_ De Delio, Apollinis templo — Tanagræ conditore, denominatione et
memorandis — de Tritone et Baccho narratio. _
In Tanagræorum finibus ad mare est quod Delium vocatur. In eo sunt Dianæ
et Latonæ signa. Urbis suæ primordia Tanagræi Pœmandro Chæresilai filio,
Iasii nepoti, Eleutheris pronepoti, accepta referunt; et Eleutherem
quidem ex Apolline et Æthusa Neptuni filia genitum dicunt, Pœmandrum
ipsum in matrimonio habuisse Tanagram Æoli filiam; Corinna tamen
versibus mandavit Asopi illam fuisse. (2) Hanc eo ætatis vivendo
processisse, ut vicini dempto ei hoc nomine quum mulierem ipsam tum
progressu temporis urbem quoque Græam (_anum_) appellarint, ac nomen
istud eousque permansisse, ut Homerus quo loco Græcorum populos recenset
hoc utatur versu:
Thespiam Græamque et latam arvis Mycalessum.
(3) Sed interjecto dein tempore pristinum nomen recepit. Est etiam
Tanagræ Orionis monumentum et Cerycius mons, in quo editum in lucem
Mercurium tradunt; Polus præterea qui dicitur vicus. In eo Atlantem
consedisse ferunt, et quæ sub terra sunt et res cœlestes diligenter
investigantem. Quod ab Homero etiam dictum norunt:
Filia magnanimi Atlantis, qui cærula ponti,
qui cœlum ac terras prospectat, quique columnis
proceris gemini dirimit confinia mundi.
(4) Est in Bacchi æde dignum quod spectetur simulacrum ex Pario marmore,
Calamidis opus. Admirationem intuentibus majorem Triton affert; de quo
dignitatis plenior sermo hic est: Tanagræorum matronas, antequam Bacchi
arcana celebrarent ad mare, quo expiationis causa lavarent, descendisse;
in eas natantes Tritonem impetum fecisse; implorantibus numinis opem
Bacchum præsto fuisse, et ab eo pugna Tritonem superatum. (5) Alter vero
est sermo non ille quidem superiori par dignitate, sed a fide hominum
minus abhorrens: quæcunque ad mare agerentur pecora dicit ex insidiis
Tritonem adoriri et rapere, invadere etiam leviora navigia solitum.
Tandem Tarnagræi vini craterem exponunt; ad eum quum accurrisset Triton
odore allectus, potum et somno correptum in litore se prostravisse; mox
a Tanagræo homine bipenni caput ei a cervice abscissum; eo factum ut et
nunc sine capite cernatur. Quoniam vero tunc eum temulentum cepit, a
Baccho occisum crediderunt hominem.