_ De urbe Ægira ejusque navali — prisco urbis nomine Hyperesia et
recentioris origine — templis et signis Ægiræ memorandis — Phelloe
oppido ejusque memorandis — Pellene urbe — Donussa oppido —
Aristonautis, Pelleneorum navali. _
Ad Ægiratarum navale, cui idem quod Ægiris urbi nomen est, stadia
intersunt septuaginta duo ab Hercule Buraica posito. Nihil vero in
maritima ora habent Ægiratæ memoratu dignum. A navali superior urbs
stadia abest duodecim: (2) appellata ab Homero in carminibus est
Hyperesia. Nomen quod nunc usurpat obtinuit quum Iones adhuc eam
tenerent, obtinuit autem ex hujuscemodi causa. Quum Sicyonii comparato
exercitu agrum invasuri essent, intelligerentque Hyperesienses nullo se
pacto pares illis numero et viribus futuros, capras omnes quæ intra
fines erant in unum coegerunt, alligatasque ad cornua earum faces
intempesta nocte accendere. (3) Sicyonii ignes eos esse ab auxiliaribus
qui Hyperesiensibus advenirent suspicati, retro agmen egere. A capris
itaque (αὶγας _Græci vocant_) mutato veteri nomine urbs Ægira est
appellata, quoque loco ex illis una eximia specie quæque ceteris dux
erat procubuerat, ibi templum Dianæ Agroteræ erexere, quod illius
propitio numine in mentem sibi venisse interpretati sunt eo dolo hostem
eludere. (4) Neque vero continuo novum nomen Ægiræ inolevit: nam sic
propemodum Hyperesiæ nomen mansit, ut Oreum in Eubœa non desunt qui hac
ipsa ætate veteri nomine Hestiæam appellant. Habet Ægira quæ literis
mandentur digna Jovis templum, et in eo signum dei sedens e Pentelico
lapide, Euclidæ Atheniensis opus. Ligneum ibidem stat Minervæ signum,
facie, summis manibus ac pedibus eburneis; reliquum corpus inauratum et
coloribus distinctum est. (5) Habet et Dianæ ædem cum simulacro, quod
temporis nostri artem præ se fert, Sacerdotio fungitur puella ad nubilem
usque ætatem. Exstat ibidem priscum signum, quod Iphigeniæ esse
dictitant Ægiratæ Agamemnonis filiæ. Id si ita est, manifesto apparet
jam tum ab initio ædem fuisse Iphigeniæ dedicatam. (6) Spectandum ipsa
maxima antiquitate Apollinis est delubrum. Vetera sunt fastigii
ornamenta, vetus ipsum dei ligneum signum; nudum id est atque insigni
magnitudine, neque quis fecerit opifex populares habent dicere; qui
tamen Sicyone Herculem viderit, facile ex operum similitudine conjiciat,
utrumque opus fuisse Phliasii Laphais. (7) Sunt præterea in delubro
signa aliquot Æsculapii stantia, et seorsum Serapidis et Isidis, e
lapide omnia Pentelico. Præ ceteris quidem diis religiosissime Cœlestem
Venerem colunt, in cujus ædem penetrare hominibus est nefas. In ejus
vero quam Syriam nominant deæ ædem statis diebus intrant, ubi se et
reliquis certo ritu expiationibus et victus præcipue moderatione
lustraverint. (8) Ædiculam etiam quandam Ægiræ et in ea Fortunæ signum
vidi, Amaltheæ cornu præ se gerens; atque ei adsistit volucer Cupido.
Significat hæc nimirum Amoris cum Fortuna conjunctio, plus fere in amore
homines ope Fortunæ quam pulchritudine proficere. Facile autem mihi
Pindarus in suis canticis quum alia multa persuadet, tum vero unam esse
Parcarum Fortunam, et eam quidem potestate sororibus antecellere. (9)
Est in eadem ædicula vir, senex jam propemodum, ejulantis facie;
mulieres tres armillas sibi detrahunt, et adolescentes totidem; ipse
lorica est indutus. Hunc Achæi bellica virtute omnibus Ægiratis
præstitisse tradunt, qui quum fortissime pugnans cecidisset, fratres
ejus superstites mortem domum nuntiarunt. Sorores itaque luctus causa
usitati cultus ornamenta abjiciunt. Patrem ipsum populares
Commiserabundum nuncupant, quod ipsa etiam effigies miserationem
exprimit. (10) Recta ab Ægira discedentes a Jovis templo et per montes
ardua stadiûm quadraginta nihilo brevior via ducit Phelloen. Castellum
id est minime clari nominis. Nam ne Ionibus quidem ea loca tenentibus
perpetuo incolebatur. Ager vites feliciter educat. Ea qua maxime saxosus
est parte multæ passim quercus, multæ item feræ, cervi inprimis et apri.
(11) Ac si ulla Græcorum castella maxime sunt perennibus aquis irrigua,
inter ea merito fuerit Phelloe numeranda. Sunt illic deorum templa
Bacchi et Dianæ: Diana ex ære fabricata sagittam e pharetra promens;
Bacchi Signum cinnabari illitum. Ab Ægira descendentibus ad navale atque
illinc progressis paulo longius, ad viæ dexteram est ædes Agroteræ Dianæ
quo loco capellam procubuisse memorant. (12) Ægiratis contigui
Pellenenses, Achæorum extremi Sicyonem versus et Argolicæ terræ fines.
Appellatos ipsi se prædicant a Pallante, qui fuerit de Titanibus unus;
at Argivi a Pellene putant Argivo, quem esse dicunt Phorbantis filium,
Triopæ nepotem. (13) Inter Ægiram et Pellenen castellum est sub ditione
Sicyoniorum, cui Donussa nomen, deleta ab ipsis olim Sicyoniis; et ejus
mentionem ab Homero factam affirmant in Agamemnonis copiarum recensu, eo
scilicet versu:
Quique colunt Hyperesiam atque altam Donoessam.
Sed enim Pisistratum, quum dissipata Homeri carmina et passim per alia
literarum monumenta dispersa in unum colligeret, vel ipsum vel operis
illius adjutorem loci ignoratione nomen immutasse (_et_ Gonoessam
_posuisse_). (14) Pellenæorum navale Aristonautæ (_Argonautæ?_ )
appellatur. Distat ab Ægiræ maritima parte stadia centum et viginti;
dimidio brevior a navali Pellenen via. Aristonautarum nomen navali
inditum ferunt, quod in hunc quoque portum appulerint Argonautæ.
Pelleneorum oppidum ipsum in jugo est situm, eujus supremus vertex in
acutissimum assurgit fastigium; sed nullæ ea in parte, quod maxime ardua
et prærupta est, domus: in planiore clivi parte conditum est oppidum non
continuum illud quidem, sed in duas partes divisum, arce videlicet inter
utramque urbis partem eminente.