_ De præcipuo Cupidinis cultu apud Thespienses — de Cupidinis natalibus
varia narratio — de Cupidinis signis a Lysippo et Praxitele
confectis ejusque recentiore signo — Venere et Phryne Praxitelis,
aliisque memorandis Thespiæ — Herculis templum et de Thestii
filiabus narratio. _
Venerantur Thespienses inde ab initio maxime deorum omnium Cupidinem,
cujus est signum vetustissimum rude quoddam saxum. Qui primus tantos
apud Thespienses præ ceteris diis honores Cupidini habendos instituerit
compertum non habeo. Non minore vero cultu Pariani qui circa
Hellespontum sunt, ex Ionia oriundi (Erythris nempe huc colonia deducta,
at nostra ætate Romanis parent) eundem prosequuntur deum. (2) Cupidinem
certe vulgus hominum natu deorum minimum et Veneris filium putant.
Lycius vero Olen, qui antiquissimos Græcis fecit hymnos, in Ilithyiæ
hymno, matrem esse Cupidinis Ilithyiam dicit. Et qui post Olenem carmina
fecerunt, Pamphos et Orpheus, uterque hymnos in Amorem composuere, ut
hos quoque Lycomidæ in initiis celebrandis cantarent. Ego sane illos
legi, ** quum in colloquium venissem cum homine qui sacras deæ lampadas
præferebat; sed prolixiorem de his non faciam mentionem. Hesiodum
quidem, vel quicunque is fuerit qui a se scriptum de origine deorum
carmen Hesiodi nomine ediderit, satis scio prodidisse Chaos primum,
Terram deinde, Tartarum et Cupidinem genitos. (3) At Lesbia Sappho multa
de Cupidine et ea non satis inter se consentanea cecinit. Thespiensibus
post ex ære Cupidinem elaboravit Lysippus, et ante eum e marmore
Pentelico Praxiteles. De Phrynes in Praxitelem dolo alio jam loco res
est a me exposita. Primum omnium e sede sua Cupidinem hunc amotum a Caio
Romano Imperatore tradunt; Thespiensibus deinde remissum a Claudio Nero
iterum Romam reportavit; ibi est igni consumptus. (4) Eorum vero, qui
ejus numen violaverant, alter militem, cui tesseram obscœnam eandem
semper per ludibrium dare solebat, tantopere exacerbavit, ut ab eo sit
occisus; Nero deinde in matrem et nuptas scelerata et ab amore longe
aliena est ausus facinora. Qui ætate nostra Thespiis est Cupido, eum
fecit Menodorus Atheniensis, Praxitelis opus imitatus. (5) Est eo ipso
in loco Venus et Phrynes effigies, utraque e marmore; utramque
Praxiteles fecit. In alia urbis parte est Melænidis Veneris ædes, forum
præterea et theatrum quæ spectentur digna. Ibi posita est Hesiodi ex ære
statua, et non longe a foro Victoria ex ære et Musarum delubrum non
utique magnum; signa in eo e lapide parva. (6) Habent Herculis etiam
Thespienses templum; sacerdotio fungitur virgo ad extremum usque vitæ
tempus. Ejus rei causam talem afferunt. Herculem tradunt Thestii filias
quinquaginta (tot enim erant) eadem nocte compressisse, una excepta; eam
solam obsequi recusasse, ** sacerdotem sibi perpetuæ virginitatis lege
data legisse. (7) Audivi tamen alios, qui omnes plane Thestii
quinquaginta filias ab Hercule eadem una nocte vitiatas et ei singulas
mares filios peperisse narrarent, et quidem geminos natu maximam et
minimam. Ego vero adduci nunquam possim ut credam, Herculem in amici
hominis filiam ira tam acri incitari potuisse. Præterea qui, dum inter
homines esset, aliorum injurias et in deos inprimis impietatem est
severe ultus, quî sibi ipse aut templum ædificandum curasset, aut
sacerdotio demandato se pro deo haberi voluisset? (8) Sed omnino hoc
mihi templum multo vetustius esse visum est, quam ut Herculis, qui
Amphitryonis fuit, ætate dedicatum existimari possit; et haud scio an
Herculi potius qui de Idæis Dactylis unus fuit, templi ejus dedicatio
sit tribuenda, quum et Erythræos in Ionia, et Tyrios sua illi templa
erexisse noverim. Neque vero Bœoti istius Herculis nomen ignorarunt,
quum Cereris Mycalessiæ dicant ædem Idæo Herculi commissam.