_ Unde Bœotiis oraculum Trophonii innotuerit, memoratur — de Dædali
operibus — urbe Chæronea, olim Arne dicta — binis tropæis in regione
Chæronensium ac de Macedonibus tropæa non admittentibus — polyandrio
Thebanorum prope urbem Chæroneam — Chæronensium cultu sceptri
Agamemnonis, quod hastam vocant. _
Hoc oraculum quum antea prorsus ignoraretur, ex hujusmodi casu ad Bœotos
ejus pervenit notitia. Quum unum et alterum jam annum nullis terra
imbribus irrigaretur, e singulis civitatibus Delphos missi sunt qui opem
implorarent. His siccitatis remedium exposcentibus Pythius Apollo
imperavit, ut Lebadeam euntes a Trophonio mali auxilium quærerent. (2)
Lebadeam itaque profecti quum oraculum reperire non possent, Saon quidam
Acræphniensis, collegarum natu maximus, quum apum examen conspexisset,
** quocunque illæ divertissent sequi. Ubi igitur eas ad specum
advolantes vidit, et ipse subiit in oraculum. Saonem hunc sacrorum omnem
ritum et quæ inter consulendum fieri fas est edoctum a Trophonio
memorant. (3) Ex Dædali operibus in Bœotia duo exstant, Hercules Thebis,
et apud Lebadenses Trophonius; totidem in Creta e ligno, Britomartis ad
Oluntem et apud Gnosios Minerva. Habent iidem et Ariadnæ chorum, cujus
in Iliade Homerus mentionem fecit, in candido lapide. Est etiam apud
Delios Venus ejusdem artificis opus, non magnum sane signum e ligno et
exesa vetastate manu dextera; pedum loco in quadrangulam figuram
desinit. (4) Crediderim signum hoc a Dædalo Ariadnam accepisse secumque
illud abeuntem cum Theseo asportasse; Theseum certe Delii tradunt
Ariadna ei adempta Apollini Delio dedicasse, ne scilicet sibi, si illud
retinuisset, jam domum reverso Ariadnæ desiderium commoveret, atque ita
ex ea recordatione amoris mala renovarentur. Præter hæc nulla (quod
sciam) jam reliqua sunt Dædali opera. Nam quæ in Junonis templo
dedicarunt Argivi, et quæ in Sicilia ab Omphace Gelam deportata fuere,
cuncta temporis abolevit diuturnitas. (5) Lebadensibus proximi sunt
Chæronenses. Eorum urbs olim Arne est appellata; filiam Æoli Arnen
fuisse dicunt, a qua urbs altera etiam in Thessalia Arne fuerit
nuncupata. Hoc autem quod nunc urbs habet nominis, contigisse ei a
Chærone, quem Apollinis fuisse filium arbitrantur ex Thero Phylantis
filia. (6) Testatur hoc qui magnas fecit Eœas his versibus:
Illustri Phylas junxit sibi natam Iolao
Lipephilam (?), divas quæ formæ æquabat honore:
Hac illi Hippotes præcelsa est editus aula;
Et Thero formosa, oculis æquanda Dianæ.
Thero dein Phœbi sacro dignata cubili,
Chæronem generavit equos clarum arte domandi.
Mea quidem sententia norat Homerus jam Chæroneam et Lebadeam appellari;
sed maluit priscis uti earum urbium nominibus, sicuti et flumen Ægyptum
potius quam Nilum dixit. (7) In Chæronensium agro duo sunt tropæa; ea
dux Romanorum Sylla erexit Taxilo fuso Mithridatis copiarum duce. Amyntæ
quidem filius Philippus neque ad Chæroneam, neque uspiam vel de
Barbaris, vel de Græcis a se victis ullum erexit tropæum; nec fuit
omnino patrius Macedonibus mos, victorias suas tropæis ullis testatas
relinquere. (8) Est a Macedonibus ipsis traditum, Caranum regem suum
victo in pugna Cisseo, qui finitimis imperabat, Argivorum ritu tropæum
constituisse. Irrumpentem autem ex Olympo leonem illud subvertisse, **
evanuisse, [intellexisse Macedones]; (9) Caranum autem haud prudenter
fecisse, quod advena barbaros vicinos ad inimicitiam implacabilem eo
monumento irritasset; neque enim ab ipso Carano neque ab iis, qui postea
regnaturi essent in Macedonia, tropæum erigi debuisse; quod nempe sibi
ad reditum in gratiam cum hostibus loci aliquid relictum voluerunt.
Argumentum rei est quod Alexander neque de Dario neque de Indicis
victoriis tropæum ullum erigendum curavit. (10) Proximo urbi loco est
commune Thebanis sepulcrum, iis qui in acie contra Philippum stantes
ceciderunt. Nulla est apposita inscriptio. Insigne tumuli leo est ad
eorum virorum animi magnitudinem significandam. Inscriptum, ut opinor,
propterea nihil est, quod illorum hominum virtutem dii non fortunassent.
(11) Deorum omnium maxime colunt Chæronenses sceptrum illud, quod Jovi
fabricasse Vulcanum cecinit Homerus, a Jove acceptum Mercurium dedisse
Pelopi, Pelopem Atreo reliquisse, Atreum Thyesti; a Thyeste per manus
traditum tenuisse Agamemnonem. Hoc præcipue sceptrum venerantur Hastam
nominantes. Divinitatis ei nescio quid inesse declarat id, quod ex ipso
ad homines illos illustris quidam splendor pervenit. (12) In suo et
Phocensium Panopeorum confinio illud repertum Chæronenses dicunt; aurum
etiam cum eo: sed facile a Phocensibus aurum retineri passos, modo ut
ipsi sceptrum haberent. Ab Electra Agamemnonis filia in Phocidem
exportatum putarim. Templum ei nullum est publice dedicatum, sed
quotannis sacri ejus curator in suis ædibus sceptrum statuit. Ei res
divina quotidie fit, mensa apposita cujusvis generis carnibus et
bellariis referta.