A
Ā. _De._ SYN. Ab, abs, de, ex, per. USUS: Ager a filio emptus; conductus
a Censoribus. Libri per Duumviros aditi, _les livres consultés par les
Duumvirs_. Clientelæ per Cæsarem comparatæ. SIGNIF. 1. Motum de loco,
_de_. Redeo a villa. 2. Servit tempori, _depuis_, _dès_. A puero, a prima
adolescentia, _dès l’enfance_. 3. Notat causam, _par suite de_. Caput
a sole dolet. Ab odio furit. 4. Patriam, _patrie_, _origine_. Græcus a
Phocide. Principum a Lavinio liberi. 5. Viciniam, _la proximité_. Ab
theatro venit. 6. (Cum abl. personæ), ejus domum, _de la maison de_. A
patre, ab amico, a nobis redit. 7. SIGNIF. per, _au moyen de_. Salus
nobis a bonis allata est. 8. Post, _après_. A morte. A cœna. A prælio. 9.
Pro, cum verbis: Sto, sum, dico, facio, A Senatu stat, _il est du parti
du Sénat_. Hoc totum a me est, _cela est tout entier en ma faveur_. A
nobis facit, _il le fait pour nous_. A reo dicit. 10. Contra, _contre_.
A frigore, a sole se defendit. 11. Ex parte, _du côté de_. Ab Romanis
tubæ cecinere. 12. Munus aut procurationem, _la charge ou la fonction_.
A secretis. Ab epistolis Cæsari. A pedibus, _messager_. 13. Quod attinet
ad, _rapport_. A memoria bene instructus. Firmus ab equitatu. Inops ab
amicis. 14. (Ponitur pro) nomine alterius, _pour_, _au nom de quelqu’un_.
A fratre, ab republica solvere.
ĂBACTUS, a, um, part. v. abigo. _Chassé_, _détourné_. SYN. Abductus,
ablatus, dejectus, pulsus, expulsus, remotus, fugatus, actus, exactus.
USUS: Abactus grex pecorum. Caius Magistratu abactus.
ĂBĀCUS, i, m. _Buffet_, _crédence_. SYN. Mensa structorum, vasorum
receptaculum et ad usum, et ad pompam instructum. USUS: Abacos complures
ornavit argento, auroque cælato.
ĂBĂLĬĒNĀTĬO, ōnis, f. _Aliénation._ USUS: Abalienatio est ejus rei, quæ
mancipi est, aut traditio alteri nexu, aut in jure cessio.
ĂBĂLĬĒNĀTUS, a, um, part. v. abalieno. _Rejeté_, _abandonné_. USUS: 1.
Abalienatum vectigal, _revenu abandonné_. 2. _Éloigné._ Abalienato esse
animo, _être hostile_. 3. _Privé._ Abalienatus jure civium, _privé du
droit de cité_.
ĂBĂLĬĒNO, as, avi, atum, are, a. _Éloigner de soi ou d’un autre._ SYN.
Alieno, distraho, averto, disjungo, divello. )( Concilio. ADV. Celerrime,
valde, vehementer. USUS: 1. Jus rei in aliquem transfero, _transporter
à un autre le droit que l’on a sur une chose_. Vectigalia, agros populi
vectigales, fundos, ædes abalienat. 2. TRANSL. Ad voluntates, _éloigner
de soi les cœurs_. Studia hominum, judices a se, a sua causa abalienavit.
ĂBĂVUS, i, m. _Trisaïeul_, _ancêtre_. USUS: Jam duorum abavorum quam est
illustre nomen. EPITH. Omnium sapientissimus.
ABBĀS, tis, m. _Abbé._ SYN. Cœnobiarcha, Archimandrita, Monachorum
Præfectus _seu_ Antistes, Monasterii Præsul, Cœnobii Præses _seu_
Moderator.
ABBĀTISSA, æ, f. _Abbesse._ SYN. Antistita sacrarum Virginum, Ascetriarum
præfecta, Mater Maxima, Moderatrix dicatarum Deo Virginum, Parthenonis
præses, Cœnobii Antistita.
ABDĬCĀTĬO, ōnis, f. _Abdication._ USUS: Amotus abdicatione dictaturæ
terror.
ABDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Déshériter_, _renier_, _rejeter_; _se
démettre d’une charge_. SYN. Abjicio, rejicio, depono, exuo, privo,
spolio. PHRAS. Abdica te honoribus; missos fac honores, _laisse là les
honneurs_. Foro te subtrahe. Curiæ et honoribus multam _vel_ longam
salutem dicito. De provincia decede. Imperium depone. Magistratu
abito, tutela, patrocinio, annonariæ rei procuratione te abdicato. De
foro discede. Provinciam successori trade, concede. Civilibus abscede
muneribus. A forensi strepitu te remove. Nuntium forensibus curis
remitte. Delega provinciæ procurationem alteri. USUS: 1. Abdicare
filium, generum, _repousser_, _déshériter_. 2. Magistratum ponere, _se
défaire d’une charge_, _abdiquer_. Præturam, consulatum, _vel_ se Prætura
abdicare.
ABDĪCO, is, xi, ictum, icere, a. _Rejeter._ Augurale est verbum. )(
Addicere. USUS: Aves abdixere tres partes vineæ, _les augures interdirent
trois portions d’une vigne_.
ABDĬTUS, a, um, part. v. abdo. _Caché._ SYN. Latens, latitans, opacus,
latebrosus, obscurus, secretus, arcanus. ADV. Penitus, penitissime,
prorsus, plane. PHRAS. Locus abditus, ab arbitris liber, _lieu sans
témoins_, remotus. Res abstrusa et a natura involuta; res magnis
circumfusa tenebris. USUS: Abditi ac penetrales foci. Auri venæ penitus
abditæ. Homo hic sensus, consilia, voluntates abditas gerit et retrusas,
_cacher ses sentiments_, _ses desseins_, _ses projets_.
ABDO, is, idi, itum, ere, a. _Cacher._ SYN. Occulo, occulto, condo,
abscondo, recondo, abstrudo, retrudo, tego, obtego, contego, velo,
involvo, operio, celo. )( Pervulgo palam. PHRAS. Abdo me, _je me cache_.
Conjicio me in latebram. In occulto me contineo. Committo me latebris.
Conspectum fugio. USUS: Abdere se ex conspectu. Abdere se rus, in
bibliothecam, in litteras, _se plonger dans l’étude_. Abdere se in
scalarum tenebras _vel_ tenebris, in scholarum pulveres. Abdere gladium
sub vestem. Arte quadam stultitiam abdere, _dissimuler sa folie_. Cf.
Abscondo, Tego.
ABDŎMĔN, ĭnis, n. _Ventre._ SYN. Venter. EPITH. Turgens, insaturabile,
inexpletum, obesum, unctum, pingue. USUS: Homo abdomini natus,
_gourmand_. Abdomini inservire, indulgere, operam dare. Cf. Pinguis.
ABDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Emmener._ SYN. Amoveo, removeo, aufero,
averto, abigo, tollo, abstraho. )( Adduco. ADV. Caute. USUS: Servum ab
hero, discipulos a Præceptore, a Mario legiones, hominem a foro, rus,
in latomias per vim abducere. Clavem de sera abducere, _enlever une
clé_. 2. TRANSL. Ad intelligendi vim, _concernant l’intelligence_. Aciem
mentis a consuetudine oculorum abducere, _juger d’après l’intelligence,
non d’après les yeux_. Cognitionem a doloris sensu: animum a cognitione,
commentatione, litteraria contentione, etc. abducere, _se reposer d’une
étude_. 3. Ad voluntatis studia, _concernant la volonté_. Dabo operam, ut
miserum a vitio, licentia, libidine, ira, turpi quæstu abducam, _éloigner
du vice_. Respira, animum a molestiis, angoribus, sollicitudine, curis,
negotiis, amicum ex acie (judiciis ac foro) abducito. Multos avaritia a
fide, ab officio, a vero et honesto ad nequitiam etc. abduxit. Cave,
ne fallaciis a veritate abducaris, abstraharis, avertaris, avoceris,
abripiaris.
ĂBĔO, is, ivi _vel_ abii, ĭtum, ire, n. _S’en aller._ SYN. Discedo,
recedo, excedo, concedo, exeo, migro, egredior, proficiscor, facesso.
)( Adeo, accedo, maneo. ADV. Longe, longius, parumper, plane, intra,
peregre, obviam, isthuc, hinc, illinc, isthinc, inde ab _vel_ ex oculis.
PHRAS. 1. Ex Italia non abibo, _je ne quitterai pas l’Italie_. Non
recedam, nec latum quidem digitum discedam. Ex Italia nulla ratione
neque pelli, neque amoveri potero. Nunquam inde me commovebo. Pedem ex
Italia non egrediar: nusquam hinc vestigium movebo. Pedem ex Italia non
efferam. 2. Absiste loco, _retirez-vous_, _allez-vous en_. Aufer te hinc,
facesse loco, age te hinc longius; amove, amolire, subduc te istis ex
ædibus, apage te cum isto tuo socio. USUS: 1. Ex urbe, ad mercaturam, e
medio abire. Viam abire. Animus est in discessu, _je veux partir_. 2.
TRANSL. Negotium imperfectum relinquere, _mettre fin à une chose_, _la
laisser inachevée_. Ab inceptis, ab emptione, actione, petitione abiit.
3. Ad tristia, (cum desinunt), _s’éloigner_, _s’écouler_, _passer_.
Nausea, pestilentia, timor, morbus sero demum abiit. 4. Ad læta, (cum
desinunt): Spes victis, animi quies, memoria rei abiit; Salus exulatum
abiit. Abierunt laudes meæ. Abit somnus, voluptas fluit, effluit, prona
avolat. 5. Ad tempus. Abiit dies unus, alter; abit hora, annus, ætas.
6. Ad mutationem animi morumque, _changer d’avis_, _quitter une idée_.
Turpe est abire ad vulgi opinionem, ad peregrinos mores, ad sententiam
alienam. A sensibus, ab homine (ab omni humanitate) abiit. A proposito
sermone longius abimus. Mos vetus in desuetudinem; beneficia in
oblivionem abiere. Quid ad has ineptias abis? In quantos sumptus abeunt
vectigalia. 7. Ad pœnam. Non tibi abibit sic, _la chose ne se passera
pas ainsi_. 8. Ad imprecandum, _imprécation_. Abi in malam rem, crucem,
pestem, cruciatum, ad corvos. 9. Ad mortem, _mourir_. Vita abire, ad deos
abire. 10. Ad incrementum rei, _s’accroître_. Oppidum in urbem abiit. Cf.
Discedo, Muto.
ĂBERCĔO, es, ui, itum, ēre, a. _Éloigner_, _chasser_. * SYN. Arceo,
prohibeo. USUS: Domo conjugem abercet.
ĂBERRĀTĬO, ōnis, f. _Éloignement._ SYN. Digressio a recta via. EPITH.
Liberalissima, dignissima. USUS: TRANSL. Avocamentum a dolore, _diversion
à la douleur_. Aberratio a molestiis, doloribus erudito homini quærenda
est.
ĂBERRO, as, avi, atum, are, n. _S’égarer._ SYN. Deflecto, devio, erro,
deerro, vagor, recedo, declino de via deducor a via. ADV. Ab, de, ad,
longius, unde. USUS: 1. Ab recta via per errorem deflecto. 2. TRANSL. A
fine proposito, _s’écarter de la fin proposée_. Consilia tua a regula, et
præscriptione vitæ, a communi utilitate, a proposito longissime aberrant.
Aberrat oratio, cum extra fertur. 3. In errore mentis, _se tromper_.
Conjectura, verbo aberravi. 4. Discrepo, _être différent_. Imago ab
exemplari; filii vultus a matre, orationes a se aberrant. 5. Declino a
mœrore, _se distraire_. Scribendis epistolis, amicorum sermonibus aberro
a miseriis. Cf. Erro.
ĂBHINC, _De cet endroit_, _de ce moment_. accus. et ablat. junctum
refertur ad tempus præteritum; non item futurum. SYN. Ex, ab hac die;
biduo ante. USUS: Annos abhinc, _vel_ anni amplius viginti.
ĂBHORRĔO, es, ui, ere, a. et n. _Avoir en horreur._ SYN. Detestor,
abominor, aspernor, exhorreo, religioni habeo, aversor. PHRAS. Abhorreo
ab hoc, _j’ai cette chose en aversion_. ADV. Longe, longissime, multum,
plane, plurimum, prorsus, valde, vehementer. Refugit animus, atque
reformidat. Aspernatur animus ac respuit: specie calamitatis perturbor.
Hominem ut pestem aliquam fugio. Odio feror incredibili in hominem
scelestissimum. Abhorret animus, auris, studium ac voluntas a nefaria
societate. Animo, si quisquam alius, alieno sum ab his consiliis, et
averso. USUS: 1. Abhorret animus a nuptiis, litterarum studiis, forensi
strepitu, _j’ai en horreur_. 2. Repugno, alienus sum, _répugner_.
Abhorret hoc facinus ab optimi viri moribus, constantia, gravitate.
Dictum hoc a veritate, ab hominum sensu, ac fide abhorret Doctrina hæc
a vulgi auribus, ab opinione generis humani admodum abhorret. Abhorret
oratio tua aurium comprobatione. Cf. Dissimilis, Alienus.
ĂBĬEGNUS _vel_ Ābiegnus, a, um, _De sapin_. USUS: Abiegnæ trabes.
ĂBĬĒS, ĕtis _vel_ ĀBIĒS, ĕtis, f. _Sapin._ SYN. Alpina et procerior
arbor. EPITH. Crispa.
ĂBĬGO, is, ēgi, actum, igere, a. _Chasser._ SYN. Expello, pello, depello,
ejicio, ago, exigo, amoveo, fugo. USUS: Pecudes furto et latrocinio
abigere, _voler des troupeaux_. Abigere muscas, delatores ab ædibus,
anseres a _vel_ ex frumento. Abigere partum medicamentis, _procurer
l’avortement_. TRANSL. Membris lassitudinem, animo molestias vini haustu
abigere, _noyer dans le vin la fatigue du corps et les ennuis de la vie_.
ĂBĬTĬO, ōnis, f. _Congé_, _départ_. * SYN. Abitus. USUS: Propter te hæc
abitio evenit.
ĂBĬTŬS, ūs, m. _Départ._ SYN. Discessus, excessus, recessus, profectio,
abitio, migratio. USUS: Post abitum importunissimæ pestis.
ABJECTĒ, _D’une manière basse_. SYN. Contemptim, abjecto animo. USUS:
Nec abjecte, nec sine aliqua dignitate casum illum tulit.
ABJECTĬO, ōnis, f. _Abattement._ SYN. Rejectio, dejectio animi, defectio,
et pæne desperatio, nimia trepidatio, debilitatio. Animi debilitas,
remissio, ac solutio, languor, imbecillitas.
ABJECTUS, a, um, part. v. abjicio. _Abattu_, _abject_, _vil_. SYN.
Desertus, contemptus, neglectus, despectus, spretus, vilis, humilis. )(
Se efferens. ADV. Omnino, plane. PHRAS. Abjecto es animo, _vous avez
l’âme abattue, découragée_. Animo sane es afflicto, fracto, humili,
demisso, perculso metu, molli, enervato, languido. Terreum quiddam in te
est, et molle, quod ægritudine quasi tempestate quatiatur. Submissum,
effeminatum, fractum geris animum. Cavendum tibi foret, ut ne quid
timide, ne quid ignave, ne quid serviliter muliebriterque facias, at
tu animo es perculso et abjecto. Pusillus ille tuus animus, fractus
et dissipatus; debilitas, abjectio, timiditas humilis tui animi palam
est omnibus. Quam nihil in te virtutis, nihil animi, nihil nervorum
insit omnes vident. Ut te animo demittas, ut frangaris malis, ut animo
consterneris, quovis incommodo perturberis, neminem latet. Nota est
mœstæ, et abjectæ indolis tuæ inertia. Fractum, nescio quid, pusillum,
ac ipsa malevolentia jejunum in te est. Fabula jamdudum vulgi est animi
illa tui remissio ac solutio. Angustiæ pectoris tui et egestas animi
parvi, languentis ac debilitati in omnium ore ac sermone sunt, _tout le
monde parle de votre pusillanimité_. Cf. Vilis, Humilis. USUS: Causam
tuam abjectam excitavi. Oratio abjecta. Dii ad sensus, moresque nostros
abjecti. Oratio humilis et abjecta. )( Alta et exaggerata.
ABJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Rejeter._ SYN. Depono, rejicio,
relinquo, contemno, sperno, aspernor, despicio, negligo, respuo cum
contemptu fere ac desperatione. ADV. Libenter, negligenter, prorsus.
USUS: 1. Abjicere se humi, ad pedes Principis, _se jeter à terre, aux
genoux de l’empereur_. Abjicere insigne regium de capite; in mare se
abjicere. 2. TRANSL. Abrumpo cœpta, _renoncer à ses projets_. Consilium
profectionis, ædificationem, voluntatem discendi, omnem de republica
curam sibi abjiciendam putavit. 3. Animi vitia, aut virtutes exuo,
_devenir vertueux, vicieux_. Nunc demum socordiam veterem, superbiam,
timorem etc. abjicito. Ecquid spem, honestæ gloriæ studium, ingenii
famam, hastam, teipsum, humanitatem omnem turpiter abjicis. Cf. Contemno,
Relinquo.
ABJŪDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Enlever par un jugement._ SYN. Judicio
aliquid alteri, aut ab altero aufero. )( Adjudico. USUS: Agros, causam,
fundum Prætor Caio abjudicavit. Cf. Judicium.
ABJUNGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Séparer._ USUS: Lacrymas non teneo, cum
a me abjungaris, _je ne fais que pleurer, depuis que vous êtes loin de
moi_. Abjunxit se ab illa factione. Cf. Discedo.
ABJŪRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Nier avec un faux serment._ SYN.
Nego, pernego, abnuo, inficior jurejurando. USUS: Creditum, depositum,
pecuniam abjurare, _nier une dette, un dépôt_. Cf. Ejuro, Abnego.
ABLĒGĀTĬO, ōnis, f. _Action d’envoyer._ * USUS: Ablegatione juventutis ad
bellum, urbs levanda videbatur.
ABLĔGO, as, avi, atum, are, a. _Envoyer_, _reléguer_, _bannir_.
SYN. Amando, ejicio, pello, expello, dimitto, amitto, amoveo. ADV.
Aliquo, alio, foras. USUS: Odiosum hominem rus, in villam ablegavi.
Consilium dimittit et ablegat. Hoc a fratris adventu me ablegat, _cette
circonstance m’empêche d’assister à l’arrivée de mon frère_. Cf. Pello.
ABLĬGŪRĬO, is, ivi, ītum, ire, a. _Lécher._ SYN. Ligurio, voro, helluor.
TRANSL. Patria bona abligurire, _dévorer son patrimoine_. Cf. Vorax,
Patrimonium.
ABLŪDO, is, lusi, lusum, ere, n. _Différer._ SYN. Differo, discrepo,
absum, abhorreo, dissimilis sum. ADV. Multum, non multum. USUS: Hæc imago
a te non multum abludit, _ce portrait te ressemble assez_. Cf. Discrepo,
Dissimilis, Abhorreo.
ABLŪO, is, lui, lūtum, ere, a. _Laver._ SYN. Lavo, purgo, eluo, rigo,
expio, abstergo. USUS: 1. Quin tu maculas, sordes eluis? 2. Corrigo,
_effacer_. Superioris vitæ maculas egregiis factis abluit. Perturbatio
animi placatione abluitur.
ABNĔGO, as, avi, atum, are, a. _Renier._ SYN. Nego, pernego, abnuo,
retracto, renuo, recuso. PHRAS. Abnegare Deum ac fidem, _apostasier_. A
vera Religione desciscere. Religionem omnem fidemque ejurare. A DEO et
fide discedere, deficere. DEO fidem, venerationem cultumque renunciare.
Ejurare quidquid sacrum, sanctumque est. Sacrorum, religionumque omnium
vincula abrumpere. Religioni DEO que nuntium remittere. USUS: Abnegare
depositum, pecuniam, _nier un dépôt, une dette_.
ABNORMIS, e, gen. com. _Qui n’est pas dans la règle._ SYN. Vastus,
immanis, enormis.
ABNŬO, is, ui, ūtum, ere, a. _Refuser._ SYN. Renuo, recuso, nego.
)( Annuo, aio, concedo. USUS: Jussa abnuit miles, _le soldat refuse
d’obéir_. Cognomen Bruti non abnuit. Nullum facinus abnuere solet. Tua
erga me voluntas nihil unquam studio meo abnuit, _vous n’avez jamais
rien refusé à mes désirs_.
ĂBŎLĔO, es, evi, ĭtum, ere, a. _Détruire_, _faire disparaître_, SYN.
Antiquo, rescindo, tollo, deleo, exstinguo, oblitero. PHRAS. Sylla,
Senatus Consulta, tabulas abolevit, _Sylla fit disparaître les actes
publics et les décrets du sénat_. Legum sanctissimarum memoriam
obscuravit. Imperia solo æquavit. Religiones dissolvit. Auspicia emovit,
ac delevit. Senatus auctoritatem sustulit ac peremit. USUS: 1. Aquis aut
igne abolere, _détruire par l’eau ou le feu_. Homo perditus magistratum
civibus, senatui libertatem, vires Reipublicæ, ac leges abolevit;
conscientiam tamen generis humani, et infamiam sempiternam abolere non
poterit. Crimina, et nomina reorum abolevit. _Faire disparaître le crime
et le nom des coupables._ 2. TRANSL. Ad animi affectus: Tempus iram,
dolorem etc. abolet. _Le temps affaiblit la colère, la douleur._ Cf.
Abrogo.
ĂBŎLESCO, is, evi, ere, n. _Être détruit_, _périr insensiblement_. SYN.
Antiquor, rescindor, obsolesco, tollor, deleor, decresco. USUS: Memoria
rei prope jam aboleverat, _le souvenir de cet événement était à peu près
effacé_. Constituta olim pœna penitus abolevit, _le châtiment que l’on
appliquait autrefois est tout à fait tombé en désuétude_.
ĂBŎLĬTUS, a, um, part. v. aboleo. _Détruit_, _tombé en désuétude_.
SYN. Antiquatus, obsoletus, abrogatus. PHRAS. Mos abolitus est, _la
coutume est tombée en désuétude_. Sublatus ac sepultus est; obsolevit;
consenuit; sepultus ac situ obsitus; summotus e republica; oblitterratus;
situ ac senio emortuus est. USUS: Mores abolitos unus retinet. Libros,
accusationes, leges abolitas protrahit. Ædes deûm igni abolitas
instaurare, _rebâtir les temples des dieux détruits par l’incendie_.
ĂBŌMĬNANDUS, a, um, _Abominable_, _exécrable_. SYN. Detestabilis,
detestandus, execrabilis, execrandus, horrendus, detestatione dignus.
USUS: Infelicitas abominanda.
ĂBŌMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Repousser comme un mauvais présage_,
_détester_, _éloigner_. SYN. Execror, detestor, fugio, horreo, abhorreo.
PHRAS. Quis non abominatur civilis belli auctorem? _Qui ne haïrait le
funeste auteur de la guerre civile?_ Cui non improbus, execrandus, et
detestabilis videatur funesti, ac conscelerati belli auctor? quis non
ut consceleratum ac contaminatum aversetur? quis non dignum pronuntiet,
quem dira execratione, ac furiali carmine in ejus caput composito, omnes
prosequantur? ut vomicæ quædam, ac carcinomata reipublicæ habendi sunt
pestilentis hujuscemodi belli auctores. Cf. Horreo, Abhorreo. USUS: Cum
verbum aliquod, veluti sinistri ominis causa refugimus, _quand nous
repoussons quelque parole comme étant d’un mauvais augure_. Regium
insigne aut proferendum tibi est, aut (quod abominor) in te ruet.
Nominata inter epulas incendia fusis aquis sub mensa abominantur, _si
l’on parle d’incendie pendant le repas, on détourne le mauvais augure en
répandant de l’eau sous la table_. Formulæ abominantis. O misera vitæ
ratio! O rem miseram, et calamitosam! O me perditum! O me afflictum!
O meam calamitosam senectutem! O rem odiosam! O factum male! Hoccine
sæculum! O genera sacrilega! O hominem, caput scelestum et impium! Proh
nefas! Væ ætati tuæ!
ĂBŎRĬOR, ĕris, ortus sum, iri, d. _Mourir_, _périr avant de naître_.
USUS: Fœtus, arbores aboriuntur. Vocem aboriri videmus, _nous remarquons
que la voix expire (dans le gosier)_.
ĂBORTĬO, ōnis, f. _Avortement._ SYN. Immaturi fœtus ejectio. USUS:
Abortionem persuadere.
ĂBORTĪVUS, a, um, _Avorton_. SYN. Abortu natus. USUS: Fœtus abortivus.
ĂBORTŬS, ūs, m. _Avortement._ SYN. Partus intempestivus, abortio. PHRAS.
Abortum procurare, _faire avorter_. Partum medicamentis abegit. Abortioni
operam dedit. Fœtum abortione perdidit. Abortum pati, _avorter_. Abortum
facere, partum immaturum, fœtum abortivum edere, eniti, egerere. USUS:
Abortum facere, pati, inferre.
ABRĀDO, is, rāsi, rāsum, ere, a. _Râcler._ SYN. Rado, corrado, tollo,
aufero, subripio. ADV. Penitus. USUS: 1. Barbam, supercilia abradere,
_raser_. TRANSL. Elicio, extorqueo, _enlever_, _extorquer_. Vidit se
litium terrore nihil ab eo abradere (pecuniæ) posse.
ABRĬPĬO, is, ripui, reptum, ere, a. _Emmener de force_, _arracher_. SYN.
Rapio, surripio, eripio, abstraho, tollo, aufero. USUS: 1. Procul a
terra tempestate abreptus est, _la tempête l’enleva loin de la terre_.
In vincula, ad quæstionem abripi jussus est. Filius a complexu matris,
senator a complexu reipublicæ, Epaminondas ex ipso victoriæ complexu
abreptus est. A conjuge, liberis, aris, focisque abripi. 2. TRANSL. Ad
vehementes animi affectus, _par métaph. quand il s’agit de mouvements
violents de l’âme_: _emporter_, _enlever_. Quasi æstus quidam ingenni,
iracundiæ, doloris eum in altum abripuit. Cf. Aufero, Fur.
ABRŌDO, is, rosi, rosum, ere, a. _Ronger._ SYN. Rodo, corrodo, exedo,
dentibus abscindo.
ABRŎGĀTĬO, ōnis, f. _Abrogation_, _annulation_. USUS: Lex septa
difficultate abrogationis, _loi qu’on ne peut que difficilement abroger_.
ABRŎGO, as, avi, atum, are, a. _Abroger._ SYN. Rescindo, dissolvo,
aboleo, antiquo, adimo, aufero, minuo, interdico, refigo, abdico,
consensu publico irritum facio, tollo, oblittero. )( Rogare legem.
ADV. Æqualiter. PHRAS. Abrogare leges, _abroger une loi_. Solvere,
exstinguere, evertere; legum severitatem amputare, circumcidere, edicta
revocare, rescindere, abolere. 2. Abrogare falsorum deorum cultum,
_détruire le culte des faux dieux_. Superstitiosum inanium deorum cultum
emovere; demoliri fana; aras sacrilegis religionibus contaminatas
diruere, exscindere; discutere nefandos cœtus; impia simulacra cum omni
sacrificiorum apparatu obterere. 3. Abrogare imperium, magistratum,
_enlever le commandement_. Extorquere hominibus ambitiosis diuturnum
regnum; magistratus solo æquare; reges tollere; regiam potestatem
dissolvere; exstinguere, delere senatus auctoritatem; movere magistratu;
sacerdotium auferre. USUS: 1. Potestatem, jurisdictionem abrogare.
2. Legem, plebiscitum suffragiis, comitiis abrogare. 3. Fidem homini
abrogare, _ôter à quelqu’un le crédit_. Cf. Aboleo.
ABRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. _Détacher violemment._ SYN. Rumpo,
avello, abscindo; _item_: libero. ADV. Ex. PHRAS. Abrumpo sermonem,
_interrompre un discours_. Sermonem, deliberationem incidit. Colloquium
casus diremit. Segregemus sermonem, sermonis reliquum præcidere præstat,
et amputare. USUS: 1. Abrumpere vincula, cornua ex acie. 2. Abrumpere
se ab homine, latrocinio, _se détacher de_. 3. Abrumpere rem inchoatam,
otium, consilium, _interrompre_. 4. Venas sibi, vitam, lucem invisam
desperatione sibi abrumpere, _s’ouvrir les veines_, _mettre fin à ses
jours_. 5. TRANSL. Ad animi affect, _renoncer à_. Spem, metum, medios
amores, dissimulationem, fas omne, patientiam abrumpere.
ABRUPTĬO, ŏnis, f. _Rupture._ USUS: Abruptio corrigiæ. Illa, quam scribis
abruptio non placet.
ABRUPTUS, a, um, part. v. abrumpo. _Rompu._ SYN. Disruptus, confractus,
præruptus. USUS: 1. Vallis in ingentem altitudinem abrupta, _vallée
abrupte, d’un accès difficile_. Loca abrupta et ob id invia, quod
descensum non habeant. 2. Ad hominem præfervidum, _homme inabordable,
brusque_. Homo ingenii est præcipitis, et abrupti; contumaciæ abruptæ. 3.
Ad res impetu quodam effusas, aut inopinatas. Orationis genere, initio,
dictis, querelis abruptis utitur, _style coupé, haché_. Gavisus sum
abrupto lucro, _gain inattendu_. Cf. Abscissus.
ABS RĒ, cum negat. _Il n’est pas inutile._ * SYN. Non est alienum te
interesse.
ABSCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. _S’éloigner de._ SYN. Recedo,
discedo, abeo. )( Accedo. ADV. A, ab, de, procul, hinc, illinc, inde,
retro, hac, aliquo, e. USUS: E conspectu, a Republica ne vestigium quidem
abscessit, _ne pas mettre le pied hors de_. Sol, somnus abscedit. Incepto
abscedendum. Humor noxius in apostema abscessit. Cf. Abjungo, Discedo.
ABSCESSĬO, ōnis, f. _Départ._ SYN. Abscessus, discessus.
ABSCESSUS, ūs, m. _Départ._ SYN. Recessus. EPITH. Longinquus. USUS:
Longinquo solis abscessu, _distance considérable du soleil_.
ABSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. _Séparer._ SYN. Scindo, discindo,
rescindo, seco, reseco, amputo, lacero, separo. ADV. A, ab. USUS: 1.
Caput cervicibus abscindere, _couper_. 2. TRANSL., querelas, opera,
etc. abscindere, _interrompre_. Abscindere sibi omnium rerum respectum,
præterquam victoriæ, _n’avoir souci que de la victoire_.
ABSCISSUS, a, um, part. v. abscindo. _Séparé._ SYN. Abruptus, præruptus,
præcisus. USUS: 1. Aditus ad arcem abscissus, et præruptus, _chemin
escarpé_. Italiæ latus Sicilia; insulæ a continenti abscissæ, _îles
detachées du continent_. 2. TRANSL. Ad res perditas: Res et spes
abscissæ. Genus castigationis abscissum, durum et asperum, _châtiment
rigoureux_. Oratio aspera et abscissa, _style dur et haché_.
ABSCONDĬTĒ, adv. _En secret._ SYN. Occulte, clam. USUS: De voluptate nec
acutissime, nec abscondite disserit.
ABSCONDĬTUS, a, um, part. v. abscondo, _Caché._ SYN. Abditus, reconditus,
abstrusus. USUS: Absconditæ insidiæ, jus Pontificium absconditum,
obscurum.
ABSCONDO, is, di, dĭtum, ere, a. _Cacher._ SYN. Occulto, celo, abdo,
abstrudo, opprimo, condo. )( Aperio, resero, recludo, emineo, appareo.
PHRAS. Abscondit se, _il se cache_. Ut cochlea se contegit, et retentat
se tacitus. In latebras se abdit. Occultat et continet se domi. Nescio,
quo latibulo se tegit. Ex conspectu se abdit, proripit. Oculis se
subducit, subtrahit. Publico abstinet. Lucem vitat. Tenebris se involvit.
E conspectu se aufert; ab oculis removet. 2. Consilia sua abscondit,
_il cache ses desseins_. Clausa habet consilia, voluntate est abdita et
retrusa. Naturam suam tegit, et quasi quibusdam velis obtendit. Velat
ingeniosa dissimulatione consilia sua, tegit, premit, celat, in latebris
probe sita habet. Arte quadam cupiditatem suam, et mira simulatione
occultat. Cf. Abdo, Occulto, Tego, Clam.
ABSENS, tis, gen. omn. _Absent_. SYN. Remotus, non præsens. USUS:
Absentis desiderium epistolis leniamus. Absente altero secundum præsentem
judicatum. Nulla absentis ratio est habita.
ABSENTĬA, æ, f. _Absence_. EPITH. Levior, longa, brevis, dura, mœsta,
tristis. PHRAS. Absentiam moleste fero, _je supporte difficilement votre
absence_. Desiderium tui non fero. Acre mihi desiderium movet, commovet
absentia tua. Magnum relinquis tui desiderium. Ipsa absentia desiderium
accendit videndi tui. Omnis mihi mora te absente longa est et molesta.
Dum præsentia careo, dum conspectu tuo non fruor, dies mihi annus
videtur. USUS: Vereor, ne absentia mea levior sit apud te, _je crains que
mon éloignement ne vous semble facile à supporter_.
ABSĬLĬO, īs, ii, ire, n. _Fuir en sautant_. SYN. Saltu alicunde recedo.
ABSĬMĬLIS, e, com. _Différent_, (adhibetur sæpius cum negat, non, haud,
nec, neque et dat). SYN. Dissimilis, dispar, impar. USUS: Non absimilis
Tiberio, _il ne différait pas de Tibère_. Cf. Dissimilis, Discrepo.
ABSISTO, is, stiti, ere, n. _S’éloigner_. SYN. Discedo, abscedo, abeo,
cesso, desino, desisto. USUS: 1. Absistere a sole, _s’éloigner du
soleil_. 2. TRANSL. Ab incepto desisto, _renoncer à une entreprise_.
Absistere bello, pugna, furore, actione, obsidendo, peccando. Cf. Desino,
Desisto.
ABSOLVO, is, solvi, sŏlūtum, ere, a. _Finir_, _terminer_, _acquitter_;
_absoudre_. SYN. Perficio, conficio, perago, transigo, finem impono, ad
exitum perduco: _item_: libero. ADV. Aperte, bene, copiose, honeste,
honestissime, perfecte, plane. PHRAS. 1. Opus nondum absolvisti, _vous
n’avez pas encore fini l’ouvrage que vous aviez commencé_. Præclare
inchoatis tuis summa, extrema manus nondum accessit. Consilia tua et
instituta nondum ad exitum adducta sunt; pervenerunt; exitum nondum
habent; attigere; longius adhuc absunt ab exitu. Nondum confectum,
exactum opus est. Nondum ad calcem operis decursum, perventum est. 2.
Res brevi absolvetur, _ce sera bientôt fait_. Res in exitu est; in
extrema operis parte ac conclusione est; a perfectione operis non longe,
non multum abest; propediem metam attinget; exitum habebit; ad exitum
provehetur; ad fastigium perducetur. Operis molitioni brevi tempore
summa manus admovebitur, adjicietur, imponetur. Jam calcem operis video;
lineas admoveri sentio. In eo sum, ut operi colophonem addam, coronidem,
fastigium imponam. 3. Absolvamus negotium, _finissons cette affaire_.
Negotio tandem modum finemque faciamus, statuamus, constituamus. Extrema
tandem rei persequamur. Finem inveniat tandem suum laboriosi operis
institutum; supremam manum exspectet. 4. Bellum nondum absolutum est,
_la guerre n’est pas encore terminée_. Bellum hoc affectum est, (prope
confectum) nondum confectum est; magna ex parte profligatum, nondum
sublatum est. Nondum bello defuncti sumus. Nondum ad exitum belli
ventum est. Belli reliquiæ adhuc persequendæ sunt. Belli extrema sunt
delenda. 5. Annus absolvetur brevi, _l’année touche à son terme_. Annus
in exitu est. Annus præcipitat. Cf. Perficio, Finis. USUS: 1. Perficio,
_finir_. Opus, pensum absolvo. 2. Libero, solvo. Fidem absolvere,
solvere, liberare, _dégager sa foi_. 3. Judicio vinco. Injuriarum,
affectati regni suspicione multis, ac non dubiis judicum sententiis
absolutus est, _être absous_. 4. Abire cupientem dimitto. Absolve me
tandem, ne me ultra morare, _laisse-moi partir_, _ne me retarde pas
plus longtemps_. 5. Contineo, _contenir_, _comprendre_. Honestas omnis
quatuor partibus absolvitur. 6. (In rebus Sacris, a peccatis, et Ecclesiæ
pœnis absolvere), _absoudre des péchés et des peines ecclésiastiques_.
Exsolvere criminum vinculis. Constrictos scelerum vinculis animos
potestate divinitus collata relaxare. Expiare noxis, culpa confitentes
reos. Admissa superioris vitæ crimina pro tribunali sacro donare,
Ecclesiæ communioni restituere, _faire rentrer dans la communion des
fidèles_. Pacem Ecclesiasticam reddere; Ecclesiæ reconciliare.
ABSŎLŪTĒ, adv. _Parfaitement_, _complètement_. USUS: Perfecte atque
absolute beatus.
ABSŎLŪTĬO, ōnis, f. _Perfection_, _plénitude_. SYN. Perfectio. EPITH.
Perfecta, constans. USUS: 1. Ad hujus absolutionem operis multa desunt,
_bien des qualités manquent à cet ouvrage pour qu’il soit parfait_. 2. In
judicio. _Acquittement._ Ego mea oratione absolutionem tibi confeci, _mon
discours vous a valu un acquittement_. Cf. Absolvo.
ABSŎLŪTUS, a, um, part. v. absolvo, _Accompli_, _absous d’une
accusation_. SYN. Perfectus, peractus: liber judicio, dimissus. ADV.
Perfecte, plane. PHRAS. Absolutus est a judicibus, _les juges l’ont
absous_. Judicio liberatus, absolutus, erutus; supplicio exemptus
est. Judicum sententiis insons, expers culpæ judicatus, pronuntiatus,
declaratus est. Judicio evasit, elapsus est. Senatorum urna, sententia
absolutionem consecutus, adeptus est. Sententia de homine lata est
ea, quæ insontem, neque culpæ affinem, nullo constrictum, adstrictum,
contaminatum, aspersum scelere declaravit. USUS: 1. Culpa, crimine
absolutus, _absous d’une faute_, _d’un crime_. 2. Orator omnibus numeris
absolutus, _orateur parfait sous tous les rapports_.
ABSŎNUS, a, um, _Discordant_. SYN. Dissonus, male consonus, non
consonans, repugnans, male conveniens, discors, discrepans. USUS: 1.
Vox absona, voce absonus. 2. TRANSL. Absoni fortunis motus; dicta fidei
absona; absoni mores et inconditi, _mœurs déréglées et qui ne répondent
pas à la condition_. Cf. Inconveniens.
ABSORBĔO, es, bui _vel_ sorpsi, sorptum, ere, a. _Avaler entièrement_;
_ruiner_. SYN. Sorbeo, haurio, exhaurio, devoro, rapio, absumo,
abligurio. USUS: Vide, ne te aut consuetudinis, aut gloriæ quidam æstus
absorbeat, _prenez garde que la force de l’habitude ou l’ivresse de la
gloire ne vous perde_. Quæ charybdis tam vorax, quæ tot res tam cito
absorbere potuisset? _Quel est ce gouffre si profond qui en si peu de
temps a pu absorber tant de richesses?_ Cf. Haurio, Abligurio.
ABSQUĔ, cum ablat. _Sans_. SYN. Sine. USUS: Absque eo esset, recte
mihi vidissem, _n’était cette seule chose, sans cette malheureuse
circonstance, comme je serais heureux de tout point_. Absque te foret,
alia fortuna uterer, _sans toi, je serais plus heureux_.
ABSTĒMĬUS, a, um, _Qui s’abstient de vin_. USUS: Vini abstemius,
abstinens. Mulieres Romæ ætatem abstemiæ egerunt. Prandium abstemium. Cf.
Bibo.
ABSTERGĔO, es, tersi, tersum, ere, a. _Essuyer_. SYN. Tergo, detergo,
purgo, deleo, ADV. Plane. USUS: 1. Frontem abstergere; frontem
linteo effingere, 2. TRANSL. Sedo, tempero, fugo, _enlever_, _faire
disparaître_. Epistola tua mihi metum omnem et luctum abstersit.
Senectutis molestias, fastidia, ægritudinem blanda amicorum consuetudine
abstergito.
ABSTERRĔO, ēs, ui, ĭtum, ēre, a. _Éloigner par la crainte_. SYN. Terreo,
deterreo arceo, prohibeo; terrorem incutio. PHRAS. Non absterrebis me
a consilio, _vous ne me détournerez pas de mes desseins_. Minæ tuæ
neutiquam a cœpto consilio me depellent, avocabunt. Minis tuis nihil
moveor. Ad terrorem istum facile invictus ero. Terror iste minarum tuarum
animum nequaquam franget, debilitabit. USUS: Absterrere a se supplicem.
Cf. Terreo, Prohibeo.
ABSTĬNENS, tis, part. v. abstineo, _Qui s’abstient de_, _sobre_. SYN.
Temperans, sobrius, moderatus, parcus, suo contentus, continens,
modestus. ADV. Mirifice. USUS: Non manus duntaxat, sed et oculos
abstinentes habet, _il commande non seulement à ses mains, mais à ses
yeux_. Cf. Sobrius, Jejunus.
ABSTĬNENTĬA, æ, f. _Modération_, _abstinence_. SYN. Modestia,
continentia, parcus victus, modicus cibus, sobrietas. DIFFER. Per
abstinentiam cohibemus nos ab alienis, per continentiam a voluptatibus.
EPITH. Admirabilis, incredibilis, provincialis, summa, parca, sana,
longa, sancta, dura. USUS: 1. Nulla re Prætorfacilius Provincialium
benevolentiam colligit, quam abstinentia et continentia, _simplicité et
désintéressement_. 2. Vini, ciborumque abstinentia febris mitigatur,
_calmer la fièvre par la diète_. Cf. Abstineo, Diæta, Sobrius.
ABSTĪNĔO, ēs, ui, tentum, ere, n. et a. _S’abstenir de._ SYN. Prohibeo,
tempero, contineo. ADV. Facile, vix. PHRAS. 1. Abstinuit ab injuria, _il
évita toute injustice_. Ab injuria et maleficio temperavit, se prohibuit.
A cædibus et injuriis parcendum sibi duxit. Iram tenuit; manus ab injuria
abstinuit. Iram in potestate habuit, animumque a vindictæ dulcedine
abduxit. 2. a. Abstinet multo cibo, _il se prive beaucoup de nourriture_.
Multi cibi non est. Cibo utitur tenui. De cibi, potionisque mensura
multum quotidie detrahit, minuit. Frugaliter ac parce vivit. Minime edax
est. Arcte contenteque, sobrie, continenter; severe minimeque molliter
ac delicate vivit. In cibi potionisque modo egregie sibi imperat,
moderatur. Abdicat a se lautitias omnes; privat se multis suavitatibus
cœnarum. Tenuissimo victu contentus est. Cibi, potionisque in eo est
intra naturale desiderium usus. Continentiam in victu mirabilem tenet.
Non modo delicias, sed et necessaria vitæ valetudinisque fomenta mira
frugalitate restringit, finit, definit. In victu summam moderationem
adhibet. Cibi potusque ratio parcissima illi est, et a sumptuosis cœnarum
apparatibus remotissima. Cum in omni vita, tum in curando maxime corpore
summa moderatione utitur. Cf. Sobrius, Diæta. USUS: 1. n. A vitio se
aut alios coercere, _éloigner les autres du vice ou se l’interdire à
soi-même_. De maledictis, a culpa; mentem a scelere; manus ab alienis
pecuniis; sermonem de re abstinere. 2. a. Arcere, prohibere, _tenir
éloigné_, _écarté_. Ægrum cibo; populum ab hæreditate abstinere. Vim et
bellum a finibus; vim ab inimico et manus; ignem ab ædibus abstinere. 3.
Pugna, bello, publico, urbe, mari abstinere, _éviter la mer_. 4. Sermonem
abstinere de civium discordiis, _ne pas parler de désordres civils_.
ABSTRACTUS, a, um, part. v. abstraho. _Tiré de_, _séparé_, _entraîné_.
SYN. Avulsus, disjunctus, abductus. PHRAS. Abstractus a sensibus animus
est, _l’âme s’est isolée des sens_. Abstractus a corpore animus,
divinoque instinctu concitatus; abductus a consuetudine sensuum. Vis
animi sejuncta a corporis sensibus. Animus ex cœlestibus suspensus.
Animus spreto corporis vinculo evolat ac excurrit foras. Expulsum repente
sensibus oblata cœlestium species rapit, tenet. Quidam tanquam secessus
mentis a corpore factus est. Mens a sensu corporis quasi emota, ac
alienata est; divino impetu instincta et concitata; stupore ac silentio
in contemplatione cœlestium defixa; a corporis sensu avocata. Cf. Separo.
USUS: A conjuge abstractus, ac liberis. Abstractus a ratione sensus.
ABSTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. _Séparer violemment_. SYN. Abripio,
avello, avoco, abduco, removeo, dimoveo, divello. ADV. A, ab, de, e,
ad, valde. PHRAS. (Barbara et vulg). Abstrahendo ab impietate hominis,
imperitissimus certe est. Si impietatem etiam subtraxeris, semoveris;
semota ea ratione; detracto, quod impius, rudis tamen est et imperitus,
_outre son impiété, cet homme est un type de sottise et de grossièreté_.
USUS: 1. Ab omni me sollicitudine, a rebus gerendis, e conspectu
aliorum abstraham, _s’affranchir_. 2. Civitatem a moribus inquinatis, a
servitute abstraxit, _purger_. 3. Incensos animos a certamine, a vincendi
cupiditate abstraxit, avocavit, _arracher_, _détourner_.
ABSTRINGO, is, nxi, ictum, ere, a. _desserrer_. )( Stringo. USUS: Nodum
abstringere, _dénouer_.
ABSTRŪDO, is, si, sum, ere, a. _Cacher_, _enfouir_. SYN. Abscondo, abdo,
recondo, occulto. ADV. Penitus, foris, inter. USUS: Natura veritatem
penitus in profundo abstrusit, _la nature a caché profondément la
vérité_. Tristitiam abstrudere sapientis est. Cf. Abscondo, Occulto, Abdo.
ABSTRŪSUS, a, um, part. v. abstrudo. _caché_. SYN. Latens, occultus,
abditus, reconditus. ADV. Penitus. USUS: Diu reconditus, et abstrusus
animi dolor. Homo abstrusus, et intra se abditus, _homme impénétrable_.
Cf. Occultus.
ABSUM, abĕs, abfui, esse, n. _Être éloigné de_. SYN. Remotus, disjunctus
sum, disto, desum. )( Adsum. ADV. Longe, longius, diutius, frustra,
dolenter, haud procul, longe gentium, longissime, multum, non longe,
paulisper, perpetuo, plurimum, procul, potius, prorsus nihil, nunquam,
causa alicujus rei, biduo, biduum, parumper, hinc. PHRAS. Absit istud,
_plaise à Dieu que cela n’arrive point!_ Quod nolim; quod Dii (Superi)
prohibeant; quod Dii (Superi) omen avertant, obruant, averruncent.
Hæc absint, velim. Dii immortales faxint, ne sit! Dii meliora! Superi
meliorem mentem illi! Detestabile omen avertat Jupiter! ne id Superi
sinant, siverint! Abest, absitque procul a Republica fortuna talis!
Ne istud Dii hominesque patiantur! Quod abominor; quod boni Superi
prohibeant! USUS: 1. Abesse domo, a foro, urbe, a suis; desiderari,
_être absent_. 2. Alienus sum, _être exempt de_. Nihil a me longius
abest, quam avaritia. A laude boni civis, cogitatione, spe recuperandæ
libertatis; a culpa, maleficio, infamia, officio boni civis longe abesse.
3. Desero, desum. Abesse amico in periculo, _faire défaut à_. Quid huic
abest, nisi res et virtus? _Que lui manque-t-il?_ 4. In loquendi modis
sequentibus: Abesse non potest, quin, qui hoc facit sit improbissimus,
_il ne peut se faire que ... ne soit pas_.... Tantum abest, ut hoc
inficier, ut plurimum affirmem etiam: _vel_ tantum abest, ut inficier;
affirmo etiam, _tant s’en faut que je nie, qu’au contraire j’affirme_.
ABSŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. _Consommer_, _détruire_, _ruiner_.
SYN. Consumo, contero, conficio, perdo, exhaurio, dilapido, prodigo.
PHRAS. Absumpsit opes suas, _il a dépensé toute sa fortune_. Adesa,
devorata pecunia opes pristinas abligurivit; per luxuriam effudit ac
consumpsit. Rem veterem, recentemque comedit, ac devoravit, decoxit.
Censum mersit. Opes luxu hausit. Laceravit rem domesticam, disperdidit,
confregit. Pecuniæ ingentem vim in conviviorum luxum profudit. Opes
attrivit et dissipavit. USUS: Fames hominem, et illuvies, denique mors
fortuita absumpsit, _une mort soudaine l’a emporté_. Cf. Consumo, Perdo.
ABSURDUS, a, um, _Discordant_, _absurde_. SYN. Ineptus, turpis, alienus,
absonus, minime consentaneus, inconveniens. )( Conveniens, aptus. ADV.
Plane, valde. PHRAS. Absurdum est, _c’est une chose déraisonnable_.
Pravum, atque alienum a moribus est; inconcinnum atque absonum. Rus
quidem id merum est. Res est, quam omnium mentes aspernentur, ac
respuant. USUS: Homo, sonus, vox absurda, atque abhorrens, _incapable_,
_discordant_.
ĂBUNDANS, antis, omn. gen. part. v. Abundo, _qui abonde on regorge_,
_riche_, _opulent_. SYN. Affluens, circumfluens, copiosus, dives,
fertilis, uber, plenus, refertus. )( Inops, expers. USUS: Abundanti
doctrina vir, sed idem studio, otioque abundans. Supellex non quidem
luxuriosi, sed tamen abundantis. Ex abundanti, _surabondamment_. Cf.
Divitiæ, Pecunia.
ĂBUNDANTER, adv. _Avec abondance_. USUS: Copiose et abundanter loqui.
ĂBUNDANTĬA, æ, f. _Abondance_. SYN. Vis, numerus ut pecoris, copia,
ubertas, affluentia, magnitudo, acervus, fertilitas. )( Egestas, inopia.
EPITH. Infinita, magna, vitiosa, larga, dives. USUS: Ingenii juxta, et
otii, et rerum omnium abundantia felix. Est hæc quædam abundantia amoris
erga me tui.
ĂBUNDĒ, adv. _Abondamment_. SYN. Abundanter, copiose, affatim, largiter.
USUS: Abunde magna præsidia.
ĂBUNDO, as, avi, atum, are, n. _Avoir en abondance_. SYN. Sum dives,
affluo, circumfluo, redundo, magnam copiam habeo. )( Deficior, egeo,
deest. PHRAS. Abundat opibus, _il regorge de richesses_. Floret,
circumfluit omnibus copiis. Redundat omnibus ornamentis. Omnium rerum
affluentibus copiis ditatur. Abunde illi copiarum est. Magna rerum
omnium copia, affluentia gaudet. Omnium rerum facultates illi suppetunt.
In omnium rerum abundantia vivit. USUS: Otio, ingenio consilio, copiis
omnibus, familiaritatibus, propinquorum amore, ornamentis abundat, _il
possède de nombreux loisirs_, _etc._ Cf. Divitiæ, Copia.
* ĂBUSQUĔ, _De_, _depuis_, cum Ablat. USUS: Abusque mane ad vesperum.
ĂBŪSŬS, ūs, m. _Abus_, _mauvais usage_. SYN. Malus usus.
ĂBŪTOR, eris, usus sum, uti, d. _Abuser_. SYN. Non recte, non suo loco,
male, perverse utor. ADV. Prorsus, immoderate, insolentius, eleganter,
ingrate, impudenter, intemperanter, licentius, perverse, privatim,
publice. PHRAS. Abuti fortunis, _faire un mauvais usage des richesses_.
Rem ad pestem bonorum, ad fraudem, aut luxum convertere. Fortunis
intemperantius, insolentius uti. Effundere copias. Perverse, improbe,
immodice, insolenter uti. Rem usu iniquo corrumpere. Fortunæ magnitudinem
non capere. Fortunam per socordiam ac ignaviam corrumpere. USUS: 1. (In
malam plerumque partem): Tribunatu ad scelus; legibus, et Majestate
judicum ad libidinem; alieno nomine ad suum quæstum; auribus, facilitate
hominum, donatione, fortunis, gloria nominis et otio ad superbiam;
Scelere et perfidia ad alicujus exitium abuti, _faire un mauvais usage_,
_abuser_. 2. (In bonam partem interdum): Omni tempore ad dicendum
concesso abusus sum. Opera in studiis abutor. Ignoratione tua ad salutem
miseri abusus sum, _ne pas user_.
AC, conj. _Et_, _que_. SYN. Et, que, atque, _vel_ quam. Eleganter
periodum inchoat sequente consonante. USUS: 1. Ac primum ex te quæro,
_et d’abord je vous demande_. 2. Quam, _que_. Perinde doctus, ac pius.
Aliter, secus, contra, ac existimabam, accidit, _la chose a tourné
autrement que je ne le pensais_.
ĂCĂDĒMĬA, æ, f. _l’Académie_. SYN. Gymnasium, Athenis Ceramicus, Lycæum.
EPITH. Adolescentior, antiqua, florens, media, nova, procax, recentior,
recens, vetus, umbrifera, volatica, sui similis.
ĂCĂDĒMĬCI, orum, m. _les Académiciens ou philosophes de l’Académie_.
EPITH. Sapientes, novi, veteres, diserti, antiqui, quasi certa
cogitatione certi. USUS: Academici et Peripatetici rebus congruentes,
nominibus differebant.
ACCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n., _nonnunquam_ a. _Marcher vers_,
_approcher de qqn ou de quelquechose_. SYN. Adeo, venio, appropinquo,
appello, contingo, transeo ad, addor, advenio, propinquo, adjungor,
advento, advolo. )( Decedo. ADV. Callide, extrinsecus, intempestive,
invitius, magis et propius, maturrime, multum, sane post, omnino non
occultius, pressius, promptius, propius ad, proxime ad, cominus, huc,
obviam, voluntate, temere, timide, tuto, propius paulo, prudentius, quam
proxime. PHRAS. Accedere hominem est animus, _j’ai dessein d’aborder cet
homme_. Aditum molior. Admoveo me lateri. Appello me ad hominem. Gradum,
pedem confero. Congredior propius. Viam affecto ad hominem. Gradum
molior, cursum capesso, aditum quæro ad senem. Aspiro ad locum, convolo,
subeo. USUS: 1. In Apuliam, ad urbem, in oppidum, ad ludos accedere,
_s’approcher_. 2. Suscipio, _se charger de_. Ad causam alterius, ad
conditiones certas, ad pactiones accedere. Ad dignitatem, ad amicitiam
alicujus accedere. Ad periculum certum, ad Rempublicam gerendam accedere.
3. Consentio, _se ranger à l’avis de qqu’un_. Ciceronis sententiæ,
Pompeii partibus accedo. 4. Similis sum, _ressembler_. Summa virtus
proxime ad Deos, ad Deorum similitudinem accedit. Academici proxime ad
nostram disciplinam accedunt. 5. Additur, _s’ajouter_. Ex ea re magnus
dolor bonis viris accessit. Illi ætas accessit, _il a vieilli_. 6.
(Transeundi ad alia formula.) Accedit quod, huc accedit quod, _à cette
raison, ajoutes que_.... Accedit ut, _joint à cela que_; _en outre_. Cf.
Appropinquo.
ACCĔLĔRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Se hâter_. SYN. Maturo, celero,
propero, festino, premo, urgeo. )( Tardare. PHRAS. Accelero, _je me
hâte_. Celeritatem adhibeo, suscipio; celeritate, festinatione utor
maxima. Maximis itineribus advolo. Cursu magno, rapidis passibus feror.
Admatura negotium, _presse tes affaires_. Propera, quæ incepto usui esse
possunt. Adde gradum. Moras tolle, _hâtez-vous_. USUS: Mortem, opus,
cœpta, gradum accelerare, _accélérer_, _presser_. Cf. Propero, Celer,
Festino.
ACCENDO, is, cendi, censum, ere, a. _Allumer_. SYN. Inflammo, incendo,
uro, illumino, illustro. )( Exstinguo. ADV. Leniter, sensim, contra, in
aliquem. PHRAS. Accendit domum, _il a mis le feu à la maison_. Ardentes
faces in tecta jactavit, injecit. Ignem tectis intulit; flammas injecit;
faces ingessit, subdidit. Ignem ædibus subjecit, admovit. Incendium
per domus fudit. Cf. Incendium, Inflammo. USUS: 1. DEUS solem ut lumen
quoddam accendit, DIEU _fait briller le soleil comme un vaste flambeau_.
2. TRANSL. ad animi affectus, _enflammer_, _exciter_. Ea mentione
commoveri videbatur et accendi. Luctu accensus et cupidine, _irrité par
la douleur et le désir_.
ACCENSUS, i, m. _Officier public_. SYN. Minister publicus, præco,
apparitor consulis. EPITH. Conjunctus et proximus. USUS: Accensus eo sit
numero, quo eum majores nostri esse voluerunt.
ACCEPTĬO, ōnis, f. _Action de recevoir_. USUS: 1. Nec deditio, nec
donatio sine acceptione intelligi potest. 2. TRANSL. (Sed barbare) sine
acceptione personarum jus dicere, _rendre la justice sans acception de
personne_. Nullo hominum respectu, ratione, discrimine; nulla gratiæ
habita ratione; nihil gratiæ dando, tribuendo, in judicio, causæ meritum,
ac æquitatem spectare.
ACCEPTUS, a, um, _Agréable à_. SYN. Carus, gratus, gratiosus, gratia
valens, pollens. USUS: 1. Rumor in vulgus acceptus. Nihil DEO virtute
acceptius, _agréable à_. 2. In acceptam refero, _je porte au compte de
la recette, je donne quittance_. Tabulis, _vel_ codici acceptorum insero
receptam a te pecuniam, in tabulas refero. 3. Acceptum fero, refero, _je
tiens compte du bienfait_. Quod vivo, fortunas, liberos, Rempublicam,
senectutis otium tibi acceptum refero. Nemo virtutem DEO acceptam refert.
4. TRANSL. Omnia mala alicui accepta referre, _imputer tous ses maux à
quelqu’un_. Cf. Gratus, Gratia, Gratiosa.
ACCESSĬO, ōnis, f. _Accroissement_, _augmentation_. SYN. Additamentum,
incrementum. )( Decessio. EPITH. Digna, jucunda, legitima, nec ea
vulgaris, libera, magna, maxima, permagna, probabilis, parva atque
exigua, quantacunque. USUS: 1. Vectigalia extraordinaria supra stata
tributa, _tributs extraordinaires_. Pendit Sicilia modium sex et
viginti millia, accessionem bis mille sestertium. 2. _Agrandissement._
Accessionem adjungere ædibus. 3. _Approche._ Accessio febris, _accès de
fièvre_. 4. Magnæ tibi factæ sunt accessiones dignitatum et opum. Magna
ad veteres clades, ad ægritudines priores ea re accessio facta, allata
est. Accessio annorum lentiores facit. Cf. Augeo, Lucrum, Quæstus.
ACCESSŬS, ūs, m. _Approche_, _arrivée_, _accès_, _abord_. SYN.
Appropinquatio, appulsus, adventus, aditus. )( Recessus. EPITH.
Modicus, nocturnus ad urbem, popularis, ac tribunalis, proximus. PHRAS.
Accessum impedivit, _il a empêché l’accès_. Aditum clausit, præclusit,
interclusit, obstruxit. Aditu, limine prohibuit, arcuit. 2. Accessum
facile præbet, _il se laisse approcher facilement_. Vir est congressu
facilis, opportunus; aditu comis; in admittendo facilis; cujus comitas
ad se cuivis aditum aperit; qui lenitatem, facilitatemque jucundam in
congressu adhibet; neninem a congressu suo arcet, absterret, prohibet.
3. Accessum difficulter præbet, _homme d’un accès difficile_. Durus et
inhumanus est, ad quem obsepti undique aditus et perquam difficiles; qui
vix ulli sui copiam faciat. USUS: Luna accessu et recessu lumen solis
accipit, accessum et recessum marinum efficit. DIFFER. Accessus _est_
aditio: accessio _autem_, additamentum.
ACCĬDĬT, _Il arrive_ (_le plus souvent en mauvaise part_). Impers.
pertinetque ad res tristes: uti contingit ad res lætas. SYN. Evenit,
usu venit, cadit. PHRAS. Accidit forte, _il arriva par hasard_. Casus
incidit, intervenit. Forte ita cecidit, ut. Forte ita inciderat. Casu
factum est. Casus, fortuna tulit. Factum est. Fortuna fecit. Fortunæ
placuit, ut. 2. Si acciderit, _s’il arrive jamais_. Si res, si tempus
occasio tulerit, postulaverit, exegerit. Si se offerret, se daret,
ostenderet occasio. Si fortuna occasionem obtulerit, detulerit,
præbuerit. Si tempus, facultas accidet. Si fortuna feret, si tempus
incidat. Cf. Evenio, Eventus. USUS: Si quid mali, adversi; si quis dolor,
si quæ calamitas acciderit, animo esto firmo, _s’il vous arrive quelque
malheur, soyez courageux_.
ACCĬDO, is, i, ere, n. _Arriver_, _survenir_. SYN. Evenio, obtingo,
contingo, cado, fio. ADV. Aliter ac, aliter atque, casu, contra,
divinitus, fortuito, humanitus, incommode, inique, maturius, merito,
opportune, optatius, percommode, perincommode, perraro, privatim,
publice, separatim nihil, valde ex voluntate, permirum, acerbius ad,
contra quam, sigillatim ad pedes. USUS: 1. Evenire, _survenir_. Si
quid pupillo humanitus accideret. Calamitates ipsæ mihi non ingratæ
acciderunt. 2. Procumbere, _tomber aux pieds de qqn_. Ad pedes, ad genua
accidere. 3. Cadere juxta, _tomber auprès_. Missa a Gallis tela gravius
accidere. Nescio, quæ vox mihi ad aures, vel auribus accidit, _je ne sais
quel son a frappé mes oreilles_. Cf. Evenio, Accidit.
ACCĪDO, is, īdi, īsum, ere, a. _Couper_. SYN. Cædo, circumcido, consumo,
absumo, extenuo, affligo, haurio. USUS: TRANSL. _Anéantir_. Uno prælio
res, fortuna, opes Carthaginis accisæ sunt penitus, afflictæ, imminutæ,
extenuatæ. Cf. Affligo.
ACCINCTUS, a, um, _Armé_, _préparé_. SYN. Industrius, paratus. )(
Discinctus, negligens. Cf. Paratus.
ACCINGO, is, cinxi, cinctum, ere, a. _Préparer_, _disposer à_. SYN. Paro,
comparo. PHRAS. Accingit se ad prælium, _il se prépare au combat_. Ultimæ
dimicationi se instruit, comparat se ad pugnam. Nulla in eo mora est,
quin in aciem procedat. Totus in eo est, ut in prælii casum quam optime
comparatus descendat. USUS: Accingere se operi, prædæ. In discrimen
accingi. Ad sordidum lucrum, magicas artes accingi. Cf. Paro.
ACCĬO, is, ivi _vel_ ii, itum, ire, a. _Appeler_. SYN. Accerso, evoco,
venire jubeo. ADV. Peregre, exultro. USUS: 1. Litteris ex Italia in
regnum accitus. 2. TRANSL. Solet virtus magnam voluptatem accire,
_causer_. Cf. Accerso, Voco.
ACCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. _Recevoir_. SYN. Suscipio, capio,
recipio, sumo, assumo, prehendo. )( Do. ADV. Omnino, patienter,
proxime, publice, recte, repugnanter, separatim, serius, vesperi,
vicissim, aperte, amice, admirabiliter, asperius, bene, clam atque
extra ordinem, clementer, contra ac dicitur, durius, eleganter,
extrinsecus, fortiter, graviter, hilare, honorifice, libenter, leviter,
libentissime, liberalius, male, male satis, mirabiliter, moderate,
severe, vehementer. Accepi pessime, planius, valde copiose, privatim.
USUS: 1. Suscipio, _accepter_, _se charger de_. Rempublicam, provinciam
imperium, exercitum, leges a victoribus, jusjurandum a testibus, causam
alicujus, satisfactionem, judicium accipere. Accipere conditionem,
_accepter des conditions_. Admittere, non recusare, ad conditiones
accedere, descendere; pacis leges subire; conditione uti. Nullam ex iis
conditionibus non sequendam putare, ducere, censere. 2. Tracto, excipio,
_recevoir chez soi_, _traiter_, _accueillir_. Conviviis, apparatis
epulis, laute, magnifice, familiariter, hilari lepidoque ingenio
accipere. Male, indignis modis, multis verberibus, aspere accipere.
3. Fero, patior, _supporter_. Animo æquo, moderate admonitionem meam
accipit: pronis auribus, moderatione maxima, animo lubenti admittit;
summa voluntate complectitur. 4. Interpretor in bonam partem, _prendre
une chose en bonne part_. Accepit in bonam partem, in partem optimam,
moderate, amice, sine offensione; æquis auribus, animisque; animo, quod
dictum est, optimo, in mitiorem, meliorem, dexteriorem partem accepit;
_alias_: Boni consuluit; Æqui, bonique fecit. 5. Interpretor in malam
partem, _prendre mal une chose_. In malam partem accipis. In sinistram,
pejorem, deteriorem partem; graviter; asperius; durius; in contumeliam;
aliorsum; aliter; in alienam ac dictum est, partem accipis; _alias_:
In contumeliam vertis. In contumeliæ loco ponis, Graviter; ægre;
indigne fers, ac moleste: in deteriorem partem rapis. 6. Intelligo,
audio, _recevoir_, _apprendre_. A tabellario, a majoribus, auditione,
fama id accepimus. Artes a Magistris, aliquid suo experimento, natura
duce accipere, _la nature nous enseigne_. 7. Assumo, _recevoir_. In
societatem, amicitiam, deditionem accipere. 8. Capio, _ressentir_.
Animum in aliquem quietum, fiduciam, ignominiam, calamitatem, dolorem,
offensionem, injuriam, metum, lætitiam, voluptatem de virtute alicujus.
9. Sustineo, _éprouver_. Plagam, detrimentum, repulsam accipere. Cf.
Obtineo, Acquiro, Tracto.
ACCIPĬTER, tris., m. _Épervier_, _faucon_. Ab accipiendo dictus. EPITH.
Præceps, ferus, velox, atrox, nulli avi satis æquus.
ACCLĀMĀTĬO, ōnis, f. _Cri_, _acclamation_, _clameur hostile_. SYN.
Admurmuratio, exclamatio, plausus, applausus. EPITH. Acuta, attenuata
nimis, adversa, levior, magna, maxima, secunda, ingens, læta, canora.
USUS: Non acclamatione tantum, sed convicio et maledictis impeditus est
Pompeius.
ACCLĀMO, as, avi, atum, are, a. _Crier_. Dicitur de clamore populi rem
probantis, vel improbantis. PHRAS. Acclamatur ab omnibus, _tous se
mettent à crier_. Admurmuratio omnium facta est. Conclamatur ab omnibus.
Extollitur ab omni parte clamor. Clamore approbatur; adjuvatur ruentium
in hostem impetus. Contumeliosissimo acclamationum genere reus laceratur.
USUS: Oranti populus cum risu acclamavit. Cf. Clamo, Applaudo.
ACCLĪNO, as, avi, atum, are, a. _Pencher vers_. * SYN. Inclino, flecto ad
aliquid. USUS: Acclinavit se ad illum.
ACCLĪVIS, e, gen. com. _Qui va en montant_. SYN. Arduus; fastigio leni
subvexus; clementer, molliter assurgens. USUS: Pars viæ valde acclivis.
ACCLĪVĬTAS, ātis, f. _Montée_. * SYN. Loci facilitas in ascensu. USUS: Ab
eo flumine pari acclivitate collis nascebatur.
ACCŎLA, æ, m. _Habitant de_. SYN. Vicinus, finitimus habitator. USUS:
Amnis vadosi accola.
ACCŎLO, is, colui, cultum, ere, a., _nonnunquam_ n. _Habiter près de_.
SYN. Juxta colo, habito. USUS: Lacum, fluvium, mare, silvam, montem
accolere.
ACCOMMŎDĀTĬO, ōnis, f. _Conformité_. EPITH. Conveniens, decens, aptaque
dispositio et collocatio. USUS: Elocutio est idoneorum verborum, et
sententiarum ad intentionem accommodatio.
ACCOMMŎDĀTUS, a, um, part. v. accommodo. _Apte_, _propre à_, _conforme_.
SYN. Paratus, aptatus, aptus, commodus, idoneus, habilis, opportunus.
ADV. Consulto, vehementer. PHRAS. Accommodatus est genio meo, _il se
conforme à mon caractère_. Optime convenit cum ingenio meo. Ad naturam
meam mire factus est. Vehementer ad vitæ meæ rationem, et consuetudinem
est accommodatus. Cf. Aptus. USUS: Oratio ad persuadendum accommodata.
Verres ad vim, ad facinus accommodatus. Tempora ad res gerendas
accommodata.
ACCOMMŎDO, as, avi, atum, are, a. _Adapter à_; _conformer à_. SYN.
Apto, comparo, concinno, commodo, applico. PHRAS. 1. Me totum ad nutum
tuum effingam et accomodabo, _je vous obéirai_, _je ferai toutes vos
volontés_. Totum me ad voluntatem tuam, nutumque convertam; ad ductum me
tuum applicabo; tibi serviam, tuam ad voluntatem meam conformabo; mores
ex moribus formabo tuis; tibi me dedam penitus; tuis obsequar studiis,
subserviam; de studio tuo studia mea erunt omnia; voluntatibus ubique
velificabor tuis; totum me ad arbitrium tuum, inque mores tuos fingam,
formabo; cum tua voluntate mea facile congruet, consentiet, conspirabit.
2. Se suamque fingit ad aliorum voluntates, _il fait la volonté de tous_.
In aliorum arbitrium concedit, discedit, descendit: se ad aliorum nutum
et arbitrium flectit; eorum voluntatibus obtemperat; arbitrio morem
gerit; ad aliorum ingenium, mores, voluntates, mores componit, conformat
suos. 3. Boni civis est, voluntatem suam ad Rempublicam accommodare,
adjungere, conferre, aggregare, _tout bon citoyen doit conformer sa
volonté à celle de la république_. Conjungere voluntatem suam cum
publica causa; in omni voluntate sua, quid rationes publicæ ferant,
postulent, spectare, intueri, attendere; nihil unquam velle a publica
re sejunctum, alienum, separatum, disjunctum, remotum; nihil agere,
suscipere, moliri, quod Reipublicæ non conducat, expediat, quod ejus
commoda non postulent. 4. Rationes nostræ accommodandæ sunt tempori, _il
faut conformer nos manières d’agir au temps où nous vivons_. Temporibus
est assentiendum, obsequendum, cedendum, serviendum, inserviendum,
rationes nostræ ad temporis rationes accommodandæ sunt; Populo subinde
et scenæ, ut dicitur, serviendum est; Cujusvis temporis, aut temporum
hominem te esse convenit. Temporis rationem ducere; ad tempestatem rem,
consilia, actiones dirigere; consilia et actiones tempore moderari, res
ad tempus accommodare; consilia ad rationem temporis componere, comparare
te oportet. Decet nos in agendis rebus quasi ducem, aut consiliarium
habere tempus. Fortunæ, tempori, necessitati parendum. Tempore utendum.
Spectandum in omni re, quid res ac tempus ferat, postulet. USUS: 1. Ensem
lateri, coronam capiti etc. accommodare, _ceindre une épée_, _se mettre
une couronne sur la tête_, _etc._ 2. _Se donner_, _s’appliquer_. Fac
animum litteris; curam agriculturæ; voluntatem tuam ad Rempublicam, te
ad aliorum nutum accommodes. 3. _Interposer._ Nomen tuum, testimonium,
jusjurandum, ad amicorum causas libens accomodabo. 4. _Prêter._ Alicui de
ædibus, suas amico ædes ad nuptias accommodare.
ACCOMMŎDUS, a, um, _Propre, convenable à_. SYN. Appositus, commodus,
opportunus, aptus, idoneus.
ACCRESCO, is, crēvi, crētum, ere, n. _S’accroître_. SYN. Cresco. )(
Decresco. USUS: Flumen vehementer accrevit. Ex ea hæreditate patrimonio
tuo non multum accrescet. Novi dolores, nova negotia veteribus accrevere.
Hæc consuetudo cœpta a parvis, tecum simul accrevit. Cf. Augeo, Augesco,
Addo, Cresco.
ACCRĒTĬO, ōnis, f. _Accroissement_. SYN. Incrementum. USUS: Luna
accretione, et diminutione luminis dies notat.
ACCŬBĬTĬO, ōnis, f. _Action de se coucher pour manger_. USUS: Status,
incessus, sessio, accubitio quam minime indecore fiant. EPITH. Epularis.
ACCŬBO, as, cubui, cŭbĭtum, are, n. _Être couché_. SYN. Assideo, accumbo,
adjaceo. USUS: In convivio eodem lecto alicui _vel_ apud aliquem
accubare, _être couché à table près de quelqu’un_. 2. _Être situé auprès,
adossé._ Theatrum Tarpeio monti accubat, imminet, adjacet.
ACCUMBO, is, cubui, cŭbĭtum, ere, n. _Se coucher_, _se mettre à table_.
SYN. Accubo, cubo, adjaceo, recumbo. Discumbo (semper de pluribus
dicitur). ADV. Infra, supra aliquem, in summo (situs erat epulantium).
USUS: Supra, infraque accumbunt.
ACCŬMŬLO, as, avi, atum, are, a. _Accumuler_, _entasser_. SYN. Augeo,
adaugeo, addo, coacervo, congero, exaggero, construo, compono, colligo,
cogo. )( Demo, imminuo. ADV. Acervatim. USUS: Aliquem donis accumulare;
alicui honorem accumulare. Cf. Augeo, Copia.
ACCŪRĀTĬO, ōnis, f. _Soin_, _exactitude_. SYN. Studium, diligentia,
cura. EPITH. Diligentior, mera, major, veteratoria, oratoria. USUS:
Accurationem adhibere, accuratione uti maxima, _grand soin_. Cf.
Diligentia, Cura.
ACCŪRĀTUS, a, um, _Soigné_, _fait avec soin_. SYN. Meditatus, exquisitus,
absolutus, perfectus; summo studio, summa industria elaboratus. USUS:
Dicendi genus, sermo, commentatio accurata. Malitia accurata, _malice
complète_. Cf. Diligens, Sollicitus.
ACCŪRO, as, avi, atum, are, a. _Soigner_. SYN. Curo, diligenter
administro. ADV. Melius. USUS: Melius accurantur, quæ consilio geruntur.
ACCURRO, is, curri, cursum, ere, n. _Courir vers_. SYN. Ad aliquem curro,
aliquo contendo, advolo, me confero, concurro. ADV. Cupide, libenter.
PHRAS. Accurrere, _accourir_. Gradum, cursum flectere ad aliquem. Cf.
Curro. USUS: 1. Romam accurre quæso, _venez vite à Rome_. 2. TRANSL.
Istæ imagines ita nobis dicto audientes sunt, ut simul atque velimus,
accurrant, _ces images s’offrent soudain_.
ACCŪSĀBĬLIS, e, gen. com. _Blâmable_. SYN. Accusatione et reprehensione
dignus. USUS: Quorum omnium accusabilis est turpido.
ACCŪSĀTĬO, ōnis, f. _Accusation_. SYN. Incusatio, nominis delatio. EPITH.
Honesta, diligens, illustris, mala, nugatoria, manifesta, nobilis,
gloriosa, vera, vetus, usitata, acris, intenta, infans, muta, nova,
opima, perpetua. USUS: Accusationem factitare, profiteri, _accuser_,
_établir_, _préparer une accusation_. Cf. Actio.
ACCŪSĀTOR, oris, m. _Accusateur_. SYN. Actor. )( Defensor. EPITH.
Acer, acerbus, vehemens, multum acrior, æmulus, amans, bonus, diligens
et firmus, falsus, satis firmus, gravis et vehemens, iratus, odiosus
et assiduus, ridiculus, molestus, frigidissimus, gravis, idoneus,
imbecillus, melior, temerarius, voluntarius. USUS: Accusatorem comparare
in aliquem; alicui accusatorem ponere, opponere, _susciter un accusateur
à qqn_. Personam accusatoris, ut temere sumpsit, ita celeriter posuit.
Cf. Actor.
ACCŪSĀTŌRĬĒ, adv. _En accusateur_, _avec passion_. USUS: Non hoc
accusatorie, sed libere dixit.
ACCŪSĀTŌRĬUS, a, um, _Qui concerne l’accusateur_. USUS: Spiritus,
artificium, jus accusatorium. Animo accusatorio, _avec animosité_.
ACCŪSO, as, avi, atum, are, a. _Accuser_. SYN. Defero, postulo, arcesso,
arguo, item: Causam et culpam in aliquem confero; redarguo, insimulo,
criminor. )( Excuso, defendo. ADV. Acrius, aspere et acerbe, constanter,
copiose, diligenter, diligentissime, disposite, falso, graviter, gravius,
gravissime, improbe, inhoneste, juste, justius, laboriosissime, leviter,
libere, liberius, moderate, nefarie, pie, præclare, probabilius,
publice, litteris, separatim, severe, vehementer, vere. PHRAS. Æmuli
Catonem quinquagies accusarunt, _les ennemis de Caton le mirent 50 fois
en accusation_. Catoni æmuli quinquagies diem dixere; litem intendere,
intulere; Catonem judicio persecuti sunt; criminis reum fecere; in
judicium, in crimen vocavere; reum citavere; in reos retulere; ejus nomen
detulere. 2. Periculosum est, alios accusare, _c’est une chose dangereuse
que d’accuser les autres_. Res periculi plena est, judicio exagitare
alios; in judicium adducere; in jus rapere, trahere; criminis reos agere,
peragere; crimen inferre; dicam alicui scribere, impingere; actionem
intendere; ambitus, captæ pecuniæ etc. arcessere. 3. Nihil sceleratius
est, ac socium falso de crimine accusare, _pas d’attentat plus odieux
que d’accuser un ami d’un crime faux_. Immane facinus est, amico innoxio
crimen affingere; accusationem conflare immerenti; innocentem in criminis
suspicionem adducere; innoxium in culpam vocare, judicio exagitare;
culpam, crimen conjicere, conferre in insontem, criminis expertem; amico
nullo ejus merito crimen inferre. 4. Cicero Verrem crimine capitali
accusavit, _Cicéron accusa Verrès d’un crime capital_. Cicero Verrem
capitis accusavit; judicio capitis arcessivit; capitis reum egit,
peregit; in judicium capitis vocavit, adduxit; rerum capitalium reum
fecit; capitale Verri crimen intendit. 5. Manlius gravissime accusabatur,
_on accusait Manlius d’un crime très-grave_. Manlius in jus ire,
ambulare; in judicio periculum capitis adire; causam capitis ex vinculis
dicere cogebatur. Manlius judicio gravissime conflictabatur; in judicio
exagitatus reorum loco sedere; accusatorum impura maledicta, convicia
audire; accusationis molestiam, iudicium subire; tribunal adire compulsus
est. Manlio periculosum negotium ab accusatoribus exhibebatur, ambitus,
ac majestatis postulato. USUS: 1. In judicio, accusare capitis, _accuser
d’un crime capital_. 2. Extra judicium, de epistolarum negligentia,
voluptatem accusare, _accuser_, _blâmer_.
ĀCER, cris, cre, gen. com. _Actif_, _pénétrant_. SYN. Vehemens,
acutus, strenuus. ADV. Longe. USUS: Homo acerrimo ingenio; consilio,
memoria, _homme d’une intelligence très-vive_, _très-pénétrante_. In
rebus agendis, pervestigandis solers et acer. Acerrima est libertatis
recuperandæ cupiditas, _vif_, _énergique_. Acris oculorum acies.
In acerrima et attentissima cogitatione tempus illud omne posui.
Unguentum acerrima suavitate conditum, _parfum d’une suavité extrême et
très-pénétrante_. Cf. Vehemens.
ĀCERBĒ, adv. _Amèrement_. SYN. Aspere. USUS: Accusationem acerbe tulit.
ĂCERBĬTAS, atis, f. _Amertume_, _affection_. SYN. 1. Ærumna, miseria,
molestia, calamitas, tristitia. 2. Asperitas, feritas. EPITH. Diuturna,
magna, subita, summa. USUS: 1. Nullam acerbitatem, dolorem, cruciatum
recuso, _je ne refuse aucune douleur_. Lacrimas in tuis acerbitatibus
plurimas profudi. 2. Objurgatio tua multum habet acerbitatis. Multa
uteris acerbitate. Ad summum imperium naturæ acerbitatem adjungis. In
obvium quemque virus acerbitatis tuæ evomis. Cf. Calamitas, Asperitas.
ĂCERBUS, a, um, _Apre au goût, vert_; _amer_, _fâcheux_, _triste_.
Proprie de fructibus dicitur. SYN. Acer, asper. Pomum acerbum; dolor,
objurgatio acerba; USUS: Homo in vituperando acerbus. Cf. Asper,
Difficilis, Acerbitas.
ĂCERRA, æ, f. _Coffret à encens_. Ne coronæ, ne acerræ prætereantur.
ĂCERVĀTIM, _En monceaux_, _en tas_. SYN. Summatim. USUS: Acervatim jam
reliqua dicam, _sommairement_.
ĂCERVUS, i, m. _Monceau_, _tas_. SYN. Cumulus. DIFFER. Acervus est
minutiorum fere rerum, Strues proprie lignorum aggesta moles. USUS:
Acervos tritici, nummorum construit avarus; acervos corporum vicit miles.
ĂCĒTUM, i, n. _Vinaigre_. USUS: TRANSL. Acetum habet in pectore; aceto
hominem perfudit, _il l’abreuva de railleries mordantes_.
ĂCĬDUS, a, um, _Aigre_. * USUS: Culices acida petunt, ad dulcia non
advolant.
ĂCĬĒS, ei, f. _Tranchant_, _pointe_. SYN. Pars acuta ferri. EPITH. Acris,
hebes, obtusior, parva. TRANSL. 1. Acies. _Vivacité du regard._ SYN.
Visio, vis oculi. EPITH. Hebes, obtusior 2. _Pénétration de l’esprit._
SYN. Acumen mentis, perspicacia. USUS: Ingenii acies disputando exercetur
simul et exacuitur; otio hebescit et obtunditur. Rerum magnitudo aciem
mentis perstringit, præstringit. Sapiens ab oculorum consuetudine aciem
mentis abducit. 3. Acies, _armée_, _troupe rangée en bataille_. SYN.
Exercitus, copiæ in certos ordines distributæ. EPITH. Media, instructa.
USUS: 1. Aciem instruere, _ranger_, _mettre en bataille_. Aciem
struere, exornare, statuere, instituere, dirigere; Legiones in aciem
collocare; Copias suas in acie constituere; aciem ordine disponere;
_alias_: in certos ordines militem cogere; in certos numeros, partes
distribuere; ordines dispertiri. 2. In aciem procedere, _se présenter
au combat_, prodire in aciem; _alias_: Legiones in aciem deducere,
educere, producere; in prælium educere militem. 3. Aciem varie formare,
_former divers corps de bataille_; extendere; porrigere, seu extenuare;
promovere; erigere in collem; firmare subsidiis; distrahere, distendere,
laxare; jungere; mediam aciem exinanire; _alias_: explicare cornua,
alas, ordines. 4. Acies turbatur, cedit, _l’armée plie_. Cornibus nutat
acies; fluctuat; inclinatur; cornibus nudatur; perfringitur, impellitur,
movetur. 5. Aciem primam perrumpere, _battre l’avant-garde_, _les
premiers rangs_. Aciei principia disjicere; _alias_: frontem hostis
urgere: prima signa, primam hostium coronam dividere; in mediam aciem
prorumpere, invehi, impetum facere. 6. Aciem restituere, _rétablir
le combat_. Aciem sistere; _alias_: frontem hostis urgere; integrare
ordines; colligere, instaurare. 7. Ex acie discedere, _quitter le champ
de bataille_: acie _vel_ ex acie excedere, refugere, recedere. Cf. Pugna,
Prœlium.
ĂCĪNĂCĒS, is, m. _Cimeterre_. * SYN. Gladius Medorum, aut Persarum.
ĂCĬNUS, i, m. _vel_ ACINUM, i, n. _Grain des fruits à grappe_; _pépin_.
USUS: Acinus vinaceus.
ĂCĬPENSER, eris, m. _Esturgeon_. EPITH. Decumanus. USUS: Acipenser iste
paucorum hominum est.
ĂCŎNĪTUM, i, n. _Poison_. * USUS: Fallunt aconita legentes.
ACQUĬESCO, is, quievi, quietum, ere, n. _Se reposer_. SYN. Quiesco,
mihi requies est. ADV. Aliquantum, facillime, libenter. USUS: 1. Tres
in itinere horas acquieveram, _se reposer_. 2. In ore tuo, et vultu;
in libris, litteris; in charitate erga me tua acquiesco, _mettre sa
tranquillité dans_, _être satisfait de_. Cf. Quies, Quiesco.
ACQUĪRO, is, sii _vel_ sīvi, sĭtum, ere, a. _Acquérir_. SYN. Obtineo,
consequor, adipiscor, nanciscor; paro, comparo, concilio, adjungo. PHRAS.
1. Acquisivi dignitatem, _j’ai obtenu une charge_. Ingenio duce, auctore,
virtute dignitatem nactus sum, reperi, abstuli; dignitate auctus sum.
Tribunatum mea virtute extorsi, non artibus expugnavi; suffragia non
eblanditus sum, sed meritis assecutus. Laboribus meis dignitatem mihi
peperi, consecutus sum; vigiliis meis hanc dignitatem acceptam refero,
fero, possideo, teneo, debeo. Bonis artibus honor mihi obtigit; data
mihi ea est provincia, honorem inveni, impetravi, votorum compos factus
sum. Non obrepsi ad honores, sed ascendi. Laboribus, vigiliis meis in
magistratum veni; dignitatem collegi, comparavi; ad honores perveni, _je
suis parvenu aux honneurs_. 2. Malis artibus non exiguas opes acquisivit,
_il s’est procuré de grandes richesses par des moyens illégitimes_. Malis
artibus non exiguam pecuniam collegit, confecit, creavit, nummorum magnam
vim expressit, abrasit, extorsit; rem ac pecuniam reperit, corrasit,
eblanditus est. 3. Litterarum studiis magnam sibi famam acquisivit, _son
amour pour les lettres lui à procuré une grande renommée_. Doctrinarum
studio famam sibi ingentem ac dignitatem conciliavit; nomen adeptus
est ingens; famam collegit non mediocrem et existimationem; famam,
existimationem sibi confecit, peperit; splendorem nomini accersiit; in
existimationem venit. USUS: Acquirere honorem, dignitatem, opes. Cf.
Obtineo, Accipio, Fama, Pecunia.
ACRĬMŌNĬA, æ, f. _Vivacité_, _énergie_. SYN. Vis animi, impetus,
vehementia. USUS: Sit in vultu pudor, et acrimonia. Oratio tua multum
habet acrimoniæ.
ACRĬTER, adv. _Fortement_, _vivement_. SYN. Acri animo, vehementer,
fortiter. USUS: Intelligit, dicitque acriter. Acute videt, et acriter.
ACRŎĀMA, atis, n. _Tout ce qu’on entend avec plaisir: musique, lecture,
symphonie, etc._ SYN. Narratio jucunda. Musica, symphonia fabulæ
actibus interponi solita. EPITH. Festivum. USUS: Acroama Themistocli
jucundissimum videbatur, quo sua cujusque virtus prædicaretur. Fuisti in
hac fabula non modo spectator, sed actor et acroama.
ACRŎĀSIS, is, f. _Auditoire_, _réunion_. SYN. Auditio, auscultatio,
auditorum conventus, _école de servants_. USUS: Hæc vel in acroasi audeam
legere, (in auditorio VULG.)
AC SĪ, _Comme si_. * SYN. Ut si; tanquam si; pro eo ac si, quasi; perinde
quasi; similiter ac si; juxta ac si; non secus ac si. USUS: Tecum agam
non secus ac si meus frater esses. Cf. Quasi, Similiter, Æque.
ACTA, orum, n. pl. _Actes officiels_, _registres_. EPITH. Firma, irrita,
multa, nefaria, præclara, publica, privata, rata et firma, reliqua,
urbana. USUS: 1. Aliquid in acta referre, _consigner dans les actes
publics_. Sui consulatus acta Cicero ipse confecit; res suas in actis
habebat, numerabat. 2. Acta rescindere, _annuler les ordonnances de qqn_.
Acta Neronis sublata, rescissa sunt; ejus actis auctoritas est derogata
et fides. 3. Acta rata habere, _conserver tout ce qu’a fait qqn_. Acta
Cæsaris firma erant, servabantur diligenter, cum laude commemorabantur.
ACTĬO, ōnis, f. _Action_, _procès_. SYN. Actus, factum, negotium, lis,
causa, procuratio. EPITH. Aperta, ardentior, civilis, congruens menti,
considerata, crudelis et importuna, non tribunitia, sed regia, divina,
facilior, honesta, integra, levis, levior et facilior, liberalis,
maxima, perjucunda gratiarum, comes eloquendi, popularis, prima, prior,
singularis, tota, tragica, tribunitia, turpis, varia, vehemens, plena
animi; plena spiritus, plena doloris, plena veritatis, vehemens et
gravis, et copiosa, bona, certa, congruens virtutibus, consentanea
appetitionibus, constantissima, atque optima, honesta, multa, periculosa,
perpetua, præclara, publica, stultissima, forensis. USUS: 1. _Faculté
d’agir_, _acte_, _fait_, _action_. Contemplatio sine actione manca est.
Æqualitate vitæ, et omnium actionum nihil venustius. Ea pueris ludendi
venia detur, quæ ab honestatis actionibus non sit aliena. Actio mentis
et agitatio. Virtutis actio et usus. 2. _Action de l’orateur ou de
l’acteur_ (_contenance_, _geste_, _voix_). EPITH. Congruens et apta, ad
animos permovendos accommodata. Demosthenes tribuit primas, secundas,
tertias actioni. 3. _Droit de poursuivre en justice, procès._ SYN. Oratio
accusatoria, jus persequendi sibi debitum; judicium, quæstio forensis,
lis. USUS: Actionem instituere, _intenter un procès_. Constituere,
informare, suscipere actionem. 5. Actionem habere, _avoir action contre
qqn_; _demander la permission de poursuivre_, actionem alicui intendere;
actionem quærere, postulare. 6. Actionem relinquere, _abandonner sa
plainte_ actionem excludere, tollere.
ACTOR, oris, m. _Acteur_, _item_: _Qui poursuit au nom d’un autre_;
_avocat_. SYN. Qui agit, accusator. EPITH. Multo acrior, adversus,
vehemens et fortis, fortissimus, idoneus, non invenustus, sed iners et
inimicus fori, jucundus, optimus, summus, diligentissimus, industrius,
malus. USUS: In theatro etiam mali actores perpetiendi sunt. Actor summus
causarum. Idem inventor, compositor, actor.
ACTŬĀRĬUM, ii, n. _Bateau léger_. USUS: Actuaria minuta celeritate valent.
ACTUM EST, _C’en est fait_. Rem desperatam significat. SYN. Conclamatum
est; absumpti sumus; ventum est ad finem; deploranda in perpetuum
libertas nobis est; Res ad restim rediit; pejore loco res mea esse non
potest, quam quo nunc sita est; perii, interii, nullus sum; occidi,
mortuus sum; occisa res est; nec salus mihi, si velit, saluti esse
potest; transactum est de me, actum de salute mea; disperii; omnes
fortunæ perditæ sunt, et eversæ, eo redactus sum ut ipsa salus servare
me haud possit; eam fortunam subii, ut spes melioris eventus relicta sit
nulla; sepultus sum. Cf. Despero.
ACTŬŌSĒ, _Avec action_, _véhémence_. USUS: Leniter, remisse, non actuose
agere.
ACTŬŌSUS, a, um, _Actif_. SYN. Qui ab agendo non cessat. USUS: Virtus
actuosa sit oportet.
ACTŬS, ūs, m. _Acte_. SYN. Actio, factum. EPITH. Extremus, perfectissimus
et ornatissimus, turpissimus et flagitiosissimus, vitæ non solum rectus,
sed etiam pravus, varius. USUS: 1. Pravitas animi in actum erumpit, _se
traduire en actes_. 2. Pars Comœdiæ _vel_ Tragœdiæ, _Acte_. Vitæ nostræ,
veluti fabulæ, mors extremus est actus.
ACTUS, a, um, part. v. ago. _Fait_, _fini_, _passé_. USUS: Bene tecum
actum est. Acta ferme tibi ætas est, exacta. Acto negotio, sero venis.
(VULG. post festa).
ACTŪTUM, _Bientôt_, _promptement_. SYN. Statim, illico, subito, mox,
confestim.
ĂCŬLĔĀTUS, a, um, _Qui a un aiguillon_, _piquant_. USUS: Aculeatas ad me
dedisti litteras, _vous m’avez écrit des lettres piquantes_.
ĂCŪLĒUS, i, m. _Aiguillon_. SYN. Vesparum, _vel_ apum stimulus; _item_:
TRANSL. De iis, quæ pungunt, irritant, angunt. EPITH. Oratorii ac
forenses, reconditi. USUS: 1. Dolor. Domesticarum sollicitudinum aculeos
occultare soleo, _douleur_, _chagrin_. 2. Jocus acerbus, _raillerie
piquante_, _sarcasme_. Genus facetiarum, in quo multi aculei, et
contumeliæ insunt 3. Acerbitas. Emittere aculeos severitatis in aliquem,
_être sévère pour qqn_. Oratio sine forensium sententiarum aculeis. Cf.
Acerbitas, Contumelia.
ĂCŪMEN, ĭnis, n. _Pénétration_, _subtilité_, _vivacité de l’esprit_. SYN.
Perspicaciæ, ingenii vis, subtilitas. EPITH. Flebile, nimium singulare,
sæpe stomachosum, nonnunquam frigidum. USUS: Acumen Dialecticorum. Stili
acumen et argutiæ.
ĂCŬO, is, cui, cūtum, ere, a. _Aiguiser_. SYN. Exacuo, excito. )(
Obtundo. USUS: Usus prudentiam acuit. Gloria ingenium acuit, alit; iram,
metum acuere. Palatum acuere, _exciter l’appétit_. Palatum exacuere,
famem obsonare, appetentiam cibi facere, præstare, excitare, incitare.
ĂCUS, ūs, m. _Aiguille_. PHRAS. Acu pingere, _broder_. Phrygio opere
pingere, laborare; acu telam, aut pannum variare. USUS: Vulnus acu
punctum videbatur.
ĂCŪTĒ, _Ingénieusement_, _finement_, _avec esprit_. SYN. Subtiliter,
ingeniose, argute, cum ingenio, non sine acumine. USUS: Acute colligere
in disputando, respondere, tractare; acute, argute conjicere.
ĂCŪTUS, a, um, _Aigu_, _fin_, _pénétrant_, _subtil_. SYN. Subtilis, acer;
perspicax, argutus. )( Hebes, obtusus. ADV. Valde. USUS: 1. _Aiguisé._
Culter acutus probe. 2. _Habile_, _adroit_, homo acutus, et natura
perspicax. Motus animi celer, et acutus ad excogitandum. Dicendi genus
acutum. Cf. Ingenium.
ĂD, a, _vers_. SYN. In, apud, circa etc. USUS: 1. Motus ad locum, _vel_
personam, _à_, _vers_, ad Messanam; ad montem; ad Consules venit. 2.
Interdum statum in loco, _dans_. Remansit ad urbem; senatus habitus est
ad Dianæ, Veneris, Castoris, subaud. fanum, ædem. 3. Apud, _au_, _chez_.
Est mihi ad portum negotium. Hieme ad exercitum mansit. Ad mulieres nihil
obtineri potuit. 4. Circa, _jusqu’à_. Exspectabo te ad ea tempora. 5.
Contra, _contre_. Herba ad morsum bestiarum, ad oculos salubris. 6. Post,
_après_. Ad hæc otii nonnihil fuit. 7. Propter, _dans_, _à cause de_.
Abactæ boves ad desiderium relictarum immugiunt. 8. Pro, _pour_. Argentum
ad statuam conferre. Adnotare rem ad memoriam posteritatis. 9. Ante,
coram, _au-devant_. Ad limen, ad pedes ejus adstitit. 10. Comparantis,
_vel_ præferentis, _en comparaison de_. Nihil ad tuum equitatum; nihil
est ad Ciceronem Brutus. 11. Secundum, _à_, _selon_. (Similitudinem
significat.) Ad arbitrium illius; ad nutum; ad exemplum; ad hunc modum,
ad eamdem normam; ad conjecturam alieni sensus; ad præscriptum; ad
naturam; ad rationem temporis; ad aliorum similitudinem omnia gerere.
12. Præter, _en outre_. Ad cæteros dolores etiam illo premor. 13.
Circiter, _à peu près_. Fuere ad ducentos. 14. Usque, _jusqu’à_. Ad hanc
diem, horam; ad multam lucem, noctem; ad exactam ætatem; ad insaniam
concupiscere. 15. Eleganter usum _aut_ finem significat. _Indiquant la
cause._ Erit hoc tibi ad privatum dolorem luctuosum, ad Reipublicæ
rationes gloriosum. Callidus ad fraudem. Ad pugnam fit utiliter. Est
ad aspectum venustum. Res varia et multiplex ad suspiciones. Ad laudem
illustre. Vir ad suspicandum sagax, ad resistendum fortis. 16. Eleganter
in his adhibetur: _à la lettre_, _mot à mot_. Ad litteram, ad verbum rem
ediscere. Ad hæc; ad extremum; ad unguem.
ĂDÆQUO, as, avi, atum, are, a. _Égaler_. SYN. Æquo, exæquo, æqualem
facio. )( Superior, inferior sum. USUS: Pompeius cum virtute fortunam
adæquavit, _Pompée fut aussi courageux que fortuné_. Memoriam nominis sui
cum omni posteritate adæquavit. Cf. Exæquo.
ĂDĂGĬUM, ii, n. _Adage_, _proverbe_. * SYN. Proverbium. USUS: Vetus est
adagium. Cf. Proverbium.
ĂDĂMAS, antis, m. _Acier_, _fer_, _diamant_. * USUS: Genera adamantis sex
noscuntur.
ĂDĂMO, as, avi, atum, are, a. _S’éprendre de_, _aimer beaucoup_. SYN.
Valde amo, ardenter desidero, percupio, concupisco, exopto. USUS: Adamas,
quod nunquam vidisti. Cf. Amo.
ĂDAUGĔO, es, auxi, auctum, ere, a. _Augmenter_. SYN. Augeo, cumulo. )(
Extenuo, minuo. USUS: Hæc indicia adaugent suspicionem. Cf. Augeo.
ADBĬBO, is, bĭbi, bĭbĭtum, ere, a. _Boire_. * SYN. Bibo largius. USUS:
Adbibit plus paulo. TRANSL. _Écouter avidement._ Cf. Bibo.
ADDĔCET, imp. _Il convient_. SYN. Decet. Cf. Decet.
ADDĪCO, is, xi, ctum, ere, n. et a. _Accorder_, _adjuger_, _vendre_. SYN.
Dedo, mancipo, destino, adjudico, licitanti rem auferendam permitto,
trado. )( Libero. USUS: Antonius regna, senatus auctoritatem exteris
pecunia addixit, _vendre_, _donner pour de l’argent_. Nemini me addixi.
Judices corrupti sententiam suam, fidem, religionem pretio largitoribus
addicere nil pensi habent. Amores suos, cupiditates, voluntates alterius
libidini; juventutem suam omni intemperantiæ addicere. Cf. Trado, Deditus.
ADDICTĬO, ōnis, f. _Adjudication_. USUS: Addictio et condonatio bonorum.
ADDICTUS, a, um, part. v. addico. _Adjugé_, _engagé_, _lié à_. SYN.
Adjudicatus, mancipatus. USUS: Me addictum, deditum, obstrictum habes,
_vous avez en moi un homme dévoué_. Homo in servitutem addictus,
_esclave_. Pretio addictam habere fidem alteri, et mancipatam, _se vendre
à prix d’or_. Urbs jam vastitati addicta. Cf. Deditus.
ADDISCO, is, dĭdĭci, ere, a. _Ajouter à ce qu’on sait_, _apprendre_. SYN.
Disco; ad ea, quæ didici, aliquid adjicio. )( Dedisco. ADV. Velocius.
USUS: Orationem, carmina, novi aliquid addiscere. Cf. Disco.
ADDĬTĀMENTUM, i, n. _Augmentation_, _supplément_. SYN. Accessio,
appendicula. USUS: Inertissimi nobiles, in quibus præter nomen nihil est
additamenti. Cf. Accessio.
ADDO, is, dĭdi, ere, a. _Approcher de_, _ajouter_. SYN. Adjungo,
adjicio, appono, adscribo, accessionem adjungo, facio, affero. ADV.
Gradatim, minutim, paululum, recte. PHRAS. 1. Me quoque amicis tuis
adde, _mettes-moi aussi au nombre de vos amis_. Amicis tuis aggrega,
accerse, admisce, adjice; fac, ut tuorum amicorum additamentum sim; novum
et adscriptitium amicum me habeto. Adscribe me amicorum tuorum numero.
Familiarium tuorum numero me quoque adjice. 2. Ad injuriam addita est
contumelia, _à l’injustice on joignit l’insulte_. Ad injuriam accessit
contumelia; ad injuriam calumnia quoque admigravit; injuriæ auctarium
adjectum est, contumelia; injuriæ cumulum attulit contumelia, injuriæ
subjuncta, subtexta, mista, adnexa est contumelia; auxit injuriam
contumelia nova. USUS: Addere aliquid de suo, _ajouter du sien_.
Aliquid in orationem addere. Eas litteras in fasciculum tuarum addes,
_ajouter_. Laude stimulos animis, alacritatem studendi discipulis addere,
_stimuler_, Ad ornamenta nobilitatis doctrinæ laudem addere. Cf. Augeo,
Adjungo, Accedo.
ADDŎCĔO, es, docui, doctum, ere, a. _Enseigner_. SYN. Doceo.
ADDŬBĬTO, as, avi, atum, are, n. _Pencher vers le doute_, _être
incertain_. USUS: Addubitavi paululum, num et quomodo ita evenerit; de
fide tua nihil addubito.
ADDŪCO, is, duxi, ductum, ere, a. _Amener_; _pousser_, _entraîner_. SYN.
Deduco, induco, contendo, contraho. )( Deduco, remitto. SYN. TRANSL.
Invito, impello, pellicio, permoveo. ADV. Magnopere, ocius, quamprimum.
USUS: 1. Adducere vultum, habenas, lorum, arcum, _se rider_, _serrer
le frein_, _bander un arc_. Cf. Adstringere. 2. Permovere ad iram etc.
_pousser à la colère_, _au crime_. Aliquem in metum; ad iracundiam,
indignationem, misericordiam, negligentiam, ad fletum; in dubitationem,
dubium; summam exspectationem; in opinionem; ad nequitiam adducere. 3.
_Redigere_, _réduire à la dernière extrémité etc._ Aliquem in angustum,
in summas angustias, in discrimen, in odium, in invidiam; in fidem, in
suspicionem adducere, _porter à croire_, _à soupçonner_. Cf. Moveo,
Allicio, Persuadeo.
ADDŪCOR, eris, ductus sum, duci, p. _Être poussé_. SYN. Inducor, invitor.
ADV. Facile, fortuito. USUS: (Cum iis, quæ vim permovendi animos
habent.) Non spe, non odio, non commendatione aliorum, non officio,
nec pretio, nec oratione adduci potuit, ut a proposito discederet, _ni
l’espoir_, _ni la haine_ _etc._ _n’ont pu le détourner de son dessein_.
Non adducar; adduci non possum, ut credam, _je ne puis croire_.
ĂDĔDO, is, ēdi, ēsum, edere, a. _Entamer_; _consumer_, _miner_. SYN.
Comedo. USUS: Non adesum, sed devoratum patrimonium. Jecur adesum. Cf.
Abligurio.
ĂDEMPTĬO, ōnis, f. _Action d’enlever_. SYN. Ablatio. USUS: Ademptio
civitatis. Cf. Jactura.
ĂDĔŌ, _A ce point_, _tellement_. SYN. Usque eo, tam, tantum. USUS: 1.
Eo, _à ce point_. Adeo jam res rediit. 2. Itaque, _c’est pourquoi_.
Propera adeo hinc tollere puerum. Unus adeo supersum. 3. Vero, _mais_.
Id adeo, judices, considerate. 4. Imo quod plus est, _bien pius_, _de
plus_. Adolescens tuus, atque adeo noster. Tune, atque adeo vos geminæ
voragines. Aliquid atque adeo multa de suo addunt. Hostem intra mœnia,
atque adeo in senatu videtis.
ĂDĔO, es, ii, _vel_ īvi, ĭtum, ire, n. et a. _Aller trouver_, _visiter_.
SYN. Accedo, convenio, viso, inviso, visito, eo, venio. )( Abeo. ADV.
Caste, ad vivos, intempestive ad aliquem, libentius, necessario. USUS:
Adire aliquem, ad aliquem, ædes, fores, locum. Vultum subire alterius,
congredi. TRANSL. 1. Aggredior, incipio, suscipio, _entreprendre_,
_essayer_. Nunc demum ad opus diu detrectatum; ad rempublicam; ad
pactiones adiit. 2. Subeo, _subir_, _essuyer_. Nulli sunt labores, nulla
pericula, quæ reipublicæ causa non adeam. Inimicitias, odia improborum
adire non vereor. 3. Hæreditatem adeo, _se porter héritier_. Adiit
hæreditates multorum civium Romanorum. Cf. Accedo, Accessus.
ĂDEPS, ĭpis, m. _Graisse_. SYN. Pingue intra carnem et cutem. USUS: Num
mihi Lentuli somnus, Cassii adeps, Cethegi temeritas pertimescenda est?
Cf. Abdomen, Pinguis.
ĂDEPTĬO, ōnis, f. _Acquisition_. USUS: Vita beata non in depulsione mali,
sed adeptione bonorum sita est.
ĂDĔQUĬTO, as, avi; atum, are, n. et a. _Aller à cheval vers_. SYN. Juxta,
_vel_ prope equito, equo citato advehor. USUS: Urbi adequitare, _se
présenter à cheval auprès de la ville_.
ĂD HÆC, _En outre_, _à cela_. SYN. Præterea; accedit, quod; adde, quod.
ĂDHÆRĔO, es, hæsi, hæsum, ere, n. _Être attaché_, _s’attacher à_. SYN.
Hæreo, adhæresco, nitor, infixus sum, adjungor, applicor, adjaceo,
conjungor. ADV. Vix, extremum, omnino. PHRAS. Adhæret Platoni, _il
prend Platon pour guide_. Platoni ut magistro affixus est; nusquam ab
ejus doctrina, nusquam a latere discedit; inhæret menti; in intimis
animis insidet doctrina Platonis; Platonem arcte complectitur, a Platonis
doctrina vel tantillum declinare, religio illi est. USUS: 1. Adhæret
saxo, ad saxum navis, _le navire est attaché au rocher_. 2. TRANSL. In
freto æris alieni; in certo studiorum genere adhærescere, _cultiver
certaines études_. Vide, ne fax illa seditionis et conjurationis ad hanc
materiem adhærescat. Argumentum, oratio nusquam adhærescit. Cf. Hæreo,
Conjungo.
ĂDHÆSĬO, ōnis, f. _Adhésion_.
ĂDHĬBĔO, es, ui, ĭtum, ere, a. _Mettre auprès_, _approcher_; _ajouter_,
_joindre_. SYN. Affero, adjungo, admoveo, adapto, _item_: utor. )(
Amoveo, removeo. ADV. Alacriter, aperte, bene, extrinsecus, frequentius,
liberaliter, nimirum, publice, recte, severius. PHRAS. 1. Adhibebo
diligentiam, _je ferai preuve de travail_. Omni cura studioque enitar,
elaborabo; omnes vires, studia, omnem curam, industriam eo conferam;
omnia in adducendis ad exitum suum rebus tuis experiar; operam dabo,
navabo, dicabo maximam rationibus tuis; omni studio id contendam; omni
ope, ac opera adnitar; curæ mihi erunt res tuæ; quantuscumque mihi labor
suscipiendus est, vincam studio naturæ vires. In hoc cura mea omnis, ac
industria versabitur, excubabit, ut commodis tuis accuratius inserviam;
omne studium in hoc ponam, consumam, collocabo; huic rei vigilias
dabo, dicabo, tradam, addicam meas, in hanc curam unice incumbam; in
hoc vires contendam meas; in hoc curas figam, configam, infigam omnes;
ad hoc operam profitebor meam, ut res tuas, rationesque omnes, quanta
maxima possum, cura complectar. 2. Ut Aristotelem intelligas, ingenium
adhibendum est, _pour comprendre Aristote_, _il faut employer toute son
intelligence_. Ingenii vis omnis conferenda; ingenii acies intendenda;
acuendum ingenium est. USUS: 1. Utor, _employer_, _mettre en œuvre_.
Vir bonus præter curam et diligentiam, artem etiam et fidem adhibet in
amicorum periculis. Idem gravitatem in dolore; modum, moderationem in
rebus secundis; studium et solertiam in negotiis adhibet. 2. Admoveo,
_appeler_, _invoquer_, _avoir recours à_. In convivium, atque adeo in
consilium, ad deliberationes, ad causas adhibere. Diis preces, equo
calcaria, juventuti stimulos adhibere. Dicenti aures adhibere, _écouter_,
_prêter l’oreille_. 3. Gero, exhibeo, _se montrer_. Ita se in imperio, ut
privatum adhibuit. 4. Affero, _offrir_, _donner_. Ægroto vinum, medicinam
adhibere. Ad negotium curam, rationem, mentem, animum, virtutem,
gravitatem adhibere. Litteris tuis aliquam mihi consolationem adhibeto.
ĂDHĬNNĬO, is, ivi, _vel_ ii, ire, n. _Hennir à ou vers_. Proprie equorum
est.
ĂDHORTĀTĬO, ōnis, f. _Exhortation_. SYN. Exhortatio, invitatio.
ĂDHORTOR, aris, atus sum, ari, d. _Exhorter_. SYN. Hortor, exhortor,
accendo, inflammo. )( Dehortor. ADV. Merito, antequam iret. USUS: Ad
libertatem recuperandam, ad bellum faciendum vos etiam atque etiam
adhortor. Cf. Hortor, Moneo.
ĂDHŪC, _Encore, jusqu’ici_. ADV. temporis, q. ad hoc tempus. SYN. Etiam
nunc, ad hoc tempus. USUS: Unam adhuc epistolam a te acceperam. Quæ adhuc
dicta sunt, constare sibi videntur.
ADĬGO, is, ēgi, actum, ere, a. _Pousser_, _enfoncer_. SYN. Vi impello,
(cuneum, clavum in lignum); cogo, compello. USUS: 1. Oves adigere in
caulam, naves ad littus; telum ad destinatum locum adigere, _pousser_,
_lancer un trait_. 2. TRANSL. Impello. Ad insaniam, desperationem
me adiges, _pousser à la folie_, _au désespoir_. _Item_: Legiones
sacramento, _vel_ ad sacramentum (jusjurandum) _vel_ in verba Principis
adigere, _faire prêter serment à qqn_. Cf. Cogo, Impello.
ĂDĬMO, is, ēmi, emptum, ere, a. _Oter_, _enlever_. SYN. Aufero, eripio,
detraho, decido, tollo, extorqueo. )( Addo. ADV. Improbius, in posterum
libertatem, industrie, magnopere, mature, repente. PHRAS. Omnia amico
ademit, _il dépouilla son ami_. Spoliavit rebus omnibus amicum; exuit
facultatibus, agris, fundisque multavit. USUS: Dolor omnem mihi animi
facultatem, somnum ipsum ademit, Pecuniam, libertatem, potestatem
adimere. Civitatem alicui adimere, (jus Civitatis), _enlever le droit de
cité_. Cf. Tollo, Eripio.
ĂDINVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. _Découvrir_. SYN. Invenio,
comminiscor. USUS: Adinventa animo, sensibus percepta. Cf. Invenio.
ĂDĬPĀLIS, e, gen. com. _Gras_, _lourd_. USUS: Opimum quoddam, et adipale
genus dictionis.
ĂDĬPISCOR, eris, adeptus sum, isci, d. _Acquérir_. SYN. Nanciscor,
consequor, assequor, invenio, obtineo, acquiro, colligo. ADV. Aliquantum,
mediocriter. USUS: Senectutem, honores adipisci nemo non exoptat. Cf.
Obtineo, Acquiro, Habeo.
ĂDĬTŬS, ūs, m. _Accès_, _entrée_. USUS: Via, introitus, accessus,
vestibulum, ascensus, os, portus, gradus. )( Exitus, discessus. EPITH.
Difficilis, difficilior, diuturnus, facilis alicui, facilior, quam
facillimus, interclusus, munitus, mirificis molibus obstructus, plenus
atque integer, præclusus, primus, provincialis, unus, arduus, diurnus,
atque nocturnus, illustris, inter se diversi. PHRAS. 1. Doctrina aditum
illi fecit ad honores, _la science lui donna accès aux honneurs_.
Doctrina illi aditum aperuit, patefecit, dedit, comparavit; viam stravit;
gradum struxit ad honores. 2. Aditum claudit omnibus, _il ferme sa porte
à tout le monde_. Aditu, limine omnes prohibet; aditum omnibus præcludit,
intercludit, obstruit; a congressu suo arcet omnes; ædes suas omnibus
obserat, ab ædibus excludit omnes; nemini sui copiam facit. 2. Aditus
patet omnibus, _l’entrée est ouverte à tous_. Fores patent, apertæ sunt
et expositæ; aditus cuique liber est; nemini difficiles sunt aditus;
nemo est, cui ædium mearum aditus denegetur, qui non recipiatur, non
admittatur. USUS: 1. Difficiles sunt ad optimates aditus, _les grands se
laissent difficilement approcher_. 2. TRANSL. _Accès à._ Eloquentia ad
consulatum Ciceroni aditum aperuit. 3. _Facilité d’arriver._ Aditum ad
hoc scelus sibi aliis sceleribus munivit. Primum velut aditum jecit. Pons
iter hostibus dedit. 4. _Se fermer l’entrée._ Tuamet temeritate aditum
tibi ad honores intercludes. Cf. Accessus.
ADJĂCĔO, es, cui, ere, n. _Être couché auprès_; _être situé auprès_. SYN.
Juxta _vel_ prope jaceo, cubo prope. USUS: Tuscus ager Romano adjacet.
Cf. Vicinus, Prope.
ADJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Jeter dans_; _ajouter à_. SYN.
Immitto, addo, applico, adhibeo, appello, adjungo. )( Adimo, detraho.
USUS: Adjicere tela in castra hostium, _jeter des traits dans le camp
ennemi_. 2. Addo, _joindre à_. Ad belli laudem doctrinæ gloriam adjecit.
3. TRANSL. De animo et oculo. Oculum adjecit hæreditati, _il jeta un
regard de convoitise sur l’héritage_. Animum adjecit ad Poeticam, _il se
livra à l’étude de la poésie_. Cf. Addo, Adjungo.
ADJŪDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Adjuger_, _attribuer_. SYN. Aliquid
alicui per judicium tribuo. )( Abjudico. ADV. Gratis. PHRAS. Spero fore,
ut secundum me judicetur, decernatur, judicium fiat; ut secundum me
possessio detur; pro me pronuntietur; lis et possessio secundum tabulas
mihi addicatur; ut ego in possessionem mittar, _j’espère que l’on
prononcera_, _que l’on jugera en ma faveur_. USUS: Ea domus, ea causa
mihi demum adjudicata est. Miser ille in servitutem mihi adjudicatus est.
Cf. Lis, Judicium.
ADJŪMENTUM, i, n. _Aide_, _secours_, _assistance_. SYN. Subsidium,
præsidium, auxilium, perfugium, suppetiæ. )( Detrimentum, impedimentum.
EPITH. Magnum, maximum, externum, adventitium, multum magnumque, parvum,
plurimum, proprium oratorum. USUS: Adjumento illi fuit ad victoriam,
_cela lui servit pour vaincre_. A philosophia omnia adjumenta beate
vivendi petenda sunt. Honorum avido adjumenta undique petenda,
conquirenda sunt. Tua auctoritas maximo mihi ad res meas promovendas
adjumento erit; maximum adjumentum afferet, importabit; multum habebit
adjumenti ad res meas promovendas, _m’aidera fortement_. Cf. Auxilium,
Præsidium, Juvo.
ADJUNCTĬO, ōnis, f. _Sympathie_. SYN. TRANSL. Animi propensio. EPITH.
Similis. USUS: Beneficio, spe, adjunctione animi et voluntate ducuntur
homines.
ADJUNCTOR, ōris, m. _Qui attache_, _ajoute_, _adjoint_, _réunit_. SYN.
Qui aliquid adjungit. USUS: Ille Galliæ ulterioris adjunctor.
ADJUNCTUS, a, um, part. v. adjungo. _Lié_, _attaché_. SYN. Continens,
propinquus. USUS: Summis viris quædam adjuncta est divinitus fortuna.
Sunt hæc propria et causæ adjunctiora. Ei Drusus proxime adjunctus fuit.
ADJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. _Attacher_, _joindre_, _unir_. SYN.
Adjicio, addo, adnecto, attexo, applico, aggrego, adhibeo, adscribo.
)( Disjungo. ADV. Divinitus, foris, honeste, omnino, proxime, quam
primum, recte, rectissime, separatius, studiosius, valde. PHRAS.
Adjunxisti me beneficio tibi, _vous m’avez attaché par vos bienfaits_.
Tuis beneficiis effecisti, ut me dem tibi; omnibus in rebus assentiar;
voluntates meas ad tuam dignitatem aggregem; ut ad te transirem; ad te
accederem; tuas partes tuendas susciperem; ad te me penitus applicarem;
me tibi contribuerem; tecum faciam; in tuorum numerum adscribi, in tuam
familiam me conjicere gestiam; ut constrictum me tibi addixerim; in
tuam consuetudinem me insinuarim; societatem tecum coierim; ad ductum
tuum, ad familiaritatem omnino applicarim. Beneficia tua me tibi junxere
arctius; arctissimis amplexibus conjunxere. Beneficii tui is fructus
fuit, ut in eadem tecum esse causa, tuis partibus misceri, vitæ periculum
tecum sociare, consociare constituerem. USUS: 1. Voluptatem ad virtutem
adjungere insipienter cupis, _joindre_, _unir_. 2. Adjungere sibi
alterum, _s’attacher qqn_. Beneficiis tibi plebem, principes, civitates,
multos socios adjunges. Urbanitate viros bonos ad tuam amicitiam,
consuetudinem adjunges; benevolentiam, animos hominum, auxilium tibi
adjunges. 3. Adjungere se alicui, _se joindre à qqn_. Est, ut me tibi, ut
me ad tuas rationes, tuam causam, tuam factionem, ad senatus auctoritatem
adjungam. Cf. Addo, Adjicio, Faveo.
ADJŪRO, as, avi, atum, are, a. _Affirmer par serment_. SYN. Juro. USUS:
Adjurat ille sancte, nullum esse periculum.
ADJŪTO, as, avi, atum, are, a. _Aider_. * SYN. Juvo, adjuvo. USUS: An eum
adjutem, dubito.
ADJŪTOR, ōris, m. _Aide_, _partisan_. SYN. Administer, particeps,
socius, fautor. EPITH. Fortissimus, pragmaticus, improbus. USUS: Auctor
in consiliis capiendis, adjutor in agendis. Sceleris esse adjutorem. In
scelere perpetrando, _vel_ scelus perpetrandum, _vel_ sceleri perpetrando
adjutorem se præbere, dare, profiteri. Adjutorem te, quam deprecatorem
habere, capere, venire malo, _j’aime mieux vous avoir comme aide que
comme défenseur_.
ADJŪTRIX, īcis, f. _Celle qui aide_. USUS: Minerva consiliorum meorum
adjutrix. Conjugem adjutricem sibi cepit.
ADJŬVO, as, jūvi, jūtum, are, a. _Aider_, _assister_. SYN. Juvo,
opitulor, adminiculor, auxilior, adjumento sum, adjumentum affero,
suffragor, sublevo, præsidio sum, præsidium, opem, subsidium, suppetias
fero, affero, adjutor sum alicui contra aliquem. )( Impedio. ADV.
Aliquantum, multum, plane nihil, plurimum, publice, vehementer. USUS:
1. Velim me in petitione consulatus, adjuves; Dolorem meum et mœrorem
consilio adjuva. 2. Augere. Insaniam alterius, formam cultu adjuvare,
_augmenter la folie de qqn_., _relever la beauté par la parure_. Cf.
Juvo, Opitulor, Auxilium.
ADLĂBŌRO, as, avi, atum, are, n. _Travailler beaucoup_, SYN. Valde
laboro, elaboro. USUS: Alicui adlaborare.
ADMĒTIOR, iris, mensus sum, iri, d. _Mesurer_. SYN. Metior. USUS:
Frumentum admetiri militi.
ADMĬNĬCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. _Soutenir_, _fortifier_. Adjuvo,
fulcio. USUS: Vites adminiculari, _échalasser une vigne_.
ADMĬNĬCŬLUM, i, n. _Échalas_, _aide_. SYN. Fulcrum, auxilium. USUS: Vites
claviculis adminicula quasi manibus apprehendunt, _les vignes se servent
de vrilles comme de mains pour s’attacher aux échalas_. Adminiculorum
ordines. 2. Auxilium. Nullius adminiculo rem confecit, _il a fait cela
sans le secours_, _l’appui de personne_. Cf. Adjumentum.
ADMĬNISTER, tri, m. _Celui qui aide_, _instrument_. SYN. Minister. USUS:
Timarchides omnium rerum transactor, cupiditatum administer. Scelerum
administri et satellites. Adjective in gen. fœm. Multæ sunt artes hujus
virtutis comites administræ. Cf. Administrator.
ADMĬNISTRĀTĬO, ōnis, f. _Aide_, _ministère_; _soin_, _direction_,
_gouvernement_. SYN. Curatio, procuratio, gubernatio. EPITH. Communis
cum aliquo, provincialis. USUS: Disceptant philosophi, an dii ab omni
curatione, et administratione rerum vacent. Cf. Munus, Gubernatio.
ADMĬNISTRĀTOR, ōris, m. _Administrateur_. SYN. Præfectus, curator,
procurator, minister, gubernator, moderator. EPITH. Pulcher. USUS:
Imperator est administrator belli, _le Général est celui qui dirige les
opérations de la guerre_.
ADMĬNISTRO, as, avi, atum, are, n. et a. _Procurer_, _mettre la main à_,
_s’occuper_; _gouverner_. SYN. Curo, procuro, gero, obeo, guberno. ADV.
Accuratissime, admirabiliter, auspicato, bene, commode, diligentissime,
lenius, melius, optime, quam commodissime, recte, temere, vigilanter.
PHRAS. 1. Ecquis hoc tempore Rempublicam administraret? _Qui donc
maintenant voudrait gouverner la république?_ Ecquis hac temporum
calamitate Rempublicam attingat, capessat, suscipere, gerere, tractare
audeat? quis sua studia ad Rempublicam conferat? operam det Reipublicæ,
in Republica versari velit? 2. Is nunc totam Rempublicam administrat,
_il est chargé maintenant du soin des affaires publiques_. Is nunc in
procuratione Reipublicæ est, rempublicam summo cum imperio obtinet;
tractat Reipublicæ gubernacula; summa ejus nunc est in Republica
potestas; summum jus in curandis Reipublicæ rebus. Reipublicæ nunc
præest, eo jure quod amplissimum esse potest; ea potestate, quæ potest
esse maxima. Summo nunc utitur in Republica imperio. 3. Res meæ melius
haberent, ai tu administrasses, _mes affaires seraient dans un meilleur
état_, _si vous en étiez chargé_. Si rerum mearum cura penes te fuisset,
ad te pertinuisset; si in his tua opera usus essem; si te curatorem,
procuratorem habuissem. Cf. Rego, Provincia, Magistratus. USUS: Rem
familiarem, leges, judicia, provinciam, castellum, civitatem consilio ac
ratione administrare.
ADMĪRĀBĬLIS, e, gen. com. _Admirable_, _merveilleux_. SYN. Admirandus,
admiratione dignus, mirandus. USUS: Vir dicendo, et omnibus artibus
admirabilis. Pro tua singulari et admirabili sapientia. Admirabilis fama
virtutum. Cf. Mirus, Mirandus.
ADMĪRĀBĬLĬTAS, ātis, f. _Ce qui excite l’admiration_. EPITH. Magna,
maxima. USUS: Hæc rerum despicientia magnam admirabilitatem habet, _ce
noble dédain est un grand sujet d’admiration_.
ADMĪRĀBĬLĬTER, _Admirablement_. SYN. Mirifice, mirum in modum, cum
admiratione omnium, insigniter. USUS: Mundus consilio admirabiliter
administratur.
ADMĬRĀTĪO, ōnis, f. _Admiration_. SYN. Miratio. EPITH. Familiaris,
incredibilis, suavis, jucundissima, magna, major, maxima, mediocris,
perspicua, popularis, similis, summa multa. PHRAS. Res magnam
admirationem excitavit, _cette chose a excité une grande admiration_.
Res ea non mediocrem movit, effecit admirationem; omnes in admirationem
vertit, traduxit, rapuit, convertit. Res ea maxima omnes admiratione
affecit, defixit, stupore omnium animos complevit; non mediocrem sui
admirationem injecit. Res ea in admiratione erat omnium; omnium oculos
mentesque admiratio rei tenuit, suspendit. Id facinus miraculo rei omnes
obstupefecit. USUS: Eloquentiam, quæ admirationem non habet, nullam
judico, _l’éloquence qui n’excite point l’admiration_, _n’est pas de
l’éloquence_. Cf. Miror, Stupeo.
ADMĪROR, aris, atus sum, ari, a. _Admirer_. SYN. Suspicio, miror,
demiror, admiratone afficior. )( Contemno. ADV. Communiter, recte,
separatim aliquem, separatim in singulis, valde, vehementer. PHRAS.
Admiratus est eloquentiam, _il admira son éloquence_. Magna hominem
tenuit eloquentiæ hujus admiratio; magna erat hominis ad tantam
eloquentiam admiratio; incessit hominem admiratio tantæ eloquentiæ.
Eloquentia tam singularis homini pro miraculo fuit: summæ admirationi
fuit. Magna eloquentiæ admiratione tenebatur, capiebatur. Cf. Miror.
USUS: Platonem ex ore tuo admiror. De Dionysio sum admiratus. Cf. Miror,
Stupor.
ADMISCĔO, es, cui, mixtum _vel_ mistum, ere, a. _Mêler_. SYN. Misceo,
immisceo, confundo. USUS: Cave, ne vulgi erroribus te admisceas. Nolo, me
illis admisceas, _je vous en prie_, _ne me mêlez pas parmi ces gens_. Cf.
Misceo.
ADMISSĀRĬUS, ii, m. _Étalon_. SYN. Equus, qui ad sobolem servatur.
ADMISSUM, i, n. _Mauvaise action_, _crime_. * SYN. Delictum, crimen,
peccatum. USUS: Admissum hoc graviter puniri solet. Cf. Crimen, Peccatum.
ADMISSUS, a, um, part. v. admitto. _Commis_. SYN. Commissus, _item_:
incitatus. USUS: 1. Pudet me admissi, dedecoris, _j’ai honte du
déshonneur dont je me suis couvert_. 2. Equo admisso in mediam aciem
irruit, _ayant lancé son cheval à toute bride_, _il se précipita au
milieu de la mêlée_.
ADMISTĬO, ōnis, f. _Mélange_. SYN. Concretio. USUS: Animus omni
admistione corporis liberatus, purus et integer, _l’âme débarrassée de
tout contact avec le corps_, _est pure et sans tache_.
ADMISTUS, a, um, part. v. admisceo. _Mêlé_. SYN. Commixtus, concretus.
USUS: Aquæ admistus calor. Aer multo calore admistus. Nihil animis
admistum, nihil concretum est.
ADMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Recevoir_. SYN. Recipio, excipio,
suscipio, adhibeo, intromitto. )( Prohibeo, arceo, repello. PHRAS. 1.
Quoslibet ad me admisi, _j’ai reçu chez moi n’importe qui_. Neminem a
congressu meo absterrui; exclusi neminem; audivi omnes. Nullum onus
officii cuiquam reliquum feci. Admissionum mearum facilitatem omnes
deprædicant. Cf. Accessus, Aditus facilis. Si tempus admiserit, _si le
temps le permet_. Si ætatis tempus; si rationes vestræ eam facultatem
præbebunt; si commodum ita feret vestrum; si ita tulerit fortuna.
USUS: 1. Aliquem in domum, ad _vel_ in consilium, ad colloquium, ad
causam dicendam, ad Principem admittere, _admettre_, _recevoir_. Pecco,
committo, _commettre_ (_une mauvaise action_, _un crime_). Integer adeo,
ut nullam unquam noxiam, flagitium, fraudem, maleficium, culpam, facinus,
dedecus in se admitteret. 3. Concito, _lancer à toute bride_. Equum in
hostem admisit.
ADMŎDUM, _Beaucoup_. SYN. Valde, _item_: fere. USUS: 1. Me tuæ litteræ
admodum delectant, _fort_, _beaucoup_. 2. Fere, _presque_. Viginti
admodum annos natus. Nullus admodum. Admodum nihil litterarum callet. 3.
In responsione affirmat Advenit? _Resp._ Admodum, _oui_, _certainement_.
4. Cum adverbiis jungitur. Nuper admodum, _tout dernièrement_. Raro
admodum, _très-rarement_. Cf. Valde.
ADMŌLĬOR, iris, ītus sum, iri, d. _Élever auprès_. * SYN. Admoveo. USUS:
Rupes præaltas velut de industria natura admolita est.
ADMONĔO, es, ui, ĭtum, ere, a. _Avertir à l’avance_. SYN. Commoneo,
commonefacio, ad memoriam rei aliquem excito. ADV. Amice, amicissime,
breviter, præclare, obscure, recte, vulgo. USUS: Præclare, amice, ea de
re me admonuisti. Locus ipse, ipsum nomen me admonet, ut etc. Cf. Hortor,
Moneo.
ADMŎNĬTĬO, ōnis, f. _Avertissement_, _exhortation_. SYN. Monitum,
præceptum, hortatio. EPITH. Accurata, familiaris, major, mediocris,
similis. USUS: Nec precibus, nec admonitioni locum relinquit, _il ne
s’inquiète ni de mes prières_, _ni de mes exhortations_. Cf. Præceptum,
Hortor, Incitamentum.
ADMŌNĬTOR, ōris, m. Qui excite, qui _exhorte_. SYN. Hortator, impulsor.
EPITH. Nimius, verecundus. USUS: Admonitore non eges. Verecundus
admonitor.
ADMŎNĬTŬS, ūs, m. (_empl. à l’abl._) _Conseil_, _exhortation_. SYN.
Admonitio, monitum. EPITH. Similis. USUS: Amici hominis admonitu valde
movemur.
ADMORDĔO, es, mordi, morsum, ere, a. _Mordre_. SYN. Mordeo, abrodo. USUS:
Habet argentum: hunc mihi admordere lubet.
ADMŌTĬO, ōnis, f. _Action d’appliquer_. SYN. Applicatio. USUS: Admotione
digitorum nervi sonum explorare, _essayer avec le secours des doigts la
corde d’un instrument de musique_.
ADMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, mŏvere, a. _Approcher_, _appliquer_. SYN.
Appono, applico, adhibeo, porrigo, extendo. )( Amoveo. ADV. Propius
se. USUS: 1. Applicare se, et propius admovere. Aurem admovere, et
subauscultare, _prêter l’oreille_. Ignes alicui, cruciatus, aspidem ad
corpus admovere, _appliquer le feu etc._ 2. TRANSL. Alicui stimulos,
terrorem, preces, blanditias, vim admovere, _aiguillonner_, _employer la
menace_, _la force_, _etc._ Vultum, oculos ad rem admovere, _regarder
attentivement_. Cf. Adhibeo, Applico.
ADMURMŬRĀTĬO, ōnis, f. _Murmure d’approbation_. SYN. Approbatio,
plausus, acclamatio, applausus murmure factus. EPITH. Divina, grata,
multa et secunda. USUS: Grata, secunda concionis, senatus; aut adversa
admurmuratio facta est. Cf. Plausus, Applaudo.
ADMURMŬRO, as, avi, atum, are, n. _Murmurer en signe d’approbation_. SYN.
Admurmurationem facio. ADV. Valde. USUS: Senatus aut concionis faventis.
Admurmurarunt universi. Cf. Plaudo, Assentior.
ADMŬTĬLO, as, avi, atum, are, a. _Tondre_, _écorcher_, _dépouiller_. SYN.
Mutilo. USUS: Me usque ad cutem admutilasti.
ADNECTO, is, nexui, nexum, ere, a. _Attacher à_. SYN. Alligo, connecto.
USUS: Naves littori adnectunt nautæ.
ADNĪTOR, eris, nisus sum, niti, d. _S’efforcer_, _travailler à_,
_tâcher_. SYN. Nitor, molior, conor, adlaboro, applico. USUS: Vehementer
Cæsar de triumpho adnisus est. Natura semper ad aliquid tanquam
adminiculum adnititur. Cf. Conor, Nitor, Laboro.
ADNŬMĒRO _vel_ ANNUMERO, as, avi, atum, are, a. _Compter_, _mettre au
nombre_. SYN. Numero, connumero, ad numerum addo. PHRAS. Tiro libertis
Tullii adnumeratus est, _Tiron est compté parmi les affranchis de
Cicéron_. In numerum libertorum adscriptus, relatus, cooptatus, adscitus,
receptus fuit, in numero, _vel_ de numero libertorum fuit; in numerum
libertorum venit, pervenit; in numero libertorum habitus, positus,
collocatus est. USUS: Age, ut cum candidatis adnumerere.