ĂDŎLESCENS, entis, m. _Jeune homme_. SYN. Juvenis, ephebus, pubes. EPITH.

Abstinens, acutus, bonus, bonus et eruditus, bonus et disertus, bonus

et prudens, dignus illo loco ac nomine, bonus et strenuus, castus ac

diligens, clarissimus atque fortissimus, omnium præstantissimus, princeps

civitatis, comicus, cupidus laudis, deditus mirifice alicui, deformis,

delicatus, disertissimus, divinus, incolumis, fortunatus, gratissimus,

gravis et doctus, honestus in primis, ornatus in primis, honestissimus,

humanissimus atque optimus, imperitus, bonus, non tam insulsus, quam non

verecundus, non acriter intelligens, lectissimus, modestissimus, optimus,

mihique carissimus, prætorius, pecuniosus, perditus ac dissolutus,

potens, potentissimus, præditus summa spe et animi et ingenii, primarius,

probus, propinquus, prudens, prudentissimus, ætate multo robustior duce,

sanctissimus, studiosissimus, maxime familiaris, non solum indoctus, sed

etiam rusticus; ingeniosissimus, et prope æqualis, locuples, loquax,

miser, pernecessarius, et amicitia alicujus dignissimus, plenus ingenio,

segnior. ADV. Admodum, multum. PHRAS. 1. Adolescens nobilis, _jeune homme

de race noble_. Nobili loco natus; nobilissimus; princeps juventutis;

florentissimus urbis; ornatissimus; familia ortus amplissima. Cf.

Nobilis. 2. Adolescens ingeniosus et eruditus, _jeune homme spirituel

et instruit_. Acutus, et disertus; plenus ingenio, rectissimis studiis,

atque optimis artibus præditus; summa spe et animi et ingenii, nec

indoctus. Cf. Doctus. 3. Adolescens optimis moribus, _jeune homme bien

élevé_. Honestus imprimis, humanissimus atque optimus; castissimus ac

modestissimus dignusque illo loco et nomine; ordinatus omnibus rebus, et

verecundus. Cf. Mos. 4. Adumodum adolescens erat, _il était encore bien

jeune_. Erat in flore ætatis primo; vixdum e pueris excesserat, _vel_ ex

ephebis; prætextus etiamdum erat; prope puberem ætatem erat; primo ætatis

flore pubescebat; annos adolescentiæ vix attigerat; ætas a puerili studio

vixdum exierat; pueritiæ annos vix egressus erat; utebatur etiamdum

ætatis initio; integri sanguinis adolescens; adulta ætate puer, sed adhuc

imberbis erat. USUS: Bona indole, summæ spei: aut perditus, dissolutus

adolescens. Cf. Juvenis.

ĂDŎLESCENTĬA, æ, f. _Jeunesse_, _adolescence_. SYN. Iniens ætas a 14. ad

25. _vel_ 30. annum. EPITH. Impura, liberior, libidinosa, et intemperans,

magna, modestissima, plena spei, prima, proclivior ad libidinem,

proterva, tota, turpis. PHRAS. Ab adolescentia, _depuis la jeunesse_. Ab

ineunte, a prima, a teneriore ætate; a puero _vel_ pueris; a pueritia; ab

initio ætatis; a primis temporibus ætatis; a teneris. USUS: Libidinosa,

intemperans adolescentia effœtum corpus tradit senectuti. Cf. Juventus,

Puer.

ĂDŎLESCO, is, olēvi, ultum, ere, n. _Croître_, _grandir en âge_. SYN.

Augeor ætate, cresco. ADV. Sensim. USUS: Uti ratio, ita cupiditas cum

ætate adolescit. Cf. Cresco.

ĂDOPTĬO, ōnis, f. _Adoption_. EPITH. Innumerabilis. USUS: Adoptionem

hæreditas nominis, pecuniæ, sacrorum sequitur. In adoptionem in alienam

familiam dari; assumi in nomen familiæ alienæ.

ĂDOPTĪVUS, a, um, _Adoptif_, _qui concerne l’adoption_. USUS: Sacra

adoptiva, _sacrifices qui se font dans la famille d’adoption_.

ĂDOPTO, as, avi, atum, are, a. _Adopter_ (_légalement_). SYN. Filium

adscisco, deligo, instituo. ADV. Obscure. USUS: 1. Scipio Æmilium sibi

legibus adoptavit. 2. Deligo, _choisir_. Adoptare aliquem defensorem

juris sui, ultorem injuriarum, _faire choix d’un défenseur_. Cf. Adscisco.

ĂDŌRĔA, æ, f. _au fig. Récompense de la bravoure_; _gloire militaire_,

_victoire_. * SYN. Laus, gloria.

ĂDŎRĬOR, orĕris, ortus sum, oriri, d. _Attaquer_. SYN. Aggredior, invado,

irruo, involo. ADV. Tumultuosissime. PHRAS. Hominem repente adortus

est, _il attaqua subitement cet homme_. Impetum fecit in hominem;

manus admolitus est; infesto spiculo petiit; ferro appetiit; incurrit,

involavit cæco in hominem impetu; primum impetum effudit in hominem: arma

in obvium vertit. Cf. Aggredior, Invado. USUS: Aliquem jurgio, gladiis,

fustibus, a tergo adoriri.

ĂDORNO, as, avi, atum, are, a. _Préparer_, _équiper_. SYN. Orno,

instruo, paro, apparo, comparo. ADV. 1. Pompeius Italia duo maria

maximis classibus adornavit. Bellum, classem, nuptias, petitionem

consulatus, testium copiam adornare, _apprêts de mariage_, _préparation

des élections_, _équipement d’un vaisseau_. 2. Honore afficio, _orner_,

_parer_. Omnes in hoc adolescente adornando conspirant. Cf. Paro, Comparo.

ĂDŌRO, as, avi, atum, are, a. _Adorer_. * SYN. DEUM religione propitio.

PHRAS. Adorare DEUM, _adorer DIEU_. Auguste, sancteque venerari DEUM;

divinum Numen castissime colere; venerabundum aris assistere, et

adorantium more procumbere. Genua ponere, ac venerari DEUM; religiosum

DEO cultum adhibere, tribuere, impendere; pio cultu, religiosa adoratione

prosequi DEUM. _Item_: Indi adhuc plures deos adorant, _les Indiens

adorent encore plusieurs dieux_. Cultum uni debitum DEO, simulacris,

lapidibus, diisque vanissimis tribuunt, exhibent, impendunt; deorum

inani superstitione tenentur; fictis numinibus divinos honores tribuunt,

impertiuntur; ridicula falsorum numinum simulacra sacrilego cultu

venerantur, prosequuntur. USUS: Cæsar hostia pacem Deum adoravit. Cf.

Oro, Veneror.

ADPRŌMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Se faire caution_. SYN. Promitto.

Cf. Promitto.

ADRĒPO, is, repsi, ere, n. _Ramper vers_, _se glisser vers_. USUS:

TRANSL. Insinuare se in gratiam, _s’insinuer_. In amicitiam alicujus; in

spem hæreditatis; animo alicujus adrepere.

ADSCISCO, is, īvi, ītum, ere, a. _Adopter_, _admettre_. 1. Romanas

leges sibi adscivere Latini, _les Latins adoptèrent les lois de Rome_.

2. Adscribo, adjungo, adjicio, annumero, seligo, _s’adjoindre_,

_s’associer_. Boni bonos sibi adsciscunt. Adsciscere sibi socios. Civem

adsciscere. In civitatem adscisci, _être admis comme citoyen_. 3.

Comparo. Romani a Græcis leges, ritus, consuetudines, sacra adscivere.

Cura ut laudem tibi, adsciscas. 4. Arrogo, tribuo, sumo. Non mihi tantam

sapientiam adscisco, _s’arroger_, _s’attribuer_. Cf. Adopto, Jungo,

Adjungo.

ADSCĪTUS, a, um, part. v. adscisco. _Venu au dehors_, _étranger_. ADV.

Publice. USUS: Adscitus, non nativus color est.

ADSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Attribuer_. SYN. Appono,

adjungo, addo, adscisco, assigno. PHRAS. 1. Victoria tibi adscribenda

est, _il faut vous attribuer la victoire_. Rei bene gestæ decus tuo

consilio est assignandum; hæc victoria tui triumphi titulis accedat,

oportet. Victoriæ decus omne ad te delegandum est; tuæ tribuendum

virtuti. 2. Noli tibi adscribere hanc laudem, _ne vous attribues pas

cet honneur_. Noli rei bene gestæ tibi meritum uni inscribere; facti

laudem tibi arrogare, asserere, vindicare; noli existimare, tuam esse

in his rebus unius gratiam; noli alienam laudem pro tua tibi vindicare;

noli te offerre in societatem alienæ gloriæ; noli quærere, ut præclaræ

rei laus ac commendatio ad te perveniat. Quid tibi alieni facti gloriam

adsciscis, sumis? 3. Famulo adscripsit culpam, _il imputa cette faute à

son esclave_. Ad famulum delegavit culpam; in famuli ignaviam eam culpam

contulit, retulit, conjecit; ejus rei culpam ignavia famuli sustinet;

culpam rei famulo tribuit, assignavit; ex ignavia famuli factum autumat;

ignaviæ famuli vult eam esse culpam; culpam suam in famuli ignaviam

trajicit ac deonerat. USUS: 1. Utinam ego tertius vobis amicus, _vel_ in

amicitiam vestram adscriberer! _Être inscrit._ 2. Assigno, acceptum fero,

_attribuer_. Hanc cladem suæ socordiæ, hunc eventum fatis adscribant. 3.

In civitatem, _vel_ civitati adscribi, _avoir le droit de cité_. Meam

tuæ adscribo sententiam, _je suis du même avis que vous_. 4. Aliquid ad

epistolam adjicio, _ajouter à une lettre_. Doleo me hoc litteris non

adscripsisse.

ADSCRIPTĬTĬUS, a, um, _Inscrit_, _ajouté_. SYN. Adscriptus. USUS: Novi et

adscriptitii cives, _citoyens nouveaux_, _de fraîche date_.

ADSCRIPTOR, ōris, m. _Le fauteur, qui contresigne_, _le partisan_. SYN.

Subscriptor. USUS: Fuit is non modo defensor, sed adscriptor dignitatis

meæ. Auctor et adscriptor honoris mei.

ADSTĬPŬLĀTOR, ōris, m. _Garant_, _répondant_, _caution_. SYN.

Confirmator, defensor. USUS: In tua causa, patrono me, et adstipulatore

uteris.

ADSTĬPŬLOR, aris, atus sum, ari, a. _Approuver, être du même avis_. SYN.

Assentior. Cf. Faveo, Assentior, Adjungo.

ADSUM, adĕs, adfui, adesse, n. _Être présent_. SYN. Præsens sum, præsto

sum, intersum, coram adsum, copiam mei facio. ADV. Frequenter in causa,

multum, opportune, paulo ante, præsto, propius, publice, tardius. USUS:

1. Pugnis omnibus adfui, _je fis usage de mes deux poings_. Ad portam

adest. Tempore ad judicium affuit, _il vint à temps au tribunal_. 2.

Faveo. Difficillimis licet rebus semper adero, _prêter assistance_,

_défendre_, _favoriser_. 3. Animo præsenti tribuitur. Adeste animis,

mittite timorem, _n’ayez pas peur_. Cf. Præsens, Coram.

ĂDŪLĀTĬO, ōnis, f. _Caresse_, _flatterie_. SYN. Assentatio, blanditiæ.

EPITH. Amans dominorum. USUS: Proprie adulantium heris canum est. In

amicitiis nulla major pestis est adulatione. Semper magnæ fortunæ comes

est adulatio. Cf. Assentatio.

ĂDŪLĀTOR, ōris, m. _Flatteur_. SYN. Assentator, palpator, divitum

arrosor, et quod sequitur, irrisor, simulator, homo levis, et fallax, ad

voluntatem loquens omnia, nihil ad veritatem. Qui ad alterius non modo

sensum et voluntatem, sed etiam vultum atque nutum convertitur. USUS:

Nolo esse laudator, ne videar adulator. Cf. Astutus.

ĂDŪLOR, aris, atus sum, ari, d. _Flatter_. Cum Accusat. SYN. Blandior,

assentor, auribus do; omnia ad voluntatem, nihil ad veritatem loquor,

palpo. ADV. Aperte. PHRAS. Adularis, ut gratiam a me ineas, _tu me

flattes pour obtenir mes bonnes grâces_. Das hoc auribus meis, ut

gratiam meam aucuperis. Auribus inservis. Blanda assentatione uteris.

Assentationis artificio gratiam quæris. Blande loqueris, ut me tibi

adjungas, ut in meam te amicitiam insinues. Lenocinaris. Blanditiis in

aures meas influere laboras. Absurdam in adulationem progrederis. Palpo

me percutis. Subparasitandi artem tenes. Ad gratiam loqueris. Laudibus

me conciliare, expugnare; in tuas partes, commoda, amicitiam pertrahere

studes. In adulationem scite te componis; spem et animos solita vanitate

inflare nosti. Palpum obtrudis. Voluntati servis; aures scalpis, mulces,

permulces. Blanditiis fallis, delinis. Assentationibus demulces animum.

Assentatoris partes agis egregie; blandimentis benevolentiam non inscite

colligis. USUS: Adulari fortunam alterius. Feræ dominum adulantes. Cf.

Assentor, Accommodo.

ĂDULTER, ĕri, m. _Adultère_. SYN. Mœchus, alienæ conjugis corruptor.

EPITH. Sororius, temerarius, obscœnus, nocturnus, turpis.

ĂDULTĔRĪNUS, a, um, _Altéré_, _falsifié_, _faux_. SYN. Fucatus,

adumbratus, non verus, non genuinus: )( Verus, genuinus. USUS: Nummi,

gemmæ, moneta adulterina, _argent_, _pierres précieuses fausses_.

Adulterino signo, annulo, testamentum corrumpere. Cf. Falsus, Adumbratus.

ĂDULTĔRĬUM, ii, n. _Adultère_. SYN. Stuprum conjugis. EPITH. Nefarium,

quotidianum. PHRAS. Adulterium committere, _commettre un adultère_.

Admittere adulterium; thorum alicujus contaminare, violare; adulterari,

mœchari, fœdus, fidemque matrimonii frangere, derelinquere, deserere,

fallere; involare in alienum matrimonium; nefario alterius uxorem

polluere; ad eam oculos impudicos, libidinis oculum adjicere; jura

legitimi thori fallere, pudicitiæ uxoris vitium addere; impetere

impudicitia alienam conjugem; ejus corpus stupro complere; consuescere

cubilibus alienis; alienum cubile inire; capere usuram corporis. USUS:

Adulterium committere, facere, inire. In adulterio deprehendi.

ĂDULTĔRO, as, atum, are, a. _Déshonorer_, _corrompre par un adultère_.

SYN. Corrumpo, stupro, alienum cubile ineo. USUS: 1. Latrocinari,

fraudare, adulterare turpe est. 2. Fallaciter imitor aliquid. Judicium

pecuniis, testamenti tabulas adulterat, _altérer_, _falsifier_. Cf.

Corrumpo.

ĂDULTUS, a, um, part. v. adolesco. _Qui a grandi_, _formé_, SYN.

Grandior, progressa ætas, magis confirmata, major. PHRAS. Grandis jam et

adulta ætate, _il est déjà âgé_. Ætate provectus; matura, corroborata,

confirmata ætate; in ea ætate, cui roboris jam multum accessit; qui se

jam corroboravit, vir inter viros; cujus ætas in medio virium robore;

medio juventæ robore, flore; qui jam virilem togam sumpsit; ætatis nec

primæ, nec ultimæ, in viridi ætate; cui primo florens vigore ætas; qui

ætatem transcendit primæ juventæ, postremæ necdum attigit; qui juventam

ingressus mediæ pollet ætatis nervo. Cf. Adolescens. USUS: Adulta jam

Roma; arbor adulta, adulta Reipublicæ pestis.

ĂDUMBRĀTĬO, ōnis, f. _Esquisse_, _ébauche_. SYN. Rudior imago, et

species. USUS: Alicujus rei, si non perfectio, at conatus tamen, et

adumbratio.

ĂDUMBRĀTUS, a, um, part. v. adumbro. _Esquissé_, _ébauché_. SYN. Non

absolutus. )( Expressus. USUS: 1. Sunt in hoc juvene maximarum non

expressa signa, sed adumbrata virtutum. Principio adumbratas quasdam

intelligentias concipimus. 2. Fictus, _superficiel_, _apparent_, _faux_.

Gloria est solida quædam res, expressa non adumbrata. Homo adumbratus;

comitia, opinio virtutis, judicium, lætitia adumbrata, _joie qui n’est

qu’apparente_. )( Vera.

ĂDUMBRO, as, avi, atum, are, a. _Esquisser_, _représenter par le dessin_.

Lineari pictura et umbratili aliquid signo. SYN. Effingo, imitor,

describo; rude specimen edo, exhibeo. USUS: Conari Ciceronem et perfectæ

eloquentiæ formam adumbrare, _imiter_. Facta alicujus dicendo, specimen

et forman adumbrare, _retracer_.

ĂDUNCĬTAS, tātis, f. _Courbure_. USUS: Quædam aves aduncitate rostrorum

cibum capiunt.

ĂDUNCUS, a, um, _Crochu_, _recourbé_. SYN. Curvatus, tortuosus. USUS:

Adunci ungues, serrula adunca.

ADVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. _Amener_, _apporter_. SYN. Apporto,

importo, comporto. )( Aveho. USUS: Vis magna frumenti Romam advecta.

Navi, an equo advectus es?

ADVĔNA, æ, m. _Étranger_. SYN. Peregrinus. Hospes, alienus, exterus,

extraneus, alienigena. )( Civis, domesticus. USUS: In ipsa patria nostra

peregrini videmur, et advenæ. Cf. Peregrinus.

ADVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. _Arriver_. SYN. Accedo, appropinquo,

pervenio adeo, appello, contingo. )( Discedo, recedo, abeo. ADV. Præsto.

USUS: Malum, quodcunque advenerit, ferendum est. Senectus, cum advenit,

multa mala apportat. Cf. Appello, Venio.

ADVENTĬTĬUS, a, um, _Qui s’ajoute_, _supplémentaire_. SYN. Fortuitus,

insperatus, non quæsitus. )( Innatus, insitus. USUS: 1. Mithridates

multis nationum adventitiis copiis juvabatur, _troupes_, _soldats

étrangers_. 2. Externus, alienus, non innatus, adveniens, _qui vient

du dehors_, _étranger_, _emprunté_. Transmarina et adventitia Græcorum

doctrina. Adventitiis adjumentis uti. Bona, pecunia adventitia, et

assumpta.

ADVENTO, as, avi, atum, are, n. _Approcher de plus en plus_. SYN.

Advenio, appropinquo, accedo. )( Procul sum. USUS: De tempore, persona et

re dicitur. Adventat jam destinata dies. Legiones adventant.

ADVENTOR, ōris, m. _Étranger_. SYN. Externus, non domesticus. USUS: Vide,

ne quis adventor auscultet.

ADVENTŬS, ūs, m. _Arrivée_. SYN. Accessus. )( Discessus. EPITH. Minus

aptus ad res multas, clarus, exspectatissimus, gratus et honestus,

gratior, gratissimus, maturus, matutinus, nocturnus, occultus,

optatissimus, primus, recens, repentinus, suavis, suavissimus, unus,

gravis, improvisus, jucundus, modestus. USUS: Ut adventus tuus

optatissimus fuit, ita discessus afflixit.

Adventus Domini, _Le temps de l’Avent_. Dies sacri Dominico adventui;

hebdomades, quæ anniversariam Christi nascentis memoriam præcurrunt; dies

virginei partus exspectationi sacri; tempus, quo exspectati divini partus

memoria celebratur.

ADVERSĀRĬA, orum, n. pl. _Livret où l’on prend des notes_, _brouillon_.

SYN. Præscriptiones, ephemerides, tabulæ, in quas utcumque memoriæ

causa projiciuntur omnia, quæ postea in justas fidei tabulas codicesque

referuntur. EPITH. Menstrua. USUS: Solertis est, in adversaria omnia

minutim referre, _un homme habile rédige tous les jours son journal_.

ADVERSĀRĬUS, a, um, _Adversaire_. SYN. Adversus, oppositus, inimicus,

hostis. )( Amicus, defensor. ADV. Maxime. USUS: Hic obtrectator laudum

mearum, et adversarius semper fuit acerrimus, _il fut toujours l’ennemi

de ma gloire_. Semper se adversarium in meam dignitatem intendit.

Adversario te, et insectatore laudum mearum utor. Cf. Hostis, Infensus,

Inimicus, Adversor.

ADVERSOR, aris, atus sum, ari, d. _Être contraire_, _s’opposer_. SYN.

Repugno obsisto, contravenio, contra rem alicujus venio, contra pugno,

contra facio, adversarius sum, in aliquem eo, resisto; reclamo, obtrecto;

adversum me præbeo, oppono, objicio. )( Suffragor. ADV. Infensius,

mediocriter, valde, vehementer. PHRAS. Omnibus in rebus mihi adversaris,

_vous me nuisez toujours_. Me oppugnas quam potes acerrime et gravissime;

nullam adversus me injuriam prætermittis. Tuis contra nos viribus uteris.

Quidquid habes virium, in nos confers. Omnia conaris, nihil non agis,

moves, tentas, moliris, experiris, machinaris; moves omnes machinas;

nihil non tentas ad perniciem nostram. Adversario te utimur nimis acerbo,

nimis infenso. Agis contra nos, in nos; pugnas adversus nos nimis

infestis odiis. Irruis in nos, quo potes impetu; quam potes, maximo.

Vim omnem in nos confers. Facis maximum impetum contra nos. Adversarius

es nobis nimis infensus, infestus, vehemens, sævus, imminens in exitium

nostrum; nostrum sanguinem nimis avide sitiens; totus incumbens in

perniciem nostram. Nimis a nobis discrepas; contra honorem nostrum

niteris, undique adversaris, refragaris; adversus nos tendis; contra

nostrum, amicorumque studium stas. Perpetuum nobiscum bellum suscipis.

Cf. Inimicitia, Inimicus, Pugno. USUS: Quibus ornamentis adversor tuis?

Omnibus in disputando adversabere?

ADVERSUM et ADVERSUS, _Contre_. adv. SYN. Contra. )( Pro. USUS: 1. Homo

adversus Rempublicam, leges, salutem civium armatus. Adversus hostem

aciem struere. Adversus clivum tendere. 2. Erga, _envers_. Adhibenda est

adversus deos pietas, adversus amicos humanitas, adversus omnes officium.

Cf. Contra, Erga.

ADVERSUS, a, um, _Contraire_. SYN. Contrarius, incommodus, sinister. )(

Prosper, secundus. PHRAS. Viri non est, adversis rebus tam cito frangi,

_l’homme ne doit jamais se laisser abattre par l’adversité_. Ad omnem

calamitatem animos submittere; rebus turbidis, gravi fortuna, casibus

adversis; infortunio quovis nimiopere commoveri; rebus afflictis,

tristibus, duris, asperis, perturbatis debilitari, et exanimari; adversus

casus, quibus hominum vita subjecta est et exposita, adversus fortunæ

vim, impetum, injurias, tela, animo esse tam fracto et infirmo; in

rebus trepidis, fractis, gravibus, incommodis, statim animo contrahi,

et succumbere dolori. Cf. Infelix, Calamitas, Fortuna mala. USUS: 1.

Valetudo adversa, _mauvaise santé_, _maladie_. Adversa Reipublicæ

tempora, _temps malheureux_. Bellum, prælium, fortuna, res adversa,

_guerre malheureuse_, _malheur_, _adversité_. Homo adversa in vulgus

fama, _avoir une mauvaise renommée_. 2. Oppositus, ratione loci. _Qui

est à l’opposite, en face._ Antipodes adversis vestigiis. Adversum solem

intueri. Adverso flumine navigare. Adversa ire via. In adversam ripam

evadere. In anteriore parte corporis. )( Aversus nempe in posteriore.

Cicatrices, vulnera adversa _id est_, adverso corpore excepta, _blessure

reçue par devant_.

ADVERTO, is, verti, versum, ere, a. _Tourner_, _diriger vers_; _être

attentif_, _remarquer_. SYN. Aliquo, _vel_ ad aliquid verto, observo,

attendo, animadverto. ADV. Obscurissime. PHRAS. Adverto consilium tuum,

_je comprends bien ce que vous voulez_. Subolet mihi consilium tuum;

intelligo, quo istud pertineat, quid spectes; consilium tuum dudum

introspexi; odoratus sum. Sentio sententiam tuam. Advertit me consilii

tui ratio; obscurus quidam consilii tui sensus ad me pervenit; animo

prospicio, quo res illa spectet. USUS: 1. In hanc plateam te adverte,

_tournez-vous vers cette place_. Urbi agmen, navem littori, pedem

ripæ, aures monitis, cursum aliquo advertere. 2. TRANSL. Ad res animi.

Advertere animum ad dicta, _écouter_, _faire attention_. _Vel_ absolute:

De re aliqua diligenter advertere, _faire grande attention à une chose_.

3. Punio, n., _punir_. Advertere in aliquem. Cf. Attendo, Observo,

Converto.

ADVESPĔRASCIT, impers. _Il se fait tard_, _la nuit approche_. PHRAS.

Vespertinum crepusculum adest; nox adventat; lucem tenebræ pellunt;

vespera appropinquat; diei nox succedit; dies abit inclinante jam,

vergente, prono in occasum sole; cedit jam nocti dies; præceps est in

noctem diei tempus; obscura jam lux est; dies in vesperum inclinat. Cœlum

vesperascit. Cf. Vesperi.

ADVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. _Veiller sur_; _être attentif à_. SYN.

Vigilo, pervigilo. USUS: Pro negotii gravitate advigilandum est. Cf.

Vigilo.

ADVŎCĀTĬO, ōnis, f. _Aide_, _assistance_, _plaidoirie_, _réunion

d’avocats_. SYN. Patrocinium, advocati munus. EPITH. Copiosa. USUS: Homo

in re militari, quam advocationibus cautior. Ea advocatio clamoribus,

lapidatione discussa, perturbata, repulsa est.

ADVŎCĀTUS, i, m. _Avocat_, _défenseur_. SYN. Qui alteri adest in causa,

qui in judicio aut jus suggerit, aut præsens est amico. EPITH. Armatus,

perpauci. PHRAS. Advocatum fieri, _se faire avocat_. Agendis causis

se dare; industriam in agendis causis exercere; in forum venire, se

conferre; vocem in quæstum forensem conferre; actorem fori litigiosi

esse; causas in judicio agere; causidicum fieri; ad causas adire; in

foro versari; causarum actorem, patronum esse; opera forensi ætatem

terere; forum celebrare; forensi in munere, forensibus in causis, in

causarum patrociniis versari, ætatem agere; forensibus causis patrocinium

præstare; causas orare; forum attingere. USUS: Invocare aliquem advocatum

ad defendendam causam suam. Esse alicui advocatum. Alicui advocatum

venire. Cf. Patronus.

ADVŎCO, as, avi, atum, are, a. _Appeler à soi_, _au secours_. SYN.

Accerso, in auxilium voco, convoco. )( Avoco. USUS: In cœtum, ad

concilium, ad se ipsum, a voluptate advocare, _réunir en conseil_,

_rentrer en soi-même_, _se recueillir_. Advocare sibi, causæ suæ aliquem,

_appeler à son aide_, _recourir_. Cf. Voco, Accerso.

ADVŎLĀTŬS, ūs, m. _Vol_ (_des oiseaux_). EPITH. Tristis. USUS: Tristi

advolatu aduncis lacerat unguibus.

ADVŎLO, as, avi, atum, are, n. _Voler_, _accourir vers_. SYN. Convolo,

accurro. )( Avoco. ADV. Plane, repente, sublime. USUS: Romam, quam mox

advolabo. Cum primum litteras recepero, in villam ad te advolabo. Cf.

Accurro.

ADVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. _Rouler vers ou auprès_. USUS: Ad

genua Principis advolvi, _se jeter_, _se prosterner aux pieds de qqn_.

ADŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. _Brûler_. USUS: Barbam, capillum adurere.

Cf. Uro.

ĂDYTUM, i, n. _Sanctuaire_. SYN. Pars templi secretior, et remotior,

penetrale.

ÆDĔPOL, _Par Pollux_. Jurandi verbum per ædem Pollucis.

ÆDES, is, _Temple_, _maison_. SYN. Domus, domicilium. EPITH. Bona,

magnifica, ornatissima, plena atque ornata, sacra, aliena, amœnissima,

aurata, male materiata, nobilissima in palatio, opima, pestilens,

salubris, profana, regia. USUS: 1. Ædes privatæ, magnificæ, _palais_. In

intimis, mediis ædibus. 2. Templum, (numero fere singulari,) _temple_.

Ædem consecrare, reparare. Ædium sacrarum et publicarum depopulatio. Cf.

Ædificium.

ÆDĬCŬLA, æ, f. _Sanctuaire_; _maisonnette_. SYN. Tempellum, parva domus.

USUS: Eam aram, ædiculam, et pulvinar dedicavit.

ÆDĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Action de bâtir_, _construction_. SYN. Constructio

ædium. EPITH. Immensa et intolerabilis. USUS: Ædificationem adjicere,

deponere, _cesser de bâtir_. VULG. ac barbarum est: ædificationi esse,

_faire l’édification_, _édifier les autres_, pro quo: PHRAS. Exempli esse

optimi, eum esse, a quo exemplum petere, capere, sumere possint cæteri;

qui exemplo _vel_ exemplum esse possit cæteris; qui virtutis germanæ

exemplum cæteris præbeat, relinquat. Cf. Ædifico.

ÆDĬFĬCĀTOR, ōris, m. _Architecte_. SYN. Fabricator. EPITH. Præstans.

USUS: Opifex et ædificator mundi DEUS.

ÆDĬFĬCĬUM, ii, n. _Édifice_, _bâtiment_. SYN. Structura, ædes, domus.

EPITH. Malum, magnificum, privatum, publicum, sacrum et profanum. USUS:

Exstruere, _vel_ deturbare in alieno ædificium. Ædificia in Tiberim

versa, _maisons tournées du côté du Tibre_.

ÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Bâtir_. SYN. Exstruo, exædifico,

construo, condo, constituo, pono, colloco, facio, parietem duco, fabrico,

architector, muros tollo, attollo, erigo; ædificium struo, molior. ADV.

Bene, belle, privatim, publice, sceleratius, strenue. PHRAS. Ædificatur

strenue, _on se hâte de bâtir_. Excitata sunt jam ad aliquam altitudinem

ædificia; saxo quadrato probe substructa surgunt, exsurgunt, crescunt,

educuntur, attolluntur jam ædificia; etsi nondum ad culmen perductum, ad

tectum tamen domus pæne pervenit. USUS: 1. Ædificare porticum, atrium,

urbem. 2. Navim, classem ædificare. 3. Sed barbare dicitur: Ædificare

alios, _édifier_, _donner de l’édification_. Pro quo ista adhiberi

possunt: exempla edere virtutum, relinquere, præbere, in quæ posteritas

sera respiciat; exemplo esse aliis ad virtutem; virtutis exempla non

vulgaria prodere; exemplo ad virtutem prælucere aliis; exempli præclari

facem præferre.

ÆDĪLIS, is, m. abl. e _vel_ i. _Édile_. SYN. Curatores urbis, annonæ,

ludorumque solemnium. EPITH. Curulis, designatus, religiosus.

ÆDĪLĬTĀS, ātis, f. _Édilité_, _charge d’édile_. SYN. Ædilitium munus.

EPITH. Curulis, furiosa, magnificentissima, præclara, ornatissima. USUS:

Ædilitatem petere, obtinere, ædilitate fungi.

ÆDĪLĬTĬUS, a, um, _Qui concerne l’édilité_; _qui esi ou a été édile_.

SYN. Spectans ad ædilitatem. _Item_: qui ædilis est, _aut_ fuit. USUS:

Homo ædilitius.

ÆDĬTŬUS, ui, m. _Gardien d’un temple_. SYN. Æditimus, sacræ ædis custos,

qui custodiæ sacræ ædis præest.

ÆGER, ra, um, _Malade_. SYN. Ægrotus. )( Valens. ADV. Graviter,

mediocriter, maxime. 1. De corpore, _être malade_. Corpore æger; ex

vulnere æger. Ægra Respublica, et deposita. Ægra et labans civitas. 2. De

animo mœrente, et afflicto, _souffrant_, _triste_, _affligé_. Animi _vel_

animo æger. Amore _vel_ ex amore æger. Cf. Infirmus, Tristis, Valetudo

mala.

ÆGRĒ, _Péniblement_, _difficilement_, _à regret_. SYN. Difficulter,

vix, gravate, moleste. )( Moderate, facile. USUS: Inveterata vitia ægre

depelluntur. Ægre te careo.

ÆGRĒ FĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. _Supporter difficilement_, _avec

peine_. PHRAS. Immoderatius, graviter, moleste, perindigne, animo valde

iniquo tuli; stomachatus sum; animo periniquo passus sum; pupugit me

res ea; sane aspere, durius accepi; subringebar, fremebam, momordit

me haud modice; discruciabar. Non leviter commotus, indignatus; ægre,

iniquo animo passus sum. Dolori mihi fuit, et ægritudini; torquebat me

misere, et cruciabat; stomachi inde ac molestiæ non parum erat; acerbius

mihi visum est; angebar, confundebarque animo; gravia hæc erant auribus

meis; invisa mihi erat rei memoria; offendit ea me res vehementer;

magno me dolore affecit; omnia facilius, quam illud perpeti poteram;

æquo haud ferebam animo; animo æquo intueri haud poteram; gravissime id

dolebam; dolebat id mihi; magnus inde dolor incessit animo; urebat me, et

lacerabat, quod etc. etc. Cf. Invitus, Moleste, Repugno.

ÆGRESCO, is, ere, n. _S’aigrir_, _s’irriter_. SYN. Ægrior fio.

ÆGRĬMŌNĬA, æ, f. _Chagrin_, _douleur_, _peine d’esprit_. SYN. Ægritudo

animi, dolor, mœror, sollicitudo, cura. EPITH. Nova. USUS: Ferrem

graviter, si novæ ægrimoniæ locus esset. Cf. Ægritudo.

ÆGRĬTŪDO, ĭnis, f. _Douleur_, _maladie_, _chagrin_. SYN. Ægrimonia,

molestia, angor, animi contractio, animi perturbatio. )( Hilaritas.

EPITH. Acrior, amplificata, crucians, detestabilis, flebilis, inanis,

laboriosa, levior, mœrens, maxima, misera, naturalis; nova sed ea

modica, premens, simillima ægris coporibus, permanens, tetra, universa,

acerba, anxia atque acerba, gravior, gravissima, incredibilis. USUS: 1.

Ægritudinem accipere, _concevoir du chagrin_, _de l’inquiétude_. Parvis

sæpe rebus movetur, oritur ægritudo. Res non maximæ ægritudinem afferunt,

efficiunt; ægritudine afficiunt, premunt, opprimunt, conficiunt, ex rebus

minimis in ægritudinem incidimus, ægritudini nos dedimus, ægritudine

debilitamur, quatimur, _la douleur nous abat_. 2. Ægritudinem lenire,

_soulager la douleur_. Philosophia universam ægritudinem lenit, levat,

sedat, extenuat, elevat. Levatio, sedatio, vacuitas ægritudinis consistit

in avocatione a cogitanda molestia, et revocatione ad voluptates

contemplandas. 3. Ægritudine vacare, _n’avoir jamais de douleur_.

Ægritudinem Stoici, ut tetram, et immanem belluam fugiendam dicunt,

exuendam, abjiciendam, exturbandam animo. Ægritudo vetustate tollitur,

nobis eripitur, eximitur, repellitur. Cf. Dolor.

ÆGRŌTĀTĬO, ōnis, f. _Maladie du corps_. SYN. Corporis mala constitutio,

functiones corrumpens, morbus. USUS: Velut ægrotatio in corpore, ita

ægritudo in animo. Hinc animadverte discrimen morbi, vitii, ægrotationis.

Morbum totius corporis corruptionem appellant; vitium, cum corporis

partes inter se dissident. Cf. Morbus, Valetudo infirma, Infirmitas.

ÆGRŌTO, as, atum, avi, are, n. _Être malade_. SYN. Ægro corpore sum,

morbo sum implicatus. )( Valeo. ADV. Graviter, gravius, gravissime,

leviter, periculose, vehementer, diuque, viriliter. PHRAS. Gravissime

ægrotat, _il est très-malade_. In morbum incidit gravissimum; morbo

afficitur difficillimo, dubia spe vitæ, morbo urgetur, qui vitam in

discrimen adducat, in quo de vita prorsus agatur, in quo vita in dubium

veniat. Affectus est graviter; morbo languet; male se habet; valetudine

utitur adversa; decumbit morbo oppressus; morbo laborat gravi; pessime

valet; nequaquam illi belle est. In morbo est sane difficili ac

periculoso; morbo impeditur, affligitur, conficitur, intabescit. Morbo

_vel_ in morbum implicatur; morbum nactus est perquam difficilem; morbo

tentatur, torquetur, conflictatur, vexatur gravi et diuturno. In morbum

incurrit, cecidit, delapsus est gravem; adversa valetudine prostratus

est, impeditus, affectus; valetudo est illi perincommoda; adversa illi

valetudo incidit; morbo correptus, circumventus est molestissimo;

morbum, adversam valetudinem contraxit; morbo tenetur, constringitur,

afflictatur, cruciatur miserrimo; adversa valetudine premitur, morbo

occupatur, debilitatur, frangitur; inter ægrotos mœret; lecto tenetur.

Cf. Morbus, Valetudo infirma. USUS: 1. Graviter, periculose ægrotare.

Ægrotanti melius est factum, _le malade va mieux_. 2. TRANSL. Ad animum.

Ægrotant in te artes animi tui, _tes finesses sont usées_.

ÆGRŌTUS, a, um, _Malade_. SYN. Æger. USUS: 1. Ægrotus corpore, _malade de

corps_. 2. TRANSL. Ægrota Respublica, animus, ægrotus, _esprit malade_.

Cf. Infirmus, Ægroto.

ÆMŬLĀTĬO, ōnis, f. _Émulation_; _rivalité_, _jalousie_. SYN. Rivalitas,

virtutis imitatio, invidia. Unde laudis est, et vitii. EPITH. Vitiosa.

USUS: Æmulatio est ægritudo animi, si eo, quod concupierit, alius

potiatur, ipse careat. Imitatio virtutis æmulatio dicitur. Cf. Invidia.

ÆMŬLĀTOR, ōris, m. _Qui cherche à égaler_, _à imiter_. SYN. Imitator,

rivalis, æmulus. USUS: Servilius æmulator Catonis. Cf. Invidus, Imitor.

ÆMŬLOR, aris, atus sum, ari, d. _Imiter_; _rivaliser_; _envier_. SYN.

Imitor, invideo. USUS: Æmulari alienam virtutem; obtrectare, alicui

æmulari. Cf. Invideo.

ÆMŬLUS, i, m. _Rival_; _envieux_, _jaloux_. EPITH. Non molestus, multi.

USUS: Semper tu mearum laudum, meorum studiorum æmulus fuisti. Cf.

Invidus, Imitator.

ÆNĔUS, a, um, _D’airain_. SYN. Æreus, aheneus, quod ex ære est. USUS:

Signum æneum, equus æneus.

ÆNIGMA, ătis, n. _Énigme_. SYN. Quæstio obscurior et perplexa, oratio

perpetuis verborum involucris texta. USUS: Obscuritates et ænigmata

somniorum.

ÆQUĀBĬLIS, e, gen. com. _Égal_, _constant_, _juste_. SYN. Æquus, æqualis,

par, similis, qui semper sibi constat. USUS: Æquabilem juris rationem

tenere, _être impartial_. Prædæ æquabilis partitio. Motus certus et

æquabilis. Temperatum et æquabile genus orationis. Cf. Par, Æquus.

ÆQUĀBĬLĬTAS, ātis, f. _Égalité_, _uniformité_. SYN. Constantia, tenor

unus, moderatio. )( Levitas. EPITH. Maxime decora, præclara. USUS:

Æquabilitas universæ vitæ præclara est, et idem semper vultus eademque

frons. In juris æquabilitate adhibenda est facilitas. Lenitas et

æquabilitas orationis. Cf. Tenor, constantia.

ÆQUĀBĬLĬTER, _Également_. SYN. Cum æquabilitate. USUS: Oratio æquabiliter

profluens. Cf. Æqualiter.

ÆQUĀLIS, e, gen. com. _Égal_. SYN. Par, similis, æquus. )( Impar, dispar.

USUS: 1. Stoici aiunt peccata omnia æqualia. Oratio par et æqualis rebus

ipsis. Æqualem verbis vitam agere, _qui convient_, _proportionné à_. 2.

Coævus, ejusdem ætatis, _contemporain_, _camarade_, _compagnon_. Est

eorumdem temporum æqualis. Livius Ennio æqualis fuit, Lælius Scipioni.

Cf. Similis, Par, Convenio.

ÆQUĀLĬTAS, ātis, f. _Égalité_. SYN. Æqualium et parium conditio,

similitudo. EPITH. Fraterna, legitima, usitata, summa. USUS: Est internos

æqualitas propre fraterna. In Republica tuenda est civium æqualitas.

Æqualitate judicandi offensio vitatur. Cf. Similitudo.

ÆQUĀLĬTER, _Également_. SYN. Æquabiliter, æque, æqua parte, æqua

conditione, eodem tenore, constanter, æquo et pari jure, æqua societate,

æquato Marte. USUS: Æqualiter in suos, ac alienos ferox. Hæreditas

æqualiter distributa. Cf. Similiter, Æque.

ÆQUĀTĬO, ōnis, f. _Égalité_. SYN. Adæquatio. USUS: Æquatio juris,

bonorum, gratiæ, dignitatis, suffragiorum.

ÆQUĒ, _Également_, _justement_. SYN. Tam, pariter, similiter, æqualiter,

peræque. USUS: Nemo æque, atque ego, est occupatus, _personne n’est aussi

occupé que moi_. Amicus æque utrique fidelis. Hoc ad meum æque, atque ad

tuum officium pertinet. Velle et posse mihi in æquo positum est. Æque ac

si; juxta, ac si; nihilominus; non minus, quam si frater esset, _comme

s’il était son frère_. Cf. Similiter.

ÆQUĬLĬBRĬTAS, ātis, f. _Équilibre_, _juste proportion de doutes les

parties_. SYN. Æquabilitas, æqualitas.

ÆQUĬNOCTĬUM, ii, n. _Équinoxe_. USUS: Æquinoctium navigationem nostram

moratur.

ÆQUĬPĂRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Égaler_, _comparer_, _mettre en

parallèle_. SYN. Æquo, comparo, compono. )( Excedo, supero. USUS: PHRAS.

Nemo te factis æquiparare potest, _personne ne vous égalera jamais_. Nemo

exæquandus, assimilandus est tibi; nemo te virtute assequitur; tecum

conferri, contendere nemo potest; nemo est, qui tibi par sit, qui te

vincat. Cf. Comparo, Confero.

ÆQUĬTAS, ātis, f. _Équité_, _justice_. SYN. Æquum et bonum, justitia,

_vel_ propensus in aliquem favor, studium. )( Iniquitas. EPITH. Humana,

mira, propria maxime justitiæ, summa. USUS: 1. Summa bonitas, et æquitas

causæ. Perspice æquitatem animi mei, _voyez ma modération_. Æquitatem

rejicere; servare æquitatem. 2. Candor, probitas, tranquillitas, _égalité

d’âme_, _calme_. Homo summa moderatione, summa animi æquitate. Cf.

Justitia, Honestum.

ÆQUO, as, avi, atum, are, a. _Égaler_. SYN. Exæquo, parem facio

gradus tollo, assequor. )( Supero, excedo. USUS: Cum Græcorum gloria

Latinorum copia æquata est; cum aliquo æquari; tenuiores cum principibus

temperamento aliquo æquantur. Cf. Æquiparo, Confero.

ÆQUOR, ŏris, n. _Plaine_. SYN. Terræ _aut_ aquæ planities. USUS:

Babylonii in camporum patentium æquoribus habitant.

ÆQUUS, a, um, _Juste_. SYN. Habens æquitatem, non iniquus, verus, justus.

)( Injustus. PHRAS. 1. Æquum est, _il est juste_. Jus et fas est; rationi

consentaneum est; jure receptum et approbatum est; jus merum est; jus

bonum, optimum, æquissimum est, quod oras. 2. Æquum non est, _il n’est

pas juste_. Haud par est; jus, fas non est; iniquum petis; nefas,

flagitium est; non decet; honestum non est; contra æquum, jus et fas

est; inique, injuste; perperam agitur; rationi minime consentaneum est;

non licet; decorum non est; non convenit. USUS: 1. Æquum me tibi semper

præbui; æquus tibi semper fui; æquum me tibi habuisti; æquo me usus es,

_j’ai toujours été pour vous le même_. Æquo cum civibus jure vivere.

Æqua postulatio. 2. Planus, _uni_, _plat_. Locus æquus. Æquum et bonum

impetrare; ex æquo et bono statuere; æqui, bonique facere, _supporter une

chose_, _la bien prendre_. Cf. Justus, Honestus, Dignus, Decet.

ĀER, aĕris, m. acc. aerem _vel_ æra, _Air_. SYN. Cœlum, anima, spiritus,

æther. EPITH. Adversus, crassus, cretus, crassissimus, finitimus, fusus

et extenuatus, natura maxime frigidus, et minime expers caloris, calore

admistus. Immensus et infinitus, purus ac tenuis, proximus terræ,

calidus, superior, temperatus, nihil proni habens, effluens huc illuc.

PHRAS. 1. Aer salubria, _climat salutaire_. Cœlum tenue purumque. Cœli

temperies salubris. Cœli temperies refovendis membris idonea. Cœlum

temperatum, sincerum, mite, clemens, salubre. Grata, blanda, mitis,

placida, mollissima auræ temperies. Cœli clementia, salubritas. Cœli mira

temperies verno tempori maxime similis, sed quæ omnes anni partes pari

salubritate percurrit. 2. Aer gravis, _air lourd_, _malsain_. Crassus

nobis aer offunditur, circumfunditur. Pingue et concretum cœlum. Palustre

cœlum caput gravat. Vix sustineo gravitatem cœli. Aer piger. Cœlum

caliginosum, nebulosum. USUS: Aer alitur expirationibus terræ. Oritur

ex respiratione aquarum. Terræ proximus crassus est, concretus in nubes

cogitur. Aerem spiritu ducimus. Cf. Cœlum.

ÆRĀRĬUM, ii, n. _Trésor public_. SYN. Pecunia publica; locus, ubi ea

asservatur. EPITH. Inops atque exhaustum, sanctius, vetus ac refertum.

USUS: Rationes conferre ad ærarium. Ærarii depeculator, hirudo. Pecuniam

in ærarium sanctius referre. Ærarium exhaurire.

ÆRĀRĬUS, a, um, _Relatif à l’argent_. USUS: Rationes ærariæ me sollicitum

habent, _je suis dans l’inquiétude à cause de la différence des monnaies

quant au titre_, _à la valeur_.

ÆRĀRĬUS, ii, m. _Simple contribuable_, _citoyen privé de suffrage et du

droit de servir au dehors_. Qui præter æra pro capite tributi nomine

pendenda, cæteris civium juribus ignominiæ causa multabatur. USUS:

Ærarium aliquem facere; in _vel_ inter ærarios referre. Ex ærariis

solvere.

ÆRĀTUS, a, um, _Couvert_, _orné d’airain_. SYN. Ære tectum. USUS: 1.

Lecti ærati, candelabra ærata. 2. Obstrictus alieno ære, _criblé de

dettes_. Tribuni non tam ærati quam ærarii, _tribuns moins riches en

argent que préposés à l’argent_.

ĀĔRĬUS, a, um, _Aérien_, _de l’air_. SYN. Spirabilis, flabilis, animalis.

USUS: Aerii volatus avium.

ÆRŪGO, ĭnis, f. _Rouille de cuivre_, _vert-de-gris_. SYN. Quasi quædam

scabies æs corrumpens. USUS: Æs Corinthium in æruginem incidit: ærugine

consumptum, exesum, corruptum est.

ÆRUMNA, æ, f. _Malheur_, _travail_. SYN. Calamitas, labor, ægritudo

laboriosa. EPITH. Æterna, maxima. USUS: Graves, perpetuas ærumnas

perpeti, superare. Ærumnis premi. Cf. Angustia, Miseria.

ÆRUMNŌSUS, a, um, _Malheureux_. SYN. Miser, calamitosus. USUS: Qui

se ægritudini dedere, miseri sunt, afflicti, ærumnosi. Cf. Miser,

Calamitosus.

ÆS, æris, n. _Airain_; _monnaie_, _argent_. EPITH. Alienum,

circumforaneum. USUS: 1. Æs temperare; statuam ex ære facere. Leges,

pacta in æs incidere. In ære varias figuras cælare. Æs signare, _graver

sur l’airain_. 2. Æs alienum, _argent emprunté_, _dette_. USUS: 1. Debita

contrahere, _faire des dettes_. Æs alienum cogere, conflare, facere, ære

alieno se obligare; nomina facere. 2. Debitis laborare, _être accablé de

dettes_. Æs alienum habere; in æs alienum incidere; ære alieno laborare,

premi, opprimi, obrui, obstringi; esse in ære alieno; in nominibus; æs

alienum crescit. 3. Debita expungere, _payer ses dettes_. Ære alieno

liberari, levari, exire; æs alienum dissolvere, relinquere, exonerare;

nomina expedire, explicare, solvere, expungere. Dicitur etiam: Æs alienum

meum, Patris, filii, quod a me. Patre _vel_ filio contractum est,

stipendio ignominiæ causa privatus. Cf. Debitum, Pecunia.

ÆSTAS, ātis, f. _Été_. SYN. Anni pars ferventior, tempus æstivum, calores

æstivi. EPITH. Iniens, integra, media, proxima, summa, tota. USUS: Æstas

iniens, prope affecta, exacta. Ætas præfervida, nimiis calcribus et

inusitatis torrida, sævissime candens.

ÆSTĬMĀBĬLIS, e, gen. com. _Appréciable_. )( Inæstimabilis. USUS:

Æstimabile est, quod pondus aliquod habeat. Dignum æstimatione.

ÆSTĬMĀTĬO, ōnis, f. _Estimation_, _appréciation_. SYN. Pretii judicium.

EPITH. Æqua, æquior, communis, grata, mediocris, optima, non modo non

incommoda, sed etiam grata, propria, remissior quam tolerabilis. USUS:

1. Facere æstimationem prædiorum, census, possessionum, _faire une

estimation_. Cæsar æstimatione facta pecuniam pro præda solvit. 2.

Æstimationem dare, accipitur pro re ab arbitris æstimata. Accipiendæ sunt

tibi æstimationes Cæsaris voluntate. Litis æstimatio tibi persolvenda est

3. Æstimationem permittere alteri; calculum de se permittere, porrigere;

censendi potestatem facere.

ÆSTĬMĀTOR, ōris, m. _Celui qui estime_, _appréciateur_, _juge_. VULG.

Taxator. SYN. Judex, arbiter. EPITH. Acerrimus, æquus, æquissimus,

injustus, callidus. USUS: Acerrimus rerum æstimator. Frumenti æstimator

callidus et iniquus fuisti. Cf. Arbiter.

ÆSTĬMO, as, avi, atum, are, a. _Estimer_. SYN. Æstimationem habeo,

magni facio. ADV. Carius, care, large, liberaliter, necessario, severe,

tenuissime, valde, illiberaliter. PHRAS. 1. Valde te æstimo, _je vous

ai en grande estime_. Quem apud me locum teneas; quo apud me loco sis,

nosti. Quanta sit mea in te observantia; quantum tibi tribuam, deferam;

quæ mea sit de te opinio; quæ in te voluntas, quod studium, quem apud

me locum obtineas, quo numero sis; quantum te demirer, et efferam, non

ignoras. E virtute tua te pondero, pendo. De te pro merito tuo existimo.

In parentis, fratris, amici numero te puto, repono, duco, colloco.

Gradum, caritatemque filii apud me habes. Inter clarissimos viros merito

tuo te numero, annumero. Alter mihi Cicero etc. es. Magni te merito

tuo dependo. Multum dignitatis tibi tribuo. In magno, summo pretio te

habeo. Præclara de te existimo, sentio. Magnæ indolis speciem, veramque

ex moribus tuis capio. Pluris facio neminem. Magnam tui rationem duco,

habeo. Tecum paucos comparo, vel neminem. Summum tibi honorem habeo.

Si quos in aliquo pono, existimo, habeo numero, principe tu loco es;

inter eos es, qui principem apud me locum obtinent. 2. Curandum tibi,

ut ab omnibus æstimeris, _vous devez avoir soin de vous faire estimer

de tout le monde_. Ut eximium gratiæ locum apud omnes obtineas; ut apud

omnes in ingenti sis gloria; in summa laude sis; magno in honore sis,

ut egregium de te omnium sit judicium, opinio, existimatio; ut res tuæ

fiant maximi; ut in te laus virtutis sit maxima; ut auctoritas apud

omnes magna habeatur; ut gravissime de te judicetur; ut auctoritate

valeas plurimum; ut auctoritas tua magni sit apud omnes ponderis, ac

momenti; ut singularis tua sit apud omnes auctoritas; ut auctoritatis

habeas plurimum; ut virtutis tuæ apud omnes opinio sit singularis,

habeatur, capiatur. 3. Virtus ab omnibus gentibus æstimatur, _toutes

les nations estiment la vertu_. Summus honos habetur virtuti; virtuti

plurimum defertur. Virtuti ubique honos est, persolvitur. Virtutis nomen

apud omnes gentes magnum inprimis, et honestum est; virtus in pretio, in

honore est; virtus inter ea est, quæ prima dicuntur. Cf. Judico, Pretium.

USUS: 1. De re venali, et bonis. Æstimandis possessionibus præfectus.

Frumentum, litem æstimare, _fixer le prix du blé_, _le taux de l’amende_.

2. Judico, existimo, magni _vel_ parvi facio, _estimer_, _faire cas de_.

Ex veritate, non opinione res æstimandæ sunt. De aliis æstimare difficile

est. Statua hæc non e materia, sed ex artificio æstimanda est.

ÆSTĪVA, ōrum, n. pl. _Quartiers d’été_. SYN. Locus, in quo æstatis

ardorem devitantes bestiæ, et milites se continent. )( Hiberna. USUS:

Æstiva attingere. In æstivis esse. Mediis caloribus militem in æstiva

educere.

ÆSTĪVUS, a, um, _D’été_. USUS: Menses, dies æstivi.

ÆSTŬO, as, avi, atum, are, n. _Brûler_, _être échauffé_. SYN. Ardeo,

ferveo; angor, irascor, tangor, vexor. )( Algeo. USUS: 1. Aer caloribus

æstuat, _la température est brûlante_. 2. TRANSL. Ad animi affectiones.

Desiderio, dubitatione, ira, cupiditate, invidia æstuat, exæstuat,

_brûler_ (_d’amour_, _de jalousie_ _etc._), _être passionné_. Cf. Calor,

Caleo.

ÆSTŬŌSUS, a, um, _Brûlant_, _chaud_. SYN. Æstu et calore plenus. USUS:

Æstuosa et pulverulenta via.

ÆSTŬS, ūs, m. _Agitation_. SYN. Fervor, agitatio fluctuum. EPITH. Magnus,

marinus, maritimus. USUS: 1. Æstus marini a luna commoventur, _c’est la

lune qui produit la marée_. Æstu, febrique jactatur. 2. TRANSL. Vis et

vehementia, _force_, _violence_, _passion_. Consuetudinis æstus multos

absorbet. Æstus quidam gloriæ, æstus ingenii multos abripit, transversum

agit. Æstu abstractus. Cf. Calor, Fervidus.

ÆTAS, ātis, f. _Age_. Accipitur: _alias_ pro seculo; _alias_ pro anno;

_alias_ universim pro tempore; _alias_ pro tota vita hominis; _alias_

pro vitæ humanæ partibus, infantia, pueritia, adolescentia, virilitate,

senectute; _quarum quælibet trifariam dividitur_, ut alia sit viridis;

alia adulta; alia præceps. 1. Ætas prima, _enfance_. Iniens, puerilis,

infirma, tenerior; ætatis initium; ætatis prima tempora; ætatis primæ

infirmitas, imbecillitas; ætas viridis, flexibilis, mollior. Cf.

Pueritia. 2. Ætas media, _âge mûr_. Progrediens, confirmata, constans,

adulta, integra, integerrima, matura; ætatis progressus, cursus;

maturitas corroborata; ætas bona, optima, florens. 3. Ætas devexa,

_vieillesse_. Ingravescens, affecta; confecta, decrepita, decursa,

exacta, demensa, grandior, præcipitata, valde provecta, deflectens;

ætatis præcipitis flexus, et ingravescentis. Cf. Senectus. PHRAS. 1.

Ætate nostra, _de nos jours_. Nostra ac patrum memoria; ad nostram

memoriam; ad hanc ætatem; ante memoriam meam; majorum nostrorum

ætate ac tempestate. 2. Ætatem honestissime transigere, _mener une

vie très-honnête_. Optimis in studiis ætatem agere, degere, terere,

conterere, consumere, exigere. USUS: Ætate progredi, procedere, provehi,

vieillir, _avancer en âge_. Ætate præcurrere, anteire, præstare,

antecellere alios, _surpasser en âge_. Homo id ætatis, _homme de cet

âge_. Cf. Tempus.

ÆTĀTŬLA, æ, f. _Âge tendre_, _bas âge_. USUS: Cave primam tuam ætatulam

ad libidinem conferas.

ÆTERNĬTAS, ātis, f. _Éternité_. SYN. Tempus fine carens, immortalitas,

perennitas. EPITH. Immutabilis, incredibilis, naturalis. USUS:

Æternitatem nulla temporis circumscriptio. Immutabili æternitate

veritas continetur. Mihi populus ea die non unius diei gratulationem,

sed æternitatem, immortalitatemque donavit. Nomen tuum, et gesta

immortalitati commendanda, consecranda sunt, _éterniser son nom_, _sa

mémoire_, _s’immortaliser_. Cf. Immortalitas.

ÆTERNO, as, avi, atum, are, a. _Éterniser_, _immortaliser_. * SYN.

Æternum, immortale facio.

ÆTERNUS, a, um, _Éternel_. SYN. Sempiternus, immortalis, perpetuus, quod

tota vitæ æternitate continetur. )( Caducus, mortalis. PHRAS. Æternum

nomen, _nom immortel_. Perenne, perpetuum, immortale; æterno tempore,

perpetuo, in perpetuum; in omnium ætatum memoria duraturum; nominis

fama, quæ finem nescit, terminum non habet; famæ gloria sempiterna;

immortalitati commendanda; cum tota æternitate coæquanda; quod nomen

vigebit per omnium seculorum memoriam; quod seculis innumerabilibus; quod

ipsa æternitate continebitur; quod nulla delebit unquam oblivio; quod

posteritas alet, ipsa æternitas intuebitur. USUS: Causæ immutabiles, et

æternæ. Æterno DEO æternum simulacrum mundus est.

ÆTHER, ĕris, m, _Air subtil des régions supérieures_, _éther_. SYN.

Cœlestium orbium, igniumque regio, _item_: Aer subtilior. EPITH. Æternus,

ignifer, immensus, immoderatus, non satis aptus, tenuis, ac perlucens et

æquabili calore suffusus. USUS: 1. Aerem complectitur æther. In æthere

astra volvuntur. Æther fragoribus resonat. 2. Cœlum, _ciel_. Omnia

cingens et coercens cœli complexus, qui idem æther vocatur; extrema ora,

et determinatio mundi.

ÆTHĔRĔUS, _melius tamen_ ÆTHĔRĬUS, a, um, _Éthéré_, _de l’air_, _du

ciel_. USUS: Æthereus ignis.

ÆVUM, i, n. _Éternité_. SYN. Ætas æternum duratura, sempiterna. EPITH.

Æternum, sempiternum. USUS: Beati in cœlo ævo sempiterno fruuntur;

æternum ævum agunt.

AFFĀBĬLIS, e, gen. com. _D’un abord facile_, _affable_, _poli_. SYN.

Comis, placidus, mitis maxime in sermone. USUS: In omni sermone affabilem

se præbebat. Cf. Facilis, Comitas, Humanus.

AFFĀBĬLĬTAS, ātis, f. _Affabilité_. SYN. Comitas sermonis, facilitas

in audiendo; alloquendi, audiendi lenitas. USUS: Difficile dictu est,

quantum animos hominum conciliet affabilitas, lenitasque sermonis. Cf.

Comitas, Admitto, Facilis, Humanitas.

AFFĂBRE, _Artistement_, _habilement_. SYN. Fabre, pulchre, artificiose.

USUS: Statua miro artificio affabre facta.

AFFĀRĬS, fatus sum, fari, d. _Parler à_. SYN. Alloqui, compellare. USUS:

Liceat mihi te versibus affari. Cf. Alloquor.

AFFĀTIM, _Amplement_, _abondamment_. SYN. Abunde. USUS: Affatim tibi

satisfaciam. Satiaberis affatim. Cf. Satis.

AFFECTĬO, ōnis, f. _Disposition du corps ou de l’âme_. SYN. Perturbatio,

commotio, incitatio animi, sensus, impetus, animi quidam dolor, studium,

cupiditas. EPITH. Constans, conveniensque, non distorta, nec prava,

firma corporis, invita, inconstans et a se ipsa dissentiens, laudabilis,

interior, malitiosa animi, prima et optima, utilis, manens, recta. USUS:

1. Ut ad primam, optimamque animi affectionem pervenias, perturbatio

ratione pellenda est. Ea est animi mei affectio, commodi mei causa

neminem ut violem. O te extra omnes humanorum pectorum affectiones

positum! quem non lætitia, mœror, ira, gaudium exagitent, jactent,

incessant. 2. Status, vis, constitutio, _état_, _manière d’être_,

_disposition_. Affectio astrorum varia multas res immutat. In puero

refert, qua cœli affectione primum spiritum duxerit. Affectio corporis

firma.

AFFECTO, as, avi, atum, are, a. _Désirer_, _rechercher ardemment_,

_aspirer à_. SYN. Appeto, quasi arcesso, nimis inquiro; ambio. USUS:

Lumina quædam orationis non quidem affectanda sunt, sed tamen adhibenda

nonnunquam. Iter affectare. Munditiam non exquisitam affectare.

AFFECTUS, a, um, part v. afficio. _Qui est dans tel ou tel état de corps

ou d’esprit_. SYN. Paratus, comparatus, constitutus _seu_ corpore,

_seu_ animo. ADV. Male. PHRAS. Omnes sunt tibi bene affecti, _tout le

monde vous aime_. Hoc animo animati sunt singuli, ut tua causa, gratia,

omnia velint; ingenium est illis rectum erga te; animum habent erga te

optimum ac rectissimum; is habitus amicorum est illis, ut omnia tibi

secunda cupiant; ita animati, eo animo, ea mente sunt præditi; ita animo

comparati sunt; hunc erga te gerunt animum; is sensus est animorum; ea

animi propensio, voluntas, studium, ut cupiant tibi quam optime. USUS:

1. Oculi indicant, ut animo sis affectus, _les yeux sont le miroir de

l’âme_. Nunc ita affectus sum, tecum ut vivere non possim. 2. Præditus,

cumulatus, _pourvu de_. Honoribus, beneficio, præmiis abs te affectus

sum. E litteris tuis magna molestia, lætitia, dolore affectus sum. Summis

difficultatibus affectus. 3. Vexatus, afflictus, tractatus, et acceptus

male, _affaibli_, _en mauvais état_, _abattu_. Affecta et prostrata

respublica. Urbs ab illo prædone misere affecta. 4. Ad finem vergens,

_qui touche à sa fin_, _presque terminé_. Affectum est bellum, nondum

perfectum. Æstas affecta, carmen, oratio, _guerre qui touche à sa fin_,

_ouvrage presque terminé_. 5. Aptus, _apte à_. Animus, oculus conturbatus

non est probe affectus ad fungendum munus suum. 6. Ægrotus, _malade_.

Cæsarem Neapoli reliqui graviter affectum.

AFFECTŬS, ūs, m. _Impression_, _sentiment_. * SYN. Affectio. EPITH.

Laudabilis. USUS: Affectus animi sunt: amor, odium, ira, invidia,

misericordia, spes, lætitia, timor, molestia. Cf. Perturbatio.

AFFĔRO, fers, attŭli, allātum, ferre, a. _Apporter_, _porter vers ou à_.

SYN. Apporto, importo, adhibeo, induco, infero, dico, nuntio profero.

)( Aufero. ADV. Divinitus, in perpetuum, nec ita multo post, repente,

similiter, sero, violenter, ultro. USUS: 1. Ad id munus spiritus

magnos, animos, auctoritatem afferas, necesse est. Ad eam facultatem

dicendi, industriæ multum afferendum est. 2. Do, exhibeo, præbeo,

_causer_. Afferre alicui fastidium, odium, molestiam, satietatem,

calamitatem, miseriam, detrimentum, angorem, perniciem, necessitatem,

metum, dubitationem, dolorem, egestatem, luctum, errorem animi, et

perturbationem; _item_: Id consilium magnam tibi laudem, auctoritatem,

dignitatem, voluptatem, solatium affert. 3. Nuntio, _annoncer_. Aliquid

novi litteris affertur. Mandata odiosa, incerta afferre. Ex sermone rumor

id attulit ad aures nostras. 4. VULG. allegare, _vel_ citare, _alléguer_.

Rationem facti, causam afferre. Scriptum, legem, exempla, similitudinem

afferre. 5. Infero, _faire violence_. Vitæ alienæ, aut corpori vim

afferre. Manus sibi afferre, _se suicider_. Sensibus vim afferre. Afferre

consulatum in familiam. 6. Propono, _proposer_. Quæstionem afferre, in

medium afferre.

AFFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. _Affecter_, _émouvoir_. SYN. Commoveo,

permoveo. ADV. Accommodatissime, avide, graviter, gravius, nominatim,

optime, probe, recte, valde. USUS: 1. Litteræ tuæ me varie affecere.

Varie animo affectus fui. 2. Bene _vel_ male afficio, _bien traiter_,

_maltraiter_. Aliquem summa lætitia, voluptate; _vel contra_: morte,

exilio, satietate, tædio, pudore, ignominia, molestia afficere.

AFFĪGO, is, fixi, fixum, ere, a. _Attacher_ à. SYN. Ad aliquid figo,

insero, addo. ADV. Maxime, penitus, vehementer. USUS: 1. Minervæ talarium

pinnas affigunt. 2. TRANSL. _Fixer_, _graver_, _inculquer_. Animum

litteris affigere. Animo suo tenacius aliquid affigere. Num tu humi

particulam divinitatis affiges? Cf. Hæreo, Adhæreo.

AFFINGO, is, finxi, fictum, ere, a. _Attribuer_, _supposer_. SYN. Fingo

non vera, adorno. )( Detraho. USUS: Peccat poeta, qui probam orationem

affingit improbo. Error multa, plus invidia affinxit. Rebus certis multa

falsa affinguntur. Cf. Calumnior.

AFFĪNIS, e, gen. com. _Allié_, _parent par alliance_. SYN. Conjunctus

affinitate. EPITH. Novus, ornatissimus omni virtute officiosusque,

amans alicuius. USUS: 1. Affinem tuum a genibus repelles? 2. Particeps,

conscius, _complice_. Sceleri illi, et flagitio, et turpitudini affinis

judicatus est. Homines hujus affines suspicionis, facinoris, _aut_

facinori affines, _ces hommes que l’on peut soupçonner_, _complices du

crime_. Cf. Propinquus.

AFFĪNĬTAS, ātis, f. _Alliance_, _parenté_. SYN. Conjunctio affinitatis,

necessitudo. EPITH. Gravior, impurissima, nova. PHRAS. Affinitate

junctus est Lentulo, _il est parent de Lentulus_. Est cum Lentulo

maximis vinculis affinitatis et propinquitatis, conjunctus; affinitate

devinctus, junctus; affinitate Lentulum attingit; sanguinem cum Lentulo

sociavit; affinitatem junxit; affinitate cum Lentulo adstrictus est,

per affinitatem Lentuli familiæ immistus, innexus est. In affinitatem

Lentuli pervenit, affinitate Lentulum contingit; suum cum Lentuli familia

genus connubio miscuit, vinculum affinitatis cum Lentulo nexuit; vinculo

affinitatis Lentulo obstrictus est. USUS: Affinitatibus, amicitiis,

vicinitatibus conjunguntur cives. Cf. Necessitudo, Cognatus.

AFFIRMĀTE, _Affirmativement_, _positivement_. SYN. Asseveranter. USUS:

Quod affirmate, quasi Deo teste promiseris, id tenendum est. Cf. Certe.

AFFIRMĀTĬO, ōnis, f. _Affirmation_. )( Dubitatio. EPITH. Gravior,

religiosa. USUS: Jusjurandum est affirmatio religiosa. Dubitationem illi

omnem mea affirmatione exemi.

AFFIRMO, as, avi, atum, are, a. _Affirmer_, _donner pour certain_. SYN.

Confirmo, assevero aio, annuo, comprobo. )( Nego. ADV. Facile, nimis,

temere, vere, valde. PHRAS. 1. Affirmare id possum, _je puis affirmer

cela_. Confirmare hoc tibi liquido possum, id plane profiteor; præ me

fero; asseveranter testificor; id certum tibi testatumque volo. Narro

tibi; omni asseveratione tibi affirmo, asseveranter loquor. 2. Formulæ

affirmativæ: Moriar, ni hæc plane contemno. Ne vivam, si ejus dictis

moveor. Ita vivam, ut hominis vanitatem derideo. Incredibile est, quam

ista parum curem. Ne sim salvus, si fallo; pendens plectar, si tanti

eum facio. Quid? illum curarem? An dubia est hominis ineptia? USUS: 1.

Ecquid tanta asseveratione rem affirmas? 2. Firmo, stabilio, _affermir_,

_fortifier_, _prouver_. Dicta tua rationibus affirmes, oportet, _il vous

faut prouver vos affirmations_. Is rumor opinionem, spemque conceptam

valde affirmavit. Animo te affirmes, cura.

AFFIXUS, a, um, part. v. affigo. _Attaché à_ SYN. Infixus, adhærens,

cohærens. Annexus, connexus, adjunctus. USUS: Opinio hæc in animo meo

penitus affixa est, et insita, _cette opinion est profondément fixée

dans mon esprit_. Ut magistro, ita mihi affixus es. Affixa ista sunt ad

orationem tuam, non cohærent. Cf. Hæreo, Adhæreo, Jungo.

AFFLĀTŬS, ūs, m. _Souffle_, _inspiration_. SYN. Animi inflammatio, et

quidam quasi furor, instinctus, impetus, anhelitus, concitatio, incitatio

mentis. EPITH. Divinus. USUS: Nemo vir magnus sine afflatu divino, nemo

poeta sine inflammatione quasi furoris unquam fuit. Oracula divino

afflatu funduntur.

AFFLICTĀTĬO, ōnis, f. _Peine physique et morale_. SYN. Ægritudo cum

vexatione corporis. Cf. Miseria.

AFFLICTĬO, ōnis, f. _Affliction_, _abattement_. SYN. Angor. USUS: Habet

ardorem libido, sed ægritudo majora quædam, tabem, cruciatum, fœditatem,

afflictionem. Cf. Miseria.

AFFLICTO, as, avi, atum, are, a. _Tourmenter_, _maltraiter_, _désoler_.

SYN. Ango, vexo, affligo, conficio. USUS: Tu me accusas, quod me

afflictem. Cf. Affligo.

AFFLICTOR, aris, atus sum, ari, p. _Être affligé_, _désolé_. SYN. Angor,

vexor, affligor. ADV. Acerbissime, gravius, turpius, vehementius.

PHRAS. Valde afflictatur, _il est très-affligé_. Malis conflictatur

undique; calamitatibus, infortuniis premitur, torquetur, cruciatur,

conficitur gravissimis: vitam ducit inter ærumnas miseram, infelicem,

calamitosissimam, magnas quotidie acerbitates perferre, exhaurire

cogitur; angoribus opprimitur; molestiis innumeris implicatur; malis

ingentibus obruitur, oneratur. Multa sunt, ac gravia, quæ hominem angunt.

USUS: Vide, quantum fratris morte afflictetur, squaleat. Vehementer

afflictatur respublica.

AFFLICTOR, ōris, m. _Celui qui renverse_, _destructeur_. SYN. Qui

affligit, et vexat. USUS: Odit te senatus afflictorem, et proditorem

dignitatis, auctoritatis, ordinis, ac nominis sui.

AFFLICTŬS, ūs, m. _Choc_, _frottement_, _collision_. SYN. Afflictatio.

USUS: Effœminata virtus afflictu occidit.

AFFLICTUS, a, um, part. v. affligo. _Abattu_, _malheureux_. SYN. Miser,

prostratus, ærumnosus, calamitosus. PHRAS. Mœrore ac miseriis perditus;

æger animi; æger et exulceratus animus, animus dolore, calamitate

fractus; obrutus, oppressus malis; mœrore confectus, exanimatus,

consternatus; calamitate vexatus, perturbatus, exagitatus. Cf. Miser.

USUS: Afflictum erigere, perditum recreare.

AFFLĪGO, is, flixi, flictum, ere, a. _Abattre_, _ruiner_, _accabler_.

SYN. Vexo, perturbo, perdo, pessumdo, prosterno, deprimo. )( Levo,

recreo, erigo. PHRAS. Galliam hæresis graviter afflixit, _l’hérésie a

été pour la France une source de maux_. Multa mala peperit hæresis;

multa damna, detrimenta, incommoda, infortunia attulit, intulit,

invexit, importavit; Gallia multa ab hæresi damna tulit, pertulit,

passa, perpessa est; multa detrimenta cepit, accepit; multis damnis

affecta est; in gravissima mala incidit, incurrit. Gravissimis afflicta

malis, vehementer vexata, exercita, debilitata, comminuta est ab novarum

religionum sectatoribus. Iidem summis difficultatibus universam Galliam

affecere; in multas difficultates conjecere, impulere. Magnæ ex hæresi

calamitates exstitere, accidere, evenere, obvenere, contigere; illatæ,

allatæ, oblatæ sunt. Hæresis Galliæ exitiosa, perniciosa; exitio, damno,

calamitati fuit; Galliam perdidit; fortunis omnibus evertit; in ultimum

discrimen, in miserrimum statum, in hanc omnium deterrimam, miserrimamque

conditionem adduxit. Hæresis Galliæ mala gravissima ingessit; multas

sollicitudines confecit; exitium, perniciem creavit, peperit; salutem

afflixit; calamitatem summam ac pestem importavit. Cf. Torqueo, Doleo,

Tristitia. USUS: 1. Illius statuam proturbant, affligunt, comminuunt,

dissipant, _renverser une statue_. Navim ad scopulos affligunt, _briser

le navire contre les écueils_. 2. TRANSL. Curæ animos; prava exempla

juventutem affligunt, _corrompre abattre_. Quoties afflictum, eversum,

perditum te, fractum et afflictum calamitate erexi, confirmavi? Luctu,

mœrore, ægritudine, mœstitia afflictum; afflictam virtutem tuam, animum,

salutem, fortunam, dignitatem levavi, restitui? afflicto, jacenti

dexteram porrexi?

AFFLO, as, avi, atum, are, 1ᵒ a. _Souffler sur_, _communiquer en

soufflant_. 2ᵒ n. _Se répandre_, _transpirer_. 3ᵒ p. _Être inspiré_. SYN.

Aspiro, spiro, exhalo. USUS: Afflaverat nescio quid rumoris, _je ne sais

quel bruit s’était répandu_. Cave, ne quid mali tibi afflet sociorum

importuna licentia. Poetæ divino spiritu afflantur. Odor e floribus

afflatur.

AFFLŪENTĬA, æ, f. _Abondance_. SYN. Ubertas, copia. USUS: Ex hac

affluentia et copia omnium rerum arrogantia nascitur. Cf. Copia.

AFFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. _Affluer_, _être abondant_. SYN.

Abundo, circumfluo. USUS: Urbs voluptatibus, divitiis, opibus, et copiis,

hominibus, uberrimis ingeniis affluens, _ville qui regorge de richesses

etc._ Homo bonitate, unguentis, lepore, ac venustate affluens. Cf.

Abundo, Copia.

AFFULGĔO, es, fulsi, gere, n. _Luire_, _briller_. * USUS: Magna spes,

magna nobis fortuna affulget, _la fortune nous sourit_.

ĂGĔ, _Allons_, _courage_. Interjectio hortantis, excitantis,

consentientis. USUS: Age porro, age vero, age jam. Plurali numero

dicitur: Agite porro.

ĂGĔDUM, _Allons_, _courage_. idem. USUS: Agedum, confer hujus vitam cum

illius moribus. Pro plurali numero: Agitedum, ite mecum.

ĂGELLUS, i, m. _Petit champ_. USUS: Dii nec agellos, nec viticulas

persequuntur.

ĂGENS, entis, part. v. ago. _Actif_, _efficace_, _passionné_. SYN.

Efficax, vim habens. USUS: Utendum est imaginibus acribus, agentibus,

insignitis.

ĂGER, gri, m. _Champ_. SYN. Arvum, campus, solum, territorium. EPITH.

Colonus, communis, compascuus, cultissimus, decumanus, fertilis,

fructuosus, miser atque jejunus, optimus et fructuosissimus; privatus,

pulcherrimus, vectigalis, universus. PHRAS. 1. Ager bonus, _champ

fertile_. Cultissimus; latus ac fertilis; qui plurimum efficit; optimus

et fructuosissimus. Ager natura perbonus, et diligentia, culturaque

melior, frugum fertilis, bonus pecori, arbori infœcundus, frugum,

pabulique lætus. 2. Ager malus, _champ stérile_. Deformis atque horridus;

aridus et frugum vacuus. Cf. Fertilitas, Sterilitas. USUS: Agrum colere,

_cultiver un champ_. Ager quantumvis fertilis, fructuosus non est, nisi

colatur, conseratur, seratur, aratro perstringatur, aretur, exerceatur.

2. Agri facile emaciantur; ab hostibus infestantur, _ravager les

campagnes_. 3. Agro exui, exturbari, moveri, multari, _être dépouillé de

ses propriétés_.

AGGER, ĕris, m. _Rempart_, _digue_, _retranchement_. SYN. Tumulus ex

terra, cespite congestus ad munienda præcipue _vel_ oppugnanda loca.

EPITH. Maximus. USUS: Aggere urbem cingere. Aggerem fluvii inundationi

objectum interscindere. Aggerem jacere, exstruere; cuniculis subvehere.

AGGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. _Amonceler_. SYN. Congero, cumulo. Cf.

Accumulo.

AGGLŎMĒRO, as, avi, atum, are, a. _Amasser_, _réunir_, _assembler_. SYN.

Glomero, conjungo, implico. USUS: Densis se cuneis agglomerant.

AGGLŪTĬNO, as, avi, atum, are, a. _Coller_, _attacher_. SYN. Adnecto. )(

Dissolvo.

AGGRĂVESCO, is, ere, n. _S’aggraver_. SYN. Gravior fio, ingravesco. USUS:

Metuo, ne vulnus, aut morbus aggravescat.

AGGRĂVO, as, avi, atum, are, a. _Aggraver_, _empirer_. SYN. Valde gravo,

onero, premo, exaggero. USUS: Res nostræ eo bello valde aggravatæ sunt.

Cf. Onero, Premo.

AGGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d. _Attaquer_. SYN. Invado, adorior.

PHRAS. 1. Latrones ex insidiis viatores aggrediuntur, _les voleurs_,

_sortant de leur embuscade_, _attaquent les voyageurs_. Ex occultis,

subito, improviso, repentino, nec opinato impetu viatores adoriuntur,

invadunt, petunt; in viatores irruunt; impetum, impressionem faciunt;

incurrunt, insiliunt; in viatores sese inferunt, injiciunt, immitunt;

viatores assiliunt; iteratis aggressionibus retentant; superfundunt se

viatoribus; arma iis inferunt. Cf. Adorior, Invado. 2. Hostes strenue

aggressus est, _il attaqua vigoureusement l’ennemi_. In hostium agmen

strenue irrupit; in hostes se incitavit; in cornua hostium invectus

est, signa strenue hostibus intulit; novissimum agmen moratus, in

hostem animose proruit, incurrit, ivit; ordines hostiles magno animo

invasit. Cf. Impetus. 3. Rem aggreditur arduam, _il entreprend une chose

difficile_. Demittit se in causam ancipitem; ingreditur in causam multis

obseptam difficultatibus; affectat viam ad rem factu arduam; molem

capessit laboris improbi; rem suscipit arduo loco positam; magnis ille

quidem animis ad rem vertitur, assilit, sed difficilem et inexplicabilem

experietur. Animum adjicit, adjungit, applicat ad negotium permolestum;

operam ponit, industriam exercet in re, quæ illi multum laboris dabit

et curæ. Cf. Inchoo, Incipio. USUS: 1. Quis hominem importunum aggredi

audeat? 2. Accedo, incipio, _entreprendre_, _commencer_. Antequam ad

dicendum, ad negotium, ad rem quamlibet aggrediare, adhibenda est

præparatio diligens. 3. Audeo, _tenter_. Aggrederis majora viribus.

AGGRĔGO, as, avi, atum, are, a. _Joindre_, _unir_. SYN. Adjicio,

congrego, conjungo, addo. USUS: Studium suum, et voluntatem ad dignitatem

alicujus aggregare, _associer_. Aliquem in amicorum numerum agregare,

_admettre qqn au nombre de ses amis_. Eodem crimine aliquem aggregare, in

societatem criminis vocare. Cf. Adjungo, Annumero, Addo.

AGGRESSĬO, ōnis, f. _Exorde_. SYN. Principium, exordium. EPITH.

Contraria, prima. USUS: Operam det orator, ut animos prima aggressione

occupet.

ĂGĬLIS, e, gen. com. _Agile_, _léger_. * SYN. Brevi et expedito corpore.

USUS: Naves agiles. Cf. Celer.

ĂGĬLĬTAS, ātis, f. _Agilité_. Habilitas, agendi dexteritas. USUS:

Agilitas, mollitiesque naturæ.

ĂGĬTĀTĬO, ōnis, f. _Agitation_, _mouvement_. SYN. Commotio. EPITH.

Æqualis; tanta, tam varia. USUS: 1. Corporis, _mouvement_. Agitatione

linguæ cibus depellitur. 2. Animi, _activité_. Nunquam animus motu, et

mentis agitatione vacuus esse potest.

ĂGĬTĀTOR, ōris, m. _Cocher_. SYN. Auriga qui currum, et equos agit.

EPITH. Bonus, callidus. USUS: Bonus agitator equos vel in medio cursu

sustinet.

ĂGĬTO, as, avi, atum, are, a. _Chasser devant soi_. ADV. Aliunde,

belle, celerrime, simul, copiosius, immoderate, vehementer, mobiliter,

celeriter, dissolute, populariter, severe. USUS: 1. Verso, excito,

_poursuivre_. Feras agitare, excitare, insectari, _chasser_. Atomi

agitantur concursu fortuito. 2. Vexo, disturbo, _inquiéter_, _troubler_,

_tourmenter_. Impii sui sceleris furiis ut tædis ardentibus agitantur.

Metu atque libidine diversum agitari. Animo formidines agitare. 3.

Inquiro, verso in omnes partes, discutio, _rouler_ (_dans son esprit_),

_penser_. Hæc sententia multis diebus in senatu est agitata, jactata tum

in senatu, tum ad populum. Agraria lex vehementer agitata. Animus semper

agitatur. Agitare et exquirere rationes. Aliquid animo secum agitare,

commentari, reputare. Quæstionem, consilia cum vicinis agitare. Res hæc

omnium sermonibus agitatur, jactatur. 4. Ago, _être_, _vivre_, _habiter_.

Getuli in tuguriis agitant. Diem natalem, convivium agitare. Sacra,

vigilias, vitam suavem, jocos, ludos, rem militarem agitare. Cf. Vexo,

Verso, Ago.

AGMEN, ĭnis, n. _Troupe en marche_, _armée_, _bataillon_. SYN. Multitudo

armata, turma, copiarum ordo. EPITH. Medium, perpetuum, quadratum.

USUS: Redeuntem Ciceronem perpetuum Italiæ agmen comitatum est. Agmen

constituere. Agmen extremum sagitarii claudunt, cogunt, _fermer_. Agmen

ultimum, novissimum hostes premebant, morabantur. Cf. Acies.

AGNASCOR, nasceris, natus sum, nasci, d. _Naître après le testament du

père_. USUS: Constat agnascendo testamentum rumpi.

AGNĀTĬO, ōnis, f. _Parenté du côté paternel_. SYN. Sanguinis conjunctio,

et familiarum. USUS: 1. Lex agnationum; Gentilitatum et agnationum jura,

_droits qui régissent les agnations_. 2. Communio et affinitas naturæ,

sive societas et propinquitas, _communauté d’origine_. Homines Deorum

agnatione et stirpe tenentur.

AGNĀTUS, i, m. _Parenté du côté paternel_. SYN. Qui per virilis sexus

personas conjuncti sunt, gentiles. Cf. Affinis.

AGNĪNUS, a, um, _D’agneau_. * USUS: Agnina caro, pellis.

AGNĬTĬO, ōnis, f. _Connaissance_. SYN. Cognitio. USUS: Res ad animi

agnitionem pulcherrima.

AGNŌMEN, ĭnis, n. _Surnom_. SYN. Cognomen.

AGNOSCO, is, nōvi, nĭtum, ere, a. _Connaître_, _reconnaître_. SYN.

Intelligo, nosco, sentio, audio, reperio; percipio, assequor, perspicio.

ADV. Facile, leviter, libenter, nuper. USUS: Quod mihi gratularis,

agnosco humanitatem tuam DEUS ex operibus agnoscitur. Cf. Intelligo,

Percipio, Adverto.

AGNUS, i, m. _Agneau_. SYN. Agnellus, fœtus ove natus.

Agnus DEI, SYN. Cereæ Agni cœlestis imagines, effigies. Agni e cera rite

consecrata ficti. Sacrata in cera effigies Agni cœlestis. Divinus Agnus

in cerea effigie. Sacra Agni DEI imago. Sigillata Agni divini imagine

cera.

ĂGO, agis, ēgi, actum, agere, a. _Faire_. SYN. Tracto, curo, procuro,

tento, molior, gero, agito, contendo, transigo, aggredior. )( Cesso,

quiesco. ADV. Acerbe, acriter, acrius, acerrime, accurate, accuratius,

accusatorie, actuose, ambitiose, aperte, apertius, astute, atrocissime,

attentius, austere, bene, benignissime, calide, caute, publice,

commodius. PHRAS. Agendum est mihi cum homine importuno, _j’ai à traiter

avec cet importun_. Res est mihi cum homine ferrei oris, ac importuno.

Negotium mihi est cum homine, cujus importunitatem oris non facile,

quisquam sustineat. Miscendum est mihi negotium cum homine insigniter

impudente. USUS: 1. Censorem, civem, partes alicujus, causam amici,

lenonem agere, _faire_, _avoir l’emploi de_. Rem tuam, negotium egi

optima fide. Egi cum amicis de rebus tuis. 2. Litigo, discepto, judicio

contendo, _plaider_, _attaquer en justice_. Ego tecum non gladiis, sed

ex jure, ex syngrapha, ex sponso agam. Agere aliquem injuriarum, furti,

subintellige, reum. Ad populum agere. 3. Admoveo, _pousser_, _approcher_.

Turres, vineas ad urbem. 4. Impello, urgeo, _pousser_, _mener_. Agere

asellum; aliquem in arma agere; in fraudem, in omnem libidinem agere. 5.

Celebro, _célébrer_. Agere ludos, diem festum, choreas, triumphum. 6.

Vivo, _vivre_. Agere in bona spe. Inter homines agere. Ætatem desidiose

agere. Hiemem sub pellibus agere. 7. Agito, _au pas. être agité_. Diris

agitur. Cf. Facio. Sunt et aliæ formulæ, ut: animam agere, _rendre

l’âme_. Bene, male, præclare tecum agitur, _on a bien_, _mal agi à

votre égard_. Alia omnia agis, extra rem vagaris, _vous n’êtes pas à la

question_, _vous êtes distrait_. Nihil agis, actum agis, frustra laboras,

_vous travaillez en vain_.

ĂGŌNĬA, æ, f. _Agonie_. SYN. Supremus morientis conflictus; suprema cum

morte luctatio; ultimæ morientium angustiæ. PHRAS. In agonia est, _il est

à l’agonie_. Animam agit, cum morte luctatur, confligit; vita deficit; in

supremo vitæ articulo versatur; in confinio mortis est; animam jam ægre

trahit; abest a morte proxime; in extremis est; extremo mortis discrimine

tenetur; extremos ducit anhelitus, extremum spiritum. In confinio vitæ

mortisque versatur. Ad supremas mortis angustias redactus, adductus est.

Ad mortem, obitum recta fertur. Cf. Morior.

ĂGRĀRĬUS, a, um, _Agraire_. USUS: Res, lex agraria, _partage des terres_,

_loi agraire_.

ĂGRESTIS, e, gen. com. _Agreste_, _grossier_. SYN. Rusticus, incultus,

asper, silvestris. PHRAS. Homo agrestis est, _c’est un paysan_, _un homme

mal élevé_. Homo est incultis moribus, agrestibus, incompositis; sub

cœlo crasso; crassiore sub ære natus est; homo e robore dolatus, a morum

urbanitate alienus. Rudis ac impolitus agrestibus vivit institutis; asper

est moribus, ac incultus; vultu motuque corporis vastus est et agrestis;

officii et humanitatis expers, ingenii illiberalis homo est; rusticitate,

asperitate inter omnes insignite impudens. Cf. Rusticus, Inhumanus. USUS:

Homines duri et agrestes. Fera et agrestis vita. Vox rustica et agrestis.

Vultu motuque corporis vastus et agrestis.

ĂGRĬCŎLA, æ, m. _Cultivateur_, _laboureur_. SYN. Agricultor, colonus.

EPITH. Assiduus, diligens, diligentissimus. USUS: Diligentissimus

agricola, et pecuarius. Cf. Rusticus, Villicus, Agricultura.

ĂGRĬCULTŪRA, æ, f. _Agriculture_. SYN. Cultura agri, cultio agri. EPITH.

Bona, uber, dulcis, digna. PHRAS. Agriculturæ operam dare, laudabile

est, _il est louable de cultiver la terre_. Insudare, inservire agrorum

cultui; dare, dicare, tradere se colendis agris; agricolam agere; ruri

opus facere; exercere se opere rustico. Cf. Rus. USUS: Nihil agricultura

melius, nihil libero homine dignius.

ĂGRĬPĔTA, æ, f. _Partisan de la loi agraire_. SYN. Agri competitor. USUS:

Agripetas ejectos, concisos fuisse gaudeo.

ĂĬO, is, _Dire_. SYN. Affirmo, dico, loquor. USUS: Quid ergo Aius iste?

Deus locutius, ait, _qu’est-ce donc que cet Ajus?_ _c’est le Dieu de la

parole, dit-il_. Cf. Affirmo.

ĀLA, æ, f. _Aile_, qua volant aves. USUS: 1. Alas extendere, protendere,

_étendre les ailes_. 2. TRANSL. Turma, ordoque equitum, _corps de

cavalerie_. Dextra, sinistra ala, _l’aile droite_, _l’aile gauche_. Alam

alicui committere; alæ aliquem præficere. Alam hostis sinistram fregimus,

dissipavimus.

ĂLĂCER et ĂLĂCRIS, e, gen. com. _Prompt_, _agile_, _léger_. SYN. Erectus,

hilaris, paratissimus. )( Timidus, perterritus. PHRAS. Alacer juvenis

est, _ce jeune homme est actif_. Lætus, erectus, inflammato animo juvenis

est; fortis et animosus; impiger ad labores; vigor illi ingens juventæ

inest, lætus illi, erectusque animus est; celsus et spe propinqua

animosior est juvenis; alacer est et plenus spiritu; insigni alacritate

juvenis est; strenuus suopte ingenio, celsus corpore, vultuque ita

læto, ut quos in studiorum contentione nactus est æmulos, vicisse jam

crederetur. Alacri est, parato et expedito ad omnia animo. USUS: Lætus

et alacer ad tutandam rempublicam: ad hostes invadendos. Animus, vultus

alacer. Feræ bestiæ, alacres, et erectæ ad nocendum. Vide hominem erecto,

alacri, prompto, celso vultu huc illuc intuentem. Cf. Animus, Fortis.

ĂLĂCRĬTAS, ātis, f. _Vivacité_, _ardeur_. SYN. Lætitia gestiens, animi

vigor, studium, cupiditas, nimia facilitas. PHRAS. Alacritate summa in

prœlium eunt, _ils vont au combat avec une grande ardeur_. Inflammatis

in prælium animis eunt; feroces et suopte ingenio, et adhortantium pleni

vocibus pugnam capessunt. Juvante vigore vividi, alacres et spiritu pleni

in hostem irruunt. Hostem excipiunt celsi corpore, vultuque ita læto, ut

vicisse jam crederes. USUS: 1. Inanis alacritas non multum ab amentia

differt. 2. Alacritatem afferre, _mettre de l’entrain_. Frequentia

auditorum miram alacritatem dicenti affert, addit, fert; in dicente

excitat. 3. Alacritatem tollere, _enlever l’ardeur_. Contra infrequentia

dicentis alacritatem omnem eripit, aufert, delet, extinguit.

ĀLĀRĬUS, a, um, _vel_ ĀLĀRIS, e, gen. com. _Qui appartient aux ailes de

l’armée._ Alarios sociis remisit. Alariis utendum non duxit, _cavaliers

auxiliaires que l’on plaçait aux ailes_.

ĂLAUDÆ, arum, f. _La légion des Alaudes_. Legio quædam Romana, ab Alauda

ave, _alouette_, dicta. USUS: Alaudæ, cæterique veterani rem strenue

gessere.

ALBĀTUS, a, um, _Vêtu de blanc_. SYN. Albo indutus. )( Atratus. USUS:

Ipse epuli dominus albatus accumbebat.

ALBESCIT, _Le jour commence_. SYN. Fit album. USUS: Mare a sole albescit,

albescente die.

ALBUM, i, n. _Tableau_, _liste_. SYN. Tabula, in qua nomina alicujus

ordinis, _vel_ res gestæ breviter notabantur, ut populo fieret copia.

USUS: Album Senatorium, Judicum, Decurionum.

ALBUS, a, um. _Blanc_. SYN. Candidus. )( Ater, niger. PHRAS. Manibus est

mire candidis, _ses mains sont d’une extrême blancheur_. Manibus est

gypsatissimis; eximio est manuum candore. Albidis, cretatis, candidulis

est manibus. USUS: Albus color DEO decorus. Ater, an albus sis, ignoro,

de homine ignoto, et parum curando. Quasi albam avem, sic probum virum

respiciunt.

ĀLĔA, æ, f. _Jeu de dés_; _en gén. jeu de hasard_. SYN. Omnis ludus, in

quo temeritas et casus, non ratio, aut consilium valet, qualiest talorum

et tesserarum. USUS: 1. In lustris, popinis, alea, vino, tempus ætatis

omne consumere. Alea ludere. Alios in aleam provocare. Aleæ multum tempus

tribuere. De alea condemnari, propter hunc ludum reddi infamen, _être

condamné comme joueur_. 2. Fortuna, casus, _chance_, _hasard_. Aleam

universi certaminis adire, subire. Aleam jacere, rem fortunæ arbitrio

committere, _confier tout au hasard_, _le sort en est jeté_. Aleam

sequeris, eventum fortuitum, non rationem. Cf. Fortuna.

ĀLĔĀTOR, ōris, m. _Joueur_. SYN. Aleæ cupidus, aleæ lusor. USUS: Domus

erat aleatoribus plena.

ĀLĔĀTŌRĬUS, a, um, _Relatif au jeu ou aux joueurs_. USUS: Memorabantur

damna aleatoria. Ritus aleatorii; Forum aleatorium, _règle du jeu_;

_académie des jeux_.

ĀLES, ĭtis, m. et f. _Oiseau_. Aut adjective: _qui a des ailes_, _ailé_.

EPITH. Nuncius. SYN. Volucris. USUS: Aves, alites et oscines. Secunda

alite, _sous d’heureux auspices_. Aves, angues alites.

ALGĔO, ea, alsi, ere, n. _Avoir froid_. SYN. Frigeo )( Æstuo. ADV.

Facile. USUS: Militibus et algendum est sæpe et esuriendum. Cf. Frigeo.

ALGĬDUS, a, um, _Froid_, _glacé_. SYN. Frigidus. USUS: Regio, loca algida.

ĂLĬAS, _Une autre fois_. SYN. Alio tempore, aliquando. USUS: 1. De

præterito: De his rebus et sæpe alias commemoravi, et tum maxime etc.,

_autrefois_, _déjà_. 2. De præsenti et futuro: Homo alias beatus, alias

miser, _tantôt heureux_, _tantôt malheureux_. Homo alias modestus et

temperans, _du reste_. Hoc ad te scribam alias subtilius, _je vous

écrirai plus en détail_. 3. Adhibetur a Livio pro unquam: Non alias dux

militi familiarior. Non alias tanta ad spectaculum multitudo confluxit.

4. Jungitur et cum interdum: _Une autre fois._ _Tantôt.... tantôt._

Geminatio verborum alias vim habet, interdum leporem, _la répétition

donne tantôt la force_, _tantôt l’agrément_.

ĂLĬBI, _Dans un autre endroit_, _ailleurs_. SYN. In alio loco. USUS:

1. Nusquam alibi reperiri potuit, _on n’a jamais pu le trouver autre

part_. 2. Alia in re, _dans une autre chose_. Nolo alibi, quam innocentia

spem habere. Non alibi spes salutis est, quam in innocentia, _il n’y a

d’espoir de salut que dans l’innocence_.

ĂLĬCŬBI, _Quelque part_, _en quelque lieu_.

ĂLĬCUNDE, _De quelque lieu_. USUS: 1. Ab aliquo loco, _de quelque part_.

Alicunde discedere, venire. 2. Ab aliquo homine, _de quelque personne_.

Non alicunde audivi, quam ex te.

ĂLĬĒNĀTĬO, ōnis, f. _Éloignement_, _rupture_. SYN. Defectio, diductio,

animorum diversio. EPITH. Nimia. USUS; Subita amicorum defectio,

cognatorum alienatio res meas admodum perturbat.

ĂLĬĒNĀTUS, a, um, part. v. alieno. _Égaré_, _troublé_. SYN. Abhorrens,

alienus, abalienatus. PHRAS. Alienatus mente, sensibus, _vel_ a sensu

est; _il est hors de lui_. Vix apud se est præ ira; vigilans dormit;

vivus sanusque interit; animus illi abest: aberrat animus; aures, sensus

animus peregrinantur; neque audit, neque prospicit satis oculis. USUS:

Omnes sentiunt me ab illo alienatum. Animus alienatus et offensus.

ĂLĬĒNĬGĒNA, æ, m. _Étranger_. SYN. Alienus, peregrinus, externus, alia ex

gente. )( Domesticus, indigena. USUS: Homo longinquus et alienigena. Dii,

religiones alienigenæ. Hostes domestici, quam alienigenæ nocentiores.

ĂLĬĒNO, as, avi, atum, are, a. _Vendre_; _éloigner_; _écarter_.

SYN. Abalieno, vendo, disjungo, avoco. ADV. In perpetuum, plane ab

aliquo. PHRAS. Invidi te a me alienarunt, _des envieux vous ont irrité

contre moi_. Mentem tuam a me averterunt; opera sua me a tua amicitia

disjunxerunt; a tua me conjunctione avocarunt; offensionem tam gravem,

tantam voluntatis commutationem attulere; te mihi immutarunt; animo

mirandum in modum alienato, animo non amico reddidere, effecere, ut

amici animum omnem de me ejiceres. Æmulorum artes tuum a me studium

alienavere; mentem tuam a me abjunxere, a caritate veteris amici te

diduxere, distraxere. Cf. Infensus, Inimicus, Amicitiam dissolvo. USUS:

1. Cur vectigalia, cur a majoribus accepta alienas. _Vendre_, _céder_. 2.

Juvenem illum non tam allicere volui, quam alienare nolui. _Éloigner_. 3.

Mente alienari, delirare, _devenir fou_.

ĂLĬĒNUS, a, um, _Étranger_, _qui est à un autre_. Quod alterius est. SYN.

Abhorrens, adversus, non amicus, discrepans, alienatus. USUS: Alieni

homines. Alieno more vivere. Alienæ domi esse. Alienum ab aliquo animum

habere, gerere. Non alienum erit, non absurdum, de ea re disputare, _il

ne me paraît pas hors de propos de discuter cette question_. Alienum hoc

est dignitate tua, majestate reipublicæ, alienum etiam tuis rationibus,

et vivendi instituto, alienum ingenio tuo, _étranger à vos habitudes_.

Alienissimo reipublicæ tempore, minime opportuno, _temps malheureux_.

Aliena loqui, delirare, _dire des choses extravagantes_. Aliena agere,

curare, _s’occuper des choses d’autrui_. Ad alienam causam accedere,

aspirare; negotiis alienis se illigare, immiscere, immittere. Aliena

melius videre, quam sua. Cf. Disjunctus, Discordo.

ĂLĬMENTĀRĬUS, a, um, _Alimentaire_. SYN. Ad alimenta pertinens. USUS: Lex

alimentaria.

ĂLĬMENTUM, i, n. _Aliment_. SYN. Nutrimentum. USUS: Fruges et cætera

alimenta. Cf. Cibaria, Annona.

ĂLĬO, _Ailleurs_, _autre part_ (_avec mouv._). SYN. In alium locum,

ad aliam rem, in alium usum. USUS: Alio sermonem transferre. Alio

responsionem derivare. Cupiditatem hanc tuam alio serves.

ĂLĬŌQUI et ĂLĬŌQUIN, _D’ailleurs du reste_. SYN. Alias, cæteroquin. USUS:

Magnum delectum adhibeo, alioquin fallerer.

ĂLIPTES, æ, _vel_ is, m. _Celui qui frotte_, _qui parfume les athlètes

ou les baigneurs_. SYN. Unctor. USUS: Aliptæ virium et coloris rationem

habent, _les soins des chefs dans les écoles de lutte_, _ont pour objet

les forces et le teint_.

ĂLĬQUA, _De quelque côté_. SYN. Per aliquam partem, _vel_ locum. USUS:

1. Cuperet aliqua evolare, evadere, si posset, _il désirerait_, _s’il le

pouvait_, _s’échapper quelque part_. 2. Aliquo pacto, modo, _par quelque

moyen_, _de manière ou d’autre_. Vereor, ne uxor aliqua resciscat.

ĂLĬQUAMDĬU, _Quelque temps_, _pendant qqtemps_. USUS: Athenis aliquamdiu

restiti.

ĂLĬQUANDO, _Autrefois_; _un jour à venir_. SYN. Alias, nonnunquam,

interdum; quodam, aliquo tempore, tandem. )( Nunquam, PHRAS. Erit

aliquando ut me vindicem, _il viendra enfin le temps de la vengeance_.

Lucebit, illucescet ille dies; veniet illud tempus; lucem illam aliquando

videbimus; diem aliquando illum sol afferet mortalibus, quo pœnas de

te sumam. USUS: Collegi me aliquando, _enfin je repris courage_. Sit

aliquando discordiarum finis. Non diffido, fore aliquando, ut etc.

ĂLĬQUANTO, _Un peu_. SYN. Paulum. USUS: Aliquanto ante diluculum

profectus est.

ĂLĬQUANTŬLUM, _Un peu_. SYN. Paululum, paulum, nonnihil, leviter,

paulisper, aliqua ex parte, aliquid. USUS: Aliquantulum deflectere de

itinere, de recto.

ĂLĬQUANTUM, _Un peu_. SYN. Paulum. USUS: Lectis tuis litteris aliquantum

acquievi. Cf. Aliquantulum.

ĂLĬQUANTUS, a, um, _Assez grand_. SYN. Mediocris. USUS: Timor aliquantus,

sed spes amplior.

ĂLĬQUIS, qua, quod et quid, _Quelque_. SYN. Quidam, quispiam, ullus,

nonnullus, unus aliquis, non nemo. _In plur._ Aliquot, pauci. )( Nullus.

USUS: Alicui succensere aliquid. Exime unum aliquem ex mense diem.

Confugere ad unum aliquem virtute præstantem. Quid mihi ut alicui Græculo

insultas?

ĂLĬQUO, _Quelque part_ (_avec mouv._). SYN. In aliquem locum. USUS:

Aliquo profugit militatum.

ĂLĬQUOT, _Quelques-uns_. Nomen numerale. USUS: Accepi a te aliquot

epistolas.

ĂLĬQUŎTĬES, _Quelquefois_. ADV. Numer. USUS: Hanc causam aliquoties apud

te egi; semel, atque: iterum egi.

ĂLĬTER, _Autrement_. SYN. Secus alio modo, non eodem modo, non perinde,

alia ratione, multo secus. PHRAS. Aliter se res habet, _la chose est tout

autre_. Commutata ratio est; versa sunt omnia; longe alia fortuna, aliis

initiis, ac ominibus agendum est; omnia contra opinionem acciderunt.

USUS: 1. Aliter evenit, atque putaram. Eadem somnia aliis aliter evadunt.

2. Alioquin, _autrement_. Aliter amicitiæ stabiles esse non possunt,

_autrement aucune amitié ne peut être solide_. Jus æquabile sit, oportet,

aliter jus non esset.

ĂLĬUNDE, _D’un autre lieu_. SYN. Ex alio loco, ex alia re. PHRAS. Aliunde

hoc descripsisti, _vous avez pris cela ailleurs_, _c. à d._, _vous l’avez

copié_. Ex alieno largiris; non ex tuo sensu deprompta est hæc oratio; ex

alieno opere accersita. Hoc quidem translatitium et adventitium auxilium

est. Sermo tuus insititius est, et inductus. USUS: Non poteras scire

aliunde. Pro alioquin, Barbarum est.

ĂLĬUS, a, ud, _Autre_. SYN. Non idem, reliquus, alter, diversus. USUS:

Aliud ex alio peccat, _il fait fautes sur fautes_. Me quotidie aliud ex

alio impedit. Alius alio melior est. Res eadem aliis atque aliis effertur

verbis. Ex alio alia nexa sunt. Alia solis lux est, et lychnorum. Aliud

mihi respondes, ac rogo. Alium me esse censes, atque olim fui. Nihil

aliud ago, nisi ut cives mei salvi sint. Quæ est alia pœna, præter mortem?

ĂLĪUSMŎDI, _D’une autre manière_. SYN. Rationis disparis, alterius,

dissimilis. USUS: Res aliusmodi est, ac putatur.

ALLĀBOR, eris, lapsus sum, labi, d. _Se glisser vers_, _arriver à_. SYN.

Accedo, accido, adhæreo. USUS: Humor allapsus extrinsecus.

ALLĂTRO, as, avi, atum, are, a. _Aboyer après_. USUS: TRANSL. Aliquem,

alicujus magnitudinem allatrare, per invidiam criminari, _se déchaîner

contre l’élévation de quelqu’un_.

ALLECTO, as, are, a. _Inviter_, _attirer_. SYN. Allicio, prolecto, blande

invito. USUS: Vani homines assentationem ipsi invitant, et allectant Cf.

Allicio.

ALLĒGĀTĬO, ōnis, f. _Envoi_, _députation_. SYN. Privata legatio. EPITH.

Difficilis. USUS: Ad hunc hominem omnes allegationes difficiles, omnes

aditus ardui sunt, et occlusi.

ALLĒGO, as, avi, atum, are, a. _Envoyer_, _députer_. SYN. Lego, mitto

privati negotii causa. USUS: Amicos allegare ad rem conficiendam.

ALLĒGŎRĪA, æ, f. _Allégorie_. Tropus Rhetoric. USUS: Multæ Allegoriæ

obscurant et enervant orationem.

ALLĔVĀMENTUM, i, n. _Soulagement_. SYN. Allevatio, remedium. USUS: E meis

malis nullum allevamentum spero.

ALLĔVĀTĬO, ōnis, f. _Soulagement_, _consolation_. SYN. Allevamentum.

USUS: In meis malis sine ulla allevatione permaneo. Cf. Levamentum.

ALLĔVO, as, avi, atum, are, a. _Soulager_, _consoler_. SYN. Leve facio,

lenio, mitigo, levo, levamento sum, levationem affero. USUS: Allevor, cum

tecum per litteras loquor, _je me console en vous écrivant_. Tuæ litteræ

meas sollicitudines allevant, leniunt, demulcent. Cf. Levo, Recreo.

ALLĬCĬO, is, lexi, lectum, ere, a. _Attirer_. SYN. Allecto, invito,

capio, capto, prolecto, traho, duco, attraho, pellicio, permulceo,

induco, excito, titillo, illicio. )( Alieno, avoco. PHRAS. Invitat, atque

allicit incautam juventutem voluptas, _la volupté invite et attire la

jeunesse inconsidérée_. Suis illecebris voluptas ad omne dedecus trahit,

rapit. Multa habet invitamenta libido, multas illecebras, quibus ad

cupiditatem impellit juventutem. Quot juvenes voluptate, ut objecta esca,

pelliciuntur? Ad hanc illecebram quis non commovetur? non æstuat? Quis

non inescatur delinimentis vitiorum? Illecta et inflammata cupiditate

juventus facile rapitur ad illicita. Voluptas in rudibus animis magnum

commovet desiderium; cupiditatem vehementer incitat ac inflammat. Ætatis

primæ fervor cupiditati imprimis opportunus est, quam voluptas injicit.

Voluptas mirum quantum illecebris suis juventutis animos afficit, ac

incendit. Proritat hæc pestis rudes maxime annos, atque ad cupiditatem

excitat et impellit. Irretit, delinit omnium quidem, sed juvenum præcipue

mentes voluptas. Cf. Attraho. USUS: Hominum studia ad suas utilitates

allicere.

ALLĬDO, is, lĭsi, lĭsum, ere, a. _Heurter_ _contre_, _briser_. SYN.

Impingo, incurro, affligo. USUS: Navis in scopulos allisa. In amicorum

damnationibus allisus. Cf. Impingo.

ALLĬGO, as, avi, atum, are, a. _Lier à_, _attacher à_. SYN. Adstringo,

obstringo, stringo, ligo, devincio. )( Solvo. USUS: 1. Alligare ad

columnam, ad palum, lier à une colonne, à un poteau. 2. TRANSL. Aliquem

stipulatione, beneficio alligare, _lier qqn par un contrat_, _par des

bienfaits_. Scelere se alligare, _se rendre coupable d’un crime_.

ALLĬNO, is, lēvi, lĭtum, ere, a. _Mettre un enduit sur_, _communiquer_.

SYN. Lino, aspergo. USUS: His sententiis nullæ sordes videbantur allini

posse, _on ne pouvait plus flétrir cette sentence_.

ALLĬUM, ii, n. _Ail_. USUS: Fessis messoribus allium medetur.

ALLŎCŪTĬO, ōnis, f. _Allocution_, _paroles de consolation_. * USUS:

Allocutione solari languentes.

ALLŎQUĬUM, ii, n. _Entretien_, _paroles de consolation_. SYN. Allocutio.

USUS: Blando, benigno alloquio, comitate invitandi, beneficiisque sibi

aliquem conciliare.

ALLŎQUOR, eris, lŏcūtus sum, loqui, d. _Parler à qqn_; _s’entretenir_.

SYN. Affari, compello, appello; sermonem cum altero jungo, habeo. PHRAS.

Aspere allocutus est hominem, _il lui adressa durement la parole_. Verbis

vehementioribus prosecutus hominem est; duris appellavit: asperius,

verbis gravibus in hominem invectus est. Verbis in hominem incurrit,

incursavit sane asperis; acriter, vehementer, acerbe hominem apellavit;

multos severitatis aculeos emisit in hominem; multa dixit aspere, multa

petulanter et contumeliose, Verbis accepit hominem haud sane mollibus,

omni verborum importunitate in hominem se concitavit, acriter, acerbe

inclamavit, interpellavit hominem. USUS: Te nunc alloquor, Africane. Cf.

Loquor.

ALLŬBESCO, is, lubui, lubitum, ere, n. _Commencer à plaire_. * USUS: Nunc

mihi allubescit primulum. Cf. Libet.

ALLŪDO, is, ludi, lusum, ere, n., _nonnunquam_ a. _Badiner_,

_plaisanter_. SYN. Ludere, et quod dictum, alio referre. USUS: Galba

varie et copiose alludens, varias similitudines afferebat. Alludere ad

mulierem.

ALLŬO, is, lui, ere, a. _Baigner_, _arroser_. SYN. Juxta fluo. USUS:

Fluvius mœnia alluit; mare terras.

ALLŬVĬO, ōnis, f. _Alluvion_. SYN. Eluvies. USUS: Alluvionum jura,

_droits d’alluvion_.

ALMUS, a, um, _Sacré_, _auguste_. SYN. Sanctus, augustus. USUS: O fides

alma! quo te terrarum recepisti?

ĂLO, is, alui, alĭtum _vel_ altum, ere, a. _Nourrir_. SYN. Educo, nutrio,

pasco. DIFFER. Nutrire parvulorum, alere adultorum. ADV. Copiosius.

PHRAS. E prædiis alitur, _son champ le nourrit_. Prædiorum fructibus

sustinetur, spiritum et vitam ducit; vitam propagat. Habet quasi

nutriculas prædia. Ager educator et altor illum nutricatur. Alimenta

prædiis expedit. Lacte, atque pecore vivit, vitam tolerat. Curandis

agnis victitat, victum sibi quærit. Prædiorum fructus alimenta illi

subministrant; victum præbent; opportuna illi vitæ subsidia conferunt,

adjiciunt. USUS: 1. Alere exercitum, magnas copias, _entretenir une

armée_. 2. TRANSL. Augere, _fortifier_, _soutenir_, _animer_. Impunitate

alitur hominum improborum audacia, spes, furor. Hominis mens discendo,

ingenium exercitatione, dicendi assiduitate, verborum copia alitur et

crescit.

ALPES, ium, f. _les Alpes_. USUS: Alpium vallum, murum contra

transgressionem Gallorum natura objecit. Cf. Mons.

ALSĬUS, _Comp. de l’in._ Alsus. _Plus frais._ USUS: Antio nihil quietius,

nihil alsius.

ALSUS, a, um, _Frais_. SYN. Frigidus.

ALTĀRE, is, n. _Autel_. SYN. Ara. EPITH. Religiosum, religiosissimum.

USUS: Altaria religiosissima diis struere. Ab altaribus abstrahere.

(Altare portatile, VULG. _autel portatif_. SYN. Altare temporarium,

mobile).

ALTE, _Haut_, _en haut_. SYN. Sublime. USUS: Alte extollere manum. Alte

cadere.

ALTER, terius, _Autre_. USUS: Et altera dies intercessit, cum etc. Numa

alter a Romulo rex. Alterius crudelitate oppugnor, alterius blanditiis.

Necesse est, ut sit alterum e duobus, aut etc. Primo, altero, tertio die

senatus habitus est. Alter adjutus ab altero. De amico intimo, _un autre

moi-même_. Ad te, tanquam ad alterum me proficiscar.

ALTERCĀTĬO, ōnis, f. _Altercation_, _dispute_. SYN. Jurgium, lis,

contentio, concertatio, disceptatio, forensis dimicatio. EPITH. Magna,

inutilis. USUS: 1. Altercationem cum altero quærere, aucupari, _chercher

querelle à qqn_. 2. Habere altercationem maximis clamoribus, _se

quereller à grands cris_. Orta est mihi cum illo gravis altercatio.

Dies multi altercationibus consumpti. Fregi illum altercatione. Cf.

Controversia, Dissidium, Rixa.

ALTERCOR, aris, atus sum, ari, d. _Se quereller_. SYN. Rixor, litigo,

contendo. PHRAS. Altercatus sum graviter cum adversario, _j’ai eu une

violente dispute avec mon adversaire_. Contentionem suscepi maximam;

verborum rixa non levis contracta est; altercatio orta mihi gravis est;

contentio non mediocris mihi erat. Enata est gravis altercatio mihi cum

adversario; altercationem habui difficilem. Ex causa non magna altercatio

ingens facta est. USUS: Cum Vatinio altercari incipit. Cf. Contendo,

Dissideo.

ALTERNUS, a, um, _L’un l’autre_, _alternatif_. SYN. Quod vicissim fit,

aut vicissitudinem habet. USUS: Epigramma alternis vicibus longiusculis.

Alterni pedes ex iambis sint. Alternis verbis, altero quoque verbo.

Alterna capita sibi contraria. Alternis, absolute subintell. vicibus,

annis, diebus.

ALTĔRŬTER, utrius, _l’Un ou l’autre_. SYN. E duobus alter. USUS: Si in

alterutro sit peccandum, malim videri nimis timidus, quam parum prudens.

Alterutrum tibi eligendum est, _il vous faut choisir l’un ou l’autre_.

ALTĬTŪDO, ĭnis, f. _Hauteur_, _élévation_. SYN. Celsitas, excelsitas.

EPITH. Infinita, miranda, concava. USUS: 1. Arborum, montium altitudo.

2. Labes agri ad infinitam altitudinem descendit. Latumiæ opus ingens

in mirandam altitudinem depressum, _carrière d’une profondeur immense_.

Maris altitudo, _abîmes de la mer_. 3. TRANSL. Animi, fortunæ gloriæ

altitudo. Altitudo et elatio orationis. Cf. Altus.

ALTOR, ōris, m. _Celui qui nourrit_. SYN. Educator. USUS: Omnium rerum

seminator et altor DEUS.

ALTRINSĔCUS, _De l’autre côté_. * SYN. E regione, ex altera parte. USUS:

Assiste altrinsecus.

ALTRIX, ĭcis, _Celle qui nourrit_. SYN. Nutrix, educatrix, alumna. USUS:

Terra patria, altrix nostra.

ALTUM, i, n. _La pleine mer_. USUS: Tempestate in alto jactantur nautæ.

Ex alto emergere.

ALTUS, a, um, _Haut_, _élevé_. SYN. Sublimis, excelsus, celsus, erectus,

editus, excitatus humo. )( Abjectus, humilis. PHRAS. 1. Turris est

altissima, _cette tour est fort élevée_. Turris in magnam altitudinem

evecta; situ et opere multum edita, in ingens fastigium elata. 2. Vienna

altissimis ædibus est conspicua, _Vienne est remarquable par la hauteur

de ses édifices_. Vienna cœnaculis sublata, atque suspensa latissime

eminet; ædibus editissimis, in altitudinem ingentem elatis, late

eminentibus constructa; ædibus ad eximiam altitudinem perductis, mira

altitudine ædium urbes cæteras superat, et excedit. 3. Alto vir animo

es, et excellenti, _vous avez une âme noble et magnanime_. Vir sapiens

es, et alta quadam mente præditus; nihil times, nemini cedis; altum

quiddam spiras; invictum semper, et ad altiora quædam, et magnificentiora

te natum meministi. Altum te natura videlicet, et humana despicientem

genuit. Alta spectas, virtutis gloria ad cœlum te effers. Animo es super

humanum fastigium elato; supra fortunam animos geris. USUS: 1. Sua

virtute pervenire in altiorem locum, _parvenir par son mérite aux plus

hautes dignités_. Virtus altissimis defixa radicibus. Cœli altissimus

complexus. 2. TRANSL. Ad animum: Alta mens; humanarum rerum alta quædam

despectio. Alta et exaggerata oratio. Altus et excellens vir. Nihil nisi

altum, et magnificum suscipere, moliri. Cf. Excelsus, Animus.

ĂLUMNUS, i, m. _Qui est nourri_, _enfant_, _élève_. SYN. Qui alit,

quique alitur; discipulus. USUS: Eloquentia bene constitutæ civitatis

velut alumna est, et nutrix. Platonis, disciplinæ Platonicæ alumnus. Cf.

Discipulus.

ĂLŪTA, æ, f. _Peau molle_. SYN. Pellis mollior. USUS: Pellis pro velis,

alutæque molliter confectæ.

ALVĔĀRĬUM, ii, n. _Ruche d’abeilles_. USUS: Apes in alvearium

concesserant.

ALVĔŎLUS, i, m. _Petite cavité_; _petit damier_, _table à jouer_. SYN.

Tabula, in qua tesseris, aut talis luditur. USUS: Ludum quærere, alveolum

poscere.

ALVĔUS, i, m. _Excavation_, _cavité_; _baignoire_. SYN. Vas amplum, quo

in balneis utebantur. USUS: In alveum descendere.

ALVUS, i, f. _Ventre_. SYN. Venter, intestina; uterus. EPITH. Multiplex,

tortuosa. USUS: 1. Mater alvo filium continet. 2. Alvum ciere,

medicamentis citare, movere, _lâcher le ventre_. 3. Alvum laxare,

solvere, purgare dejicere, _aller à la selle_. 4. Alvum mollire, bonam

facere, _ventre lâche_. 5. Alvum fluentem sistere, tardare, inhibere,

_arrêter le flux de ventre_. 6. Astricta alvo esse, _être constipé_.

Suppresso ventre alvum consistere; venter non reddit, non excernit.

7. Alvo esse fusa, citata, resoluta; _alias_: dejectionibus laborare,

_avoir le flux de ventre_. Citata alvo exerceri; accidere frequentem alvi

dejectionem; ventre esse liquido. 8. Ire ad alvum subtrahendam, _alias_:

ire ad requisita naturæ; ire, quo saturi solent; naturæ parere; ventris

causa de medio abire; ad necessaria secedere; ad reddenda ciborum onera

se subducere, _aller à la selle_.

ĂMĀBĬLIS, e, gen. com. _Aimable_. SYN. Amore dignus, suavis, omnibus

jucundus. PHRAS. Amabilis est; dignus qui diligatur, qui ametur, _il

est aimable_. Sunt in eo multa, quæ amorem conciliant; possidet, quæ ad

colligendam benevolentiam valent. Ad alliciendas voluntates, ad animos

adjungendos, ad comparanda hominum studia nihil desideres, nihil in

eo requiras, nihil deesse dicas. Causas amoris in eo plurimas, odii

nullas invenio. Amandus est propter multas suavitates, ingenii, officii,

humanitatis. Ejus suavitates, virtutes ipsi studium hominum adjungunt,

pariunt, gratiam comparant, adipiscuntur. Ferreus sit, qui illum non

amet. Aversus ab omni humanitate, expers humanitatis, prorsus homo non

sit, qui illum amore non prosequatur. Nihil non est in eo, nulla non

re commendatur, quæ homines ad illum amandum alliciat, qua ab omnibus

gratiam ineat, qua adjungere sibi hominum benevolentiam possit. Nulla in

eo desideres animi bona, ornamenta, quibus benevolentia colligitur. USUS:

Virtute nihil amabilius. Mores, homines amabiles.

ĂMĀBĬLĬTER, _Avec amour_. SYN. Animo amico, suaviter, humaniter.

ĂMĀBO, _De grâce_, _je te prie_. SYN. Si me amas, rogantis est. USUS:

Exspecta, amabo, dum te conveniam. Amabo te; incumbe in eam rem.

ĂMANDĀTĬO, ōnis, f. _Éloignement_, _exil_. SYN. Relegatio, rejectio.

USUS: An hæc rusticana vita relegatio, atque amandatio appellabitur.

ĂMANDO, as, avi, atum, are, a. _Éloigner_, _reléguer_, _exiler_. SYN.

Ablego, relego, removeo, dimitto, mitto. USUS: Amandato Catone, Tullio

expulso.

ĂMANS, antis, part. v. amo. _Qui aime._ SYN. Observans, studiosus,

fautor, benevolus. USUS: Ad nos tui amantissimos veni. Nemo me tui

amantior. Lenissimis et amantissimis verbis accipere.

ĂMANTER, _En ami_, _tendrement_. SYN. Peramanter, studiose, prolixe.

USUS: Valde hoc velim, amanter, diligenterque conficias. Conjunctissime

et amantissime vivere cum aliquo.

ĂMĀRUS, a, um, _Amer_. SYN. Sapore præditus dulci adverso. USUS: 1.

Sensus indicat dulce, et amarum, _les sens nous indiquent qu’une

chose est douce ou amère_. 1. TRANSL. Calamitosus, insuavis, morosus,

_désagréable_, _pénible_. Amariorem me et stomachantem omnia senectus

facit.

ĂMĀSĬUS, ii, m. _Amant_. * SYN. Amator. USUS: Miserrimum hunc hodie

habebo amasium.

ĂMĀTOR, ōris, m. _Qui aime_, _ami de_. SYN. Amicus, cultor. EPITH. Acer,

antiquissimus, communis. USUS: 1. In bonam partem: Sapientiæ me amatorem

profiteor. Ciceronis amatores. 2. In malam partem: An tu amatorem, non

adulterum dices? Amatores puerorum.

ĂMĀTŌRĬE, _Avec amour_, _passionnément_. SYN. Amatorum more. USUS:

Amatorie scripta, dicta.

ĂMĀTŌRĬUS, a, um, _Qui concerne l’amour_, _qui inspire l’amour_. SYN.

Quod ad amorem pertinet, vel allicit. USUS: Amatorius sermo. Amatorium

carmen.

AMBĀGES, um, f. _Détours_, _sinuosités_; _ambiguité_. SYN. Circuitio,

anfractus, inflexus Mæandri, diverticula, inflexiones. USUS: Ambages

fidei fallendæ exquirere.

AMBĬGO, is, ere, a. _Douter_, _disputer_. SYN. Dubito, in controversiam

voco, adduco, discepto, in dubium traho, revoco. USUS: Ambigunt agnati

cum hærede, _les parents sont en discussion avec l’héritier_, disceptant.

Ambigere de re aliqua. Hoc inter nos ambigitur. Ex contrariis scriptis

ambigere aliquid. Cf. Dubito, Dubium, Controversia.

AMBĬGŬE, _D’une manière douteuse_, _équivoque_. SYN. Dubie. USUS: Ambigue

dicta, scripta, posita, dividenda sunt et explananda.

AMBĬGŬĬTAS, ātis, f. _Équivoque_, _obscurité_. SYN. Anceps, dubia,

incerta, multiplex verborum potestas; verba media et suspensa; quæ in

duas vel plures sententias trahi possint USUS: Nominum ambiguitas in

multos errores inducit. Cf. Dubitatio.

AMBĬGŬUS, a, um, _Ambigu_, _incertain_, _équivoque_, douteux. SYN.

Anceps, dubius, incertus, obscurus, multiplex, perplexus. )( Perspicuus.

USUS: Non habeo ambiguum, _je ne balance point_. Oracula obscura,

ambigua. Ex ambiguo dicta existunt argutissima. Invidiæ nomen ambiguum.

Cf. Dubius, Perplexus.

AMBĬO, is, ivi, _vel_ ii, itum, ire, a, _nonnunquam_ n. _Entourer_,

_briguer_. SYN. Circumeo, _vel_ prenso. ADV. Valde, vicatim. PHRAS.

Consulatum artibus parum honestis ambit, _il se sert de moyens

peu honnêtes pour briguer le consulat_. Quibus artibus sibi viam

ad consulatum muniat, quod iter affectet, video. Summa ambitione,

honoris contentione, ambitu contendit. Circuit et prensat Patres

juxta, ac tribules. Est in illo summa honoris contentio; ambitus illi

est in petendis honoribus incredibilis. Nullum in prensando studium

prætermittit; in prensandis, appellandis Patribus studium adhibet

maximum. In aucupandis magistratibus nullos scopulos, nullos casus

pertimescit; aureis retibus venatur imperium. Honoribus operam dat, sed

artibus parum decoris. Honorum in republica nullus est, quem non appetat,

ad quem non aspiret, _il n’y a point de dignité qu’il n’ambitionne_.

USUS: 1. Lunæ cursus terram proxime ambit, _la lune fait sa révolution

autour de la terre_. 2. Prensare, petere, _solliciter_. Si comitia in

senatu haberi placet, petamus, ambiamus.

AMBĬTĬO, ōnis, f. _Sollicitation_, _brigue_. SYN. Ambitus, studium

cupiditasque honorum. EPITH. Levis, major, miserrima, nimia, perniciosa,

popularis, summa, timida. USUS: Ambitione labi, ardere. In tuo favore mea

ambitio nititur.

AMBĬTĬŌSĒ, _Par brigue_; _avec faste_. SYN. Cum ambitione. USUS:

Provinciam ambitiose petere. Facere aliquid, fovere aliquem ambitiose.

AMBĬTĬŌSUS, a, um, _Ambitieux_. SYN. Ambitione plenus, honorum cupidus.

PHRAS. Vir est ambitiosus, avaritia gloriæ, et honoris cupiditate

insatiabili, _c’est un ambitieux_, _un intrigant_. Ambitioni servit

perdite, ardet infinita honorum cupiditate, in honorum studio pene

modum nescit, ad ambitionem toto pectore incumbit, fertur incredibili

gloriæ cupiditate; honorum nusquam illi satis est, honoris est supra

modum appetens. Cf. Ambio, Gloria, Superbus, Arrogans. USUS: Amicitiæ

ambitiosæ, in quibus assentationis plurimum, nihil rei. Homo minime

ambitiosus.

AMBĬTŬS, ūs, m. _Circuit_, _détour_; _ambition_. SYN. Conversio,

circuitus, orbis; ambitio, ambitionis crimen. EPITH. Contractus et

brevis, et vehemens verborum, immanis, infinitus, par, perfectus,

completusque verborum, rotundus, totus verborum, argutus, certusque

et circumscriptus verborum. USUS: 1. Ambitus domus, _le tour de la

maison_. Rotundi stellarum ambitus. 2. Circuitus verborum, _périodes_.

Comprehensio, et ambitus ille verborum, quem periodum vocamus. 3.

Ambitio, _ambition_. Accusari, damnari ambitus.

AMBŬLĂCRUM, i, n. _Promenade couverte_, _galerie_, _allée d’arbres_. SYN.

Locus in ædibus ad deambulandum accomodatus.

AMBŬLĀTĬO, ōnis, f. _Promenade_. EPITH. Aurea, meridiana, inferior,

pomeridiana, compitalitia. USUS: 1. Ambulandi actio, _promenade_,

_action de se promener_. Constituimus inter nos, ut ambulationem ruri

conficeremus. 2. Locus ambulationis, _promenade_, _lieu où l’on se

promène_. Nostram ambulationem, quæso, invisas. Hedera intercolumnia

ambulationis convestit. Nondum absoluta est ambulatio, nondum sub tecto.

AMBŬLĂTĬUNCŬLA, æ, f. _Petite promenade_. EPITH. Tecta. USUS: Cum una

ambulatiuncula, et sermone nostro delicias urbis omnes non permutavero.

AMBŬLO, as, avi, atum, are, n. _Se promener_. SYN. Deambulo, inambulo,

obambulo, deambulationem perago, spatior, eo, decurro, abeo, iter facio,

contendo, pedibus peragro. ADV. Artificiose, contentius, recte. USUS:

Ambulare in sole. Ambulare lente, ut philosophi. Intra diem plura passuum

millia ambulare. Xerxes, juncto classibus Hellesponto, Athoque perfosso,

maria ambulavit, terram navigavit.