacris initiare.
Sacro baptismate ablutus est, _il a reçu le baptême_. Sacrosancto
æternæ salutis fonte ablutus, tinctus, aspersus est; Baptismatis fonte
auctoratus est; Christianorum cœtui per sacrum baptisma insertus est,
salutari aqua, lustrali fonte lotus est; sospitalibus aquis ablutus est;
sacro baptismatis rore tinctus est; sacro fonte lustratus, expiatus est.
3. Ex baptismo levare, _être parrain_. E sacro fonte suscipere; ad sacrum
fontem pro aliquo sponsorem fieri; qua hora pueris sacra aqua ad salutem
tingendis opera impenditur, sponsionem facere. (VULG. Patrinum agere.)
BĂRĂTHRUM, i, n. _Gouffre_. SYN. Locus præceps, unde emergi non possit.
TRANSL. Pro homine edace, potatore. _Item_: Pro meretrice omnia
absorbente. USUS: Ex imo barathri emergere.
BARBA, æ, f. _Barbe_. SYN. Viri villus ad mentum. EPITH. Aurea, horrida
atque intonsa, major, maxima. USUS: 1. Barba crescit, _sa barbe pousse_.
Jam lanuginem emittit. Lanugo per malas serpit, malas vestit. 2.
Barbam longam fert, _il laisse croître sa barbe_. Barbam promittit;
alit prolixam barbam; barbam nutrit profusam, submissam, prominentem.
Bene barbatus; barba affatim instructus; spissa, promissaque barba
est conspicuus. Promissa, et fluente in pectus barba est. 3. Barbam
deposuit, _il s’est rasé_. Barbam totondit, dempsit, abrasit, posuit,
rasit. 4. Necdum habet barbam. Ne primam quidem barbæ lanuginem induit;
ne lanugo quidem mentum obduxit; ne prima quidem barba mento inducta est.
USUS: Capillatior quam ante, et barba majori.
BARBĂRĒ, _A la manière des étrangers_; _grossièrement_. SYN. Inquinate.
)( Pure, emendate. USUS: Grammaticum se professus, barbare loquitur.
BARBĂRĬA, æ, et BĀRBĂRĬES, ei, f. _Pays étranger_, _race barbare_. SYN.
Locus barbarus _vel_ fera gens. EPITH. Agrestis, forensis, immanis
atque intoleranda, inveterata, tota, vasta. 2. Tam atrox nullus in ulla
barbaria tyrannus fuit. 2. Regiones feræ et alienæ, Scythæ, Syri et
cuncta fere barbaries. 3. Mores barbari, duri, feri, crudelitas, feritas,
_mœurs grossières_, _sauvages_, _barbarie_. Cæsar inveteratam quamdam
barbariam ex Gaditanorum moribus delevit. Barbaria forensis. 4. Vitiosa
et a latinitate aliena locutio, _barbarie de langage_, _ignorance_.
Domestica aliqua barbaries eorum sermonem infuscavit, inquinavit. Barbara
et solœca inspergunt.
BARBĂRĬCUS, a, um, _Barbare_, _étranger_. SYN. Barbarus. Barbaricæ
vestes, leges, mores barbarici.
BARBĂRISMUS, i, m. _Barbarisme_, _faute contre la langue ou la
prononciation d’un mot latin_. SYN. Vitium in locutione, cum verbum
aliquod vitiose effertur. USUS: In barbarismos incurrere.
BARBĂRUS, a, um, _Barbare_. SYN. Immanis, incultus, agrestis, ferus,
crudelis, atrox. )( Humanus, cultus. PHRAS. Homines barbari, _hommes
barbares_. Gentes immanitate barbaræ, moribus efferatæ. Homines immani
et intoleranda barbarie; immansueti, feri, omni diritate deterrimi;
vultu, motuque corporis vasti, et agrestes; moribus, ritibusque efferati;
magna ex parte latrociniis infames; homines natura immani et importuna,
inculti, asperi; quique contra studia naturæ agrestibus institutis
obduruere; expertes omnis juris ac conditionis, et linguæ prope humanæ;
natura et moribus immites ac feri; agrestibus institutis vivere sueti;
quorum terris nihil asperius, oppidis nihil incultius, indole ac moribus
nihil immanius. Cf. Agrestis, Inhumanus.
BARBĀTŬLUS, a, um, _Qui porte une barbe naissante_. SYN. Fere imberbis;
cum rara barba _aut_ parva. USUS: Concursabant barbatuli juvenes.
BARBĀTUS, a, um, _Barbu_. USUS: Barbati illi veteres.
BARBŬLA, æ, f. _Petite barbe_. USUS: Non hac barbula, qua isti
delectantur, usi sunt veteres.
BARDUS, a, um, _Lourd_, _stupide_. SYN. Stupidus, hebes. USUS: Quis
stupidum Socratem dicet, aut bardum?
BĀRO, ōnis, m. _Imbécile_. SYN. Homo stupidus. USUS: 1. Hæc cum loqueris,
nos barones stupemus. 2. Vir princeps. _M. L. Baron._ Apud reliquos
Barones te in gratiam posui.
BĀSĬLĬCA, æ, f. _Basilique_, _édifice où l’on jugeait_; _Église
chrétienne_. USUS: Basilicam struere, ornare.
BĂSĬLĬCĒ, _Royalement_, _magnifiquement_. * SYN. Magnifice. USUS:
Basilice ornatus incedit.
BĂSĪLĬCUS, a, um, _Royal_, _splendide_. * SYN. Regalis, splendidus,
magnificus. USUS: Basilicæ editiones. Victus basilicus.
BĀSĬO, as, are, a. _Baiser_. SYN. Osculor.
BĂSIS, is, f. acc. im, abl. i, _Base_, _piédestal d’une statue_. SYN.
Pes, pars ima, substructio. EPITH. Adversa, altior, excelsa, inanis,
index sui sceleris. USUS: Basi statuarum aliquid incidere, inscribere.
BĀSĬUM, ii, n. _Baiser_. * SYN. Osculum. USUS: Basium dare, figere. Cf.
Osculor.
BĔĀTĒ, _Heureusement_. * SYN. Feliciter. USUS: Beate vivere in una
virtute positum est.
BĔĀTĬFĬCO, as, are, a. _Béatifier_. PHRAS. Beatorum in cœlo numero
addere; Beatorum in cælo ordinibus inserere, asserere; Beatis adscribere;
ad numerum, in numerum Beatorum adscribere; Beatis annumerare; in
Beatorum numero locare, collocare, reponere; Beatorum numero aggregare;
in Beatorum numerum referre; Beatorum cultum, honoresque alicui
decernere, constituere.
BĔĀTĬTAS, ātis, f. _Bonheur_. SYN. Beatitudo, vita beata. Cf. Beatus.
BĔĂTĬTŪDO, dĭnis f. _Béatitude_. SYN. Beatitas. USUS: Beatitatis et
beatitudinis verbum durum, sed usu mollitum est. Cf. Felicitas, Beatus.
BĔĀTUS, a, um, _Heureux_. SYN. Felix, cui bene est. ADV. Absolute,
ardenter, perfecte, summe. PHRAS. 1. Beatus sum, _je suis heureux_. Bene
beateque est; in cœlo sum; cœlum digito contingo; Deorum vitam adeptus
sum; quis me homo fortunatior? fortunam ipsam anteeo. Cf. Felix. 2. Beati
in cœlo, _Bienheureux du ciel_, _les saints_. Felicissimi cœli incolæ;
æternitatis felicissimæ lumina; in altissimum evecti cœlestium civium
consessum; cœlestis patriæ cives; cœlestis aulæ beatissimi proceres; in
augustissimo Numinis concilio collocati; qui ea florent inter cœlites
gloria, quæ mortalium apices transcendit, intra se positos habet
universos. 3. Beata sempiternaque vita jam in cœlo fruitur, _il jouit
déjà dans le ciel d’une éternité de bonheur_. Ejus vitam virtutemque
beata jam immortalitas excepit; piorum jam sedem ac locum est consecutus;
magnis jam, et perpetuis fruitur voluptatibus, nullo metu nec impediente,
nec impendente; ejus animus, postquam e corpore excessit, in cœlum jam,
quasi in domicilium suum pervenit; in æternam, ac plane jam suam in domum
immigravit, ubi ævo sempiterno fruitur. Æternæ salutis, beatitudinis
particeps; hæres æternæ vitæ est; particeps æternii gaudii in unica
felicitatatis cognitione defixus est. Adest illi cumulata bonorum
complexio, secretis malis omnibus. Beatitudinis sempiternæ portum jam
contigit; in illa perenni felicitatis sede jam collocatus est. Vita
cœlitum, quæ sola est vita nominanda; cœlesti gloria, et immortalitatis
domicilio jam perfruitur. Vita beata et sempiterna; quæ cumulata bonorum
omnium, et nunquam interitura possessione gaudet, fruitur. Æternam gloriæ
mercedem, a DEO mortalibus propositam, jam consecutus est. In beatissimam
cœli regiam est deportatus; hæreditatem divinæ gloriæ adiit; evolavit
jam in cœlestes orbes illos, ubi certus laborum finis, ubi vera et
solida felicitas. Projectus jam est ad beatum illud sanctarum animarum
concilium; et felicissima cœlitum sede est receptus. USUS: Beatus esse
sine virtute nemo potest. Quem tu ægritudine, metu, lætitia gestiente,
et libidine liberum, solutum, vacuum videris, num dubitabis beatum
dicere? Qui beatus est, tutus sit oportet, inexpugnabilis, munitus,
septus, sine timore, quem nulli metus terrent, nullæ ægritudines exedunt,
nullæ libidines incitant, nullæ lætitiæ futiles languidis liquefaciunt
voluptatibus. Cf. Felix.
BELLĀRĬA, ōrum, n. _Friandises_, _pâtisseries_. SYN. Cibi ad irritandam
famem compositi. USUS: Mellita bellaria.
BELLĀTOR, ōris, m. _Guerrier_. SYN. Miles bellicosus. USUS: Is minus
vehemens orator, quam bellator fuit. Cf. Miles.
BELLATRIX, īcis, f. _Guerrière_. USUS: Bellatrix iracunda.
BELLĒ, _Bien_. SYN. Bene, apte, prospere, commode, æquo animo. USUS:
Belle, et festive. Belle cecidit, cum etc. Dolorem illum belle fert. Aqua
belle fluens.
BELLĬCŌSĒ, _D’une manière belliqueuse_. * USUS: Bellicose Romam aggressus
est.