_ Sacri Despœnæ septi memoranda — Despœnæ et Cereris earumque solii
signa — de Anyto et Titanibus — speculo miro — Megaro et sacris
Despœnæ — de Despœna — luco Despœnæ — Panis templo — Pane et Eratone
nympha vaticinantibus. _
Hinc ad sacrum Despœnæ septum aditus est. Accedentibus ad ædem et
porticus ad dexteram est, et in pariete inclusa sigilla e candido
marmore; una in parte Parcæ et Parcarum dux (Mœrageten vocant) Juppiter;
in altera Hercules Apollini tripodem eripiens. Quæ vero de his audierim,
si quando ad eam Phocensis historiæ partem quæ ad Delphos pertinet
pervenero, tunc exponam. (2) In porticu vero ad Despœnæ fanum, inter ea
quæ percensui sigilla tabula est, in qua pictæ (scriptæ) sunt initiorum
ceremoniæ. Tertio loco Nymphæ inter sigilla et Panes sunt; quarto
Polybius, Lycortæ filius. Inscriptio testatur nihil ab initio offensuram
fuisse Græciam, si Polybii consiliis paruisset; jam vero graviter
affectæ unum illum præsidio fuisse. Ante fanum aræ erectæ, Cereri una,
Despœnæ altera, Deûm magnæ Matri tertia. (3) Signa Despœnæ et Cereris,
solium in quo sedent, et item quod pedibus subjacet scabellum, e solido
et unico lapide sunt. Nam neque vestes neque extranea quædam solii
ornamenta ullo vel ferri vel glutinis coagmento compacta sunt, sed uno
prorsus omnia lapide constant. Neque vero eum lapidem aliunde
deportatum, sed somnii monitu, quum intra septum illud fodiendo tellurem
aperuissent, inventum memorant. Utriusque simulacri magnitudo instar
ejus est quod Matris Deûm Athenis visitur. Sunt hæc quoque Damophontis
opera. (4) Ceres ipsa facem dextera præfert, lævam Despœnæ admovet.
Despœna sceptrum et vas, quæ cista dicitur, genibus sustinet, dextera
cistæ adhibita. Sunt etiam ab utraque throni parte simulacra; Cereri
assistit Diana cervina pelle velata, pendente ex humeris pharetra;
altera manu lampadem, dracones duos altera gestat. Adjacet canis de
venaticorum genere. (5) Despœnæ signo Anytus adstat armati hominis
habitu. Hunc æditui Despœnæ nutricium fuisse tradunt, et de Titanibus
unum. Sane Titanas primus omnium Homerus suis carminibus commentus est,
deos esse sub Tartaro narrans. Ea de re poetæ versus in Junonis
jurejurando sunt (_Il._ XIV, 277). Sumpto deinde ab Homero Titanum
nomine Onomacritus Bacchi orgia exponens hos esse eorum quæ Bacchus
perpessus sit, dicit auctores. (6) Sed quæ ad Anytum pertinent, ab
Arcadibus memoriæ prodita sunt. Cereris vero filiam, non Latonæ, Dianam
fuisse ab Ægyptiis acceptum sermonem Græcos docuit Æschylus Euphorionis
filius. Jam de Curetibus (nam hi infra ea signa cernuntur) deque
Corybantibus qui in basi insculpti sunt (alius enim sunt generis
Corybantes atque Curetes), omnia consulto missa facio. (7) Infra hoc
fanum Arcades pomiferarum omnium arborum præterquam Punicæ mali fructum
inferunt. Ad dexteram e delubro egredienti speculum in pariete inclusum
est; in quod qui inspexerit, suam ipsius imaginem aut parum perspicue
aut prorsus nihil cernet; dearum tamen signa et solium ipsum dilucide
intuebitur. (8) Præter Despœnæ fanum paululum ascendentibus ad dexteram
est quod Megaron vocant. Ibi arcana sacra celebrantur, et. Despœnæ
victimas plurimas et peroptimas mactant Arcades, et immolant quidem pro
suis quisque copiis. Neque vero hostiarum guttura desecant uti aliis in
sacris, sed artum quem quisque fortuito primum apprehenderit, illum
præcidit. (9) Hanc dearum omnium maxime venerantur Arcades. Filiam eam
esse dicunt Neptuni et Cereris, eaque vulgo Despœna (_Domina_)
cognominatur, sicut eam quæ e Jove et Cerere nata est Coren (_Puellam_)
cognominare solent, quum peculiari nomine Persephone (_Proserpina_)
vocitetur, ut Homerus et ante hunc Pamphos in sua poesi declarant.
Despœnæ autem nomen non sum ausus ad profanos prodere. (10) Supra ædem
eam, quod vocari diximus Megaron, Despœnæ sacer lucus est ambiente
lapidum maceria. In eo luco et aliæ sunt arbores et ex una atque eadem
radice olea et ilex enatæ, quod sane nulla effectum est agricolarum
arte. Supra lucum Equestris Neptuni (nempe qui pater Despœnæ credatur)
et aliorum deorum aræ sunt. Earum extremam indicat inscriptio communem
esse illam diis omnibus. (11) Illinc per scalam in Panis delubrum
ascendas. In delubrum ducit porticus; intus est numinis haud sane magnum
simulacrum. Huic deo æque ac potentissimis quibusque et hominum vota
rata habere et merita improbos pœna afficere attributum est. Ignis ei
perpetuus ardet. Etiam responsa oraculorum priscis temporibus deum hunc
reddere solitum autumant, ejusque interpretem Erato nympham fuisse, quæ
cum Arcade Callistûs filio nupta fuerit; de qua eadem carmina memoriæ
produntur, quæ ipsi etiam legimus. Est eodem in loco Martis ara; sunt
intra ædem Veneris duo signa e candido alterum marmore, vetustius
alterum e ligno; Apollinis item et Minervæ, e ligno prisca sunt signa;
Minerva cellam et ipsa suam habet.