_ Prope Thebarum portas Neistas monumentum Menœcei — locus, ubi Œdipi
filii singulari certamine ceciderunt, et locus Syrma Antigones
dictus — trans fluvium Dircen Pindari domus reliquiæ et matris
Dindymenes templum — Themidis templum et signum — lucus Cereris
Cabiriæ et Cabirorum templum — de origine arcanorum sacrorum apud
Thebanos et de Cabiræis — de Cabirorum sacris violatis. _
Sed ut Thebas revertamur, ad Neistas portas est Menœcei Creontis filii
monumentum, qui se ipsum ultro occidit ex oraculo Delphici Apollinis,
quo tempore Polynices cum Argivorum exercitu Thebas oppugnatum venit. Ad
ejus tumulum malus Punica enata est, cujus poma, quum maturuerint, rupto
exteriore cortice sanguinis nescio quid simile ostendunt. Hæc quidem
arbor adhuc virens est. At vitem Thebani quum apud se primum e terra
prodisse dicant, ejus tamen rei indicium quod hoc tempore monstrent
nullum habent. (2) Non longe a Menœcei sepulcro Œdipi filios aiunt
singulari certamine pugnantes mutuis vulneribus concidisse. Pugnæ ejus
documentum pila erecta cum lapideo scuto. Ostenditur etiam locus in quo
Junonem Herculi infanti mammam præbuisse quodam Jovis dolo tradunt. Hæc
universa regio Syrma (_Tractus_) Antigones nuncupatur, quod Antigone,
quum Polynicis cadaver nullo conatu tollere quivisset, trahere illud
aggressa eo pertraxit usquedum in accensum jam Eteoclis rogum conjecit.
(3) Trans amnem cui a Lyci uxore Dirce nomen (ab ea vero Antiopen fama
est injuriosius tractatam et ob eam causam ab Antiopes filiis
interfectam), hoc igitur amne Dirce transmisso, videas Pindari domus
ruinas et Dindymenæ matris sacellum a Pindaro dedicatum. Signum deæ
Aristomedis et Socratis Thebanorum opus. Die unico anni cujusque
sacellum aperire solenne habent. Eo ipso die mihi ut adessem contigit,
quare signum id fuit mihi spectandi copia: est autem e Pentelico
marmore, sicuti etiam solium. (4) Circa viam a portis Neistis Themidis
fanum est cum signo e candido lapide, Parcarum quoque et Jovis Forensis.
Marmoreus est Juppiter, Parcis nulla sunt signa. Modico loci intervallo
stat sub divo Hercules cognomine Rhinocolustes, quod caduceatoribus iis
qui ab Orchomeniis ad tributum poscendum missi fuerant (sicuti narrant
Thebani) ad contumeliam nares præcidisset. (5) Stadia progressus quinque
et viginti Cabiriæ Cereris et Proserpinæ lucum videas, quo intrare
initiatis duntaxat fas est. Ab hoc luco distat stadia fere septem
Cabirorum ædes. Qui vero sint Cabiri et quo ritu ipsis et matri
(_Cereri?_) sacra fiant, reticenti mihi ab iis hominibus, quos hæc
audiendi studium tenet, esto venia. (6) Hoc unum me nulla prohibet
religio vel in vulgus efferre, quale fuisse sacrorum initium a Thebanis
traditur. Civitatem enim quondam in hoc loco et homines fuisse memorant,
qui Cabiri sint nominati: eorum uni Prometheo ejusque filio Ætnæo,
hospitibus suis, Cererem depositi nescio quid commisisse. Quid vero
fuerit depositum illud et quæ ad id pertineant, literis mandare fas mihi
non duxi. Initia certe fuere Cabiris Cereris donum. (7) Quo tempore
Argivorum exercitus, qui sunt Epigoni appellati, Thebas expugnarunt
ejectis e sedibus suis Cabiris, intermissa per aliquod tempus initia
fuerunt, donec Pelarge Potnei filia cum Isthmiade viro suo mysteriorum
ritum restituit; extra fines tamen, in eum locum quem Alexiarun vocant,
initia transtulerunt, (8) Illo igitur tempore extra antiquos fines
Pelarge celebravit initia, Telondes vero et qui reliqui fuerunt de
Cabirorum gente in Cabiræam terram redierunt; Pelargæ ipsi ex Dodones
responso et alii sunt honores decreti et ut fœta hostia ei fieret
institutum. Cabirorum religiones qui violassent inexpiabilis sceleris
pœnam effugere non potuisse, certissimis rerum eventis sæpius compertum
est. (9) Nam quæ Thebis fierent sacra quum essent Naupacti profani
homines ausi usurpare, non multo post pœnam luerunt. Ex illis etiam de
Xerxis copiis, qui duce Mardonio in Bœotia relicti sunt, qua pars in
Cabirorum fanum introire non dubitavit, vel ingentis prædæ allecti
cupiditate, vel potius (uti ego arbitror) ad numinis contemptum, subita
omnes insania correpti partim se in mare abjecere, partim de præruptis
rupibus præcipites dedere. (10) Quumque Alexander superatis prœlio
Thebanis urbem et agrum igni pervastasset, qui e Macedonibus intra
Cabirorum fanum, utpote in hostico, irruperunt, omnes fulminibus et e
cœlo missis ignibus exanimati sunt. Tanta fuit inde ab initio ejus
templi religio.