AMBŪRO, is, bussi, bustum, ere, a. _Brûler autour_, _consumer_. USUS: Num

tu ex ambustis fortunarum mearum reliquiis spolium petes? Vicina Cremona

incendio ambusta, Mantua tamen salva evasit.

ĀMENS, entis, gen. omn. _Troublé_, _égaré_, _insensé_, _fou_. SYN.

Insanus, mente motus, perturbatus. PHRAS. Homo excors, omnibus consiliis

præceps ac devius, mente captus, alienatus mente, amentia præceps,

obcæcatus; prolapsus in furorem, mente paulum imminuta animo parum

validus, mente orbatus. USUS: Homo amentissimus, vecors, ac consiliis

omnibus præceps, ac devius. Cf. Insanus.

ĀMENTĀTUS, a, um, _Garni d’une courroie_. SYN. Loris religatus ad acrius

feriendum. USUS: 1. Hastæ amentatæ. _Javelot garni de sa courroie_.

2. TRANSL. Argumenta amentata præclari oratoris lacertis viribusque

contorta, _arguments tout prêts_.

ĀMENTĬA, æ, f. _Démence_, _folie_. SYN. Insania. EPITH. Civilis, magna,

mira, præceps, singularis, summa, tanta. PHRAS. Hic homo in amentiam

incidit, _cet homme est devenu fou_. A se, a mente discessit; ad insaniam

redactus est; impulsus, prolapsus in furorem est: mens reliquit hominem;

injecta illi amentia est. Amentia incredibilis hunc hominem tenet, _un

trouble incroyable s’est emparé de lui_. Amentia flagrat, torquetur,

rapitur, tenetur, excæcatur plane insolita, alienata penitus mente est.

Cf. Amens, Alienatus, Furor, Insania, Stultitia. USUS: Amentia est animi

affectio lumine mentis carens. Qua amentia inductus hoc egisti?

ĂMĪCA, æ, f. _Amie_, _amante_. SYN. Mulier amata. USUS: Alcibiades amicæ

amiculo tectus. Septem currus amicarum plenos secum trahebat Verres.

ĂMĬCĒ, _En ami_. SYN. Benevole, familiariter, animo amico, et

conjunctissimo. USUS: Vivere simpliciter, vitæque hominum amice. Quod

tantum mihi tribuis, facis, fecistique sane amice.

ĂMĬCĬO, is, cui, _vel_ xi, ictum, ire, a. _Couvrir d’un vêtement_,

_envelopper_. SYN. Vestio, operio. USUS: Amictus toga purpurea.

ĂMĬCĬTĬA, æ, f. _Amitié_. SYN. Benevolentia, conjunctio, familiaritas,

necessitudo; vetus et assiduus inter æquales usus, ac vitæ consuetudo;

jucunda vitæ, atque officiorum omnium societas, amabilissimus amicitiæ

nexus; amoris vinculum arctissimum; omnes amicitiæ necessitudines;

conjunctionis, ac necessitudinis vinculum; benevolentiæ conjunctio;

familiaritatis nexus; summa voluntatum consensio. EPITH. Adjutrix

virtutum, comes vitiorum, afflicta, non solum ampla, sed etiam jucunda,

concors, conjunctior, consularis, desiderata, ditior, et affluentior,

firmior, bona, gratuita, insignis, intempestiva, inveterata, justa

veraque, magna, uber, jucundissima, molesta, naturalis, non brevis et

suffragatoria, sed firma et perpetua, pulcherrima et maxime naturalis,

pyladea, remissior, et liberior, et dulcior, et ad omnem comitatem

facilitatemque proclivior, sancta, summa, vetus, vetusta, vulgaris aut

mediocris, vera et perfecta. PHRAS. 1. Amicitiam contrahere, _contracter

amitié_. Amicitiam cum aliquo appetere, expetere potentum amicitias,

gratiam et amicitiam petere; adrepere sensim, applicare se ad alterius

amicitiam; insinuare se in potentum amicitiam; adjungere se, conferre,

aggregare ad alterius amicitiam; amicitiam sibi parare, comparare,

conciliare; in consuetudinem alterius se dare, insinuare, immergere;

amicitiis multorum implicari; amicitias sibi parere, gignere, jungere,

conjungere, instituere; consuetudine alterius se implicare, devincire,

jungere; amicitiæ fores sibi aperire; consuetudinem jungere cum altero;

amicitiam conglutinare, conjugare, constituere; colligere, contrahere

consuetudinem cum altero; amicitiæ et societatis vinculo se adstringere;

incipere, conflare amicitiam; coire societatem cum altero; amicitiam

sequi, ad amicitiam accedere; alterius amicitiæ se dedere ac devovere,

sancire; ferire, percutere fœdus amicitiæ; amicitiæ fœdere se devincire.

2. In amicitiam alicujus venire, _devenir ami de quelqu’un_. In amicitiam

accipi, recipi, adjungi; in familiaritatem alterius venire, pervenire;

adscribi ad alterius amicitiam; inire cum altero societatem; jungi

amicitia; incidere in improborum hominum amicitiam; familiaritatem

alterius penitus intrare, consequi; amicitiam adipisci; in familiaris

amicitiæ jura adduci. 3. Amicitiam habere cum altero, _être lié d’amitié

avec un autre_. Necessitudo intercedit mihi cum illo, et vetus amicitiæ

usus; necessitudo mihi cum illo constituta dudum est; est mihi amicitia,

consuetudo, hospitium cum illo; amicitiam gero, habeo cum illo; intime

utor homine; societatem habeo cum illo firmam ac perpetuam; intima illi

familiaritate conjunctus sum; locum amicitiæ non infimum tenet apud me;

est mihi cum homine magnus usus, vetus cunjunctio; conjunctissime et

amantissime inter nos vivitur; arcta familiaritate hominem complector;

longa consuetudine devinctum teneo hominem; mutua benevolentia implicatum

habeo; conjunctus sum longo familiaritatis usu; inveterata mihi cum illo

est amicitiæ fides; perpetua gratia atque amicitia mihi cum illo est.

4. Amicitiam observare, _garder l’amitié_. Amicitiam colere, servare,

retinere; obsequio amicitiam tueri; amicitiam præstare; necessitudinem

colere, conservare; uno tenore fidem colere; in amicitia et fide manere,

permanere. Par voluntas, ab unoquoque nostrum redditur, et accipitur.

Amicitiæ nostræ fides sanctior est, quam ut malevolorum sermonibus

labefactetur. Amicitiam gerimus non modo officiosam, sed veram et

concordem. 5. Amicitiam firmare et augere, _entretenir_, _augmenter

l’amitié_. Amicitiam confirmare, firmiorem facere, reddere; in amicitia

provehi; firmare obsequio gratiam; concordiam in perpetuum firmare;

consuetudinem facere majorem; id agere, ut amicitia non modo vigeat,

sed crescat, accrescat. 6. Amicitia minuitur, _l’amitié décroît_.

Claudicat amicitia nostra, labefactatur sensim malevolorum sermonibus,

et elevatur. Vacillat, inclinat amicitiæ nostræ stabilitas. Satietas

quædam amicitiæ subit. Multis rebus quotidie violatur amicitia nostra.

Non respondet animus tuus in amicitia meo. Non eum præstas animum mihi,

quem debes. Parem in me benevolentiam non commonstras. Tuus in me

amor cum meo conferendus non est; longe inferior meo est; longe infra

est. Non es mutuo erga me animo; non æque, atque ego, animatus es.

Conjunctio illa vetus, ac jucunda multum a te imminuitur, perfringitur,

ac labefactatur. 7. Amicitiam abrumpere, _rompre une amitié_. Disrumpere,

discindere, dissociare, dissolvere, dissuere, præcidere, extinguere,

tollere, evertere amicitiam; deserere jus amicitiæ, spernere, negligere;

extinguere necessitudinem pristinam; amicitiam dimittere, deponere,

excludere; in inimicitiam convertere; ab amico se abrumpere; ab amicitia

se removere; caritatem, conjunctionem dirimere; a conjunctione animos

avocare; collectam diu gratiam momento effundere; amabilissimum amicitiæ

nodum tollere; renunciare alteri societatem, hospitium, amicitiam;

finem gratiæ ponere; amicitias diducere cohærentes; gratiam alterius

repudiare, recusare; totum se ab amicitia alterius avertere; refugere

a pristina consuetudine; ab amicitia deficere; sejungere se a veteri

societate; conjunctionem solvere, amorem ex animo penitus ejicere. 8.

Amicitiam redintegrare, _renouveler_, _rétablir l’amitié_. Redire cum

altero in gratiam; renovare, redintegrare pristinam consuetudinem;

gratiam novo beneficio redimere; ad gratiam et amicitiam receptum habere.

Cf. Amicus, Familiaritas, Necessitudo, Inimicitia. USUS: Amicitia est

omnium divinarum, humanarumque rerum cum benevolentia et caritate summa

consensio. Amicitia nihil majus, uberius, jucundius. Hæc amicitia, hæc

conjunctio, hæc jucundissima vitæ, atque officiorum omnium societas

fictis sermonibus, falsis criminibus, sæpe dirimitur.

ĂMICTUS, a, um, _Vêtu_, _recouvert_. SYN. Vestitus, indutus, tectus,

opertus. USUS: Amictus lana, toga purpurea, pallio, amiculo.

ĂMICTŬS, ūs, m. _Toute espèce de vêtement extérieur_. USUS: Imitari

alicujus amictus statum, _aut_ motum, _imiter qqn dans sa manière de

porter la toge ou d’en disposer les plis_. Cf. Vestis.

ĂMĪCŬLA, æ, f. _Amante_. SYN. Amica. USUS: De amicula rixari.

ĂMĬCŬLUM, i, n. _Petit vêtement_. SYN. Palliolum, vestis. EPITH. Aureum,

frigidum, grave. USUS: Dionysius aureum Jovi detraxit amiculum.

ĂMĪCŬLUS, i, m. _Cher petit ami_. SYN. Amicus.

ĂMĪCUS, i, m. _Ami_. SYN. Necessarius, familiaris. )( Inimicus. DIFFER.

Amator, in malam, Amicus in bonam partem accipitur. EPITH. Amans et

observans, antiquior, antiquissimus, benevolus, blandus, bonus, communis,

firmus et fidelis, fortior, fortis, gravissimus, satis honestus, indignus

fortuna aliqua, infidus, insolens, lepidus, locupletior, magnus,

mediocris, multo justior, officiosissimus, paternus, ac pernecessarius,

præceps, privatus, prudens, recens, simplex et communis, et consentiens,

studiosus, observans, suavis, verus, vetus, voluntarius. PHRAS. 1. Amicus

meus est, _il est mon ami_. Multis annis illo utor familiariter; est

ex domesticis meis, et intimis familiaribus; necessarius meus est, et

amantissimus mei; conjunctus mihi usu, est in intimis; me plane suum

numerat; sunt mihi cum illo omnes amicitiæ necessitudines; utor hominis

amicitia diu, et concorditer; in meis familiarissimis est, ac plane

meus; longe omnium amicorum carissimus est; in intima ejus familiaritate

versor; conjunctissimus illi sum; omnia mihi cum eo intercedunt jura

summæ necessitudinis; arctissimo mihi est amicitiæ vinculo copulatus,

colligatus, connexus; est mihi amicitia cum eo non vulgaris; utor illo

intime; est mihi intimus; nihil illo mihi conjunctius, carius, jucundius.

Cf. Familiaris, Adjungo, Amicitiam habere. 2. Amicos sibi paravit

plurimos, _il s’est fait beaucoup d’amis_. Multos ille sibi beneficio

adjunxit; multos sibi consuetudine devinxit; animos multorum sibi

conciliavit; multorum voluntates sibi obsequio demeritus est; amicitiam

fecit cum plurimis; ex adversa factione suos sibi fecit quamplurimos;

necessitudinem constituit, fecit, conjunxit cum multis, ad amicitiam

adscripsit, aggregavit non paucos. Cf. Amicitiam contrahere. USUS: 1.

Amici maxima amoris conspiratione consentientes. Mihi nemo te amicior,

carior, jucundior. 2. Amicum facere, diligere, eligere, acquirere;

conciliare sibi alterius voluntatem, gratiam, studium. 3. Amico uti et

necessario, _avoir un ami_. 4. Amico orbari, vitam ab amicis desertam et

incultam agere, _n’avoir pas d’amis_.

ĀMISSĬO, ōnis, f. _Perte_. SYN. Jactura, detrimentum. EPITH. Tanta rerum,

turpis. USUS: Amissio omnium rerum, desperatio recuperandi.

ĂMĬTA, æ, f. _Sœur du père_. SYN. Soror patris.

ĀMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Perdre_. SYN. Dimitto, perdo, jacturam

facio. ADV. Funditus, penitus, plane. PHRAS. Amisisti omnia, _vous avez

tout perdu_. Jacturam fecisti fortunarum omnium. In hoc portu gloriæ,

dignitatis naufragium fecisti. Eversus es rebus omnibus, captus, orbatus.

Omnia tibi illo jactu perierunt, occiderunt. Gratia omnis, ac gloria

tibi defluxit. Cum fortunis fama te simul, ac fides deseruit. Cf. Perdo,

Eripio, Evanesco. USUS: 1. Amittere occasionem. Prædam de manibus

amittere, _manquer_, _laisser échapper_. 2. Dignitatem, civitatem, jus

imperii, memoriam, mentem, vitam, lucem amittere. Vires, et corpus

ægritudine, vitam per dedecus amittere, _perdre_. 3. Dimitto; _renvoyer_,

_congédier_. 4. Abjicio, _abandonner_. Assiduitate malorum omnem sensum

humanitatis ex animo amittere.

AMNIS, is, m. _Fleuve_. SYN. Fluvius. EPITH. Funestus, incitatior,

sedatus, magnus, nobilis, obscurus, profluens, contortus, deflexus. USUS:

Liquores perlucidi amnium, riparum vestitus viridissimi. Alter sine

salebris amnis, alter incitatior fertur. Contortus et deflexus in alium

cursum amnis. Cf. Flumen.

ĂMO, as, avi, atum, are, a. _Aimer_. SYN. Diligo, carum habeo, studio

prosequor, benevolentia complector, magno studio et amore sum in

aliquem; faveo, cupio alicui maxime, honestissime. ADV. Admodum, æque

atque, certatim, fraterne, illustrius, maxime, merito, mirabiliter,

mirifice, multum, nimium se; plus, plurimum, præcipue, recte, turpissime,

valde, vehementer, unice, vulgo. PHRAS. 1. Amo te plurimum, _je vous

aime beaucoup_. Sic te diligo, ut neminem magis, ne me ipsum quidem.

Singulari erga te amore sum, singulari sum in te benevolentia. Ego te,

ut oculos, aut si quid oculis est carius, diligo. Nemo est omnium, in

quem magis, quam in te, mea sit propensa benevolentia; qui mihi te sit

carior; quem ego vehementius, quam te, diligam, quem ego majore, quam te

benevolentia complectar; quem ego magis ex animo, quam te, diligam. Quo

amoris vinculo adstricti sumus, eo nihil potest esse arctius; id ejusmodi

est, ut laxari nullo modo possit. Summe, vehementer, valde, magnopere,

maximopere, maxime, etiam atque etiam, mire, mirifice, incredibiliter,

unice, singulariter, egregie, insigniter, ex animo, ex intimo sensu,

cumprimis, imprimis, apprime, præcipue, admodum, oppido, majorem in

modum, mirum in modum, minime vulgariter, non mediocriter te diligo.

Omnibus tibi necessitudinis causis conjunctus sum maxime. Ita multæ mihi

tecum sunt necessitudinis causæ, ut nihil possit esse jucundius. Omnes

mihi necessitudines, necessitudinum causæ, omnia mihi necessitudinum

summa jura tecum intercedunt. Mihi tecum omnia sunt communia. Amo te

singulariter omnibus de causis. Omnibus ad te amandum causis adducor,

moveor, impellor. Causam tui diligendi nullam non habeo. Arctissimo

necessitudinis vinculo conjuncti sumus. Nihil est nostra necessitudine

conjunctius. Pervenit ad summum amicitia nostra. Benevolentia in te

mea ad summum pervenit, aucta sic est, ita jam crevit, ut nihil ad eam

possit accedere. Amor in te meus is est, ita accumulatus est, ut addi

nihil possit. Æque, similiter, pariter ac me ipsum; itidem ut me ipsum;

non secus, ac me ipsum te diligo. In te amando nemini concedo. Qui te

vehementius diligat, concedo nemini. Amorem in te meum cogitatione

fortasse consequi, complecti possum, verbis quidem exprimere, explicare,

expromere profecto non possum. Cum te multi diligant, in amore tamen

omnes vinco, principatum appeto, primas partes mihi vindico, principem

locum obtineo. Fero te in oculis. Mihi es in amoribus. Nihil mihi est

te carius. Secundum DEUM, post DEUM, excepto DEO, cum a DEO discessi,

nemo mihi te est carior. Primum in amore DEUM, te habeo proximum. Amor

in te meus tantus est, quantus potest esse maximus. Hæres mihi in animo,

in medullis, in intimis sensibus. Ut pater in filium, ita ego in te sum

animatus. Habeo te fratris loco. Quid est, cur te non etiam atque etiam

diligam? Quod vinculum, quod studii genus aut officii, quæ omnino res

amori nostro, amicitiæ, conjunctioni, necessitudini nostræ deest, in

amicitia nostra requiri, ac desiderari potest? Amorem in te meum verbis

exprimere qui possum, quem cogitatione vix complector, cujus magnitudinem

vix mente comprehendo? 2. Tu si me amas, communem amicum dilige, _si vous

m’aimez_, _aimez aussi mon ami_. Tu si me carum habes; si tibi cordi

sum; si animum mihi dedisti tuum; amicum omni benevolentia, caritate,

officio complectere. Sit tibi ille in pectore, hæreat in venis, animo,

visceribus. Tu si mei amore duceris; si totus ego tuus sum; si ardes,

cales, teneris studio complectendi mei; amicum in sinu, in oculis gesta;

hæreat ille tibi in medullis; gradum ac caritatem filii apud te habeat.

Si amore tibi conjungor; si, ut tute affirmas, ita in oculis tuis habito;

in medullis inclusus sum; amicum toto animo, omni gratia, officio,

caritate complectere. Si tanta propendes in me voluntatis inclinatione,

quantam singularis in me tua benevolentia, eximia caritas, perpetua

officia pollicentur, mea potiorem vita communem amicum habe. Siquis

amor mei in te residet; si amore mei caperis, incensus es; si caritate

flagras; carissimum tibi amicum habe nostrum; magisque quam oculos illum

ama meos. Si quis amor penitus hæret mei; si in medullis resideo tuis;

si in deliciis sum; amicum oculis, animo, complexu tene; omni amore

prosequere; dignum profecto ob multas suavitates ingenii, ut animo tuo

carus sit egregie. 3. Amat intemperanter, inhoneste, _il se livre à la

débauche_. Amoribus servit; turpius, quam par est, diligit; differtur

amore; immodico amore flagrat. Deperit hominem misere; amore occupatus

est; animum amori deditum habet; in amores effunditur; amore amens,

malesanus est; perdite amat; amore languet; cæcis maceratur ignibus;

totus in amore est; in castris Veneris militat; versatur in amoris rota;

amore vadatus, ac vinctus attinetur; in hospitium divertit ad Cupidinem.

USUS: Quidam seipsos amant sine rivali. Me aut amabis, aut, quo contentus

sum, diliges. DIFFER. Amare plus est, Diligere minus. )( Odio habeo.

ĂMŒNĬTAS, ātis, f. _Agrément_, _charme_. SYN. Suavitas locorum. EPITH.

Summa. USUS: Hortorum et littorum amœnitates. Cf. Jucunditas.

ĂMŒNUS, a, um, _Agréable_. SYN. Voluptuarius, jucundus. USUS: Amœnus

sane, et arbitris semotus locus. Prædiola belle ædificata amœno loco, et

salubri. Cf. Jucundus.

ĂMOR, ōris, m. _Amour_. SYN. Benevolentia, gratia, pietas, studium,

caritas. )( Odium. DIFFER. Amor genus est ad omnia pertinens, Caritas

species ad homines tantum. EPITH. Gloriæ nimis acer, verumtamen honestus,

communis, cultus, dulcis et optatus, flagitii et levitatis auctor,

fraternus domesticusque, honestus, humanus, tam improvisus ac repentinus,

tam castus, tam religiosus, tam sanctus, tam pius, inauditus, non

ignotus, sed tamen gratus, et optatus, incredibilis, et bonus, insitus,

jucundus, magnus, mediocris, mirificus, muliebris, mutuus, naturalis,

novus, vetus, patrius, perpetuus, præcipuus, princeps, pristinus,

sævus, singularis, sollicitus atque anxius, summus, turpissimus,

vetus et fictus, veterrimus, verissimus, vetustus. PHRAS. 1. Utinam

excitare amorem patriæ in te possem! _puissé-je vous inspirer l’amour

de la patrie!_ Utinam te patriæ amore inflammare, pietatem in patriam

intendere, excitare, gignere, conciliare possem! utinam efficere id

possem, ut patriæ amor in te nascatur, oriatur, exoriatur! utinam ea

mihi facultas sit, ut meis hortatibus pietas illa in patriam rursus in

te exsistat, emergat; ut ex natalis soli dulcedine amor ille effluat,

emanet, progrediatur, proficiscatur, qui erga patriam optime de te

meritam exstare, residere in animis civium debet. 2. Amorem in te meum

ubique declarabo, _je vous prouverai partout mon affection_. Quem

diu tecum constitutum habeo amorem, omnibus in rebus testificabor,

demonstrabo. Respondebo profecto amori tuo, et omni officiorum genere

tecum certabo. Recognosces non modo ex litteris, sed ex omnibus studiis,

officiisque meum in te amorem. Amorem hunc meum, quem a puero suscepi,

omnibus officiis colam, præstabo, reddam amori tuo. Meam in te singularem

benevolentiam, summum, incredibilemque amorem quovis officii genere

testatum faciam; officiis ac studiis illustrabo, approbabo. Nullum erga

te officium hominis amantissimi prætermittam. Qui in me residet amor tui,

eidem serviam semper; hunc fovebo, et augebo. Non est quod vereare; in

amore egregie respondebo. Efficiam profecto, ut omnibus pateat, neminem

ut fugiat, lateat, quæ mea sit in te benevolentia. Amorem tui, qui in

animo insidet mea non verbis modo præ me feram, sed rebus, factisque

ostendam, patefaciam, confirmabo. 3. Amorem in te meum semper conservabo,

_je serai toujours votre ami_. Amorem, quo semel tibi conjunctus fui,

quo te adhuc prosecutus sum, fovebo semper, augebo, colam, servabo,

confirmabo. In amore tui semper provehar. Illa pietas, id studium, quo te

semel complexus sum, incrementa capiet maxima. Ad eum amorem, quem adhuc

præstiti, accessiones fient maximæ. Ut amandi causæ semper novæ, ita nova

semper officia ad pristini amoris significationem accedent. Idem dies

amorem tui mihi eripiet, qui vitam. Dum spirabo, spirabit simul in me

amor tui. 4. Amorem exuit, _il ne m’aime plus_. Amorem abjecit, excussit,

deposuit omnem. Multum de vetere amore detractum, laxatum est. Amorem

omnem ex animo ejecit. Nemo te, nisi tua illa inconstantia ab amore

nostri avertit; illa amorem diremit, illa exhausit. USUS: Amor verus et

fictus non facile dijudicatur, _il n’est pas facile de distinguer la

véritable amitié de la fausse_. Honestus amor e virtute nascitur. Judicio

labitur, qui fortunam in amore, non virtutem spectat. Amor flagitii et

levitatis auctor.

ĀMŌTĬO, ōnis, f. _Action d’éloigner_, _éloignement_. SYN. Remotio. USUS:

Doloris amotio successionem efficit voluptatis.

ĀMŎVĔO, es, movi, motum, ere, a. _Éloigner_, _écarter_. SYN. Arceo,

prohibeo, removeo. PHRAS. Fames hostem ab urbe amovit, _la famine a

éloigné l’ennemi de la ville_. A mœnibus hostem detraxit, depulit,

dejecit. Fames hostilem impetum propulit, submovit, propulsavit;

emovit hostium multitudinem; pestem illam a mœnibus urbis avertit. 2.

Amovet a se omnes, _il éloigne de lui tout le monde_. Abstinet procul

homines; segregat a se omnes, removet, submovet; emovet domo salutantium

multitudinem; hospitum ac clientum turbam suis ab ædibus amolitur.

3. Amovet se a rebus publicis, _il ne prend aucune part aux affaires

publiques_. Animum procul habet a republica; animum abducit a forensi

strepitu; publicæ rei curam a se in alios transfert. USUS: Libidinem,

odium, invidiam, metum, cupiditates omnes ab aliquo amovere, _éloigner_,

_détourner_. Segnitiem, crapulam, calumniam a se amovere, depellere.

Molestiam a foribus; suspicionem a domesticis amovere. Cf. Repello,

Arceo, Rejicio.

AMPHĬBŎLĬA, æ, f. _Amphibologei_. VULG. Amphibologia. USUS: Amphibolias

aucupantur Dialectici.

AMPHŎRA, æ, f. _Amphore_. USUS: In singulas vini amphoras quaternos

denarios portorii nomine exigunt.

AMPLĒ, _Amplement_, _largement_. Amplissime. SYN. Magnifice, honorifice,

honeste. )( Abjecte, humiliter. USUS: Ample, elateque dicebat Cicero;

honores idem amplissime sibi decretos, magnificentissime, amplissime

gessit, _Cicéron avait un langage élevé et abondant; il exerça avec la

plus grande distinction toutes les charges qui lui furent confiées_.

AMPLECTOR, eris, plexus sum, plecti, d. _Embrasser_. SYN. Amplexor,

amplexu stringo, comprehendo. ADV. Amicissime, vehementer, ultro et

citro, usu, vel officiis; libenter, generatim, nequaquam satis. PHRAS.

Pater filium amantissime amplexus est, _le père embrassa tendrement

son fils_. Amplexatus est, brachia in collum filii injecit; pectus

pectori commisit, conjunxit, admovit; amplexu filium petiit, aggressus

est, vinxit, arcte tenuit, continuit, fovit; apertis brachiis filium

amplexurus, ad ejus caput advolavit; in ejus amplexus effusus est, ruit;

ejus cervicibus se innexuit, et arctissimis complexibus illigavit;

pater filii cervicibus injecit manus, et toto pectore se adstrinxit.

Filii collum invasit pater; ad complexum concurrit; tulit complexum

filio, inque eum fimul corpore, fimul animo effusus est, circumfusus

amplexibus filii pater, pectori collo eumdem admovit. Recepit filium

sinu, complexuque pater; dextera cervicem ejus manu strinxit; amplexu

filium cooperuit pater, et pectus pectore constrinxit. USUS: 1. Ille me

amplexus, flere prohibebat, _celui-ci m’ayant embrassé_, _m’empêchait de

pleurer_. 2. TRANSL. Amo, colo, _cultiver_, _s’adonner à_. Auctor tibi

sum, ut rempublicam, bonas artes, jus civile amplectare. Cæsar me in

dies amicius amplectitur. Amplector animum in me tuum. 3. Comprehendo,

stringo, _comprendre_, _renfermer_. Non is est, qui res tantas consilio

amplectatur, animo, ac mente circumspiciat. Paucis plurima; artem omnem

paucis præceptis amplector.

AMPLEXOR, aris, atus sum, ari, d. _Embrasser_. SYN. Amplector, amo,

amplexibus excipio, foveo sinu, amplexu circumplico, circumplector. ADV.

Familiariter, hilare, mirifice, recte, vehementius. USUS: Inimicum meum

sic amplexabuntur, sic in manibus habebant, sic fovebant. Amplexari

auctoritatem senatus. Certam sententiam amplexari. Cf. Amplector.

AMPLEXŪS, ūs, m. _Embrassement_. USUS: Pudici amplexus.

AMPLĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Augmentation_. SYN. Cessio, incrementum, cumulus,

exaggeratio. )( Diminutio. EPITH. Magna, nemini nocens, vehemens. USUS:

Amplificatio gloriæ, honoris, pecuniæ, rei familiaris, _accroissement de

richesses_. Amplificatio Rhetorica. Gravior quædam affirmatio, quæ motu

animorum conciliat in dicendo fidem, _ampfilication_.

AMPLĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Augmenter_, _agrandir_. SYN. Amplum

facio, dilato; rem parvam verbis majorem facio; augeo, multiplico,

locupleto. )( Minuo, infirmo. PHRAS. 1. Amplificare imperium, _reculer

les frontières de son royaume_. Proferre imperium, imperii fines;

ingentibus incrementis rempublicam augere; ampliare, dilatare, extendere,

protendere imperium; imperii fines promovere, propagare, magnas imperio

accessiones adjungere. 2. Amplificare dicendo, _développer un sujet_.

Augere rem, et tollere altius dicendo; verbis exaggerare, extollere;

rem ornare; tragice et rhetorice, omnia dicendo augustiora, majora

facere; vero majora jactare; in majus celebrare; verbis in majus ferre,

extollere. USUS: 1. Semper studui, tuam gloriam laudibus amplificare,

_je me suis toujours efforcé d’augmenter votre gloire en vous louant_.

Sermo tuus dolorem mihi meum amplificat. Urbs, fortuna urbis in dies

amplificatur et augetur. 2. Amplificare atque ornare dicendo. Cf. Augeo,

Amplus.

AMPLĬO, as, avi, atum, are, a. _Remettre_, _ajourner_. SYN. Comperendino,

differo, temporis plus concedo causam dicturo. USUS: Hæc causa septies

est ampliata. Quid hominem nefarium ampliatis?

AMPLĬTER, _Amplement_, _largement_. SYN. Ample. USUS: Ampliter in cœna

apposuit Ampliter mentiri.

AMPLĬTŪDO, ĭnis, f. _Grandeur_, _dignité_, _rang_. SYN. Gloria, dignitas,

splendor, auctoritas, gravitas, pondus, claritudo, præstantia, majestas,

claritas. EPITH. Rara, egregia, modica, summa. USUS: Amplitudo est

potentiæ, _aut_ majestatis, _aut_ aliquarum copiarum abundantia. Ipsæ

injuriæ tuam amplitudinem illustrabunt. Omne meum studium ad tuam

amplitudinem amplificandam, retinendam conferam, _je ferai tous mes

efforts pour vous élever en dignité et vous garder votre rang_. Pompeius

posteris suis amplitudinem nominis, quam non acceperat, tradidit.

Pervenisti ad summam amplitudinem. Cf. Splendor, Dignitas, Præstantia,

Magnitudo.

AMPLĬUS, _En plus grande quantité_, _davantage_. SYN. Plusquam, plus,

magis, supra, quod excurrit. USUS: Amplius est triennium, _vel_ triennio.

Non amplius decem cohortes pugnavere. Decem et amplius nummis, decem, et

quod excurrit, nummis. Ita quidem Socrates; hoc amplius Theophrastus,

quod etc., _a cela de plus que_, _etc._ Morem tibi geram, hoc amplius, ut

oraculum te audiam, _je vous obéirai, bien plus, je vous écouterai comme

un oracle_.

AMPLUS, a, um, _Ample_, _spacieux_, _grand_. )( Angustus, parvus. USUS:

1. Ampla domus, _maison spacieuse_. Theatrum magnitudine amplissimum,

celebritate refertissimum. Locus præter modum amplus, ingentis laxitatis,

et qui multorum millium multitudinem capiat. Ædes amplæ, spatiosæ,

effusæ. Forum, quantumvis amplum, laxandum videbatur. 2. Seges gloriæ

ampla. Res ampla, et immensi operis. Copiæ amplissimæ, militum is

numerus, ut virium jam non pœniteat. 3. Amplissimus civitate, amplissimo

loco natus. Id curo unice, ut respublica opibus firma, copiis locuples,

gloria ampla, virtute honesta sit. Cf. Clarus Magnificus, Magnus.

AMPULLA, æ, f. _Petite fiole au corps bombé_. SYN. Vas vitreum ventre

amplo et inflato.

AMPULLOR, aris, atus sum, ari, d. _S’exprimer avec emphase_. SYN. Turgeo,

inflor. Cf. Superbus, Facto.

AMPŬTĀTĬO, ōnis, f. _Action de couper_, _d’émonder_. USUS: Sarmentorum

amputatio.

AMPŪTO, as, avi, atum, are, a. _Couper_, _tailler_; _supprimer_,

_retrancher_. SYN. Reseco, circumcido, rejicio. USUS: Amputetur quidquid

in republica est pestiferum. Sit aliquid in adolescentis ingenio quod

circumcidam, quod amputem. Cf. Præcido.

AN, _Où, est-ce que?_ SYN. Ne, anne, utrum, num, ecquid? USUS: Multum

refert, utrum coram multis, an paucis dicatur. An licebit cunctis, tibi

non licebit? Patris partes suscipiam, an filii? Eloquat, an sileam.

ĂNAGNOSTES, æ, m. _Lecteur_. SYN. Lector conductitius. USUS: Puer

festivus anagnostes noster.

ĂNĂLŎGĬA, æ, f. _Conformité_, _rapport_. SYN. Proportio. USUS: Analogia

ejus vocabuli me decepit.

ĂNAS, ătis, f. _Canard_. USUS: Anatum ova gallinis supponimus.

ĂNĂTŎCISMUS, i, m. _Intérêt de l’intérêt_, _intérêt composé_. SYN. Fœnus,

quod ex fœnore capitur. USUS: Ille quidem ne centesimis, cum anatocismo

contentus est.

ANCEPS, cipitis, omn. gen. _Douteux_, _incertain_. SYN. Dubius, incertus,

ambiguus. )( Certus. USUS: 1. Incertus est exitus, et belli fortuna.

Cura, disputatio, causa anceps. Anceps fatorum via. Anceps et multiplex

verborum potestas. Cf. Dubius, Ambiguus. 2. Anceps gladius, _glaive à

double tranchant_.

ANCHŎRA, æ, f. _Ancre_. SYN. Ferrum aduncum ad firmandas naves. USUS:

Ergo ille malum erigi, vela fieri, anchoras præcidi, solvi jussit.

ANCĬLLA, æ, f. _Servante_. SYN. Famula, pedissequa. USUS: An partus

ancillæ in fructu sit habendus, disputant.

ANCILLĂRIS, e, gen. com. _Servile_, _bas_, _dégradant_. USUS: Ancillare

ac sordidum artificium.

ANCILLOR, aris, atus sum, ari, d. _Servir_. SYN. Servio. USUS: Nemini uni

ancillatus sum, aut privatim me addixi. Cf. Servio.

ANCILLŬLA, æ, f. _Servante_. USUS: Juris scientiam eloquentiæ tanquam

ancillam, et pedissequam adjungebant; contra nunc est.

ANDĂBĂTA, æ, m. _Andabate_, _gladiateur qui combattait à cheval et les

yeux couverts_. SYN. Gladiatorum genus velatis oculis pugnantium. USUS:

Quem antea ne andabatam quidem defraudare poteramus.

ANFRACTŬS, ūs, m. _Tour_, _révolution_. SYN. Circuitio, flexus, ambitus.

EPITH. Non longus, longus ad spiritum et aptus, annuus, septenus.

USUS: Figura nihil habens incisum angulis, nihil anfractibus. Longo

anfractu circumscripta oratio. Ætas tua septenos octies solis anfractus,

reditusque convertit, _vous êtes âgé de 56 ans_.

ANGĔLUS, i, m. _Ange_. SYN. Genius bonus, spiritus cœlestis, cœlestis

internuntius, minister DEI et nuntius. PHRAS. 1. Angelus custos, _ange

gardien_. Genius humanæ salutis custos; cœlestis custos homini adjunctus,

additus, addictus; præses vitæ nostræ spiritus; adjutor, defensor,

patronus, auxiliarius vitæ nostræ genius; cœlestis genius, qui hominem

ab ortu suo suscipit ac tuetur; qui defendit, custodit, incolumem servat

traditum curæ suæ, custodiæ, tutelæ hominem; cui a DEO, Parente optimo,

demandatum est hominis patrocinium, cura credita, tutela commissa, et

commendata. 2. Angelorum chorus, _chœur des anges_. Spiritus cœlestes;

cœlestes internuntii; mentes corporibus secretæ, beatæ et ab omni

concretione mortali semotæ, segregatæ mentes; cœlestes animæ atque ab

omni admistione corporum remotæ, puræ atque sinceræ. Numinis administri;

DEI ad homines interpretes spiritus; spiritus discriminum et periculorum

comites mortalium vitæ adjuncti; cœlestium spirituum cœtus, chorus.

ANGĪNA, æ, f. _Angine_. USUS: Sues angina moriuntur.

ANGĬPORTŬS, ūs et i, m. _Rue étroite_, _ruelle_. SYN. Vicus, angusta

via et compendiaria inter domos. USUS: Effusum frumentum vias omnes et

angiportus constravit.

ANGO, is, anxi, ere, a. _Serrer_; _attrister_, _tourmenter_. SYN.

Constringo, sollicito, vexo, torqueo, premo, crucio, discrucio. )(

Recreo. ADV. Vehementer. PHRAS. 1. Filii morbus vehementer me angit, _la

maladie de mon fils m’inquiète fort_. Sollicitum habet, tenet, reddit,

efficit; miseris me sollicitat modis; morbus filii non mediocrem mihi

affert, conficit, struit sollicitudinem; morbus filii sollicitudinem

acuit, auget, duplicat; sollicitudine afficit ingenti; anxiis implet

curis; metum, sollicitudinem incutit. Sollicitudini est non exiguæ

repentinus filii morbus. Morbus filii animum meum intempestiva

sollicitudine turbat, perturbat, vexat, commovet. Morbus filii graviter

me afficit; multum curæ, molestiæ, ægritudinis affert; acerbum animo

vulnus infligit; curis me frangit, et sollicitudine. Morbus filii

molestissime me exercet; gravi mœstitia, atque animi ægritudine afficit,

gravem animo sollicitudinem parit repentina filii invaletudo. 2. Admissum

a filio dedecus graviter angit patrem, _la honte du fils attriste

mortellement son père_. Susceptum a filio dedecus urit, mordet, pungit

vehementer patrem. Ea labes filii acerba admodum videtur patri; graviter

eumdum urget concepti facinoris probrum, macerat, concoquit, exercitum

habet; ea dedecoris nota patri corpus, viresque exedit; cor, corpusque

cruciat; ægritudine conficit. Cf. Dolor, Tristis, Anxius, Cura, Affligo.

USUS: Illa me cura vehementer angit et sollicitat. Ea me res intimis

sensibus, animis, dolore præcipue angit, et sollicitum habet.

ANGOR, ōris, m. _Angoisse_, _chagrin_. SYN. Ægritudo, sollicitudo animum

vexans, premens, discrucians. EPITH. Utilis. USUS: 1. Noli angoribus te

dare, dedere, _ne vous tourmentez pas_. Ecquid angoribus te implicas?

ecquid te metu diurno, nocturnoque tam misere conficis? Sæpe pro amico

angor capiendus est. 2. Angorem tollere, _faire cesser le chagrin_. Tuæ

litteræ angores meos levaverunt; ab angoribus me abduxere; vacuitatem ab

angoribus præstiterunt. Cf. Angor, Mœror, Tristitia, Anxius.

ANGUĪNUS, a, um, _De serpent_. USUS: Anguina cervix.

ANGUIS, is, m. _Serpent_. SYN. Serpens. EPITH. Fœmina, mas, neuter,

ingens, volucris. USUS: Angues alites. Anguis ab ara exstitit.

ANGŬLĀTUS, a, um. _Anguleux_. USUS: Corpuscula rotunda alia, alia

angulata.

ANGŬLUS, i, m. _Coin_; _retraite_. EPITH. Summus, par. USUS: Angulum mihi

provinciæ eligas reconditum, ac derelictum.

ANGUSTĒ, _Étroitement_. SYN. Arcte, stricte, presse, exigue, exiliter,

tenuiter, jejune. )( Late, fuse, ample. USUS: Anguste urbem obsidere.

Anguste, exiliter dicere. Presse, anguste definire. Anguste, tenuiter

disputare.

ANGUSTĬÆ, arum, f. pl. _Espace étroit_, _défilés_. EPITH. Magna,

incredibilis, summa. USUS: 1. Fauces terræ marisque, _détroits_.

Corinthus in angustiis, et faucibus Græciæ. PHRAS. 1. In angustias

locorum redigi, _être enfermé dans les défilés_. In exiguum gyrum

compelli; tanquam in pistrinum detrudi, ac compingi; in angustum locum

concludi, coangustari; in angustum contrahi et adduci; in exiguum

orbem contrahi; in arcto stipari, ad colligendum breviori spatio orbem

adigi; in arcto esse; in angustias locorum incidere; angustiis locorum

claudi, premi. 2. Paupertas, _gêne_, _pénurie_, _pauvreté_. Incredibiles

angustiæ ærarii, et pecuniæ publicæ. Ex meis rei familiaris angustiis

ejus sustento tenuitatem. 3. Difficultas, _embarras_, _difficultés_.

Quid me in has verborum angustias revocas? Cur me in Stoicorum dumeta,

et angustias tantas adducis, compellis? Angustiæ temporis breviorem me

fecere. 4. Infirmitas, _petitesse_, _faiblesse_. Non capiunt angustiæ

pectoris tui, non egestas animi tantam personam.

ANGUSTUS, a, um, _Étroit_. SYN. Arctus, brevis, (de loco præcipue).

PHRAS. Angusta loca sunt, _ces lieux sont resserrés_. Angustæ fauces

coarctant iter. Magnæ sunt, et admodum difficiles locorum angustiæ.

Impedimento sunt magnæ locorum difficultates. Locus non capit tantam

hominum multitudinem; loci angustiæ non accipiunt, non patiuntur extendi

copias. Angusta se loca crebro objiciunt; difficilem ac laboriosam viam

faciunt. Impeditissima ad iter faciendum loca sunt. Maximus hic labor

ex locorum angustiis enascitur iter illuc habentibus. Montium illæ

fauces multis locis arctissime coeunt. Via multis locis constringitur,

coangustatur. USUS: 1. In angustum locum concludi, _être enfermé dans un

défilé_. 2. Res angusta, _pauvreté_. Cf. Angustiæ.

ĂNHĔLĬTŬS, ūs, m. _Respiration_, _haleine_, _souffle_. SYN. Spiritus,

respiratio. USUS: 1. Vix anhelitum recipiebam, _je respirais à peine_.

Anhelitus latentem morbum indicat. 2. Terræ vapores, _exhalaisons_.

Anhelitus terrarum, cum fluere cœperint, venti fiunt.

ĂNHĒLO, as, avi, atum, are, n. et a. _Respirer_. SYN. Spiro, respiro.

USUS: Catilinam furentem audacia, scelus anhelantem, ex urbe vel

ejecimus, vel emisimus. Species hominis est crudelitatem ex imo pectore

anhelantis.

ĂNHĒLUS, a, um, _Haletant_. USUS: Equus anhelus.

ĂNĬCŬLA, æ, f. _Vieille femme_. SYN. Anus, mulier vetula. EPITH. Minime

suspiciosa, indocta. USUS: Aniculæ sæpe inediam biduo, aut triduo ferunt.

ĂNĪLIS, e, gen. com. _De vieille femme_. SYN. Quod aniculam potius, quam

virum decet ADV. Pene. USUS: Ineptiæ, fabulæ aniles. Omnis superstitio

anilis est, et imbecillis.

ĂNĪLĬTER, _A la manière des vieilles femmes_. SYN. Anicularum instar,

more. USUS: Superstitiose, atque aniliter dicere aliquid.

ĂNĬMA, æ, f. _Ame_. EPITH. Æterna, infecta, particeps consilii atque

rationis, pura, tenuis, carissima. USUS: (Anima vegetativa, VULG.)

Anima altrix plantarum, cujus virtute eæ vigent, crescunt, germinant,

frondescunt, florent. 2. (Anima sensitiva, VULG.) Anima sensu prædita,

quæ sensu aliquo utitur, quæ sentientis vitæ beneficio fruitur. 3. (Anima

rationalis, VULG.) _Ame raisonnable._ Anima rationis particeps, compos;

ratione utens; ratione ac mente prædita. Sempiternarum rerum, ac sub

intelligentiam cadentium compos, et particeps animus. Particeps consilii

atque rationis anima. Immortalis mortali in corpore animus. 4. Anima a

corpore separata, _âme séparée du corps_. Animus a corpore sejunctus;

corporeis vinculis laxatus, relaxatus; qui ex vinculis, carcere corporis

evolavit. Anima soluta legibus corporeæ servitutis; e corpore dimissa;

e corporis custodia in libertatem asserta. 5. Animæ defunctorum. Manes;

mortuorum, vita functorum animæ. 6. (Animæ in purgatorio, VULG.) Animæ

piacularibus ignibus addictæ; piaculari flamma suas eluentes maculas;

animæ, quæ purgantibus flammis torquentur; salutarium flammarum ignibus

lustrantur. 7. Animæ in cœlo beatæ. Animæ cœlo redditæ; æterna jam in

cœlo felicitate potitæ; donatæ sempiternæ mercede gloriæ; infinitis ac

sempiternis in cœlesti regno gaudiis perfruentes. Cf. Beatus, Sancti. 8.

(Animæ damnatæ, VULG.) Impii manes; animæ sempiternis suppliciis addictæ;

æternis cruciandæ flammis; perpetuis inferorum incendiis mactandæ.

Cf. Inferi. 9. Ponitur pro vita: In unius hominis anima spes nostras

positas omnes habemus, _toutes nos espérances reposent sur lui seul_.

Ægroto, dum anima, spes est. 10. Pro anhelitu, _souffle_. Continere,

comprimere animam, _retenir sa respiration_. 11. Pro ære, _air_. Inter

ignem ac terram aerem DEUS, animamque posuit. Anima, quæ spiritu in

pulmones ducitur. 12. Pro causa et principio vitæ, _âme_, _principe de

vie_. Animam agere, edere, efflare, amittere, _mourir_. 13. Pro mente,

_intelligence_, _cœur_. Ea causa in anima, sensuque meo penitus insita

est, et infixa.

ĀNĬMĀBĬLIS, e, gen. com. _Vivifiant_. Aer animabili, spirabilique natura.

ĂNĬMĀDVERSĬO, ōnis, f. _Remarque_, _réflexion_. SYN. Consideratio,

attentio, notatio. EPITH. Censoria, humanissima, liberalissima, paterna,

mediocris. USUS: 1. Notatio naturæ, et animadversio peperit artem. Nosse

regiones animadversionis est, aut consuetudinis. 2. Pœna, castigatio,

reprehensio, _correction_, _châtiment_. Animadversio omnis, ac castigatio

contumelia vacare debet. Continere improbos metu animadversionis. Uti in

aliquem animadversione. Remittere, condonare animadversionem. Cf. Pœna,

Objurgatio.

ĂNĬMADVERSOR, ōris, m. _Observateur_, _qui fait attention à_. EPITH.

Acris, diligens. USUS: Si acres et diligentes judices esse volumus,

animadversoresque vitiorum, magna intelligemus sæpe ex parvis.

ĂNĬMADVERTO, tis, verti, versum, ere, a. _Faire attention à_,

_remarquer_, _observer_. SYN. Animum adverto, noto, attendo; animum

attendo, deprehendo, sentio, intelligo. ADV. Curiosius, attentius,

diligentius, facile, graviter, maxime, plane, recte, rectissime, serius,

vehementer, usque eo. PHRAS. Animadvertit, quid velim, _il fait attention

à mes désirs_. Cernit animo, videt, quid velim. Quid agam, sentit.

Præsentit, præsensione quapiam capit; nonnullum sensum habet; subolet

illi, quid consilii parem. Non fugit hominem, non latet, ambiguum non

est, quo mea spectent consilia. Cf. Noto, Adverto. USUS: 1. Animadverte,

quæso, pro tua prudentia quæ fiant, _observez_, _je vous prie_. 2. Punio,

castigo, _punit_, _châtier_, _sévir_. Crudeliter in aliquem animadvertere.

ĂNĬMAL, ālis, n. _Ce qui respire_, _être animé_. SYN. Animans. )(

Inanimatus, inanimis. EPITH. Aptissimum ad cultum, funestum, ac nefariis

stupris concretum. USUS: Homo animal divinum, providum, sagax. Homo

animal acutum, plenum consilii et rationis, sempiternum, particeps

pudoris ac verecundiæ. Animalium alia sugunt, alia carpunt, alia vorant,

alia mandunt cibum.

ĂNĬMĀLIS, e, gen. com. _D’air_. SYN. Spirabilis, aerius. USUS: 1. Natura

animantis, _vel_ terrena, _vel_ ignea, _vel_ animalis, _vel_ humida.

2. Animæ proprium, vitale, _principe de vie_, _âme_. Intelligentiam

animalem quidam etiam astris tribuunt.

ĂNĬMANS, antis, m. f. _Au pl._ ANIMANTES, ium, m. f. _Vel_ ANIMANTIA,

ium, n. _Être animé_, _animal_. SYN. Animal. EPITH. Aquatile, dispar,

divinum atque cœleste, mortale, pennigerum et aereum, terrestre. USUS:

Animantes armatæ cornibus, obductæ plumis, hirsutæ spinis, tectæ coriis,

vestitæ villis. Animantes aspiratione æris sustinentur. Quidam mundum

ipsum animantem, sapientemque dixerunt.

ĂNĬMĀTĬO, ōnis, f. _Action d’animer_. EPITH. Divina. USUS: Divinæ

animationis species ex igne.

ĂNĬMĀTUS, a, um, _Animé_. USUS: 1. Animatum est, quod motu cietur

interiore. 2. Bene, _vel_ male affectus, _bien ou mal disposé à l’égard

de qqn_. Ut homines abs te affecti sunt, ita in te sunt animati. PHRAS.

Erga te semper optime animatus fui, _j’ai toujours été plein de bonnes

intentions pour vous_. Animos gessi non modo benevolos tibi, sed

addictos. Egregia semper in te fuit animi mei propensio. Cf. Affectus.

ĂNĬMO, as, avi, atum, are, a. _Animer_; _exciter_. SYN. Vitam do,

animatum facio, anima dono: _vel_ * excito, stimulo, exstimulo, impello.

PHRAS. Juvenes identidem animandi sunt, _il faut exciter les jeunes

gens_. Recreandi, excitandi, spei animorumque implendi sunt juvenes. Ad

spem, fiduciam erigendi sunt torpentes, demissi juvenum animi. Addendi

identidem sunt juvenibus animi, et laude confirmandi. Augere animos

juventuti oportet, et adhortatione firmare. Juventuti ut consulas, animum

dare necesse est; stimulos ac spiritus subdere; fortitudinem inspirare;

alacritatem accendere. Incalescant animi juventutis oportet, et alieno

studio incitentur. Arrigendi juvenum animi, accendendi, inflammandi.

Opera imprimis danda est, ut animus juvenum se colligat, atque confirmet;

ut ardor animis injiciatur; alacritas addatur; vigor mentium revocetur.

Non desint, quæ juventuti incitamento esse possint; quæ calorem pristinum

reddant animis; quæ animos novos afferant; mentes excitent; studium

injiciant et alacritatem. Exemplis ac monitis spiritus identidem hauriat

juventus; animos renovet; redintegret. Moderator juvenes animum habere

bonum jubeat, ut animo forti sint; ut animis vigeant; ut spes languentes

erigat, alacritas et fiducia incendatur, curet. Cf. Impello, Excito,

Incito. USUS: 1. DEUS omnia animat, format, alit, auget, _animer_,

_donner la vie_. 2. * Laude animandi sunt juvenes, _exciter_.

ĂNĬMŌSĒ, _Courageusement_. SYN. Magno animo, intrepide. USUS: Non solum

id animose et fortiter sed considerate etiam sapienterque fecerunt.

ĂNĬMŌSUS, a, um, _Courageux_, _hardi_. SYN. Plenus animi, plenus roboris,

intrepidus. )( Timidus. PHRAS. Homo ingentis spiritus, _homme de cœur_.

Animæ prodigus; capax ingentis spei pectus. Cf. Fortis, Alacer. USUS: Vir

fortis et animosus.

ĂNĬMŬLA, æ, f. _Petite âme_, _faible existence_. USUS: In unius

mulierculæ animula, quæ tandem jactura fit?

ĂNĬMUS, i, m. _Ame_; _pensée_; _courage_. SYN. Mens, anima, ratio: _vel_

benevolentia; _vel_ consilium, cogitatio. EPITH. Abjectus, abjectior,

acer et magnus, præsens et acutus atque versatus, acrior, attentus,

accusatorius, æger, æquus atque fortis, paratusque, æquior, æquissimus,

æternus, afflictus, agrestis ac durus, alacer et erectus, alienus, gloriæ

cupidus, amicus, amplus et excelsus, et patiens incommodorum, non omnino

integer, angustus atque demissus et jejunus, tamque parvus. PHRAS. 1.

Animo magno eat fortique, _cet homme a un grand courage_. Animus illi

magnus est, et ad omnes casus ferendos constans, atque paratus. Animo

sane est virili. Est in illo animus amplus, excelsus, incommodorum

patiens, acer, præsens, robustus, omni liber cura et angore. Est in

illo viro animi altitudo, firmitudo, gravitas, constantia incredibilis.

Quantum in ejus viri animo roboris et nervorum, quam eximia virtus insit,

quo sit animi robore, qua virtutis indole, qua animi excelsitate, et

quasi exaggeratione, quis non videt? Animi firmitudine, gravitateque

est singulari. Animo est erecto, et minime perturbato. Animi robore

incredibili septus. Stat animo; viget animo et celsitate quadam indolis

incredibili. Plenus animorum est. Vigore animi est acerrimus. Vir est,

cuius constantiam, vigoremque mentis res nulla labefactet. Vivit in

vivido pectore ingenium plusquam pro ætate vegetum. Pectus est homini

animorum plenum. Excellenti est animo præditus. Vigore animi inter

suos excellit maxime. Est in illo animi excellentia quædam, excelsitas

singularis. Animum induit maximis rebus parem. Cf. Fortis, Alacer. 2.

Animo est pusillo et abjecto, _il a un cœur faible et pusillanime_.

Homo est animo fracto, remisso, humili, et imbecillo. Est illi animus

mollis, perturbatus, irritabilis. Videas in illo homine ridiculam

animi debilitatem, summam animi remissionem, dissolutionem, languorem,

imbecillitatem. Minimus terror ejus animum frangit, minuit, effeminat;

illi animum adimit. Ad minimum terrorem animus homini cadit; animum

despondet, contrahit, inflectit, demittit; animo deficit, consternitur,

concidit. Est quædam in eo homine animi humilitas, impotentia,

contractio. Sensibus mirum quam angustis est. Ad primum fortunæ impetum

animos submittit. Terroris siquid increpuit, animus mox concidit;

frangitur metu; timore debilitatur, exanimatur. Cf. Abjectus, Timidus.

3. Animo est erga me benevolo, _il est bien disposé à mon égard_. Animo

in me est bono, optimo. Summa in me fide est, et animo amicissimo.

Summa ejus semper in me voluntas fuit. Quæ ille confert in me officia,

ab optimo animo proficiscuntur. Secunda est ejus in me voluntas. Cf.

Affectus, a, um. 4. Animo est a me alieno, _il est mon ennemi_. Alienum

a me habet, gerit animum. Animo et voluntate a me dissidet. Armatum

retinet in me animum. Animo est mirum in modum abalienato; aversissimo

est a rebus meis animo. 5. Animo est invido, _il est envieux_, _jaloux_.

Animo pravo est, et malevolentia suffuso. Cf. Invidus. 6. Animum habeo

discedendi, _j’ai dessein de partir_. Animus est in discessu. In animo

est; in animo habeo; cum animo; apud animum statui; deliberatum cum animo

habeo, proxime migrare. Animus est in eo, ut proxime me hinc auferam.

Animum induxi, _vel_ in animum; animum hunc suscepi; animus mihi est,

abire propediem. Id ago; in eo nunc sum, ut quamprimum discedam. 7.

Animum non habeo, _je n’ai pas le courage_. Abhorret animus ab hoc

consilio. Studio toto, ac voluntate abhorreo a re. 8. Animi causa ludit,

_il s’amuse pour se reposer_. Delectationis et otii consumendi causa;

ad oblectandum temporis otium; fallendi otii gratia; animi remittendi

ergo ludo utitur. 9. Animo hæc eo facta sunt, _il a fait cela dans te

dessein de_.... Isto animo, atque ea opinione; ea mente et cogitatione,

ea voluntate; eo consilio hæc gesta sunt. 10. Animo cado, _je perds

courage_. Animo concido; animo contrahor, animo succumbo; spes me

deserit; animus cadit, deficit, deest; animo deficere; animum submittere;

frangi animo, debilitari; mente consterni soleo. 11. Animum excitare,

_enhardir_. Animum erigere; a molestiis revocare, animum addere, augere,

dare, renovare, afferre, reficere. 12. Animum recepi, _je suis remis de

ma frayeur_. Collegi me ex timore; recreavi me ex illo pavore, recepi me

a timore; recuperavi me; redintegravi animum, ac collegi ex illo tumultu.

Aberrationem ab iis molestiis nonnullam habeo; animus accessit novus,

animos sustuli, cœpi animo stare rursus, ac vigere. Fregit se tandem, ac

deferbuit æstus ille animi. Cf. Remitto. USUS: Mens, anima, ratio, _Ame_,

_intelligence_, _raison_. Animus est, qui viget, sentit, moderatur,

et movet corpus, cui præpositus est. Cernere animo, comprehendere,

complecti, tenere. Animum a negotio ad seipsum avocare, secum esse

cogere, a corpore abducere. Animo excubare. Animi motus, perturbatio,

contentio. 2. Ad benevolentiam refertur: Ex animo diligo, _aimer du

fond du cœur_. Quem tibi debeo animum, nunquam mutabo, _je vous aimerai

toujours autant que je le dois_. 3. Pro consilio et deliberatione,

_disposition naturelle_, _dessein_, _volonté_. Animus mihi est. In animo

est. Animo volvo, cum animo reputo. Animo perspicio. Cum animo constituo.

Statuo apud animum; ex animi mei sententia; animo lustro, intueor. Animus

is nunquam excidet, discedet. Defigo animum. 4. Ad mentis fortitudinem

_vel_ debilitatem refertur, _âme élevée_, _caractère bas_. Animo

esse magno, acri, ac præsente. Animo esse solutiore, fracto, jejuno,

angustiore. 5. Animo bono, _bienveillance_. Animo amicissimo, summa fide

ac voluntate. 6. Temeritas, ferocitas, _temérité_, _fierté_. Animos

alicujus, ac impetus retardare.

ANNĀLES, ium, m. _Annales_, _histoire_. EPITH. Maximi. USUS: Ex vetustate

annalium eruenda est memoria nobilitatis. Ex annalium monumentis, et

vetustis commentariis hæc petenda sunt.

ANNĀLIS, e, _Annuel_, _relatif aux années_. USUS: Majores nostri leges

annales non habebant, _nos aïeux n’avaient pas de lois annales (qui

fixaient l’âge requis pour les magistratures)_. Lex annalis est, quæ

certos annos Magistratui cuivis capessendo præscribit.

ANNECTO, is, nexui, nexum, ere, a. _Attacher_. SYN. Agglutino, necto. )(

Avello. USUS: Stomachus ad linguam annectitur.

ANNELLUS, i, m. _Anneau_. SYN. Annulus parvus. USUS: Epicuri imaginem in

poculis, et annellis habebant.

ANNĬVERSĀRĬUS, a, um, _Qui revient tous les ans_, _annuel_. SYN. Quod

singulis annis recurrit, revertitur. USUS: Agere sacra anniversaria;

festos dies anniversarios; anniversariæ cœli vicissitudines.

ANNŌNA, æ, f. _Récolte de l’année_; _vivres_, _denrées_. SYN. Res

frumentaria, commeatus, cibaria. EPITH. Cara, carior, carissima, durior.

PHRAS. 1. Annonæ penuria est, _il y a disette de vivres_. Annonæ summa

est caritas; rei frumentariæ inopia. Annonæ difficultas ingravescit;

premit urbem. Durior fit annona. Frugum est inopia; arcti commeatus.

Arctiorem annonam hostis, clausum mare facit. Annona laboratur graviter.

Annus in summa caritate est. Gravi conflictamur annona. Clausa sunt

annonæ subsidia. Consumpta re frumentaria magnis sumus in angustiis.

Frumenti inopia, re frumentaria premimur. Rerum omnium ad victum

spectantium tantam inopiam sentimus, ut jam non caritas, sed fames

timeatur. Copia frumenti deficit. Ad summam frugum inopiam adducti

sumus. Annona crescit indies, _puta_ pretio. Res frumentaria in angusto

est Annonæ angustiis premimur. In difficultate nobis res est. Annonæ

magnis incommodis conflictamur. Laboratur ab re frumentaria. Anguste

utimur re frumentaria. Frumentum angustius provenit. Angustiis rei

frumentariæ ac cibariorum inopia in summas difficultates incurrimus. 2.

Annonam interclusit hostis, _l’ennemi empêcha les vivres d’arriver_.

Hostis re frumentaria nos exclusit, interclusit; frumento, commeatuque

nos prohibuit; commeatu interclusit; annonam avertit, arctiorem annonam

fecit. 3. Annonam mittere, _envoyer des vivres_. Commeatum mittere,

subministrare, portare, supportare, subvehere, devehere, adducere,

advehere, parare. Frumentum conferre; frumento juvare; rem frumentariam

comparare, expedire, explicare. 4. Annonæ difficultas non multum

minuitur, _la difficulté de se procurer des vivres ne diminue pas_.

Annona haud multum laxaverat; nullum adeo momentum annonæ eo consilio

factum est. 5. Annonæ caritas imminuta est, _la cherté des vivres a

diminué_. Secuta tandem est annonæ levatio, vilitas. Consecuta est

ex summa inopia summa vilitas. Levavit, laxavit, præstitit annonam

magistratuum solertia. Apertis horreis frugum pretia levata sunt.

Laxaverat tandem annona. Copia frumenti rursum suppetit. Utimur tandem

expeditiore re frumentaria; a commeatu melius instructus, omnium rerum

copia completus est exercitus. Commeatu, omnium rerum copia abundamus.

ANNŌSUS, a, um, _Vieux_. USUS: Annosa arbor. Cf. Senex.

ANNŎTO, as, avi, atum, are, a. _Annoter_, _prendre note de_. SYN. Noto,

observo. PHRAS. Rei gestæ series annotanda est, _il faut consigner ces

actions dans les annales_. Monumentis mandanda, commendanda, consecranda,

celebranda; res ea in tabulas, in album est referenda; prodenda,

committenda litteris; scripto relinquenda; memoriæ prodenda. Rei gestæ

memoria posteris est prodenda. USUS: Et meminisse et annotare oportet Cf.

Noto, Consigno.

ANNŬLĀRĬUS, ii, m. _Fabricant d’anneaux_. SYN. Opifex annulorum.

ANNŬLĀTUS, a, um, _Qui porte un anneau_. * SYN. Annulis ornatus. USUS:

Incedunt cum annulatis auribus.

ANNŬLUS, i, m. _Anneau_. EPITH. Aureus. USUS: Annulo in cera sigillum

imprimere.

ANNŪMĔRO, as, avi, atum, are, a. _Compter_, _évaluer_; _mettre au nombre

de_. SYN. In aliquorum numero pono, in eundem numerum refero, adscribo,

adscisco, coopto, recipio. USUS: 1. His libris annumerandi sunt illi de

Republica, _à tous ses ouvrages_, _il faut ajouter ses livres sur la

République_. In horum numerum librorum et isti veniunt; de horum numero;

in horum numero librorum et illi sunt de Republica, in horum numero

librorum et illi habendi, reponendi, collocandi de Republica. 2. Numerare

simpliciter, _compter_. Pecuniam alicui annumerare. Difficile fit omnes

de finibus sententias annumerare. Cf. Adnumero.

ANNUNTĬO, as, avi, a tum, are, a. _Annoncer_; _faire savoir_. SYN.

Nuntio, denuntio. USUS: Ei salutem a me annuntiabitis.

ANNŬO, is, ui, nutum, ere, n. et a. _Donner son assentiment_, _affirmer_.

SYN. Nutu capitis assentio. USUS: Id ille toto capite annuit. Si

annuerit, salvus sum.

ANNUS, i, m. _An_, _année_. SYN. Tempus, spatium annuinum. EPITH.

Absolutus perfectusque, egregius, exiens, fatalis, funestus, gravissimus,

et pestilentissimus, integer, intolerabilis, judicialis, lenior, magnus,

memorabilis, perfectissimus atque ornatissimus, pestifer, plenus,

posterior, postremus, proximus, recentissimus, salubris, salutaris,

similis, superior, totus, tranquillus aut certe munitissimus, uberrimus

quæstuosissimusque, vertens. PHRAS. 1. Anni principio, _au commencement

de l’année_. Anno ineunte; se aperiente, anni initio, exordio, ingressu.

2. Sub finem anni, _vers la fin de l’année_. Anno exeunte, vertente,

circumacto, transacto. Dum annus se circumagit, dum annus in exitu est.

Cum jam anni pars major processisset; cum extremum iam anni esset. Cum

anni tempus circumactum esset. 3. Anni duo abierunt, _deux années se

sont écoulées_. Anni duo intercessere, interfluxere. Biennium jam factum

erat, postquam etc. Tertius est hic annus, ex quo etc. 4. Annum agit

tertium, _il est âgé de trois ans_. Tres habet annos. Quadrimo minor

est. Major est annis duobus. Annorum est trium. Nondum tertium egressus

est ætatis annum. Annum agit tertium. Annos natus est, complevit tres.

Trimulus est puer. Ætas universa ad tertium processit annum. Ætas est

illi trium annorum. Hinc annus est illi tertius. Annum decurrit tertium.

Annum tertium nondum explevit, excedit. Ad annum vitæ pervenit tertium.

USUS: Homeri et Virgilii ætates non annis, sed seculis sunt disjunctæ.

Annus integer, solidus, qui cursu solis, solstitiali orbe circumagitur.

Annus abhinc alter abiit, exiit, præteriit. Anno Domini, _l’an du

Seigneur_, _l’an de grâce_. Anno post Christum natum; Christi nati. Anno

a salute humana hominum generi, restituta, data, recuperata. Anno a partu

virginis; a partu virgineo; a puerpera virgine; a partu Matris semper

virginis. Anno partus virginei; salutis per Christum restitutæ, reparatæ,

recuperatæ salutis humanæ.

ANNŬUS, a, um, _Annuel_. SYN. Quod unius anni spatio continetur. USUS:

Cursus annuus finitur ad rationem solis. Annuum tempus prope emeritum

habes.

ANQUĪRO, is, quisivi, quisitum, ere, a. _Rechercher soigneusement_. SYN.

Inquiro, quæro. USUS: Omnes artis locos anquirere. Judicio anquirere.

Capite, _vel_ capitis anquirere, _intenter une action capitale_. (VULG.

Contra aliquem criminaliter procedere.) Cf. Inquiro.

ANSA, æ, f. _Anse_, _poignée_. SYN. Manubrium. EPITH. Plures. USUS:

TRANSL. Pro occasione, _occasion_, _moyen_. Dare ansam ad agendum. Capere

ansam dicendi. Retinere ansam ad aliquem exagitandum. Cf. Occasio.

ANSĀTUS, a, um, _Qui a une poignée_. * SYN. Quod ansam habet. USUS: Homo

ansatus, qui subnixis alis sese infert, _homme qui a les poings sur les

hanches_.

ANSER, ĕris, m. _Oie_. USUS: Anseribus in Capitolio, et canibus cibaria

publice præbentur.

ANTE, _Avant_, _devant_. SYN. Præ, pro, a fronte, in conspectu, ob. )(

Post. USUS: 1. Loci ratione: Ante tribunal, ante pedes, ante oculos; ante

suum fundum Clodius Miloni insidias parat. 2. Ratione temporis: Ante

tempus consulatum inis. Idem jam quatriduo ante cogitarem. Proxime tu

dices, ante ego censueram. (Interdum omittitur): Quarto (subintell. ante)

Calendas, Idus, Nonas Novembres. 3. Magis (in comparatione): Te ante

alios diligo. Virgo longe ante alias specie insignis. Numidæ ante omnes

barbaros in venerem effusi. Nulli mortalium armis, aut fide ante Germanos.

ANTĔA, _Auparavant_. SYN. Antehac, ante hoc tempus, superioribus diebus,

superioribus temporibus. USUS: Ad te antea, atque adeo prius scripsi. Id

magis nunc opportunum, quam unquam antea.

ANTĔACTUS, a, um, _Passé_, _écoulé_. SYN. Superior. USUS: Ex anteacta

vita facere judicium de aliquo.

ANTĔCAPTUS, a, um, _Préconçu_. SYN. Ante conceptus, præceptus. USUS:

Antecapta quædam animo totius rei informatio, opinio.

ANTĔCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n. _Marcher devant_, _devancer_.

SYN. Anteeo, præeo, præcurro, prægredior, antegredior, anteverto.

)( Sequor. ADV. Efficienter. USUS: Biduo illum antecessi. Aliquem

auctoritate, ætate, usu rerum antecedere. Cf. Excello.

ANTĔCELLO, is, cellui, ere, a. et n. _Surpasser_, _l’emporter sur_.

SYN. Excello, præsto, antesto, præcedo, antecedo. )( Inferior sum. ADV.

Longe, longe et multum. USUS: Chaldæi astrorum scientia aliis gentibus

antecellunt, _les Chaldéens n’ont point de rivaux dans la connaissance

des astres_. Eloquentia, ingenii gloria, humanitate, integritate,

militari laude antecellere. Cf. Potior.

ANTĔCESSĬO, ōnis, f. _Action de marcher devant_; _cause antérieure_. SYN.

Præcursio, prægressio. )( Consecutio. USUS: Vir sapiens causas rerum

videt, earumque progressus, et quasi antecessiones non ignorat.

ANTĔCESSOR, ōris, m. _Soldat d’avant-garde_. * SYN. Qui præcedit. USUS:

Res per speculatores, et antecessores equites enuntiatur, _il apprend

l’affaire par ses éclaireurs_.

ANTĔCURSOR, ōris, m. _Éclaireur_. * USUS: Cum antecursoribus Cæsaris

prælium commisit.

ANTĔDĪCO, is, dixi, dictum, ere, a. _Dire à l’avance_, _prédire_. SYN.

Prædico, ante prædico. USUS: Augurum est, antedicere ea, quæ vitari

possunt.

ANTĔĔO, is, ii _vel_ ivi, itum, ire, a. et n. _Précéder_; _surpasser_.

SYN. Antecedo, præeo, præcedo. USUS: Præstantia animi omnibus bonis

corporis anteit. Si me amas, fortunam ipsam fortunis anteeo meis. Aliquem

tempore, ætate, intelligentia, virtute anteire. Cf. Supero, Excello.

ANTĔFĔRO, fers, tuli, latum, ferre, a. _Préférer_. SYN. Antepono,

præpono, præfero. ADV. Longe. USUS: Iniquissima pax justissimo bello;

bonus Imperator optimo Jurisperito anteferendus est. Catonis fortunam

afflictam omnibus Cæsaris triumphis antefero. Cf. Antepono.

ANTĔGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d. _Marcher devant_, _devancer_.

SYN. Antecedo, anteverto, prægredior. )( Sequor. ADV. Fortuito. USUS:

Lucifer, cum solem antegreditur; cum subsequitur, Hesperus dicitur. Omnia

quæ fiunt, causis fiunt antegressis. Cf. Præcedo.

ANTĔHAC, _Auparavant_. SYN. Antea. USUS: Antehac sperare licebat, nunc

etiam spes erepta est.

ANTĔLŪCĀNUS, a, um, _Qui a lieu avant le jour_. SYN. Quod ante lucem est,

_vel_ fit. USUS: Tempus antelucanum. Cœnæ antelucanæ, _repas prolongés

jusqu’au jour_. Litteratus antelucana opificum industria ne se vinci

sinat.

ANTĔMĔRĬDĬĀNUS, a, um, _Qui a lieu avant midi_. SYN. Quod fit ante

meridiem. )( Pomeridianus, vespertinus. USUS: Antemeridianus sermo.

Antemeridianis litteris tuis me recreasti.

ANTENNA, æ, f. _Antenne_, _vergue_. SYN. Transversum in navi lignum ad

malum, cui velum alligatur. USUS: Quid tam in navigio necessarium, quam

prora, puppis, antennæ, vela, mali?

ANTĔOCCŬPĀTĬO, ōnis, f. _Antéoccupation_. Figura Rhetorica. SYN.

Impulsio.

ANTĔOCCŬPO, as, are, a. _Aller au-devant_, _prévenir_. SYN. Præoccupo.

USUS: Ut anteoccupet, quod putat opponi.

ANTĔPĪLĀNI, ōrum, m. pl. _Soldats des deux premiers rangs_. USUS: Hoc

agmen antepilanos vocabant.

ANTĔPŌNO, is, posui, positum, ere, a. _Mettre devant_; _préférer_.

SYN. Præpono, præfero, antefero, præstabilius puto, primas do, primum

et summum habeo. ADV. Longe, nimium, recte, stulte. PHRAS. Publica

commoda privatis antepono, _je préfère l’intérêt de l’état à mes

propres intérêts_. Reipublicæ commoda privatis potiora habeo; mihi

reipublicæ prima est dignitas, vitaque potior. Majorem publicæ, quam

privatæ utilitatis rationem duco. Ad publica magis, quam privata

commoda, consilia mea, studia, ac cogitata refero. Pluris ego publica,

quam privata facio commoda. In quærendis commodis non tam meas, quam

reipublicæ utilitates specto; non tam mei, quam publici boni rationem

habeo. In consiliis, ac cogitationibus ampliorem publicis, quam privatis

utilitatibus locum do, tribuo, relinquo. Reipublicæ mihi cura potior

est ac antiquior, quam privata rerum mearum commoda. USUS: Ego nec meum

consilium nec judicium tuo, nec laude probitatis me tibi antepono.

ANTĔPRÆDĬCO, is, dixi, dictum, ere, a. _Dire à l’avance_, _prédire_. SYN.

Prædico. USUS: Itaque hoc apud vos testificor, denuntio, anteprædico.

ANTĔQUAM, _Avant que_. SYN. Priusquam, antequam. USUS: Scribam, antequam

discendo.

ANTĔSIGNĀNUS, i, m. _Soldat qui est devant les enseignes_; _chef_. SYN.

Primipilus. USUS: Antesignanos constituere judices. Fuerat in acie

Pharsalica antesignanus.

ANTESTO, stas, steti, statum, stare, a. et n. _Être au premier rang_,

_surpasser_, _exceller_. SYN. Præsto, antecello, excello. ADV. Multum.

USUS: Crotoniatæ olim corporis viribus omnibus antestetere.

ANTĔVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. et n. _Arriver avant_, _devancer_.

SYN. Prævenio, anteverto, præverto. USUS: Consilia et insidias hostium

antevenire. Omnibus rebus, credo, amorem prævenire. Cf. Præsto.

ANTĔVERTO, is, verti, versum, ere, a. et n. _Aller devant_, _prévenir_.

SYN. Præverto, antecedo. )( Subsequor. USUS: 1. Itinere illum antevertit.

Antequam tecum agerem, antevertisti. 2. Rebus aliis antevertam, quæ

mandas mihi, _je m’occuperai avant tout de ce que vous m’ordonnez_. Cf.

Prævenio.

ANTĬCĬPĀTĬO, ōnis, f. _Connaissance anticipée_, _préalable_. USUS: Quis

non habet sine doctrina anticipationem quamdam Deorum? i. e. anteceptam

Deorum agnitionem, _quel est celui qui, même sans instruction, n’a pas

une certaine connaissance de la Divinité?_

ANTĬCĬPO, as, avi, atum, are, a. _Devancer_, _anticiper_. SYN.

Anteoccupo, anteverto. USUS: Quid anticipas molestias diu post secuturas?

Anticipatum est mentibus nostris, DEUM humana forma concipere.

ANTĬPŎDES, um, m. _Antipodes_. SYN. Gentes adversi orbis incolæ. USUS:

Antipodes e regione nobis, adversis stant vestigiis, adversa urgent

vestigia.

ANTĪQUĒ, _A l’antique_. USUS: Quædam antique, pleraque dure dicit,

_employer des expressions vieillies_, _des archaïsmes_.

ANTĪQUĬTAS, ātis, f. _Antiquité_. SYN. Vetustas. EPITH. Incorrupta,

mutata, ultima. USUS: 1. Antiquitas proxime ad Deos. In exemplis

auctoritatem habet antiquitas. 2. Priscorum mores: Cato documentum

virtutis, antiquitatis, prudentiæ, _Caton, ce modèle de vertu, de probité

antique, de prudence_.

ANTĪQUO, as, avi, atum, are, a. Rejeter. SYN. Abrogo. USUS: Legem,

rogationem antiquare. Cf. Aboleo, Abrogo.

ANTĪQUUS, a, um, _Antique_, _ancien_, SYN. Vetus, priscus. )( Recens.

DIFFER. Senes, quantum ad vitam privatam; Veteres, quantum ad publicum

tempus. Antiqui utrique dicuntur, sed magis Veteres, quam Senes.

PHRAS. 1. Quæ tu narras, antiqua sunt, _ce que vous racontez est

bien ancien_. Horum non satis explicata recordatio est, quæ propter

vetustatem obsoleverunt. Hæc jam diu gesta, et a memoria nostra sunt

remota. Perantiqua ista sunt, ex annalium monumentis, et Regum memoriis

repetenda. Res sunt vetustate, senio, et situ oblitteratæ, vetustate

nimia obscuræ, ut quæ ex magno intervallo non cernuntur. Exoleta

vetustate annalium ista sunt exempla. Exesa sunt vetustate monumenta;

profundæ vetustatis caligine obducta; ex veterrimis commentariis eruenda,

conquirenda. Res sunt vetustate obrutæ; vexatæ; vetustatis rubigine

obsitæ. Monumenta sunt vetustatis injuria victa. 2. Antiqua verba

adhibes, et obsoleta, _vous vous servez d’expressions vieillies et qui ne

sont plus en usage_. Versus affers, quos Fauni olim, vatesque canebant.

Prisca verborum vetustate uteris. Verba adhibes ex Faunorum et Aboriginum

seculo repetita. Quasi cum Evandri matre loquereris, ita verborum quævis

monstra aucuparis. Videris inter Menenios, et Appios litteras didicisse.

Verba affers a Sabinis usque, ac Curibus accita. Pacuvios sermone refers.

Reconditæ istæ voces sunt et exoletæ, quarum tibi in sermone usus

est. 3. Antiquarum rerum investigator est diligens, _c’est un critique

habile de l’antiquité_. Cognoscendæ vetustatis avidus est; vir est morum

et litterarum veterum studiosissimus; mirifico antiquitatis studio

tenetur. Diligentissimus est antiquitatis investigator. USUS: 1. Hæc

nimis antiqua, et obsoleta sunt, _tout cela est bien vieux et passé de

mode_. Hæc memoria nostra antiquiora sunt. Homo est antiquus, simplex et

antiqui moris, qui ex sua natura cæteros fingat. In hoc homine vestigia

antiqui officii remanent. 2. Comparat. Antiquior, pro carior, melior,

potior. Nihil tibi sanctius sit, et antiquius, quam etc., _n’ayez rien de

plus sacré, de plus à cœur que_.... Nihil habui antiquius, quam salutem

publicam. Hæc mihi cura erit antiquissima. Cf. Potior.

ANTISTES, stitis, m. _Prêtre_, _pontife_. SYN. Præsul. USUS: Sacrorum

antistites, religionum interpretes.

ANTISTĬTA, æ, f. _Prêtresse_. USUS: Fani Cereris antistita.

ANTRUM, i, n. _Antre_, _caverne_. * SYN. Caverna, specus.

1. ĀNUS, i, m. _Anus_, _fondement_. USUS: Anum appellas alieno nomine,

cur non suo potius?

2. ĂNŬS, ūs, f. _Vieille femme_. EPITH. Delira, excors, fatidica. USUS:

Quæ anus, ita, ut tu, deliret.

ANXĬĒ, _Avec anxiété_. * SYN. Sollicite, curiose, religiose, cum

anxietate. USUS: Anxie rem ferre videtur. Anxie quærit.

ANXĬĔTAS, ātis, f. _Anxiété_, _tourment_, _souci_. SYN. Sollicitudo,

dolor. DIFFER. Anxietas ab angore ut ebrietas ab ebriositate. Cf.

Afflictor.

ANXĬUS, a, um, _Inquiet_, _tourmenté_. SYN. Natura proclivior ad

angorem, sollicitus. PHRAS. 1. Anxius sum, _je suis inquiet_. In

angustiis sum; omnibus rebus urgeor; in summas angustias adductus,

inclusus sum; valde suspenso animo exspecto, qui evadam. Angor animo;

metu conficior et angore. In sollicitudine sum; non mediocrem habeo,

sustineo sollicitudinem; hæret in me sollicitudo illa; discrucior animo;

sollicitor plurimis modis; animo male est, exedor, excrucior, emaceror.

Nullum mihi tempus sine sollicitudine intercedit; vehementer re ista

commoveor. Angitur intimis sensibus, _il est profondément troublé_,

_inquiet_. Cruciatur, æstuat, titubat, hæsitat; quo se vertat, nescit.

Qui homini æstus, quis error, quæ tenebræ? quid ille, caput sinistra

perfricans, secum commurmurat? nocturno metu, et diurno vitam agit

angore plenissimam. Æger animi, trepidus rerum suarum, nec satis certus,

quo loco res suæ sint; afflictat se, manus supplices ad cœlum tendit;

cogitationibus animum exedit; gravatum animi anxietate corpus ægre

trahit. In angustum ejus coguntur copiæ. 2. Anxio te animo esse video,

_je vois que vous êtes triste_, _inquiet_. Sentio te ægritudine confici;

multis curis urgeri; affligi mœrore et consumi. Non me fugit, quantis

curarum fluctibus, quantis perturbationibus animus jactetur tuus. Video,

te in molestissimis esse curis; mœrore contrahi; ægritudine contabescere.

Tristibus vexatum curis; angoribus implicatum; sollicitudine æstuantem te

conspicio. Magnis mihi curis agi, magnis premi, angique sollicitudinibus

videris. Nisi me conjectura fallit, multum acerbitatis tibi exortum est;

magnum mœrorem eo ex casu cepisti, suscepisti, hausisti; ingentem ea tibi

res sollicitudinem incussit; multas tibi curas dedit. Angorem capis, ut

video, nimium; angori te das, dedis, implicas nimio; speciem mali majorem

anxio animo tibi figuras; sollicitudine exsanguis es; in angustiis

versaris maximis. Noctem, reor, cum perpetuis vigiliis, et magno animi

motu agis. Turbata magnopere, quantum conjectura consequor, tibi mens

est; gravis tibi injecta est cura; magnus te incessit metus. Cf. Affligo,

Sollicitus, Timeo. USUS: Morosi sunt, iracundi, anxii et difficiles

senes. Sollicitus et anxius amor. Animo esse anxio. Cf. Scrupulosus.

ĂPĂGE et ĂPĂGĬTE! _Ôte_, _retire-toi_; _arrière_, _loin d’ici_. Abigentis

vox est, et fastidientis aliquid. USUS: Apage cum illo.

ĂPER, pri, m. _Sanglier_. SYN. Silvestris porcus. EPITH. Ingens. USUS:

Hercules cum Erymanthio porco confligens.

ĂPĔRĬO, is, ui, ertum, ire, a. _Ouvrir_. SYN. Patefacio, recludo, resero.

ADV. Aliquando, breviter, diligentius, paulum, studiosius. PHRAS. 1.

Domum meam amicis aperio, _ma porte est ouverte à mes amis_. Domus mea

patet omnibus; nemini clausa est amicorum. Adapertæ, expansæ fores

sunt; angulos ædium mearum omnes amicis pervios facio, pando, resero.

2. Jussit vi aperiri portam, _il ordonna d’enfoncer la porte_. Militi

negotium datum est, ut portas moliretur; seras, claustraque refringeret,

revelleret; impetum in portas faceret. 3. Aperuit litteras, _il ouvrit

les lettres_. Litteras resignavit; vincula epistolæ solvit, laxavit.

4. Animum aperire grave est, _ouvrir son cœur est chose grave_. Grave

est, denudare judicia sua; animum patefacere; occulta sua apud aliquem

expromere. Res est periculi plena, significationem dare, animi sui,

sic ut sensus, voluntates ac studia quisque intelligat, perspiciat,

cognoscat; ut pateant, exstent, perspecta sint studia nostra; ut ex

signis quisque obviis de sensu nostro conjiciat. USUS: 1. Non ita

claudenda est res familiaris, ut eam benignitas aperire nesciat; nec ita

reseranda, ut pateat omnibus, _il ne faut être ni prodigue, ni avare_.

2. Declaro, indico, explico, dissero aperte, facile reddo, _découvrir_,

_montrer_, _parler de_... Studia, consilia, cogitationes, sententiam meam

tibi aperire soleo. Philosophiæ fontes Socrates primus aperuit. Ego in

senatu sceleratorum consiliorum fontes omnes aperui. Virtus sibi reditum

in patriam aperit. Fores amicitiæ, occasionem ad invadendum aperire.

ĂPERTĒ, _Ouvertement_. SYN. Publice, plane, palam, non obscure, non

dissimulanter. )( Tecte, ex insidiis, clam. PHRAS. Res in aperto,

ac propatulo loco; in ore, atque oculis provinciæ; luce palam,

inspectantibus omnibus gesta, _chose faite ouvertement_, _au vu et au

su de tout le monde_. Apertissime et planissime rem explicare. Proferre

aliquid aperte falsum. Simpliciter, candide et aperte loqui. Cf. Palam.

ĂPERTŬRA, æ, f. _Ouverture_. * USUS: Contra eas cellas relinquantur

aperturæ.

ĂPERTUS, a, um, _Ouvert_. SYN. Patens, manifestus, planus, ante oculos

positus. PHRAS. Homo eat apertissimus, _cet homme est très-ouvert_. Eo

ingenio natus est, ut amicitiam et inimicitiam in fronte promptam gerat;

animo simplici est et aperto, animum in vultu et lingua promptum habet.

Cf. Sincerus. USUS: 1. Nihil tam clausum, tam reconditum, quod istius

cupiditati non apertissimum, promptissimumque foret. Apertam simultatem

gerere. Apertum scelus. Nihil tam apertum, tam perspicuum. 2. Facilis,

perspicuus, sincerus, _ouvert_; _clair_. Multus tibi apertus est ad

laudem cursus. Homo apertissimus. Aperta, dilucida oratio.

ĂPEX, ĭcis, m. _Sommet_. SYN. Fastigium. USUS: 1. Apex senectutis est

auctoritas. 2. Diadema regium, _diadème_. Aquila Tarquinio apicem

imposuit.

ĂPHRACTUS, i, f. _Vaisseau sans pont_. USUS: Morata est navigationem

aphractorum imbecillitas. Genus est navigii Rhodiis usitati.

ĂPIS, is, f. gen. pl. apium et apum, _Abeille_. USUS: Homines mollitia

fluentes apis aculeum ferre non possunt. Apum examina, quibus plurimum

natura ingenii atque artis tribuit.

ĂPŎLŎGUS, i, m. _Narration_, _fable_, _apologue_. SYN. Fabula, in qua

bruta animalia inducuntur loquentia. USUS: Narrationes apologorum.

ĂPOPHTHEGMA, ătis, n. _Apophthègme_.

ĂPOSTĂTA, æ, _Apostat_. SYN. Datæ Christo fidei desertor impius; desertor

sacri instituti. PHRAS. 1. Nuntium remisit religioni veræ, _il a abjuré

la vraie religion_. Ejuravit Christi sacra; a fide Christo data impia

defectione descivit; ejurato Christi nomine ad superstitiones pristinas

se recepit; a vera Religione, ab recta in DEUM fide defecit; desertis

Christi castris ad sacrilegas superstitiones revertit. 2. Defecit a sacri

ordinis instituto, _il a quitté son ordre, sa profession religieuse_.

Deseruit religiosum, quod professus erat, institutum; sua voluntate a

religiosa se militia segregavit; spreta votorum religione profanis se

iterum curis, rebusque reddidit; abruptis legum, religionumque vinculis

in nefariam se libertatem restituit; descivit a religiosæ familiæ

institutis. Obligatam sacramento fidem nefaria instituti desertione

impius fefelit.

ĂPOSTŎLI, ōrum, m. pl. _Les Apôtres_. PHRAS. Primi Christianæ legis

Magistri, ac doctores; duodecim Christianæ doctrinæ præcones; legati a

Christo missi ad omnes terrarum nationes; Christianæ reipublicæ Duodecim

viri; Christianæ religionis signiferi; primorum Ecclesiæ principum

collegium.

ĂPŎTHĒCA, æ, f. _Magasin_; _cellier_, _cave_. SYN. Cella vinaria,

penuaria, etc. USUS: Domos omnium et apothecas scrutari.

APPĂRĀTĒ, _Avec appareil_, _somptueusement_. SYN. Cum apparatu,

magnifice. USUS: Itaque edit, et bibit jucunde, sane et opipare, et

apparate.

APPĂRĀTĬO, ōnis, f. _Magnificence_. USUS: Magnificentia, et apparatio

popularium munerum, _pompe des jeux publics_.

APPĂRĀTŬS, ūs, m. _Préparatifs_; _ornement_, _apparat_. SYN. Apparatio.

EPITH. Epularum a magnificentia recedens, magnificus, non privatus, aut

plebeius, sed patricius, et prætorius, major, maximus, minor, navalis,

præclarus; regius, tantus, tam præclarus, tenuissimus. USUS: Delectant me

magnifici apparatus, vitæque cultus cum elegantia, et copia. Dies festus

argento, veste, omni apparatu, ornatuque visendo agitur. Regio epularum

apparatu accipi. Nullo apparatu pure et dilucide dicere. Hæc erat totius

operis designatio, et apparatus. Apparatu nobis opus est, et rebus

exquisitis undique, et collectis, accersitis, comportatis.

APPĀRĔO, es, ui, itum, ere, n. _Apparaître_, _se montrer_. SYN. Adsum,

præsto sum, videor, compareo, in conspectum me do. )( Occulto. ADV.

Leviter, clarius, facile, nusquam, prorsus, plane, serius. PHRAS.

Apparuit in somno, _il apparut en songe_. In somnis observata hominis

species; repræsentatæ sunt illi species minarum, iræque cœlestes; cœlo

repente delapsa viri species se obviam dedit; in quiete visus divina

specie juvenis; secundum quietem oblata illi species est hominis;

in somno spectabilem habuit virum. Erat in oculis species hominis

incogniti; per speciem se oculis obtulit; spectandum se præbuit vir ad

eum diem ignotus. USUS: 1. Nulla uspiam navis prædonum, equi nulli, nulli

equites apparuere. Deus ille sub anguis specte Syllæ apparuit. 2. Patet,

liquet, _être évident_, _manifeste_. Ut apparet ex ejus orationibus,

fuit vir doctus. Quo magis opprimitur, eo magis ejus virtus eminet, et

apparet. Apparebunt demum fraudes tuæ, dilucebunt, detegentur. Cf. Emineo.

APPĀRĬTĬO, ōnis, f. _Fonction d’appariteur_. SYN. Apparitoris officium.

EPITH. In longa ejus apparitione fidem ejus, et abstinentiam cognovi.

APPĀRĬTOR, ōris, m. _Appariteur_, _nom générique de tous les officiers

subalternes attachés aux magistrats romains_. SYN. Satelles, stipator.

EPITH. Humilis et abjectus, necessarius, recens. USUS: Quis unquam

apparitor tam humilis, et abjectus.

APPĂRO, as, avi, atum, are, a. _Préparer_. SYN. Comparo, paro. ADV.

Omnino, opipare. DIFFER. Præparare est antea utilia parare; apparare

pertinet ad dignitatem quamdam, ac verius pompam. USUS: Bellum apparavit,

suscepit, confecit. Convivium, cœnam, nuptias, prandium apparare et

ornare. Crimina in insontem apparare. Ludi apparatissimi. Instructa et

apparata domus rebus omnibus. Cf. Paro, Instruo.

APPELLĀTĬO, ōnis, _Appel (en justice)_; _appellation_, _dénomination_.

SYN. Compellatio. EPITH. Improbissima, inanis, levis, venalis. USUS:

Regum appellationes venales erant. _Le titre de roi était à vendre._ Ea

Tribunorum appellatio intercessit auxilii causa.

APELLĀTOR, ōris, m. _Appelant, qui interjette appel_. USUS: Vix manus ab

illo appellatore abstinebantur.

APPELLO, as, avi, atum, are, a. _Adresser la parole_. ADV. Apertius,

blande, blandissime, comiter, commode, communiter, durius, græce,

gravissime, honorificentissime, identidem, inutiliter, ita sane, latine,

melius, nimirum, recte, nominatim, nusquam, omnino non, pessime,

prudenter, recte, rite, rectius, temere, valde, probe, vere, ultro,

vulgo. USUS: 1. Voco, compello, alloquor. Rem suo nomine appellare.

Salutare benigne, comiter, hilariter appellare unumquemque. Blando

sermone milites appellare. Superbius, asperius, duriore verbo appellare

quemquam, _parler à_. 2. Nomino, nuncupo, _nommer_, _proclamer_,

_mentionner_. Nunquam Cæsar Pompeium honorifice appellat. Nominatim,

nomine aliquem, tertio quoque verbo appellare. 3. In jus voco, _appeler

en justice_. Debitum reposco, _sommer un débiteur de payer_. Cur me

post biennium primo appellas? Sponsores appellare. De pecunia quem

appellare. 4. Invoco, et confugio ad, _appeler à son secours_. Quis mihi

Deus appellandus, quæ hominum fides invocanda, imploranda? A Prætore ad

Tribunos, _vel_ Tribunos appellavit. (VULG. Majorem potestatem imploro,

_en appeler à une juridiction supérieure_.) Cf. Nomino, Voco.

APPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. _Aborder_. SYN. Applico, admoveo,

accedo. ADV. Valde, timide. PHRAS. Navis ad littus appulit, _le navire

aborda au rivage_. Littori admovit; terræ applicuit; navi ad portum

successit; in terram evasit; ad terram pervenit; littus attigit; aditum

ad terram navibus habuit; portum tenuit; in portum delatus, invectus est;

portus hominem accepit; littore potitus est; portum ingressus est, cepit,

tenuit, subiit; ad portum accessit; in portum navim subduxit; portum

tetigit, assecutus est, intravit. USUS: 1. Classem ad portum, ad littus

appulit, _aborder_. 2. TRANSL. Animum ad litteras appellere, _s’appliquer

à l’étude_. Animum ad uxorem, ad scribendum appellere. 3. Pass. Classis

appulsa. Appulsi in navibus prædones Cf. Accedo.

APPENDĬCŬLA, æ, f. _Petit accessoire_. SYN. Corollarium, accessio. USUS:

Est hæc quasi appendicula ejus causæ.

APPENDIX, ĭcis, _Appendice_. SYN. Additamentum, accessio, corollarium.

USUS: Appendix animi corpus, _le corps est une dépendance de l’âme_.

APPENDO, is, di, sum, ere, a. _Peser_. SYN. Annecto, suspendo, pendo.

DIFFER. Perpendo, expendo, ejusdem fere significationis, rem exacte

pondero: appendo, suspendo ad lancem; _vel_ statera pondero. USUS: Non

annumero verba, sed appendo, _je ne compte pas les mots_, _mais j’en

pèse la valeur_. Omnia sua tibi concessit, annumeravit, appendit. Aurum

appendere artifici.

APPĔTENTĬA, æ, _Appétit_, _désir_. SYN. Appetitus. EPITH. Effrænata.

USUS: Lætitia, profusam hilaritatem, libido effrænatam appetentiam

efficit. Appetentiam cibi præstare; famem obsonare, _faire provision

d’appétit_.

APPĔTĪTĬO, ōnis, f. et APPĔTĪTŬS, ūs, m. _Désir_, _convoitise_; _besoin_.

SYN. Appetentia, impetus. EPITH. Immoderata, nimia, naturalis. USUS:

Natura belluis dedit sensum, et motum, et cum quodam appetitu accessum

ad res salutares. Appetitus rationi obediant, subjecti sint. Contrahere

et sedare omnes appetitus, ut tranquilli sint, et omni perturbatione

careant. Cf. Desiderium.

APPĔTO, is, ivi _vel_ ii, itum, ere, a. _Rechercher_, _désirer_. SYN.

Cupio, opto, desidero, expeto. )( Refugio. DIFFER. Appeto cum affectu

qualicunque: expeto cum ratione honesta et bona. ADV. Ardentius, cupide,

frustra magnificentius, plus, semper, rapide, ultro. PHRAS. Aliena

bona appetit, _il convoite le bien d’autrui_. Oculos ad prædia illa

adjicit; inhiat, imminet fundis illis. USUS: 1. Non solum non recuso;

sed appeto, reposco, _non seulement je ne refuse pas, mais je désire_.

Homo voluptatum, gloriæ appetentior, laudis appetens. 2. Invado, impeto,

_attaquer_, _assaillir_. Vita ejus sæpe ferro, insidiis appetita est.

Lapidibus se appetitum, ac percussum clamitat. 3. Appropinquo, _approcher

(en parl. du temps)_. Dies appetebat septimus, _le septième jour

approchait_. Cf. Peto, Desidero.

APPINGO, is, pinxi, pictum, ere, a. _Ajouter en écrivant_. USUS: Novi

semper aliquid appingitur.

APPLAUDO, is, plausi, plausum, ere, a. _Battre des mains_, _applaudir_.

SYN. Manuum _vel_ pedum plausu favorem significo. USUS: Cui civium generi

maxime applauditur. Cf. Plaudo, Admurmuratio, Gratulor.

APPLAUSŬS, ūs, m. _Applaudissement_. SYN. Favor popularis, secunda populi

admurmuratio, festa acclamatio. EPITH. Magnus. USUS: Assentiente populo

magno applausu dixit Cf. Plaudo, Plausus.

APPLĬCĀTĬO, ōnis, f. _Attachement_, _sympathie_. SYN. Adjunctio,

adjectio. USUS: Amicitia potius ex applicatione quadam animi cum sensu

amandi, quam a cogitatione utilitatis secuturæ oritur.

APPLĬCO, as, cui, citum, are, a. _Appliquer_, _attacher_, _joindre_.

SYN. Adjungo. ADV. Familiariter, maxime, studiose. PHRAS. Ad bonas

artes, se diligenter applicat, _il s’applique à l’étude avec ardeur_.

Mentem, animum, consilium, studium ad litterarum studia appellit;

mentem in bonarum artium studiis figit, locat. Animum ad doctrinarum

studia adjungit. Bonarum artium studiis se addicit, operam dat; operam

et studium navat. Ad artes liberales animum applicat; operam, studium,

laborem confert; se ad bonarum artium studia transfert; in iis elaborat,

desudat; operam ponit, consumit; industriam suam exercet. Animum adjicit

ad bonas artes; nullam in iis consequendis industriam omittit; nulli

parcit operæ; toto pectore, omni studio, cura, cogitatione in honestas

artes incumbit; in honestissimarum artium studio, ac cultura omnes curas

intendit. USUS: 1. Applicare naves ad terram, terræ. Flumini castra;

se ad arborem applicat, _aborder_; _adosser_, _s’appuyer contre_. 2.

Adjungo, _s’attacher à qqn_. Se ad aliquem præsidii causa; se ad ductum

alterius, ad fidem et amicitiam populi applicare, _s’appliquer à_. Alii

ad jus civile; ad eloquentiam alii se applicant. Animum denique ad frugem

applicuit. Ad deteriorem partem animum ægrotum applicare, _se laisser

aller au mal_. Cf. Adjungo.

APPŌNO, is, posui, positum, ere, a. _Placer auprès_; _ajouter_. SYN.

Addo, adjungo, admoveo, adjicio, appingo, adscribo. USUS: 1. Ad ignem

apponere aliquid, _mettre qqchose sur le feu_. Notam alicui rei, ad rem

aliquam, ad malum versum adscribere, apponere. Ad illa præcepta de suo

aliquid apposuit. Nec dies tuæ epistolæ, nec signum appositum est. 2.

Pono, _placer qqn auprès d’un autre_. Custodem alicui apponere. Lucro

apponere aliquid. 3. Ex composito adhibeo, _aposter_. Accusatorem alicui,

calumniatorem apponere, _aposter des accusateurs_, _des délateurs_. Cf.

Addo, Adjicio.

APPORTO, as, avi, atum, are, a. _Apporter_, _amener_. SYN. Affero. ADV.

Undique. USUS: 1. Multos secum morbos senectus apportat. Clitellis

frumentum eo apportandum est. 2. Nuntio, _apporter une nouvelle_. Quid

apportas novi! gaudium apportas, an luctum? Cf. Affero.

APPŎSĬTĒ, _Convenablement_. SYN. Apte, accommodate, convenienter. USUS:

Apposite ad persuadendum dicere. Cætera apposite tibi mandabo, _je vous

écrirai le reste en temps utile_.

APPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Citation_. SYN. Adjunctio. USUS: Obscuriora sunt

præcepta sine appositione exemplorum.

APPŎSĬTUS, a, um, _Propre à_, _convenable_. SYN. Aptus, accommodatus.

USUS: Locus minime appositus ad pietatem. Forma ad dignitatem apposita.

Tempus ad bonarum artium studia appositissimum amici eripiunt. Cf.

Accommodatus, Aptus.

APPRĔHENDO, is, di, sum, ere, a. _Prendre_, _saisir_. SYN. Accipio,

arripio. USUS: 1. Alicujus manum apprehendere, _prendre qqn par la main_.

2. TRANSL. Quod ego apprehendebam, mox accusator eripiebat e manibus.

APPRIME, _Beaucoup_, _fort_. SYN. Valde, multum, perquam, plurimum. USUS:

Homo apprime doctus, pius, nobilis.

APPRŎBĀTĬO, ōnis, f. _Approbation_, _assentiment_. SYN. Comprobatio.

EPITH. Inutilis, magna, popularis, tanta, turpis. USUS: Id vulgi

assensione, populari approbatione, et plausibus metiendum est.

APPRŎBĀTOR, ōris, m. _Approbateur_. SYN. Comprobator. USUS: Tu fuisti

suasor, impulsor itineris mei, magis autem approbator.

APPRŎBO, as, avi, atum, are, a. _Approuver_. SYN. Comprobo, laudo,

confirmo. )( Improbo. ADV. Honorifice, mirabiliter. Necessario,

temere, valde, vehementer. PHRAS. Approbavere omnes viri sententiam,

_tout le monde approuva cet avis_. Summa assensione plebis, secundis

admurmurationibus senatus auditus est. Conclamavere omnes, ita fieri

oportere. Viri sententiam laudaverunt omnes et approbaverunt; ratam

omnes habuere; assensu excepere. Itum est, pedibus itum est in ejus viri

sententiam. In ejus sententiam discessio facta est; in ejus sententiam

discessum est. Summa assensione Senatus, secundoque populo sententia

comprobata est. Una omnium, consentiensque vox erat: æquum esse, quod

postularet; standum esse ea viri sententia; ad ejus viri sententiam, suam

adscribi voluere; album calculum adjecere. USUS: Milites ducis sententiam

magno clamore, una voce approbarunt. Quod actum est, Dii approbent!

Utinam tibi consilium, officium meum approbem! _puissent les dieux le

trouver bon!_ _puissiez-vous approuver mes desseins, mes services!_ Cf.

Probo, Assentior, Astipulor.

Approbandi formulæ: Festive, probe, optime! Non possum, quin exclamem:

bene hercle factum est. Euge optime! o factum bene! beasti! vir es!

Eugepæ nunc places! (Iron.)

APPRŌMITTO, is, misi, missum, ere, a. _Répondre pour qqn_, _se faire

caution_. SYN. Promitto. USUS: Factum est, ut volui, quod decies

sestertium appromisisti.

APPRŎPĔRO, as, avi, atum, are, a. _Hâter_, _accélérer_; n. _se hâter_.

SYN. Propero. USUS: Ut approperent, adhortabor. Cf. Propero, Festino.

APPRŎPINQUĀTĬO, ōnis, f. _Approche_. USUS: Senectus est appropinquatio

mortis.

APPRŎPINQUO, as, avi, atum, are, n. _Approcher_, _s’approcher_. SYN.

Accedo, advento prope, propius, proxime; propius sum, adsum; vicinus sum,

impendeo, pedem confero; in oculis, in conspectu sum; in conspectum me

do. )( Absum. ADV. Valde. USUS: Ejus rei maturitas nondum venit, etsi

appropinquet. Impendet fatum aliquod, plane instat, certe appropinquat.

Alicui, ad aliquem appropinquare. Cf. Propinquus, Vicinus, Prope.

APPULSŬS, ūs, m. _Accès_, _atteinte_. SYN. Accessus. EPITH. Nimius. USUS:

1. Tactus frigoris, et caloris omnes appulsus nimios sentit, _il sent

toutes les atteintes un peu fortes du chaud et du froid_. 2. Commotio,

_action_, _impulsion_, _influence_. Tribus modis Deorum appulsu homines

somniant. Cf. Adventus.

ĂPRĪCĀTĬO, ōnis, f. _Action de se tenir au soleil_. USUS: Unam in

tua villa apricationem omnibus istorum regnis antefero. Calescere

apricatione, _vel_ igni. Loci amœnitas libero sole fruentis; a tepore

solis indefensi.

ĂPRĪCOR, aris, atus, sum, ari, d. _Se chauffer au soleil_. USUS:

Alexander Diogeni apricanti officiebat.

ĂPRĪCUS, a, um, _Exposé au soleil_. )( Opacus. USUS: Hortus, locus, vinea

aprica.

APTĔ, _Bien_, _convenablement_, _parfaitement_. SYN. Apposite,

accommodate, decore, commode, congruenter, eleganter. USUS: Apte dicere

et numerose. Facile judicamus, quid apte fiat, quid ab officio, naturaque

discrepet.

APTO, as, avi, atum, are, a. _Adapter_, _ajuster_. SYN. Accommodo,

compono, paro. USUS: Hoc verbum ad hanc sententiam bene aptatur. Pugnæ se

aptare, _se préparer au combat_. Cf. Accommodo.

APTUS, a, um, _Propre à_, _apte à_. SYN. Accommodatus, appositus,

conveniens, congruens, habilis, idoneus, consentaneus. )( Ineptus,

solutus. ADV. Bene, communiter, maxime, mirabiliter, vehementer,

mediocriter, omnino. PHRAS. Natura aptus ad omnia, _homme naturellement

propre à tout_. Dederat hoc natura, quidquid aggrederetur, ut egregie

conficeret. Natus ad omnia videbatur. Ingenium acceperat a natura

ad omnes res appositum, atque accommodatum. Eo erat, eo utebatur

ingenio quidvis ut exequi, præstare satis commode posset. Præcipuo

quodam naturæ munere aptus erat, accommodatus ad omnia. Habebat hoc a

natura, ut quamcunque ad rem se conferret, quamcumque rem capesseret,

ea perfungeretur optime, ex ea cum laude discederet. Nemo erat illo

commodior ad res quaslibet. Factus a natura videbatur ad res omnes. In

omni re, in omni judicio elegantissimus est. Nihil agit non commode,

non apte, non eleganter, laute, venuste, lepide, egregie. Lepores,

elegantiam, venustatem habet in omni re. Quidquid agit, cum lepore agit,

cum elegantia, sic ut gratiam ab omnibus ineat, ut aptior, accomodatior

videatur esse nemo. Idoneus videbatur, et probe affectus ad fungendum

munus suum; satis dexter: negotiis gerendis habilis; negotiorum haud

quaquam rudis. Ingenio erat commodo et versatili, dignusque, cujus opera

ad res quaslibet adhiberetur. Egregio ad res gerendas judicio perpolitus

erat. Ad sustinendam cum dignitate quamlibet in republica personam

omnem habebat aciem. Cf. Accommodatus. USUS: 1. Ad dicendum natus,

aptus, _orateur_. Calceus habilis et aptus ad pedem. Homo non aptissimus

ad jocandum. Aptum et consentaneum tempori et personæ. 2. Cohærens,

consentiens, _enchaîné_, _lié_. Partes orationis omnes inter se aptæ, et

connexæ. Facilius est, apta dissolvere, quam dissipata connectere. Multa

dixit, parum apta inter se et cohærentia. Cf. Accommodatus.

ĂPUD, _Auprès_ cum accus. SYN. Prope, juxta, non procul. USUS: 1. Prope,

_près de_. Apud Corfinium, apud Romam castra posuit. 2. Cum, _chez_.

Apud matrem erat Apud Pompeium cœnavit. Apud me insidias sibi dixit esse

factas. 3. Coram, _en présence de_, _devant_. Apud pontificem, apud

populum dixit. 4. Cum citantur auctores etc., ut apud poetam, ut apud

Terentium est, _ainsi que nous le voyons dans Térence_. Apud majores hoc

erat in more positum. Apud priscos quæsitum est. Dicitur quoque: non sum

apud me, _je ne me possède pas_; _je ne suis pas maître de moi_.

ĂQUA, æ, f. _Eau_. SYN. Unda. EPITH. Alba, alumna, belle fluens, calida,

dulcis, gelida, intercus, jugis, nigra, pluvia, profluens et uber, summa,

turbida et cadaveribus inquinata, uberior, marina, perennis, pulchra.

USUS: Aqua frigore concrescit. Aquam deducere in villam. Aquam ducere per

fundum. Aqua illi hæret, _il ne sait que dire_, _il est dans l’embarras_.

Aqua et igni interdicere, _interdire l’eau et le feu_ (_bannir_,

_exiler_). Aquarum fluxiones, ductus, divortia. Aquæ perennes. Aqua

imbribus aucta. Aquæ eo anno ingentes fuere, _il y eut cette année-là de

grandes inondations_. Aquam frigidam suffundere, _refroidir_, _opérer un

refroidissement_ (FIG.)

Ăqua benedicta, (VULG.) _Eau bénite_. SYN. Aqua lustralis, consecrata.

PHRAS. Aqua lustrali frontem tingere, _faire le signe de la croix avec

de l’eau bénite_. Corpus aqua consecrata aspergere; labeculas animæ aquæ

lustralis aspersione abstergere. Aqua consecrata se lustrare.

Ăqua intercus, tis, f. _Hydropisie_. SYN. Hydrops. USUS: Medicamentum

dare ad aquam intercutem.

ĂQUÆDUCTŬS, ūs, m. _Conduit d’eau_, _aqueduc_. USUS: De aquæductu probe

fecisti.

ĂQUĀRĬUS, a, um, _Relatif à l’eau_. USUS: Provincia tibi obtigit aquaria,

_vous avez obtenu l’intendance des eaux_.

ĂQUĀRĬUS, ii, m. _Porteur d’eau_. EPITH. Humidus. USUS: Cum aquariis

mihi pugnandum fuit (scil. curatoribus), _je dus me disputer avec les

inspecteurs des eaux_.

ĂQUĀTĬLIS, e, gen. com. _Aquatique_. SYN. In aquis vivens, agens, degens,

aquarum incolæ. USUS: Bestiæ terrenæ, aquatiles, volatiles.

ĂQUĀTĬO, ōnis, f. _Action de s’approvisionner d’eau_. USUS: Hac aquatione

carere non possunt. Milites aquationis causa longius progressi.

ĂQUĀTOR, ōris, m. _Qui va à la provision d’eau_. USUS: Aquatores nostri

ab hostibus pressi.

ĂQUĬLA, æ, f. _Aigle_, _oiseau_. EPITH. Argentea, ac omnibus perniciosa,

ac funesta. USUS: 1. Nulla avis aquila vehementius volat. 2. Signum

militare, _aigle_, _enseigne_. Aquilam inferre in medios hostes. Inter

prædam decem aquilæ relatæ.

ĂQUĬLĪNUS, a, um, _D’aigle_. * USUS: Homo milvinis, aut aquilinis

unguibus.

ĂQUĬLO, ōnis, m. _Aquilon_, _vent du nord_. SYN. Ventus ex Septentrione,

_vel_ Septemtrionibus spirans; Septentrio; ventus Septentrionalis; ventus

Austro obversus; _item_: Pars ea mundi, quæ ad Septentriones spectat.

USUS: Domus Aquiloni obversa; Aquilonis frigori obnoxia.

ĂQUĬLŌNĀRIS, e, gen. com. _Du nord_, _septentrional_. USUS: Regio

Aquilonaris.

ĂQUĬLUS, a, um, _Brun_, _foncé_, _noirâtre_. * SYN. Fuscus et subniger.

USUS: Homo colore aquilo, corpore aquilus.

ĂQUOR, aris, aquatus sum, ari, d. _S’approvisionner d’eau_. USUS:

Oppidani sine periculo aquari non poterant.

ĂQUŌSUS, a, um, _Aqueux_, _humide_, _pluvieux_. * USUS: Campus aquosus,

_plaine marécageuse_.

ĂQUŬLA, æ, f. _Filet d’eau_. SYN. Aqua exigua.

ĀRA, æ, f. _Autel_. SYN. Altare. EPITH. Illustris, infima, princeps,

vetus. USUS: Aram dedicare; consecrare. Ad aram confugere. Pro aris et

focis certare (pro religionibus). Aram tenere.

ĂRĀTĬO, ōnis, f. _Labour_, _labourage_; pl. _terres labourables_. SYN.

Agricultura, agri cultio; arvum. EPITH. Desertæ, glandiferæ et fructuosæ,

paternæ, relictæ totæ, vacuæ. USUS: Per bellum multæ arationes, fructuosæ

alioquin, desertæ jacent. Vastatæ sunt arationes, et agri vectigales.

ĂRĀTOR, ōris, m. _Laboureur_. EPITH. Experientissimus ac diligentissimus

fortis et experiens, invitus, nobilis, inimicus, laboriosissimus,

locupletissimus, magnus et gnavus, miser, optimus, summus, remotissimus

a foro. USUS: Ex aratore oratorem fieri. Ager ille habuit aratores

ducentos. Cf. Rusticus.

ĂRĀTRUM, i, n. _Charrue_. USUS: Aratro terram perstringere. Circumducere

aratrum. Boum vires ad extrahenda aratra.

ARBĬTER, ri, m. _Arbitre_, _juge_, _témoin_. SYN. Disceptator litis;

præses, testis. EPITH. Honorarius, remotus. USUS: 1. Ad disceptandas res

meas te arbitrum adopto, statuo. Ad judicandas controversias meas cuperem

te arbitrum mihi dari; te arbitrum postulo, capio, sumo; te arbitro

mearum rerum utor. 2. Testis, _spectateur_, _témoin_. Aliquid agere

arbitris remotis.

ARBĬTRĀTŬS, ūs, _Arbitrage_, _sentence_; _avis_. SYN. Sententia, opinio,

judicium. USUS: 1. Meo arbitratu potius quam tuo agam. 2. Libitum,

desiderium, _volonté_, _bon plaisir_. Illius arbitratu de pace agam. 3.

Potestas, _autorité_. In arbitratum, ditionem alterius se dare, dedere.

Cf. Arbitrium, Sententia.

ARBĬTRĬUM, ii, n. _Volonté_, _bon plaisir_. SYN. Arbitratus, voluntas,

libido. EPITH. Honorarium. USUS: 1. Ad alterius nutum et arbitrium

fingere se totum et accommodare. Omnia sua ad alterius arbitrium

conferre. Num id faciendum sit, tuum esto arbitrium. 2. Judicium

arbitrii, sententia, _sentence_. Minos severa facit arbitria apud

inferos. Arbitrium ad senatum rejicio; judicem senatum capio, _je prends

le sénat pour juge_.

ARBĬTROR, aris, atus sum, ari, d. _Penser_, _juger_. SYN. Judico,

censeo, statuo, autumo, existimo, puto. ADV. Imprudenter, omnino, magis,

necessario, nimirum, similiter, prorsus non, recte, similiter, usque eo.

USUS: 1. Patris est, arbitrari de filii rebus, _un père doit surveiller

les actes de son fils_. 2. Æstimo, _estimer_. Arbitrari facultates

alterius; mores hominis, et facta arbitrari. Cf. Judico, Existimo, Puto.

ARBOR, ŏris, f. _Arbre_. EPITH. Aurifera, novella, vetula, infelix,

senescens. USUS: Arbores vivere et senescere dicimus. Directæ in

quincuncem arbores. Ambulatio a novellis arboribus opacata. Arbores

serere, qua alteri seculo prosint. Proceritates arborum.

ARBUSTUM, i, n. _Arbuste_. SYN. Arbores multæ ad fructum consitæ; solum

arboribus consitum, convestitum. USUS: Arbusta foliorum tegmine ornata.

ARCA, æ, f. _Armoire_, _coffre-fort_. SYN. Armarium, capsa, cista. EPITH.

Inanis, plena. USUS: Animus hominis dives, non arca appellari solet.

Argentum in arca positum. Arcæ alicujus confidere, _compter sur la caisse

de qqn_.

ARCĀNO, _En secret_. SYN. Secreto, clam, remotis arbitris. USUS: Arcano

paucula cum illo collocutus sum.

ARCĀNUM, i, n. _Secret_.

ARCĀNUS, a, um, _Secret_, _caché_. SYN. Occultus. PHRAS. 1. Non sunt ista

arcana, _ces choses ne sont pas secrètes_. Non ex occulto aliquo genere

litterarum quæsita sed sumpta de medio. Non sunt ista interiora quæpiam;

nihil est, quod non in concione recte legi possit. Nihil hic mysteriorum;

nihil quod non committi omnibus possit. 2. Arcana ista sunt, _ces choses

sont secrètes_. Si quid sancti est ad silentium, istud est. In secreto

hæc cum amicis sunt volutanda, et non foras efferenda. Tecum ista tibi

habeto, quæ committi omnibus haud tuto possunt. USUS: Arcana occultaque

omnia foras extulit, _il a tout découvert et montré au grand jour_.

ARCĔO, es, cui, ere, a. _Enfermer_, _écarter_, _détourner_. SYN. Defendo,

abigo, propulso, prohibeo. USUS: 1. Honestas, non pœna ab injuria homines

arcere debet. Ferro arcere contumeliam. 2. Prohibeo, pello, removeo,

averto, _repousser_, _éloigner de_. Hostem finibus pauperes aditu arcere.

Juventus a libidinibus arcenda. Frigora, nives, solem arcere; defendere

solem, hiemem, ardorem, _défendre du soleil_, _du froid_ _etc._ 3.

Coerceo, _emprisonner_. Servi custodiis arcendi sunt et vinculis.

ARCESSO, & ACCERSO, is, ivi, itum, ere, a. _Mander_, _appeler_. SYN.

Voco, evoco. ADV. Aliunde, ultro. USUS: 1. Olim ab aratro arcessebantur

consules. In senatum, in patriam arcessere aliquem. 2. Repeto, _tirer

de_, _chercher_. A capite rem arcessere, _reprendre (une chose à son

origine)_. Longius inde arcessere. 3. Accuso, _appeler en justice_,

_accuser_. Capitis, in judicium capitis, arcessere quempiam, _accuser qqn

d’un crime capital_. Judicio aliquem arcessere. 4. Concilio, _procurer_.

Orationi splendorem arcessere, _donner de l’éclat à un discours_. Cf.

Voco, Accuso.

ARCHĔTYPUS, i, m. _Original_, _modèle_, _archétype_. SYN. Prima forma,

typus, exemplar. USUS: Archetypus crebris locis refectus et inculcatus.

ARCHĬPĪRĀTA, æ, m. _Chef de pirates_. SYN. Princeps piratarum. EPITH.

Subdititius, terrestris, vetus. USUS: Archipirata a latrone productus.

ARCHĬTECTOR, aris, atus sum, ari, d. _Construire_, _bâtir_. SYN.

Fabricor, struo. ADV. Optime. USUS: Mente quidlibet nobis fabricari

possemus, et architectari. Voluptates invenire novas, et architectari,

_inventer des plaisirs nouveaux_. Cf. Ædifico.

ARCHĬTECTŪRA, æ, f. _Architecture_. SYN. Architectandi ars. USUS: Honestæ

artes sunt, medicina, architectura.

ARCHĬTECTUS, i, m. _Architecte_. SYN. Machinator, princeps architectandi.

EPITH. Bellus, malus. USUS: Omnium architectorum et machinatorum princeps

Chrysogonus. 2. TRANSL. Auctor, magister, _auteur_, _artisan_. Stoici,

architecti verborum. Epicurus inventor voluptatis, et quasi architectus

beatæ vitæ. Sceleris architectus.

ARCTĒ, _Étroitement_. SYN. Stricte. USUS: Arcte et graviter dormire.

Arcte complecti aliquem.

ARCTO, as, avi, atum, are, a. _Serrer_. SYN. Constringo, coangusto,

coarcto, in angustum cogo. USUS: Naves arctatæ. Cf. Angustiæ.

ARCTUS, a, um, _Étroit_, _resserré_. SYN. Adstrictus, obstrictus,

angustus. )( Laxatus, latus. USUS: Arctissimum amicitiæ vinculum.

Arctioribus laqueis tenetur, quam ut evadat. Arctiora somni tempora, quam

nectis. Arctus me somnus complexus est. Cf. Angustus.

ARCŬLA, æ, f. _Petite boite_. SYN. Arca parva, capsa. USUS: Liber meus

omnes Isocratis arculas consumpsit, _mon livre a consumé tous tes parfums

d’Isocrate (en parlant des ornements du style)_.

ARCŬO, as, atum, are, a. _Courber en arc_. SYN. In modum arcus curvo.

USUS: Curru arcuato vectus, _assis dans un char couvert_.

ARCŬS, ūs, m. _Arc_. EPITH. Coloratus, intentus, pulcher. USUS: 1.

Animum tanquam arcum intentum habere. Arcum intendere, adducere; arcum

remittere, laxare. 2. Iris, _arc-en-ciel_. Arcus ille e nubibus efficitur.

ARDENTER, _Avec ardeur_. SYN. Vehementer, intensius, majorem in modum

cupere aliquid.

ARDĔO, es, arsi, arsum, ere, n. _Être enflammé_, _brûler_. SYN. Flagro,

conflagro, deflagro. ADV. Acerrime. PHRAS. 1. Helenæ causa Troja arsit,

_Hélène fut la cause de l’incendie de Troie_. Conflagravit; igne periit,

absumpta, consumpta est; deflagravit, incensa est, in cineres abiit;

in bustum conversa est. 2. Domus ardere cœpit, _la maison commence à

brûler_. In ea domo non mediocre incendium excitatum est; domus igne

correpta, absumpta, combusta est: gravis periculi, summi damni flamma

exorta est. Domus ignem, flammam concepit, exarsit pars domus, et

collucet continenti incendio; late fundit incendium; flammam differt;

periit incendio domus; incendio hausta, deleta est. USUS: 1. Domus

ardebat non fortuito, sed oblato incendio. 2. TRANSL. Ira et dolore

ardet, _il brûle de dépit et de douleur_. Bello ardet Gallia. Ardent

oculi. Ardet illi ad ulciscendum animus. Cupiditate, amore, invidia

ardet. Omnium bonorum odia in te ardent. Cf. Flagro, Incendium, Accendo.

ARDOR, ōris, m. _Ardeur_, _feu_. SYN. Æstus, flagrantia, incendium.

EPITH. Acerrimus, et mobilissimus, cœlestis, clarus, expressus,

imperatorius oculorum, integer et purus, et liber, restinctus, summus,

nimius, temperatus, tenuis et nulla admixtione concretus, ultimus et

altissimus atque undique circumfusus et extremus, omnia cingens, atque

complexus. USUS: 1. Solis ardore torreri. Ardore conflagrare. Ardorem a

vitibus pampini defendunt, propulsant. 2. Fulgor, splendor, _éclat_. Vide

in eo ardorem vultus, atque motuum. 3. Vehementia, vis ingens, _désir_,

_ardeur_, _passion_. Impetus animi, cupiditas vincendi, ardor mentis ad

gloriam. Ardorem, cupiditatem restinguere, reprimere. Consedit ille

animi ardor et studium. Cf. Fervidus, Calor.

ARDŬUS, a, um, _Escarpé_, _élevé_. SYN. Ascensu acclivi et aspero. ADV.

Vehementer. USUS: 1. Oppidum difficili ascensu, et arduo. 2. TRANSL.

Difficilis, _pénible_, _difficile_. Arduum longi temporis, magnæque

cogitationis opus moliri. Cf. Difficilis.

ĀRĔA, æ, f. _Aire_, _surface plane_, _unie_. SYN. Locus sine ædificio in

urbe; ruri ager, et ubi frumenta excutiuntur. EPITH. Præclara, pulchra.

USUS: Æstimatores magni æstimant tuas areas. In areis fraudare Decumanum,

_tromper le percepteur de la dîme_. Nemo frumentum de area tollat.

ĂRĒNA, æ, f. Sable. USUS: Arenam emere aut paludem.

ARĒNŌSUS, a, um, _Sablonneux_. USUS: Terra, littus arenosum.

ĂRĔO, es, arui, ere, n. _Être desséché_, _aride_. * USUS: Fauces arent

siti, _sa gorge brûle de soif_.

ĀRESCO, is, escere, n. _Se dessécher_. SYN. Viriditatem amitto. )(

Madefio. USUS: Arescere herbæ, et interfici incipiunt. In alienis malis

lacrima cito arescit.

ARGENTĀRĬA, æ, f. _Banque_. SYN. Argentariorum munus, functio, _vel_

taberna. EPITH. Dissoluta, non ignobilis, maxima. USUS: Argentariam non

ignobilem fecit. Dissolvere argentariam.

ARGENTĀRĬUS, ii, m. _Banquier_. SYN. Trapezita, collybista, qui

argentariam facit. EPITH. Gratiosus apud omnes homines. USUS: Augusti

avus fuit argentarius. Vidi hoc in argentariorum tabulis.

ARGENTĔUS, a, um, _D’argent_. Aquila, signa argentea.

ARGENTUM, i, n. _Argent_. EPITH. Expositum, grande, optimum, plenum

artis, purum, tam præclarum, tam nobile. USUS: 1. In illa insula ne

scrupulus quidem argenti inventus est. 2. Pecunia, nummi argentei,

_argent monnayé_, _pièces d’argent_. Navis erat plena argenti facti

et signati. Argentum cælatum. Argento aliquem emungere. Cf. Pecunia.

Argentum infectum, _argent non travaillé_, _en lingots_. Cui opponitur:

Argentum factum, _aut_ cælatum, _argent travaillé_, _ciselé_; Argentum

signatum, _argent monnayé_.

ARGILLA, æ, f. _Argile_, _terre de potier_. SYN. Terra tenax. USUS: Hic

homulus ex argilla et luto fictus.

ARGŬMENTĀTĬO, ōnis, f. _Argumentation_, _raisonnement_. SYN. Ratio,

argumentum, argumenti inventi artificiosa expolitio. EPITH. Aptissima

ad judicationem, bipartita, expers artis, firma, firmior, firmissima,

necessaria, probabilis, vehemens, accommodata, contraria, longa

et brevis, multa. USUS: Argumentatio est argumenti explicatio.

Argumentationem quærere, invenire, concludere.

ARGŪMENTOR, aris, atus sum, ari, d. _Argumenter_, _raisonner_. SYN.

Argumentis ostendo, probo; argumentis _vel_ conjecturis prosequor. ADV.

Sedulo. USUS: Sed quid ego argumentor? quid plura disputo? Tu quidem

sedulo argumentaris, quo ista pecunia pervenerit, quid de ea sperandum.

Cf. Argumentum.

ARGŪMENTUM, i, n. _Argument_, _raison_. SYN. Ratio. EPITH. Accusatorium,

probabile, inventum, certius, certissimum, commune, falsum, firmum,

grave, gravissimum et firmissimum, magnum, majus, maximum, mediocre,

molestum et difficile, multum, parvum, pertenue, præclarum et nobile,

premendum, propositum, proprium, simile, universum, aptum quoddam et

paratum singulis causarum generibus, certum, clarum, clarius luce,

consimile, expeditum, exquisitum, firmius, gravius, insitum, _aut_

assumptum, leve, levissimum, medium, plurimum, perfectum, probabile

et necessarium, utile. PHRAS. 1. Argumentis rem probare, _prouver

une chose_. Exquisitis rationibus confirmare; accurate de re dicere;

rationibus conquisitis disputare; argumentis uti gravibus et certis;

rationibus concludere; rationes suggerere firmas, et certissimas; causam

rationibus persuadere, ostendere, agere, tueri, sustinere. 2. Argumentum

hoc affirmandi non leve habeo, _j’ai de bonnes raisons pour affirmer ce

que j’avance_. Rerum earum hæc maxima argumenta habeo; argumentum non

leve mihi nascitur; pro argumento est mihi; argumentum est; argumentum

duco, accipio, arripio; argumento magno est. USUS: 1. Argumentum est

ratio rei dubiæ faciens fidem. Argumentum excogitare, proponere,

afferre. Argumentum ducere ab adjunctis; ex re obvia nancisci, arripere,

accipere. Argumentum Stoicorum more breviter adstringere, premere, in

pauca conferre, _serrer ses preuves_. Argumentum dilatare. 2. Conjectura,

signum, indicium, nota, causa, occasio, _signe_, _indication_, _indice_.

Exstant certissima argumenta et indicia sceleris. Id magno argumento est,

hominem innocentem esse. Id ego jam antea multis argumentis judicaram.

3. Poematis, Comœdiæ, Tragœdiæ materia, _sujet d’un poëme, d’une comédie

etc._ Tragici, cum explicare argumentum nequeunt, ad Deos confugiunt.

4. Quæcunque res, de qua agendum, subjecta materia tractanda, _sujet_,

_matière_. Deest mihi argumentum scribendi, _je n’ai rien à vous écrire_.

Argumentum epistolæ hoc erat. Audite concionis ejus argumentum. Cf.

Probo, Confirmo, Disputo.

ARGŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Accuser_, _inculper_, _convaincre_. SYN.

Accuso, incuso, insimulo. )( Defendo. ADV. Suspiciose. USUS: 1. Aliquem

gravis sceleris, de gravi scelere, facinoris reum arguere. 2. Affirmo,

_prouver_, _affirmer_. Arguo te pecunias in præmium sceleris accepisse.

Tu arguis, ego nego. Cf. Reprehendo, Insimulo, Accuso.

ARGŪTĒ, _Finement_, _ingénieusement_. USUS: Acute mihi et argute

respondit. Callide et argute aliquid conjicere. De difficillimis

argumentis argute disputavit.

ARGŪTĬÆ, arum, f. pl. _Traits ingénieux_, _grâce_. SYN. Acumen,

elegantia, jocus, urbanitas. USUS: Illa oratio multum argutiarum,

acuminis, urbanitatis habuit. Argutiæ digitorum (celeritas),

_gesticulation des doigts_. Cf. Acumen, Jocus.

ARGŪTOR, aris, atus sum, ari, d. _Babiller_, _bavarder_. USUS: Totam diem

argutatur quasi cicada.

ARGŪTŬLUS, a, um, _Un peu subtil_. USUS: Perfeci libros sane argutulos.

ARGŪTUS, a, um, _Fin_, _ingénieux_. SYN. Qui argutias habet, callet,

festivus, urbanus, concinnus, elegans, acutus. ADV. Nimium, plane. PHRAS.

Nihil illo argutius esse potest, _personne n’est plus délicat que lui_.

Multum argutiarum et urbanitatis habet; insunt in eo homine argutiæ non

inanes ac frivolæ; acumen est singulare. USUS: 1. Poema est ita argutum,

concinnum, elegans, ut nihil supra. Quis in sententiis subtilior? quis

argutior? 2. Mobilis, _vif_, _mobile_. Oculi nimis arguti, ut affecti

simus, arguunt. Manus minus arguta digitis. Cf. Facetus.

ĀRĬDUS, a, um, _Aride_, _sec_, _desséché_. SYN. Exsiccatus. USUS: 1.

Folia arida. 2. TRANSL. Tenuis, _maigre_, _sec_, _chétif_. In hac arida,

et horrida rusticorum vita. Genus dicendi aridum, exile, concisum,

minutum, _style sec_, _maigre_.

ĂRĬES, ĕtis, m. _Bélier_. Animal, signum cœleste, machina bellica. USUS:

Pellis inaurata arietis. Ariete murum verberare, quatere, percutere.

ĂRĬĔTĬNUS, a, um, _De bélier_. USUS: Arietinum jecur ad morbos utile.

ĂRĬĔTO, as, avi, atum, are, a. et n. _Choquer (en parl. du bélier)_,

_heurter_. SYN. Cornibus peto, impeto. USUS: Nisus est cornibus in me

arietare.

ĂRĬŎLĀTĬO, ōnis, f. _Oracle_. EPITH. Superstitiosæ ariolationes Accii.

ĂRĬŎLOR, aris, atus sum, ari, d. _Débiter des oracles_. SYN. Divino,

prædico. USUS: Sunt qui quæstus causa ariolentur. Cf. Divino.

ĂRĬŎLUS, i, m. _Devin_. SYN. Divinationi deditus, divinus. EPITH.

Impudentes, _aut_ inertes, _aut_ insani. USUS: Aruspicum, arilorum,

augurum, vatum, conjectorum furiosæ prædictiones. Cf. Vates.