_ Memoranda in via Pellenen versus, Mercurius Dolius — templum et festum
Bacchi Lampteris et Apollinis Theoxenii — de Pellenæorum gymnasio et
de Promacho — Posidio, Neptuni templo, et Mysæo, templo Cereris
Mysiæ — Cyro, templo Æsculapii. _
Qua Pellenen itur in ipsa via Mercurii signum est cui cognomen Dolio
(_Astuti_); hominum vota maxime rata facere creditur; figura est
quadrangula, barbatus, pileo caput velante. (2) In eadem via propius
urbem est Minervæ templum lapide exstructum vernaculo, deæ signum ex
ebore et auro, artificem Phidiam fuisse dicunt; atque hanc quidem
Minervam elaborasse illum antequam vel Atheniensibus eam quæ in arce
collocata est, vel suam Platæensibus Minervam fecisset. Aiunt Pellenæi
sub ipsa Minervæ basi in profondum terræ alte descendere adytum, atque
ex eo humidum halitum efflari qui sit ebori tuendo peridoneus. (3) Supra
Minervæ delubrum lucus est muro circumseptus Dianæ Sospitæ sacer. Per
hujus numen de rebus maximis jusjurandum concipiunt; nulli vero cuiquam
hominum præterquam sacrificulis illuc aditus patet. Præsident sacris
indigenæ homines, generis potissimum dignatione electi. Contra lucum
Sospitæ est Bacchi templum, quem Lamptera (_a facum splendore_)
nuncupant, festumque ei diem Lampteria celebrant, illatis noctu intra
ædem accensis facibus passimque per urbem dispositis vini crateris. (4)
Est etiam apud Pellenæos Apollinis Theoxenii templum, cujus ex ære
simulacrum. Ludos faciunt in honorem ejus Apollinis Theoxenia; argentum
victoribus præmium exponitur; descendunt in certamen soli cives. Prope
Apollinis, ædes Dianæ est; jaculatricis ornatum dea præ se fert. In foro
structum videas aqua pluvialis conceptaculum. Ad lavacra enim ex
imbribus collectitia utuntur aqua. Nam poculentæ pauci sunt infra urbem
fontes; sunt autem eo loco quas Glyceas appellant. (5) Priscum ibi
gymnasium ubi potissimum se ephebi exercent; neque vero in civitatis
album quisquam inscribitur nisi ante puberum exercitationes obierit. Hoc
in gymnasio posita statua est Promacho Pellenæo, Dryonis filio, una ex
Olympicis, tribus ab Isthmicis, duabus e Nemeis ludis de pancratio
palmis reportatis. Unam ei sui cives ex ære Olympia, alteram e marmore
in gymnasio, de quo modo diximus, statuam dedicarunt. Hunc Promachum
etiam in bello quod inter Pellenæos et Corinthios gestum est, unum
hostes quamplurimos pugnantem occidisse memoriæ proditum. (6) Ab eodem
etiam Olympiæ superatum Pulydamantem Scotussæum, quo tempore a Persarum
rege in patriam reversus Pulydamas in Olympicum certamen iterum
descenderit. At Thessali Pulydamantem ex ullo unquam certamine
inferiorem discessisse minime confitentes, et alia ejus rei afferunt
argumenta et inprimis elegos ad Pulydamantis statuam adscriptos:
O Scotoessa altrix invicti Pulydamantis.
(7) Pellenenses certe magno Promachum honore prosequuntur. Chæronem vero
etsi luctæ duas reportavit coronas ** et Olympiæ quattuor, ne nominare
quidem volunt, ob eam causam, credo, quod Pellenensium rempublicam
sustulerit. Corruptus enim ab Alexandro Philippi filio invidiosissimo
dominationis munere se patriæ suæ tyrannum imponi facile passus est. Est
Lucinæ etiam ædes a Pellenensibus in parte oppidi minore dedicata. (8)
Quod vero Posidion dicitur, fuit olim curia, ætate nostra desertus plane
locus infra gymnasium; permansit tamen ei hæc usque ad præsens sæculum
dignatio, ut Neptuno sacer habeatur. (9) A Pellene stadia circiter
sexaginta abest Mysæum, Mysiæ Cereris sacrarium. Dedicatum ferunt a
Mysio Argivo homine; et ab eo quidem hospitio Cererem esse acceptam
Argivorum sermo vulgavit. Lucus est etiam in Mysæo condensus omnis
generis arboribus et perennium fontium aquis irriguus. (10) Festos dies
ibidem Cereri agitant septem, quorum tertio e templo viri omnes exeunt;
mulieres intus relictæ ritu a majoribus tradito nocturnum peragunt
sacrum. Neque vero viros tantum excludunt, sed canes etiam masculos
ejiciunt. Postero die revisunt feminas in templo viri multoque cum risu
ultro citroque sales et dicta jaciuntur. (11) Modico a Mysæo intervallo
surgit Æsculapii templum: Cyros appellatur. Multa hic a deo monstrantur
morborum remedia. Aqua hic etiam effusissime scatet, et ad fontium ibi
maximum dei ipsius positum signum. Flumina item aliquot descendunt e
montibus qui supra Pellenen sunt. Eorum unus manat ab ea parte quæ
Ægiram spectat; is Crius appellatur; a Crio Titane nomen inditum putant.
(12) Alius etiam ejusdem nominis est fluvius, qui e Sipylo monte
descendens in Hermum influit. Qua vero parte finitimi sunt Sicyoniis
Pellenenses, amnis quidam Sythas, Achaicorum fluminum postremus, in
Sicyonium mare decurrit.