_ Brennus Delphos recta contendit — Græcorum copiæ, quæ ad hostem a
Delphis propulsandum convenerunt, recensentur — prodigia, quæ in
Gallos exstiterunt, memorantur — prœlium committitur in quo Brennus
vulneratur — Galli Panico terrore turbantur et a Phocensibus omni
commeatu privantur — numerus Gallorum, qui varia ratione ibi
perierunt — Athenienses cum Bœotis Gallos insectantur et cædunt —
Brennus ultro mortem oppetit, et reliquæ Gallorum copiæ prorsus
delentur — de tempore Gallorum cladis. _
At Brennus ne tantisper quidem commoratus dum Acichorius cum sua manu e
castris advenisset, recta Delphos contendit. Oppidanos præ metu ad
oraculum confugientes nihil formidare jussit deus, se sua defensurum
pollicitus. Qui pro deo pugnaturi arma cepere, hi fuerunt Græcorum
populi: Phocenses ex omnibus civitatibus; et ab Amphissa gravis armatura
pedites quadringenti; ab Ætolis pauci quidam ad primum de Barbarorum
progressione nuncium accurrerunt, mille et ducentos postea adduxit
Philomelus; earum autem quas habuerunt copiarum robur, in Acichorii
agmen converterunt; neque tamen acie dimicarunt, sed iter facientium
terga lacessebant, quum impedimenta diripientes, tum homines ipsos
trucidantes, quam ob causam fuit Barbaris iter illud tanto tardius.
Relicta etiam est ab Acichorio pars copiarum apud Heracleam, quæ
pecuniam in castris repositam asservaret. Brenno vero ejusque exercitui
quum ii Græcorum, qui Delphos convenerant, se opposuerunt, tum Barbaris
numen dei contraria signa dabat et celeriter et omnium, quæ scimus,
apertissime. Primum enim terra, quantum soli Gallorum acies occupaverat,
ingenti motu ad multas horas contremuit; (2) porro crebra erant tonitrua
et fulmina, quorum illa Gallos non solum perterruerunt, sed quominus
auribus exciperent mandata impedierunt; ignibus vero cœlestibus non
singuli tantum homines corripiebantur, sed loco etiam proximi quique cum
ipsis armis conflagrabant. Visæ præterea in eos consurgere heroum
species, Hyperochus, Laodocus et Pyrrhus, quibus Phylacum civem suum
Delphi quartum adnumerant. (3) Ceciderunt tamen in prœlio e Phocensibus
et alii complures et Aleximachus, qui in ea pugna quum animi egregiam
quandam alacritatem ad florentis ætatis vigorem et corporis robur
adjunxisset, magnas ediderat hostium strages. Ejus effigiem Phocenses
Delphos ad Apollinem misere. (4) Atque hujusmodi quidem interdiu Galli
terroribus et cladibus perculsi, ea quæ diem illum consecuta est nocte
multo funestioribus fracti fuerunt casibus. Acerrimum frigus eos cum
nive plurima vehementer afflixit. Saxa præterea ingentia et montis
crepidines sponte e Parnasso avulsæ in Barbaros, quasi unicum illud
esset quod peteretur signum propositum, corruerunt. Neque vero aut
singuli aut bini opprimebantur, sed triceni et eo plures, uti forte
simul aut ad certi loci præsidium constitissent, aut una quiescerent, ab
ingruentibus rupibus collidebantur. (5) Ac prima quidem luce Græci
Delphis erumpentes ceteri recta in ipsam hostilis exercitus frontem
impetum fecerunt, Phocenses vero locorum notititia freti per medias
nives ex arduis et præruptis Parnassi anfractibus descendentes, ac de
improviso Gallos a tergo adorti missilibus illos et sagittis impune
figebant. (6) Inito prœlio omnes et præcipue Brenni comites, qui erant
inter ceteros eminentibus corporibus et Gallorum fortissimi, præsenti
animo restiterunt, etsi undique jaculis petebantur nec minus ex frigore,
saucii maxime, sentiebant molestiæ. Mox vero ipse etiam Brennus vulnera
accepit, eumque jam prope animam agentem extra aciem extulerunt. Tum
Barbari urgentibus ab omni parte Græcis fugam malo suo coacti fecerunt;
et eos quidem qui vel ob vulnera vel aliquam corporis imbecillitatem
sequi non possent, occidêre. (7) Fugientes castra posuerunt quo loco nox
recedentes primum oppressit. Ea nocte Panicus illis incessit terror.
Quibus enim nulla subest causa trepidationibus, eas hoc nomine
comprehendunt. Cœptum est pavore agmen exagitari intempesta jam nocte,
et pauci ab initio eo mentis errore conturbati, ut audire sibi
viderentur sonitum pulsati equorum pedibus soli ac jam cernere hostes
appropinquantes. Non ita multo post ad omnes eadem pervasit insania. (8)
Arreptis igitur armis et inter se facto agminis dissidio, vicissim et
occidebant alii alios et occidebantur, quum neque patriam linguam
intelligerent, neque vultus inter se et ne scutorum quidem formas
possent agnoscere; sed contrariis ordinibus utrinque propter eam qua jam
capti tenebantur amentiam Græci esse qui contra pugnarent viderentur, et
Græca esse arma putarent, et Græcam esse vocem crederent quam homines
mitterent. Furor hic divinitus immissus effecit ut maxima Barbarorum
multitudo mutuis vulneribus caderet. (9) Primi hanc rem animadverterunt
qui e Phocensibus in agris relicti fuerant ad pecoris custodiam. Ii
igitur quæ Barbaris per noctem accidissent, Græcis annunciarunt.
Excitati eo nuncio Phocenses alacrius multo in hostes irruerunt. Greges
præterea accuratiore multo custodia servarunt, ac ne commeatus ex agris
sine pugna sumi possent providerunt. Quo factum ut mox ingenti tum
frumenti, tum cibariorum omnium penuria universus Gallorum exercitus
vehementer laboraret. (10) Fuere eorum, qui in Phocide prœliantes
perierunt, non multo pauciores quam sex hominum millia; nocturno gelu et
postea Panico terrore confecti amplius decem millia; non minor numerus
fame consumpti. (11) Athenienses quidam speculatum missi quid Delphis
ageretur, et reliqua quæ Gallis evenerant, et quibus a deo cladibus
affecti essent, ad suos reversi nunciarunt. Hi vero et ipsi copias
eduxerunt, et dum per Bœotiam iter faciunt, se Bœoti illis adjunxerunt;
utrique vero Barbaros insectantes passim ex insidiis extremos
interficiebant. (12) Brenni agmen Acichorii copiæ superiore tantum nocte
assecutæ fuerant; siquidem Ætolis incessentibus quum jaculis, tum
fortuitorum quovis missilium genere lentius iter fecerant. Quare ad ea
castra quæ ad Heracleam metati fuerant, non magna omnino ipsorum manus
effugit. Brenno etsi vulnera reliquam fecerunt aliquam vitæ spem, metu
tamen, vel pudore potius quod auctor ipse civibus suis fuisset
suscipiendæ in Græciam tam calamitosæ expeditionis, ultro eum dicunt
hausto mero mortem oppetiisse. (13) Eo mortuo periculoso maxime itinere,
Ætolis acriter urgentibus, Barbari ad Spercheum usque retrocessere. Ibi
vero eos ex insidiis Thessali et Malienses adorti ita sunt hostium cæde
satiati, ut ne unus quidem salvus domum redierit. (14) Gallorum hæc in
Græciam irruptio pariter et strages facta est archontis magistratum
Athenis gerente Anaxicrate, anno altero Olympiadis centesimæ et vicesimæ
quintæ, qua stadio vicit Ladas Ægiensis. Insequenti vero anno Democle
Athenis eundem honorem gerente rursus in Asiam Galli transmisere. Atque
hæc quidem ita sese habuisse scito.