_ De Philopœmene ejusque rebus gestis. _
Non longe a foro theatrum est et prope id sedes ænearum statuarum.
Statuæ quidem ipsæ non exstant, sed in earum sedium una incisi elegi
testantur, statuam illam Philopœmenis fuisse. Hujus viri memoriam, quum
ob ejus prudentiam, tum vero ob rerum gestarum magnitudinem quam maxime
colunt Græci. (2) Quod ad generis claritatem attinet, pater ei fuit
Craugis Megalopoli nulli civium suorum secundus. Is moriens adhuc
impuberi Philopœmeni tutorem dedit Cleandrum Mantinensem, qui domo exul
Megalopolis inquilinus, Craugidis domo, ut paterno hospitio, in
calamitate sua usus est. Præceptoribus tum aliis, tum Megalophani et
Ecdelo, Arcesilai Pitanæi discipulis, operam dedisse Philopœmenem
tradunt. (3) Corporis quidem magnitudine ac robore nullo Peloponnesiorum
inferior fuit, sed facie fœda. Ad coronas e ludis reportandas exercere
se contempsit, agro, quem possidebat, colendo deditus; a venatione et
feris conficiendis minime alienus. Legisse dicitur eruditorum apud
Græcos hominum libros, eos potissimum, quibus vel bellicæ res vel
imperatorum consilia mandata essent. Quum vero ita totam instituere
vitam conaretur, ut Epaminondæ tum ingenium tum res gestas ceu viva
imago exprimeret, non in omnibus illum exæquare potuit. Fuit enim
Epaminondas miti prorsus ingenio et animi lenitate summa; quum hic ad
iram esset proclivior. (4) Oppressa vero a Cleomene Megalopoli, nihil
inopinata clade perculsus militaris ætatis duas ferme partes, feminas
præterea et pueros Messenen salvos perduxit. Erant enim Messenii eo
tempore Arcadum amici et socii. Quum itaque exulum partem Spartanus rex
per caduceatores (quod eorum quæ crudelius in Megalopolitanos admisisset
jam pœniteret) sub certis fœderis conditionibus ad reditum adhortaretur,
universis civibus suis Philopœmen, ut armis mallent quam icto fœdere
patriam recipere, persuasit. (5) In eo vero prœlio, quod Achæi et
Arcades ex omnibus urbibus cumque ipsis Antigonus ex Macedonia
transportato exercitu contra Cleomenem et Lacedæmonios ad Sellasiam
commisere, in equitatu Philopœmen collocatus erat; ubi vero rei summam
in peditatu positam vidit, pedes et ipse cum gravi armatura dum
periclitatur audacius, utrumque femur tragula ab hoste trajectus est,
(6) ac licet hoc pacto impeditus esset, tamen inflexis genibus tanta vi
progredi conabatur, ut hastile valido pedum motu frangeretur. Victis
deinde hostibus in castra reportato ex altero femore spiculum, ex altero
missilis fragmentum a medicis extractum est. Viri ingentem virtutem
admiratus Antigonus omni studio, ut se in Macedoniam sequeretur, operam
dedit. (7) At ille neglecto Antigoni invitatu, in Cretam, quæ tunc
civili bello ardebat, transmisit, ibique mercenariorum ducis munia
obiit. Mox Megalopolin reversum equestribus copiis Achæi præfecerunt. Et
eos quidem quibus ipse imperavit equites Græcorum longe optimos
præstitit. Quam Achæi eorumque socii ad Larisum amnem contra Eleos et
Ætolos, cognationis causa opem Eleis ferentes, pugnarent, suamet manu
Demophantum hostilis equitatus præfectum interfecit, ac deinde ceteras
Ætolorum et Eleorum equestres copias in fugam vertit.