Dek jaroj pasis.
Granda internacia kongreso de Esperanto ĵus finiĝis, kaj centoj da
gajaj festintoj preparis sin forlasi la kongresurbon la morgaŭan
tagon en multaj direktoj. Ĉie ĉe la Esperantista popolo regis
gaja, kora frateco kaj plena kontento pro la bela sukceso de la
tiujara festo. Ĉi tie kaj tie, sur la stratoj, en la vestiblegoj
de la stacidomoj, apud publikaj konstruaĵoj ktp. vidiĝis senĝene
babilantaj grupetoj da Esperantistoj, kies lingvo kaj multenacieco
altiris la atenton de la preterpasantoj.
La vetero dum la kongreso estis brila, sed tre varma, kaj multaj
partoprenintoj, precipe kelkaj el la ĉefoj kaj bone konataj
laboremuloj, sentis streĉon de siaj fortoj. Multaj do sopiris al
postkongresa ripozo en kvieta libertempejo, kie ili povos en zorge
elektita rondeto da samideanoj trankvile reĝui la feliĉajn tagojn
per interŝanĝo de travivitaĵoj.
En ĝardenangulo de unu el la malpli luksaj hoteloj malproksime de
la centro de la urbo, sidis ĉirkaŭ ronda tablo aro da kongresanoj,
ses sinjoroj kaj kvar sinjorinoj, venintaj el kvin malsamaj nacioj.
Tri el la sinjoroj estis gazetistoj kaj unu estis fama rusa
literaturisto. La vespermanĝo finiĝis, kaj kelnerino, forportinte
la manĝilaron, eklumigis kelkajn lampionojn, pendantajn de branĉoj
super la tablo. Dum kelke da minutoj la ĝis tiam vigla interparolo
iom kvietiĝis, kaj la plimulto de la kuntablanoj, lacigite de
la multafera tago, fordonis sin al la ĝuo de la rava beleco kaj
trankvileco de la vespera pejzaĝo, kiu sin etendis trans malalta
muro apud ili.
Unu el la sinjorinoj, germana fraŭlino, sin apogante sur la supro de
la muro, kaj reve rigardante en mallumiĝantan valon, ekparolis kun
sincera fervoro:
--Homo, kiu, alrigardante tian vidaĵon en tiaj perfektaj
cirkonstancoj, ne sentas inklinon elspiri poemon... ne indas nomiĝi
homo.
--Vi estas prava, fraŭlino Gundrum,--diris la rusa
literaturisto,--kaj tio eble ne estas maloportuna elprovilo pri
tio, ĉu iu vere indas tiun altan nomon. Mi kore kompatas ĉiun
homon--permesu ĉi tiun signifon--al kiu tute mankas la poezia vejno,
kaj mi tute ne povas al mi prezenti, kiel homo povas esti vere
feliĉa sen poeziemo.
Post mallonga silento maljuna sinjoro, germano, ekprenis la parolon:
--Se ekzistas unu fakto, kiu jam antaŭ multaj jaroj funde konvinkis
min, ke Esperanto estas vivipova afero, ĝi estas jena, ke de l'
komenco tiom multaj adeptoj sentis sin inspirataj kanti en tiu
lingvo, kaj esprimi per ĝi poeme siajn plej profundajn emociojn.
Post kelkaj konsentaj diroj de aliaj, usona gazetisto demandis:
--Ĉu iu povas sciigi al mi, ĉu sinjoro Leonardo Marston ankoraŭ
estas ĉi tie? Mi tre volas konsentigi lin, se eble, verki por nia
gazeto serion da artikoloj pri siaj idealoj. Mi penis kapti lin
tuj post lia grandioza parolado en la Filharmoniejo. Li estas tro
sindetenema.
--Jes,--respondis la rusa literaturisto,--li ankoraŭ estas en la
urbo, sed li foriros morgaŭ matene, mi pensas, al _En Allier_,
kvieta, svisa vilaĝo, por kelktaga ripozo. Li meritas ripozon,
laborinte kiel galerosklavo. Mi intencas publikigi, kun lia permeso,
laŭvortan tradukon de lia parolo.
La juna germanino ekkriis:
--Li estas tre interesa persono. Kia kortuŝa elokventeco; kiaj altaj
idealoj! Mi asertas, ne timante kontraŭdiron, ke lia parolo pri la
amo, kiel la sola, sufiĉa dinamiko de pacmovadoj, estos la plej
elstaranta okazintaĵo de la tuta kongreso.
Energie ekbalancante la kapon, la maljuna germano konsentis:
--Sen ia dubo, fraŭlino Gundrum, sen ia dubo. Mi eĉ asertas plie:
tiu parolo estas epokofara; ĝi helpos meti nian Esperanto-movadon
sur pli altan, noblan, vere spiritan nivelon.
Alia sinjorino, rumanino, kies nacieco estis temo por diskutoj dum la
unuaj tagoj de la kongreso, diris:
--Mi jam multfoje bedaŭris, ke mi ne ĉeestis tiun kunvenon; mi
partoprenis fakan kunsidon de la internacia asocio de flegistinoj.
Kiel ofte oni ĉe niaj kongresoj bedaŭras, ke oni ne povas esti en
du aŭ tri lokoj samtempe! Amikino mia sciigis al mi, ke sinjoro
Marston eĉ pli amplekse malvolvis siajn pensojn en speciala kunveno
de la K.E.L. (tio estas Kristana Esperantista Ligo) kie, kompreneble,
li povis pli senĝene paroli.
_Franca gazetisto_:--Mi aŭdis pri tio. En sia granda parolado
en la Filharmoniejo sinjoro Marston certe ĝisiris la limon de
kongresa konveneco, enkondukante religiajn pensojn--ekvidante, ke
la maljuna germano volas interĵeti proteston, li aldiris:--mi ne
diras, ke li translimiĝis, tute ne. Kvankam mi ne povas kunsenti
kun li multrilate, mi ne povas ne atribui al li noblan sincerecon
kaj tre laŭdindan deziron nutri altan idealismon en nia movado.
Ambaŭ, la praktika kaj la idealema flankoj de Esperanto devas esti
egale akcentataj. La mondo estas tro praktika, por aŭskulti nurajn
idealistojn, kaj ĝi estas tro idealema, por atenti sole praktikajn
aferojn. Sed, aparte de la profunda religiemo subkuŝanta lian
parolon, mi plenkore admiris lian ardan elokventecon kaj lian belan,
fluan lingvaĵon.
_Franca sinjorino_:--Mi ankaŭ. Malofte mi aŭskultis tian flaman
kaj samtempe--pri tio mi ne dubas--tute senafektan, senkonscian
elokventecon. Oratoro, laŭ mia opinio, neniam estas elokventa, se li
estas memkonscia. La bone elektitaj frazoj elŝpiniĝis ja senpene,
glate kaj sen emo kaptaĉi efektojn.
_Germana instruisto_:--Leginte kelkajn el liaj artikoloj, precipe en
germanaj kaj anglaj Esperanto-gazetoj, mi atendis altaniman parolon;
tamen mi devas konfesi, ke ĝi superis mian atendon. Kelkaj el liaj
spritaj kaj sentoplenaj diraĵoj jam estas en nia lando kaj ankaŭ
en Anglujo--ĉu ne, sinjoro Lumsden?--"_Household-words_", hejmaj
sentencoj.
_Fraŭlino Gundrum_:--Mi notis stenografie, laŭ elpensita de mi
privata sistemo, kelkajn aforismojn.
_La rumanino_:--Ho! fraŭlino, citu al mi kelkajn, mi petas.
_Fraŭlino Gundrum_:--Mi ne rememoras multajn laŭvorte, sed unu
neforgeseble sin gravuris sur mia animo: Post sia bela panegiraĵo
pri universala amo li diris:--La vorto "Esperanto", ĉu parolata,
aŭdata aŭ pripensata, plenigas niajn animojn per ĝojego kaj
entuziasmo. Ĝi estas por ni sankta vorto. Tamen mi persone, en
revema humoro, ne povas kelkfoje ne preferi la vorton "_Amanto_".
Mia idealo por la Esperantistaro estas, ke ĝi fariĝu ne nur popolo
"_esperanta_", sed ankaŭ popolo internacie "_amanta_". Plue, neniam
foriĝos el mia memoro la bildo de sinjoro Marston, kiam, paŝinte
antaŭen ĝis la rando de la estrado, li diris milde sed tre fervore,
kun ambaŭ manoj etenditaj:--"Ho, miaj amikoj--materialistoj!
Via sindonemo kaj via entuziasmo ne estas ja malsuperaj al ĉies
ajn fervoro; sed, permesu al mi diri, ke vi ne povas paroli pri
universala frateco sen universala patreco, la patreco de Dio.
Esperanto--la lingvo kaj ankaŭ la movado--estas Diodonita donaco.
Parenteze mi volas diri, ke la fakto, ke ĝi venis al ni pere de
homo apartenanta al tiu gento speciale favorata de Dio, estas por
mi treege signifoplena fakto. Kaj per ĉi tiu donaco Li volas beni
la tutan homaron, sed Li ne volas esti elŝovita el nia movado." Li
aspektis majesta, kiel greka dio en moderna drapaĵo.
_La franca gazetisto_:--Efektive ĝuste tia; kaj mi timas, ke ne
malmultaj fraŭlinaj koroj rompiĝas pro li. Ekzemple...
_La edzino de la franca gazetisto_:--Ne, Victor, ne citu la nomon de
la kompatindulino; mi scias, pri kiu vi aludas. Ne decas.
_La germana maljunulo_:--Ĉu li estas ankoraŭ fraŭlo?
_Tri sinjorinoj kune_:--Jes, ankoraŭ fraŭlo.
_La germana maljunulo_:--Tiom pli bone. Nu, kelkaj diraĵoj de nia
amiko donis al mi materialon por serioza medito. Multaj pensemuloj ne
facile forgesos lian pasian petegon pri alpreno de pli alte spirita
konscio en nia movado. Precipe mi primeditis la jenajn vortojn:--"Oni
aŭdas multon en Esperantujo pri 'Tutmonda Frateco' ktp. Nenio
povus esti pli aprobinda, ĉar vera frateco estas la plej potenca
ilo por levi la premegatajn popolojn kaj klasojn. Tamen, amikoj
miaj, malgraŭ nia tuta fervoro kaj entuziasmo kaj sindonemo, nura
evangelio de humaneco, eĉ de homa amo, neniel sufiĉos: Ni bezonas
Dian amon, klopodantan en ni kaj per ni."
_La franca gazetisto_:--Sed, malfeliĉe, multaj "samideanoj" ne povas
simpatii kun li, kaj kelkaj malkaŝe malaprobas lian laŭdire altan
spiritan nivelon kaj eĉ nomos tion babilaĉo.
_La rusa literaturisto_:--Sendube; sed mi estas tre kontenta aŭdi
vin diri: "malfeliĉe".
_La franca gazetisto_:--Mi uzis la vorton tre sincere. Neniu serioza
studanto de la historio de l' homaro kaj de la homa koro povas
ne konscii, ke io, krom nure homaj rimedoj, estas bezonata, por
alproksimigi la celon, kiun miloj da altanimaj Esperantistoj metis
antaŭ sin.
_La germana maljunulo_:--Ĉu oni aprobas aŭ malaprobas, la parolo
okazis, kaj nepre bonefikos sur la Esperantistaron. La efekto estos
neelradikigebla.--
Neniu el la okaze kunveninta amikaro volis aŭ kuraĝis kontraŭdiri
ĉi tiun emfaze diritan opinion, kaj la konversacio iom post iom
transiris en aliajn temojn.
* * * * *
La tagoj, kiujn Leonardo Marston pasigis en la ĉarma, kvieta vilaĝo
_En Allier_ kaj ĝia ĉirkaŭaĵo, estis por li tagoj de senmiksa,
trankvila ĝojo kaj sendube ankaŭ por la areto da amikoj, kiuj
loĝis kune kun li en negranda, sed elektita pensiono.
Jam dum la dua parto de la kongresa semajno, kiam li fariĝis unu
el la ĉefaj allogaĵoj por multaj pensemaj laborantoj, li sentis
deziron foriri tuj post la ferma kunsido kaj tute sola pasigi unu
aŭ du semajnojn en bela kvieta loko por ĝui ripozon kaj meditadon.
Sed la petoj de kelkaj amikoj, kiujn li jam renkontis ĉe antaŭaj
kongresoj kaj en kunvenoj en Londono, kaj kiuj montris al li grandan
simpation, igis lin venki tiun inklinon kaj konsenti partopreni
ekskurson al belega ripozejo en Svisujo.
La amikaro konsistis el nur ses personoj. Du el ili estis usonanoj el
Boston, dunaskitaj fraŭloj, kies aĝo estis je la transa flanko de
kvardek. Sinjoroj Fleming estis viroj de rimarkinda amindeco, amataj
de ĉiuj kaj bone konataj ĉe la internaciaj kongresoj de Esperanto
kiel "la karaj ĝemeloj". Ilin akompanis juna nevino, dekkvinjara
knabino, kiun ambaŭ hontinde dorlotis. Fraŭlino Geraldino Kennedy,
ĉarma, sprita petolulino, estis tre korligita al siaj du molkoraj
onkloj, al kiuj ŝi tre egalmezure dividis siajn karesojn kaj
incitetojn.
La ceteraj anoj de la grupeto estis sinjorino kaj sinjoro Harding.
Intence mi skribis: "sinjorino kaj sinjoro", ĉar, efektive, la
edzino majstre "ludis la unuan violonon". Horacio Harding, almenaŭ
dek kvin jarojn pliaĝa ol ŝi, estis tute kontenta "ludi la duan
violonon", plenumi ĉiujn ŝiajn dezirojn, kaj iri ĉien, kien
ŝi proponis iri, kondiĉe, ke ŝi ne senigos al li tro longe
okazojn por ludi viston aŭ diskuti bienulajn kaj leĝajn aferojn
rilate al bienoj, pri kiuj li opiniis sin spertulo. Li estis aminda
angla sinjoro kun ronda, ruĝeta, senbarba vizaĝo kaj preskaŭ
arĝentoblankaj haroj. Estus malfacile trovi sur la kvin kontinentoj
sinjoron, kombinantan en si pli perfekte bonkorecon, gajecon kaj
simplanimecon kun natura, senafekta digno. Nenio pli feliĉigis lin,
ol vidi sian ĉarman edzinon admirata, la adorata kaj senrivala
estrino de la sociaj rondoj, al kiuj ili apartenis. Sinjorino Harding
estis sprita, bela, brila. Ŝia patrino estis italino de nobela, sed
malriĉiĝinta familio, kaj ŝia patro estis oficiro de la brita
mararmeo. De la unua ŝi heredis vivecon, poeziemon, kaj de la
dua dignon kaj emon al altaj idealoj. Ŝi estis tre fervora, lerta
Esperantistino, verkintino de kelkaj, ĉie ŝatataj poemoj, por kiuj
ŝi mem komponis beletajn melodiojn. Sinjoro Harding, aliflanke,
kvankam li plej diligente studadis Esperanton kaj plej laŭdinde
faris sian eblon entuziasmiĝi pri la Esperanto-movado, por plaĉi al
sia bela edzino, tamen atingis nur kompatindan gradon de flueco kaj
faradis ridindajn gramatikajn erarojn.
Bela vespero malleviĝis sur la pacan vilaĝon. De ĉiuj flankoj
revenis de la laboro farmistoj kaj laboristoj; kelkaj gajkore kantis,
aliaj, kurbiĝinte sub pezaj laktujoj, entenantaj, mi ne scias
kiom da litroj da lakto, pasadis senhalte, konstante, kun senmovaj
vizaĝoj rigardante la vojon antaŭ si. Ŝajne tiuj lastaj estis
senkonsciaj pri la rava beleco de la pejzaĝo ĉirkaŭ ili.
Ĉu alkutimeco al tiu beleco indiferentigis ilin kontraŭ ĝi? Ĉu
troa laborado obtuzigis en iliaj animoj ĉiun delikatan senton pri
naturaj belaĵoj? Ĉu vivado apud tiuj gigantaj montoj estigas pli da
facilanimeco kaj poeziemo, aŭ, male, pli da korpremateco kaj ioman
mankon de kapablo plenĝui la belecon, kiu tiom ravas vizitantojn el
aliaj landoj? Tiaj demandoj okupis la pensojn de Leonardo Marston
kaj de sinjorino Harding, kaj fariĝis temo de viva interparolo, dum
ili revenis, kune kun la ceteraj anoj de la grupeto, de posttagmeza
promeno.
Alproksimiĝante al la vilaĝo kaj uzante vojeton, kondukantan tra
fruktarbejo, la ekskursanoj disiĝis en tri partojn. Fratoj Fleming
iris antaŭe, kaj, inter ili, sampatrujano, profesoro de botaniko,
kiu loĝis en najbara hotelo. La ĝemeloj, nekonsciaj pri la
belegaj vidaĵoj ĉirkaŭ ili, prilaboris la profesoron, por venki
liajn antaŭjuĝojn kontraŭ Esperanto. La prilaborato ankoraŭ,
sed malpli forte, penis pravigi sian diron, ke, koncerne lin mem,
li ĉiam trovis la latinan lingvon sufiĉa por korespondado kun
alilandaj scienculoj pri botanikaj aferoj. Centon da metroj post
ili sekvis Leonardo Marston kaj sinjorino Harding, kaj samdistance
malantaŭe venis, brakon ĉe brako, la iom dika sinjoro Harding kaj
la juna, gracia usonanino, Geraldino Kennedy. La sprita, senĝena
babilo de la knabino tre amuzis la maljunulon, kaj li atente
aŭskultis ŝiajn humorajn rakontojn pri travivaĵoj en amerika
edukejo. Subite li pli rapidigis siajn paŝojn kaj aspektis iom
distrita. Geraldino ekskuetis lian brakon kaj diris:
--Vi tute ne aŭskultas, sinjoro Harding; pri kio vi meditas?
--Ho, pardonu, fraŭlineto,--ĝentile respondis la bonkorulo,--ĵus
venis al mi penso: mi volas demandi la usonan profesoron, ĉu li
ludas viston.
Estis aranĝite fari noktan ekskurson sur la plej altan monton de
la ĉirkaŭaĵo, "_Rocher de Naye_", por rigardi de ĝia pinto la
sunleviĝon el malantaŭ la neĝokovritaj suproj de Bern'a Alparo.
Post longa diskuto oni unue decidis, ke Geraldino devos postresti kaj
enlitiĝi, ĉar, laŭ la opinio de la pension-mastrino, la supreniro
kaj, ankoraŭ pli, la malsupreniro estas iom danĝeraj. La zorgemajn
onklojn ektremetigis eĉ la penso, ke malfeliĉaĵo povos trafi la
karegan nevinon. Geraldino estis tre ĉagrenita kaj argumentis,
petegis, turmentis la onklojn, por ricevi permeson akompani ilin.
--Nur imagu, miaj karaj gardistoj,--ŝi petole ekkriis,--reveninte
hejmen, vi, kun levitaj manoj kaj flamaj vizaĝoj, rapsodios pri
la sunleviĝo super la glora Bern'a Alparo, kiel la plej grandioza
vidaĵo sur nia mirinda planedo, kaj mi, mi devos stari apude kaj
konfesi, ke mi ne vidis ĝin, ĉar knabinetoj, kompreneble, devas
enlitiĝi, kiam vesperiĝas.
La ĝemeloj maltrankvile kaj nedecideme rigardetis unu la alian;
neniu kuraĝis, la unua, cedi; neniu volis rekte rifuzi. Geraldino
petegis plue kun ŝajnĝemeto:
--Mi vere pensis, ke vi amas min.
Ambaŭ onkloj preskaŭ samtempe rediris:
--Ĝuste pro tio, ke ni amas vin, karulino, ni deziras, ke vi ne
risku fali kaj elmeti vin al malfeliĉaĵo--aŭ io simila.
--Nu, onkloj,--diris la belkreska knabino, alŝoviĝante al la du
viroj,--rigardu, mi estas preskaŭ tiel altkreska kiel vi (tamen
mankis al ŝi almenaŭ dek kvin centimetroj) kaj vi devas konfesi,
ke mi havas fortajn, flekseblajn membrojn, dum vi ... nu, vi ofte
plendas pri ektuŝoj de reŭmatismo.
Sinjorino Harding proponis, ke oni malsupreniru vagonare anstataŭ
piede kaj, helpate de Leonardo Marston, aldonis sian elokventecon al
la petegado de la knabino. Fine ili venkis, kaj Geraldino ricevis
permeson partopreni la ekskurson, doninte fortan promeson, ne
malproksimiĝi de la flanko de la onkloj.
Je la duono post la deka horo la grimpistoj, provizitaj per
alpobastonoj kaj varmaj ŝaloj, ekforiris, kompreneble sen sinjoro
Harding, kiu en la lasta momento decidis postresti kaj ludi viston
kun la usona profesoro kaj kelkaj aliaj gastoj en lia hotelo. La
nokto estis belega, kvankam senluna, kaj varmeta. La vojo kondukis
ilin komence tra fruktarbejoj, preter izolaj farmdomoj, el kiuj, ĉi
tie kaj tie, brilis dolĉa, hejmeca lumo, iel antaŭsentigante al ili
la ĉarmon kaj pikantecon de la aventureto. Gaja babilado kaj feliĉa
ridado eksonis tra la nokto, de tempo al tempo eĥe resonantaj
de rokaj deklivoj trans valeto. Ŝercoj, incitetoj kaj amuzaj
rakontetoj vivigis la iradon kaj mallongigis la vojon.
Sed iom post iom la soleneco kaj la majesta silento efikis sur
la korojn de la irantoj; la interparolo fariĝis malpli brua kaj
kelkfoje ĉesis. Eĉ ŝprucema Geraldino iĝis pensema kaj pli ol unu
fojon ekhaltis por ĝui la neordinaran sorĉon de la ĉirkaŭaĵo,
aŭ por atentigi la kunmarŝantojn pri iu mistera, fantomeca
figuraĵo en la mallumo.
Leonardo Marston kaj sinjorino Harding senintence iom malrapidis kaj
iris kelkdekojn da paŝoj post la aliaj. La temo de ilia interparolo
estis la mistero de la belo. Jam antaŭe unu trovis en la pensoj de
la alia plaĉan akordon rilate al tio kaj multaj parencaj temoj.
Tiuvespere, sub la influo de la vere ega beleco de la stelbrila
nokto, ambaŭ sentis la animon forte, tamen dolĉe regata de mistera
ekstazo, estiganta en ili fluon de agrablaj emocioj kaj vekanta
altigajn pensojn pri la senlimeco, la grandiozeco kaj poezieco de
la kreaĵo de Dio. Ambaŭ estis idealistoj, same fervoraj, same
sinceraj; sed iliaj idealemoj montris ankaŭ malsamajn ecojn. Ŝia
estis idealismo, kiu ne liveris al ŝi kontentecon, eble tial, ke ĝi
estis iom tro ambicia kaj neklara, kaj tial, ke ŝi mem estis tro
ŝanĝiĝema kaj nepacienca. Kiel virino--mi esperas, ke miaj belaj
legantinoj pardonos ĉi tiun personan opinion--sinjorino Harding,
pli-malpli konscie, sentis bezonon apogi sin sur pli forta vira
personeco, kies idealismo kaj celkonscio povos inspiri al ŝi pli
grandan certecon, ol ŝi trovis en si mem, pri realigebleco de ŝiaj
propraj revoj. La idealismo de Leonardo Marston, aliflanke, estis
forta, sana, kaj konstrukapabla, kvankam malpli poeziema, tamen des
pli profunda, pasia.
La vojo, dum kelka tempo kondukanta laŭlonge de deklivo kaj
supreniranta ĝis la supro de altaĵo, estis sufiĉe larĝa kaj
sendanĝera, por permesi agrablan interparolon. Irante flankon ĉe
flanko, ili plene kaj kun sento de ĝojo akordis pri temoj, tiaj,
kiaj la jenaj:--Ĉiuj aferoj, posedantaj Diajn ecojn, estas belaj;
nur tial, ke la homa animo estis en la komenco kreita laŭ Dia tipo,
ĝi povas leviĝi ĝis tiu alto, kie, unue per filozofia medito kaj
poste per pura amo, ĝi povas ĝuste percepti kaj ŝati la belon;
pura, Dioposedata animo vidas en multaj objektoj belecon, nevideblan
por aliaj, ĉar beleco vidata estas plejparte nur rebrilo de la
pureco kaj beleco de la animo mem; k. a.
Atinginte la supron de la altaĵo, la kunularo haltis momenton.
Antaŭ ili etendiĝis vasta valo, formita de du montaj dorsoj, kiuj
unuiĝas maldekstre de ili, norde, dum dekstre ĝi malfermiĝas
apud Territet, sur la bela bordo de la lago de Ĝenevo. Ĉiuj tuj
sentis la solenigan imponecon de la vidaĵo. Nur la konturo de la
malproksima montodorso, transe, estis videbla kontraŭ la stelbrila
ĉielo, krom kelke da apudaj objektoj, kiuj iom post iom alprenis
fantomsimilajn formojn. Ĉio alia estis unu vasta kavego, nigra,
silenta, mistera. Nenia movo, nenia sono, nur superega silento,
superega, abisma nigreco. La tri viroj, la virino kaj la knabino
senvorte, senmove rigardis en la vastan, malluman spacon, preskaŭ
timante dispeli la sorĉon; iliaj koroj estis en la daŭro de kelkaj
momentoj tro plenaj por paroli.
Subite venis tra la silenta nokto de ie el la kontraŭa flanko de
la valo, aŭ el la valo mem, dolĉaj sonoj. Portate tra la pura,
maldensa aero el ŝajne granda distanco, aŭdiĝis kun mirinda
klareco, nedireble rave, altatonaj voĉoj, kantantaj "Jodel"-kanton.
Por tiuj kompatindaj legantoj, kiuj ankoraŭ ne aŭdis jodelkanton
en Svisujo, vibrantan trans bela lago aŭ saltetantan malsupren
de monta vojeto, estus tute vana ĉiu mia peno priskribi ĝin.
La gajaj triladoj, la ensorĉa vivoĝojo, la nekontraŭstarebla
facilanimeco, la tuta kuna ĉarmo estas ekster prezentado per vortoj.
La feliĉuloj, kiuj jam aŭdis jodeladon, komprenos; ili facile
revokos al si la neforgeseblan ĝuon.
Post kelka tempo la kanto ĉesis, kaj denove profunda silento
ekregis. Kun ekkrio de raviĝo Geraldino diris:
--Ho, onkloj, neniam mi aŭdis tian belan, tian belegan kantadon. Ho!
kiel mi bedaŭrus, se mi estus maltrafinta tion!
Apenaŭ la aliaj havis tempon, por doni liberan esprimon al siaj
sentoj, ree aŭdiĝis dolĉa melodio. Nun ĝi venis el pli granda
proksimeco de la apuda flanko de la valo. Ree la kunularo aŭskultis
kun ravo, dum la solenaj, majestaj vortoj de konata germana ĥoralo
travibris la silentan nokton:
"_Lobe den Herren, den mächtigen König der Ehren_"[2].
Dum paŭzo inter la dua kaj tria strofoj, sinjorino Harding diris
mallaŭte:
--Kiel rave, kiel bele en harmonio kun la solena grandiozeco de
la ĉirkaŭaĵo! Malfacile estas juĝi, kio estas pli ĉarma, la
jodelkanto aŭ la germana ĥoralo.
Oni povis distingi, ke la ĥoristaro konsistas el viraj kaj virinaj
voĉoj, bele kunmiksitaj kaj bone ekzercitaj. Sed la plej granda
ĉarmo kuŝis en la sentopleneco kaj pieco, kun kiuj la ĥoristoj
kantis. La efekto de la kanto estis nedireble emocianta kaj
animaltiga. Post la ĉeso de la kantado Geraldino ekkriis:
--Ho, sinjorino Harding, kiel vi povas opinii, ke ĉi tiu kanto estas
tiel bela, kiel la unua? Mi multe preferas la ĝojoplenan kanton kun
la belaj kadencoj. Onklo Johano, kio estas via opinio?
Onklo Johano respondis iom heziteme:
--Ili ambaŭ estis tre, tre belaj, sed la jodelkanto pli forte ravis
min.
Onklo Huberto konsentis kun sia frato, same heziteme, kaj
ekrigardante sinjoron Marston, kvazaŭ li timas kontraŭan opinion
de li. Neniu iam aŭdis ia dunaskitojn malkonsenti unu kun la alia.
Leonardo Marston sin apogis per ambaŭ manoj sur sia "Alpenstock"
kaj kun antaŭenklinita kapo rigardis mediteme en la nigran valon.
Parolante laŭ sia trankvila, serioza maniero, li diris:
--Por mi ne estas malfacile decidi, kiu el la du kantoj faris
sur min la pli profundan impreson: Mi estis ravata de la belega
jodelkanto, kaj pensis, ke nenio povus esti pli ĉarma; sed tiu
majesta ĥoralo--mi konas la germanajn vortojn kaj la Esperantan
tradukon de sinjoro Marx--tuŝis la profundon de mia animo. Eble
tial, ke la sonoj trovis en mia koro oportunan eĥon. Okaze la kordoj
de nia animo jam estas agorditaj al la spirito de kanto. Ĝi plenigis
min per nedirebla ĝojo kaj dankemo. Kiel sinjorino Harding saĝe
diris: ĝi estas pli multe en harmonio kun la nunaj cirkonstancoj.
Sinjorino Harding konsente ekbalancis la kapon.
--Ĉiuokaze,--rediris petole la juna usonanino,--vi estas voĉdone
venkitaj: tri voĉoj _por_, kaj du voĉoj _kontraŭ_ la jodelkanto;
do, plimulto de unu.
En tiu momento aŭdebliĝis la paŝoj de la ĥoristoj. Iom post iom
iliaj formoj elvenis kiel fantomoj el la inkosimila nigreco en la
malfortan duonlumon. Fine oni povis kalkuli la venantojn: aperis
kvar sinjoroj, tri sinjorinoj, kaj du knabinoj, el kiuj unu havis
proksimume la saman aĝon, kiel Geraldino.
--_Guten Abend, meine Herrschaften_[3]--venis plaĉa basa voĉo. La
usonanoj respondis angle:
--Bonan vesperon.
Leonardo Marston, sciiĝinte, ke neniu el la venintoj parolas
Esperanton, faris sian eblon danki al ili germanlingve pro la
bela kaj oportuna himno, kaj penis teni interparolon kun du el
la sinjoroj. La du knabinoj, aŭdinte la "_Good evening_" de la
usonanoj, vigle alparolis Geraldinon en la angla lingvo, tre
kontentaj uzi la okazon, por paradi sian negrandan lingvan scion.
Tuj viveca interparolo komenciĝis inter la junulinoj. Geraldino
parolis rapide, per lingvaĵo intertavolita per multe da fortaj,
tipe amerikaj lingvaĵoj, ĝis onklo Huberto admonis ŝin paroli tre
malrapide kaj simple pro ĝentileco. Tiel la du grupetoj, havante
la saman celon, iris kune en direkto al la kapo de la valo. Survoje
ili renkontis arojn da kaprinoj, kiuj mire, sed sentime rigardis la
preterpasantojn. Kiam ili atingis oportunan lokon por ripozo, sinjoro
Johano Fleming ekbruligis alumeton kaj, rigardinte sian horloĝeton,
ekkriis:
--Noktomezo, gesinjoroj; la horo interkonsentita pri nia noktomanĝo!
Ĉar la germanaj vojaĝantoj jam noktomanĝis, ili proponis iri
antaŭen kaj atendi la aliajn ĉe la videjo apud la supro de la
monto. Nia angla-amerika amikaro sidiĝis sur falinta arbo, kaj bone
regalis sin per kunportita provizaĵo, ĝuante samtempe la ĉarman
belecon de la silenta nokto kaj merititan ripozon. Nur de tempo al
tempo ili aŭdis mallaŭtan, muzikan tintadon de la sonoriletoj de
bovinoj aŭ kaprinoj. Antaŭ ili etendiĝis la tuta longo de la
nigra valo, ĉe kies suda ekstremaĵo ili povis vidi lumetojn de
elektraj lampegoj en Territet. Sinjorino Harding enpensiĝe rigardis
la abismon kaj diris:
--Kia bildo de l' morto!
--Bildo de l' morto?--Kun demanda tono ripetis Leonardo.--Tio ne
estas mia koncepto pri morto.
--Tamen la mia,--rediris la virino ĉe lia flanko iom
surprizite,--ja, longa, nigra valo, kaj lumo, lumego ĉe la alia
ekstremaĵo.
--_Excelsior!_--ekkriis Leonardo,--jam estas la unua horo; ni devas
iri antaŭen.
Nun komenciĝis la plej malfacila, efektive iom danĝera parto de la
supreniro. La vojo fariĝis en kelkaj lokoj tre kruta kaj kovrita de
malfirmaj ŝtonoj. Sinjoroj Fleming ame zorgis pri sia kara nevino,
kaj Leonardo proponis sian brakon al sinjorino Harding. Efektive
la sinjorinoj bezonis ĉian haveblan helpon. Post longa, peniga
grimpo ili atingis la dorson de la monto Naye. Jam matena krepusko
komenciĝis. Pli kaj pli multe da objektoj ĉirkaŭ ili akceptis
distingeblajn formojn. La pejzaĝo estis griza, senkolora, kaj
aspektis kvazaŭ ĝi vekiĝus el dormo. La aero nun estis senteble
pli freŝa, kaj el la nordo ekblovis malvarma vento. Sinjorino
Harding iom laciĝis kaj preskaŭ senkonscie apogis sin pli forte
sur la brako de Leonardo. Kiam la vojo fariĝis pli oportuna, ili
priparolis serioze rimedojn por pliprofundigi ĉe Esperantistoj la
konscion pri ilia alta, spirita misio. Poste la interparolo sin
turnis al amikeco; unue al internacia, sed iom post iom al persona
amikeco.
Neniu el ili havis feliĉajn spertojn pri intima amikeco. De post
la morto de sia patro, Leonardo ne trovis viron, al kiu li povis
senrezerve malfermi sian internan memon. Tion kaŭzis, parte, lia
ioma sindetenemo, la izoleco de la vilaĝo, en kiu li loĝis,
kaj oftaj vojaĝoj al Usono por kontroli tiean filion de la firmo
_Vincent kaj Haverford_, en kiu li jam de tri jaroj okupis pozicion
de asociano.
Sinjorino Harding jam havis multajn amikinojn, sed ne tre intimajn;
kaj kelkaj el ili forte malkontentigis ŝin. Dum oftaj kaj longaj
vojaĝoj kun sia edzo, kaj per partoprenado en diversaj filantropiaj,
sociaj kaj beletristikaj movadoj ŝi interrilatiĝis kun multaj
homoj; sed inter ili ŝi renkontis tre malmultajn, kiuj proksimiĝis
al ŝia idealo de amikeco. En multaj ŝi trovis tro da spirita
malprofundeco, memama ambicio kaj nura socia poluro. Neniu plene
komprenis ŝin, kaj malpleje el ĉiuj ŝia edzo. Li eĉ ne penis
kompreni ŝin; sufiĉa estis por li la scio, ke ŝi estas neordinare
lerta, bona virino, ĉiurilate--en liaj okuloj--supera al ĉiuj
ceteraj virinoj, kiujn li konas. Kial ŝi edziniĝis kun li, neniu
povis al si klarigi, ĉar la ĝenerala, malmola juĝo de la mondo,
ke kompare malriĉa virino edziniĝas kun riĉulo pliaĝa nur pro
mono kaj socia pozicio, eĉ ne sugestiĝis al ŝiaj konatoj. La
poeziema, fervora animo de Maria Harding ofte sentis, en la daŭro de
multaj jaroj, malkontentecon kaj izolecon, kaj pli-malpli konscie ŝi
sopiris al intima amikeco kun iu, kiu funde komprenos ŝin, kaj kun
kiu ŝi povos, kvazaŭ manon en mano, sekvi komunajn idealojn.
Maria Harding renkontis Leonardon Marston la unuan fojon en la
antaŭoficejo de sinjoroj _Hunter kaj Inman_>, la prokuristoj de li
kaj de ŝia edzo. Sinjoro Hunter prezentis unu al la alia, kiel same
fervorajn Esperantistojn. Post la foriro de Leonardo la maljuna
juristo sciigis al ŝi konfidencie, ke en la daŭro de sia longa,
profesia kariero li ne havis aferon kun pli noblaj, altanimaj homoj,
ol la mortinta Jakobo Marston kaj lia filo Leonardo. De tiu okaza
interkonatiĝo antaŭ kvar jaroj ŝia estimo por li ĉiam kreskis
ĝis respektego. En Leonardo Marston ŝi vidis idealon de siaj revoj
realigitan; inter ili, ŝi sentis, ekzistas ideala animparenceco. Por
ŝi lia nobla entuziasmo kaj celkonscio, lia neordinara trankvileco
kaj memkonfido, ĉiuj ĉi tiuj ecoj kune, formis karakteron, kiu
nekontraŭstareble allogis ŝin. Kaj nun, irante ĉe lia flanko,
apogite sur lia forta brako kaj interŝanĝante kun li simpatiajn
pensojn, ŝi sentis neordinaran serenecon, neklarigeble profundan
kontentecon.
Ili parolis pri amikeco. Pli ol unu fojon sinjorino Harding volis
demandi sian kunvojiranton, kion li opinias pri la ebleco de intima,
sed pura, tiel nomata platona amikeco inter viro kaj virino, sed
ĉiam io, ia neklare sentata timo, ekstarigi konscian baron inter
ili, detenis ŝin.
Fine, je la kvara horo de la mateno, ili atingis la hotelon apud
la supro de la monto, ĝuste kiam sonorilo aŭdiĝis, por veki la
gastaron. Preskaŭ la sola celo, kiun havis la sepdek aŭ okdek
gastoj, loĝantaj en tiu izola, kaj sufiĉe alttarifa hotelo,
estis, supozeble, vidi sunleviĝon de la plej alta pinto de la
monto. Trinkinte tason da varma kafo kaj ripozinte kelke da
minutoj, nia grupeto, kune kun aro da hotelgastoj, envolvitaj en
ŝaloj, supreniris la lastan parton de la vojo ĝis la famekonata
videjo--kaj atendis. La mateno jam estis sufiĉe klara, kaj la vasta,
neĝokovrita Bern'a Alparo etendiĝis antaŭ iliaj okuloj, ankoraŭ
iom grizkolora, tamen majesta.
Geraldino ekparolis plende:
--Ho ve! Ĝuste super la regiono, kie la suno leviĝos, malgrandaj
nuboj kolektiĝas. Kia maloportunaĵo!
--Ne ĉagreniĝu, Geraldino,--diris Leonardo--, ĝi estas nur
maldensa nubetaro, kiu, espereble, formoviĝos antaŭ ol aperos la
sunglobo.
Sinjorino Harding metis la brakon sur la ŝultron de la knabino kaj
diris:
--Ne timu, mia kara, tiuj nedensaj nubotavoloj neniel difektos la
vidaĵon; male, sunleviĝo ĉe tute klara, sennuba ĉielo estas multe
malpli bela, ol ĉe la alesto de kelkaj nubetoj. Jen, rigardu, la
nuboj jam disrompiĝas kaj plilongiĝas ambaŭflanken.
La plumba koloro de la ĉielo iom post iom, preskaŭ nerimarkeble,
ŝanĝiĝis kaj alprenis ĉiam plibeliĝantan, pliheliĝantan
marverdan nuancon. La okuloj de ĉiuj atentoplene fiksiĝis sur
loko, kiun flave-ruĝeta ardo ekmontris kiel la punkton de la
baldaŭa sunleviĝo. Jam la suba rando de la ĉehorizontaj nubetoj
ekkoloriĝis, unue sangoruĝe, poste punce, rozkolore kaj, tiele,
tra ĉiuj nuancoj ĝis hela, brilega, sukcena koloro. Dume la
maldensaj nuboj mem heliĝis kaj nun aspektis kiel lanecaj strioj.
La vidaĵo fariĝis de momento al momento pli rava, pli grandioza.
La mirinde belegaj nuancoj de la ĉielo, de la nuborandoj, kaj de la
neĝokovritaj suproj de la montoj ne restis senŝanĝe en la daŭro
de eĉ kvaronminuto. La nubetoj aspektis dum kelka tempo, kvazaŭ
ili estas brilega amaso da ĉiam ŝanĝiĝantaj, tralumigitaj gemoj,
enmetitaj en lumradia oro: Ĉi tie ardis rubenoj; tie briletis
topazoj; jen kristalaĵo kaj smeraldoj; jen ametistoj vidiĝis,
ĉirkaŭitaj de luma sukcenaĵo.
Fine la ruĝa rando de la suno aperis, aldonante ankoraŭ novan
belecon: ĉio surverŝiĝis per delikata rozkolora nuanco. Malantaŭ
la disŝiritaj nubetoj elĵetiĝis brilaj fingrosimilaj radioj, ĉe
la centro ruĝetaj, sed grade paliĝantaj ĝis ili perdiĝis en la
marverde-blua senfineco. Alten kaj pli alten la fajra globo de la
suno leviĝis, impona, majesta.
La brilego kaj grandiozeco de la vidaĵo plenigis la korojn de la
alrigardantoj per neesprimeblaj sentoj de pia ĝojo kaj profunda
emocio. Multaj staris mutaj. Nur ĉi tie kaj tie oni aŭdis el la
diversnaciaj grupetoj mallaŭtajn ekkriojn:
--_Magnifique!_
--_Overwhelmingly beautiful!_
--_Wunder-wunderschön!_ ktp.
Sendube kelkaj el la viroj kaj virinoj neniam antaŭe konsciis tiel
forte la apudeston de Dio; neniam antaŭe sentis tian inklinon, el
plena, danka koro adori la Dion de la Belo, de la Potenco, kaj de la
Amo.
Leonardo Marston silentis. Lia raviteco estis tro forta por
esprimiĝo. Liaj okuloj, ĉiu trajto de lia virbela vizaĝo montris,
ke lia tuta animo ardas de pia ekstazo. Geraldino demandis lin
mallaŭte:
--Kial vi ne diras ion, sinjoro Marston?
--Kion mi povus, diri li respondis milde;--antaŭ tia vidaĵo oni
povas nur silenti, adori; vortoj profanus.
Iom malproksime de nia grupeto staris tri studentoj (negrave el kiu
lando) kiuj senĝene elmontris sian entuziasmon; eble tial, ke ĝi ne
estis sufiĉe profunda, por devigi silenton. Unu post alia deklamis
iom parade, greklingve, kelkajn el la senmortaj versoj de Homero,
kiuj tiel neimiteble priskribas la leviĝon de la "rozfingra" mateno.
Apude staranta dika, pompa sinjoro, kiu aspektis kiel bankiero,
deprenis binoklon de antaŭ la okuloj, majeste sin turnis al la
tri junuloj kaj direktis al ili rigardegon, esprimantan furiozan
indignon:
--Kuŝiĝu!--li ĵetis al ili sufiĉe laŭte, por esti aŭdata de la
ĉirkaŭstarantoj.
La studentoj ĉesis deklami kaj serĉis pli oportunan lokon por
rigardi la vidaĵon.
Intertempe la suna globo leviĝis super la nuboj, salutante la
novenaskitan, belan tagon kaj surverŝante la tutan pejzaĝon per
brila, ĝoja lumo. Sed ju pli alten la radiluma sfero leviĝis, des
pli paliĝis la brileco de la koloraĵo, des pli la tuta vidaĵo
alprenis ordinaran aspekton; kaj multaj alrigardantoj sin turnis por
ĝui la belecon de aliaj partoj de la vasta panoramo. El la buŝoj
de ne malmultaj eliĝis ekkrio de ĝoja surprizo, kiam, rigardante
malantaŭen, ili ekvidis ĉe la kontraŭa flanko de la lago de
Ĝenevo la neĝokovritajn montojn _Dent du Midi_ kaj _Mont-Blanc_,
lumigitajn de bela, delikate ruĝeta lumo.
* * * * *
Post la vespermanĝo sinjorino Harding eniris en sufiĉe vastan
verandon de la gastejo "Valpaco" vestita per tre modere dekoltita
kaj duonmanika vesto el nigra silko kun delikata surmetaĵo el
gazosimila, heliotropa ŝtofo. En ŝiaj densaj, malhelaj haroj
vidiĝis ruĝa rozo, tenata per diamantobrila agrafo; kaj super ŝia
zono pendis malgranda bukedo da belaj rozoj "Marŝalo Niel". Malgraŭ
siaj tridek ses jaroj ŝi estis tre alloga virino, gracia, fleksebla,
kaj vigla.
La verando estis tegmentita per jasmeno kaj ornamita per grandfoliaj,
kvazaŭtropikaj kreskaĵoj en bareloj. Kelkaj elektraj lampoj kun
ruĝaj ŝirmiloj ĵetis mildan, belan lumon sur la foliaron. Pli
belan, revigan vesperon estus malfacile imagi, kaj pli ĉarma loko
por ĝui ĝin estus malofte trovebla. Brila lunfalĉilo staris super
la rando de herboriĉa valo kaj pentrinde lumigis per sia facila,
arĝenta lumo la elstarantaj objektojn en ĝi.
En angulo de la verando, sub palmo, sinjorino Harding trovis
Leonardon.
--Ho, sinjoro Marston,--ŝi ekparolis per tono, kiu montris
kontentecon sed ankaŭ nuancon de maltrankvilo,--vi estas ĉi tie,
ĝuante la belegan vesperon! Per la lasta poŝto mi ricevis du
sendaĵojn, pri kiuj mi volas kun vi paroli.
Kiam Leonardo turnis al ŝi la vizaĝon, ŝi rimarkis, ke liaj okuloj
estas malsekaj.
--Ho! amiko mia,--ŝi ekkriis kun surprizo kaj kortuŝo,--larmetoj
en viaj okuloj? Mi penis, ke viroj, kiel vi, tiel trankvilanimaj,
firmkarakteraj, ne havas larmojn.
--En tiu okazo vi eraris, sinjorino Harding. La neordinare dolĉa
vespero parolis al mi pri la senfina boneco kaj amo de Dio. Sed mi ne
konsciis, ke larmetoj malsekigis miajn okulojn. Nu, parolu, mi petas,
pri viaj interesaĵoj.
--Lastan semajnon mi mendis ĉe oraĵisto objekton laŭ mia propra
desegno. Jen...
Dirinte tion, sinjorino Harding ekprenis delikatan oran kolĉenon,
eltiris el la faldoj de sia surbrustaĵo medalionon kaj ridetante
enmanigis ĝin al Leonardo. Li tenis ĝin sur la manplato, ankoraŭ
varma, kaj rigardis ĝin. Kontenta, plaĉa rideto vidiĝis sur lia
trankvila vizaĝo. La medaliono montris sur unu flanko ruĝan,
kvinpintan stelon sur blanka, emajlita fundo. En la mezo de la stelo
troviĝis mozaika, ora litero "A". Sur la dorsa flanko estis verda,
kvinpinta stelo, ankaŭ sur blanka fundo, kaj en ĝia mezo ora litero
"E". En ĉiu interpinta, blanka spaco brilis malgranda gemo. Post
momento Leonardo ekparolis serene, ankoraŭ rigardante la juvelon:
--La litero "E" signifas, kompreneble, "Esperanto", kaj la litero
"A"... "Amanto"; ĉu ne? Delikata komplimenteto; mi dankas vin.
--Vi prave divenis. La verda koloro signifas esperon, kaj la ruĝa
koloro amon, tuthomaran amon.
--Ja, efektive, tuthomaran amon, tio estas. Dia amo, trovanta en niaj
homaj koroj ilojn, por efektivigi siajn favorajn celojn rilate al la
homaro. Kaj ĉiuj lojalaj koroj estas bezonataj por nia granda celo.
Ekzistas, sinjorino Harding, multaj senceluloj, viroj kaj virinoj,
kiuj ekardus, flamiĝus, tuj kiam iu montrus al ili la eblecon, ilian
propran kapablon, fari grandan, noblan servon al siaj kunhomoj.
La bela virino levis la malhelajn, lumplenajn okulojn admire al la
vizaĝo de la altkreska viro antaŭ ŝi, kaj fervore diris:
--Prave, bele dirite! Nu, tio venigas min al mia dua sciigo. Ni
ĵus ricevis leteron de niaj prokuristoj. Ili sciigas min, ke nia
lukontrakto kun Lord Morland estas elfarita. Ni luos lian kampodomon
"Elmcroft" en la graflando Hertford por unu jaro, dum li kun Lady
Morland kaj la du filinoj faros mondvojaĝon. Ni do loĝos ne tre
malproksime de vi en Linkfield. Mia edzo kaj mi tre esperas, ke ni
vidos vin ofte. Mi volas aranĝi kelkajn kunvenojn.
--Dankon, sinjorino Harding, dankon; sed vi scias, ke mi estas tre
multokupata homo, kaj ke grandmondaj kunvenoj ne estas multe laŭ mia
gusto. Do...
--Mi scias, amiko mia, mi konas vian sindetenemon,--vive rediris
Maria Harding, esplore rigardante la vizaĝon de Leonardo, en kiu,
ŝajnis al ŝi, ombreto de malplezuro ekaperis,--min ankaŭ jam de
longe tedas sencelaj vesperkunvenoj. Sed mi havas ambiciajn planojn
por nia movado, por ĉiu nobla celo, kiun "Esperanto" reprezentas:
militado kontraŭ milito; internacia fratiĝo; disvastigado de puraj,
noblaj vivoceloj, instigataj de amo; ktp. Ambiciajn planojn mi havas
ankaŭ por vi.
--Efektive?!
--Ĉu mi povas paroli malkaŝe?
--Mi aŭskultos kun plezuro kaj profito.
--Niaj neagemaj klasoj bezonas vekon, entuziasmigon, kaj vi, Leonardo
Marston, kun via flama elokventeco, kun viaj altaj idealoj, estas
ĝuste la persono por tiu tasko. Ne interrompu min; vi donis al mi
permeson paroli elkore. Vi tute ne eluzas vian talenton. Vi estas tro
sindetenema kaj devus pli senrezerve meti viajn naturdonojn sur la
altaron de nia movado. Nun ili konsumas vian koron; sed, donante al
ili plenan liberecon, vi estos pli feliĉa, ol vi estas nun. Ne neu
tion. Mi volas vidi vin brili.
--Mi ne volus brili, eĉ se mi povus; mi volas labori.
--Laborante vi brilos; kaj ju pli vi brilos, des pli vi bonfaros.
--Mi kredas je la potenco de la plumo.
--Ne malpli mi. Sed multe da homoj estos gajnitaj pli efike per
cento da elokventaj vortoj parolataj, ol per miloj da kilogramoj da
traktatoj, kiujn ili ne legas. Mi volas, ke vi renkontiĝu dum nia
loĝado en "Elmcroft" kun kelkaj, kun multaj inteligentuloj, kun
homoj, kiujn vi povos influi.
Vi povas fari tion, kaj mi volas doni al vi okazojn tie por fari
paroladojn. Vi nur bezonas taŭgajn okazojn tiajn, por realigi viajn
revojn. Mi konas personojn, kiuj, unufoje gajnite por nia movado,
nepre estos grandaj akiraĵoj.
Leonardo rigardis enpensiĝe en la suprenturnitan, emociitan vizaĝon
de la bela virino.
--Ĉu via Londona domo ne prezentas pli oportunan lokon, ol kampara
domo, rilate al taŭgaj parolantoj kaj la dezirindaj varbotoj?
Sinjorino Harding iomete ekruĝiĝis kaj embarasiĝis, sed
rapidapense respondis:
--Mi opinias, ke ne. La vivo en Londono estas tro senripoza; la homoj
tie imagas, ke ili havas nek la tempon, nek la inklinon studi tiajn
aferojn. Sed ili volonte pasigos kelke da tagoj da ripozo en bela
kampa domo, kaj tiam ili ĉiam plezure aŭskultos kaj priparolos
demandojn pri komunutilaj aŭ novaj ideoj.
--Mi bedaŭras, ke mi ne povas plene konvinki min, ke vi estas prava;
tamen mi estas al vi tre danka, sinjorino Harding, kaj tre volonte mi
konsentas provi vian planon. Via kunlaborado estos por mi tre valora.
--Dankon, sinjoro Marston, mi tre ĝojas.
--"Lia honorinda moŝto" Algernon Villiers[4], do, ne akompanos la
ceterajn. Mi konas lin. Li estas nove farita kapitano de la teritoria
volontularo en nia regiono.
--Kia honoro por via bataliono! Li estos ofta vizitanto ĉe ni,
sed mi timas, ke li ne estos unu el niaj konvertitoj. Mi ne scias
kial, sed, ial, mi ne povas vidi en Algernon Villiers, eĉ ne image,
grandaniman entuziasmulon pri io. Tamen, kiam li okaze ne montras
sian pretenditan superecon, li montras kapablon esti tre agrabla, eĉ
ĉarma.
--Sendube. Li scias perfekte ludi la rolon de ĝentilulo, kiam li
volas.
--Nu,--diris sinjorino Harding,--senkonscie iom mallaŭtigante la
voĉon,--lia kapitaneco ne estas la sola afero, kiu malhelpas lin
entrepreni tutjaran vojaĝon eksterlande. Lia fianĉino ne permesus
tion.
--Ĉu li do estas fianĉo?
--Ho, tio estas granda sekreto; neniu devas scii ĝin.
Leonardo Marston ekrigardis la delikate ĉizitan vizaĝon de la
virino, kaj demandis milde:
--Kial, do, vi sciigas ĝin al mi?
Sinjorino Harding ridetis, kvazaŭ pardonpetante, tamen gaje:
--Ho, mi scias, ke mi povas fidi vin. Mi certigas al vi, ke mi
malkovris la sekreton al neniu, krom mia edzo, kompreneble, kaj...
--Ne ĝenu vin citi la tutan nomaron.
--Tutan nomaron; efektive! La tuta nomaro konsistas el mia edzo. Mi
nur volis diri, kiam vi tiel ĝentile interrompis min, ke mi sciigos
la sekreton al neniu plu.
--Kial vi volas ŝarĝi min per la inkubo de ĉi tiu sekretego?
--Ĉar mi volas, ke vi sciu.
--Kial?
--Mi deziras ĝin.
--Virina kialo.
--Vi estas incitema.
--Tion mi tre bedaŭrus, kaj plivole mi cedas.
Ŝajnserioza klinsaluto akompanis liajn vortojn. La sinjorino
respondis per simila ŝerca riverenceto, kaj diris:
--Vere ĝi estas romaneca Romeo-kaj-Juliet-afero. Supozeble vi scias,
ke inter la du lordaj familioj Morland kaj St. Aŭbyn ekzistas
malamikaj rilatoj jam de la tempo de la krucmilitiroj, kiel oni
diras. Nu, "la honorinda" Algernon kaj "la honorinda" Melissa St.
Aŭbyn reciproke forte enamiĝis, furioze. Kiel longe ĉi tiu pasio
daŭros ĉe Algernon, la ventanimulo, mi ne scias. Melissa estas la
lasta ido de tiu tre malnova domanaro. La titolo kaj la nedisponebla
hereda bieno transiros al kuzo de Lord St. Aŭbyn, sed lia propra,
heredebla apartenaĵo kaj aparta propraĵo de la mortinta patrino
de Melissa estas tre grandaj. St. Aŭbyn estas senespera diabetulo,
kaj la geamantoj tenos sekreta la fianĉiĝon ĝis lia morto.
Antaŭ kelka tempo Lord St. Aŭbyn suspektis, ke Algernon Villiers
amindumadas lian filinon, kaj unu belan tagon kolere forordonis lin
for de lia teraĵo, minacante lin je elvergado.
--Kompatinda Villiers! Mi nepre tenos ĉi tiun interesan sekreton, se
nur por ne ĉagreni la ĉarman Julieto-Melissan.
--Ĉu vi konas ŝin?
--Ne, sed mi foje vidis ŝian portreton en, mi ne rememoras kiu,
modogazeto. Ŝi aspektas tre gracia, aminda junulino.--
En tiu momento eksonis la bonkora voĉo de sinjoro Harding:
--Ho, Marston, mi supozis, ke vi estas ĉi tie kune kun Maria, duete
rapsodiante pri la ĉiela beleco de la vespero, ĉu ne? Vi ankoraŭ
ne scias, ke aro da eminentaj Esperantistoj el du aŭ tri diversaj
landoj ĵus loĝiĝis en la hotelo "_Dent du Midi_". Unu el ili venis
peti aŭ permeson nin viziti aŭ la honoron de vizito de ni. La
"karaj ĝemeloj" jam ekiris transen. Geraldino jam kuŝiĝas. La kara
knabino estas lacega. Ŝi petis min ŝiaflanke deziri al vi ambaŭ
bonan nokton, en la okazo, se vi ankoraŭ troviĝas sur ĉi tiu
materia, prozaĉa tero. Ĉu vi volas veni?
Ambaŭ konsentis akompani sinjoron Harding, kaj viziti la venintajn
samideanojn, sed nur por mallonga tempo, ĉar ankaŭ ili sentis
bezonon de frua enlitiĝo. Tamen estis preskaŭ noktomezo, kiam fine
niaj amikoj adiaŭis la gastojn de la hotelo "Dent du Midi". Ĉiuj
ĝuis tre agrablan kaj viglan interparolon. Ambaŭ grupetoj trovis
en la alia personojn bonekonatajn en Esperantujo, kaj tiu neatendita
renkontiĝo faris al ili grandan plezuron.
* * * * *
La sekvintan matenon Leonardo Marston sidis en kvieta angulo de la
ĝardeno ĉirkaŭanta la pensionon "Valpaco". Liaj okuloj rigardis
al la sama valo, kiu, la pasintan vesperon, tiom ĉarmis lin, sed
hodiaŭ li preskaŭ ne estis konscia pri ĝia beleco. Lia vizaĝo
montris enpensiĝon kaj malgajecon. Antaŭ li, sur tablo, kuŝis
letero, kiun li ĵus tralegis la duan fojon. La skribinto estis Lorna
Prior, kaj la enhavo la jena:
"Kara sinjoro Marston!
"Vi faris al mi grandan plezuron per via belega poŝtkarto. Malkomo
ankaŭ ricevis la al li senditan. Mi tre ĝojas--ni ĉiuj ĝojas--ke
vi tiom plenkore ĝuas vian libertempon en tiu ĉarma, ripoziga loko
en Svislando. Ho! Kiam venos por mi la tago, kiam mi ankaŭ vidos
tiujn ravaĵojn, kiujn vi tiel pentraĵe priskribas? Mi envias vian
novan junan amikinon, Geraldinon Kennedy.
"Kvankam ŝajnas hontinde faligi eĉ ombreton sur viajn sunajn
tagojn kaj ĝeni vin per miaj--niaj--ĉagrenoj, mi ne povas pli
longe deteni min, kaj devas skribi al vi. Multfoje en la daŭro de
la lastaj du semajnoj mi sopiris al interparolo kun vi, al viaj
konsiloj kaj helpo. Vi ja ĉiam estis por mi tiel bona, kaj mi havas
neniun ĉi tie, al kiu mi povas tute malkaŝe paroli. La aferoj ĉe
ni plimalboniĝas de tago al tago. Kompatinda Malkomo fariĝas por
mi kreskanta enigmo. Lia farto estas pli, multe pli maltrankviliga,
ol iam antaŭe. Lia vizaĝo estas flava; liaj okuloj vitrecaj, kaj
kelkfoje liaj nervoj estas tiel malfortaj, ke li ne povas legeble
skribi nek teni tason sen tremo. Tamen li persiste rifuzas konsulti
kuraciston. Sed la plej malbona afero estas, ke, de kiam li atingis
sian plenaĝon, li tute ne volas esti regata aŭ eĉ konsilata de
la patro. Kaj nun--tio estas la ĉefa kaŭzo, pro kiu mi skribas al
vi hodiaŭ--li intencas tuj kontantigi sian patrinan heredaĵon kaj
vojaĝadi eksterlande kune kun tiu sinjoro Holden, kiun vi konas kaj
kiun, mi estas certa, vi ne fidas. Estas kompatinde, terure, vidadi
la suferojn de la patro: Malkomo, iam brila, esperplena Malkomo, lia
ĝojo kaj lia fiero, jam tia ruiniĝo! Vi estas la sola persono, kiu
vere povos boninflui lin. Onklino Delfino ja ankaŭ tre amas lin; sed
mi timas, ke ŝi nur dorlotas lin. Onklino Ida estas tiel malgaja kaj
tiel dolĉa, kiel kutime.
"Onklino Delfino kondukis min dufoje Londonon dum ĉi tiu monato, kaj
ni renkontis tre agrablajn societojn. Ne timu, tamen, kara sinjoro
Marston, mi ne vizitis spiritistajn kunvenojn. Dum la onklino vizitis
sinjorinon Standring, mi restis en la Brita Muzeo. Vi vidas do, ke
mi dece atentis viajn avertojn kaj, cetere, la dezirojn de la patro.
Kiam mi estis en Londono antaŭ tri semajnoj, mi aŭdis multon ĉe
sinjorino Dunlop pri nova societo, celanta harmoniigi la spiriton de
la belo en ĉiuj artoj kun la spirito de adorado. Kiaj novaj, ĉarmaj
vidaĵoj malfermiĝis antaŭ miaj okuloj! Mi tuj entuziasmiĝis; sed,
ho ve! tiuj ĉagrenoj en la hejmo sufokas ĉiun penon pri pli alta
vivado.
"Fartu bone. Jen mi estas en la arbaro _Bridling_, frumatene, antaŭ
la matenmanĝo. Mi venis ĉi tien, kie ni ofte promenas, por skribi
al vi. La vetero estas rava; kaj la birdoj dolĉe kantas. Ili ŝajnas
sendi al vi amajn salutojn. Mi sendas miajn kune kun la iliaj. Ĉiam
via,