_ Ægii urbi memoranda porro enumerantur — Jovis Homagyrii signum et
Cereris Panachææ — synedrium Achæorum in urbe Ægio — de Helice urbe
et Neptuno Heliconio — Helice terræ motu funditus eversa — de variis
signis, quæ terræ motus præcedunt, et horum varia ratione — Sipyli
eversio. _
In maritima Ægii parte Veneris delubrum est, Neptuni deinde, Proserpinæ
etiam et Jovi Homagyrio (_quod est ac si Congregatori dicas_) templa
dedicata fuere. In Jovis, dei ipsius, Veneris et Minervæ signa exstant.
(2) Homagyrium cognomine appellarunt, quod in hunc locum Græciæ
principes Agamemnon coegit, quo de illorum sententia consilium caperet,
quæ foret Priami regnum bello adoriendi optima ratio. Agamemnoni ipsi et
aliæ potuerunt laudes attribui, et ea quod semel habito delectu cum iis
tantum qui nomina dederant, nullo postea evocato e Græciæ supplemento,
et Ilium et finitimas urbes expugnarit. (3) Proximum est Homagyrio Jovi
Panachææ Cereris fanum. Sunt in Ægiensium litore eodem in quo templa quæ
diximus, hæc memoratu digna: aqua perennis quæ ab ipso usque fonte quum
adspectu tum potu est jucunda: Salutis fanum; in quo signum cernere fas
nemini præter eos qui sacerdotio funguntur. Ibi sacra et alia rite
peragunt et ex ara deæ sumpta liba in mare porriciunt, mittere se illa
Arethusæ Syracusas dicentes. (4) Sunt et alia apud Ægienses ex ære
fabricata signa, Juppiter puerili ætate et Hercules item impuber,
Ageladæ Argivi opera. His deliguntur quotannis sacerdotes, quorum in
ædibus asservantur signa. Priscis quidem temporibus decernebatur Jovis
sacerdotium puero qui primas pulchritudinis tulisset; quo jam pubescente
in alium puerum hic pulchritudinis honos transibat. Hæ patriæ Ægiensibus
religiones. Conventus autem apud eos Achæorum hac etiam ætate
celebratur, uti ad Thermopylas et Delphos Amphictyonum. (5) Hinc
progressis amnis Selinus, et ab Ægio stadiûm intervallo quadraginta ad
mare vicus est Helice, frequentis olim urbis nomen. In ea fuit Ionibus
religiosissimum Neptuni Heliconii templum. Mansisse apud se cultum ejus
dei memorant etiam tum quum ab Achæis ejecti Athenas primum, atque inde
postea in maritimam Asiæ oram confugere. In Milesiis etiam qua ad
Biblidem fontem iter est, ante ipsam urbem ara monstratur Neptuni
Heliconii. Et item apud Teios ambitus est et ara Heliconii plane opere
spectando. (6) Quin et Homerus Helices et Heliconii Neptuni mentionem
versibus inseruit suis. Interjecto dein tempore quum habitantes ibi
Achæi supplices e templo abstractos trucidassent, non fuit lenta dei ad
pœnam reposcendam ira: sed vehemens terræ ac repentinus motus non ipsa
tantum mœnia et ædificiorum superficiem subvertit, sed urbis etiam
totius aream ita obruit, ut ne vestigia quidem ulla posteris agnoscenda
relinquerentur.
7. Et alias quidem quoties labes hujusmodi aliqua insignior facta est
quæ terram longe lateque concusserit, similiter præcesserunt certa
quædam divinitus præsagia, aut perpetui imbres, aut diuturnæ siccitates,
tepidæ contra naturam hiemes, æstate anni solis orbis caligine obductus
insolite, vel incensus rutilo vel subatro lividus fuit colore (8) fontes
utplurimum exsiccabantur; ventorum turbines quocumque irrupissent
prævalidas arbores radicitus convellerunt. Nonnunquam etiam ignes longo
flammarum tractu per cœlum discurrere: siderum quoque non ante conspectæ
formæ magnum hominibus pavorem incussere. Densiores præterea ab ima
terra halitus erupere. His et aliis multis prodigiis, antequam terræ tam
violenti motus evenirent, homines præmonitos deus vult. (9) Sed hujus
tantæ motionis non unam nobis quasi formam ant simplex genus ii quibus
hæc jam pridem investigare curæ fuit et eorum discipuli ac sectatores
prodidere. Pluribus enim modis tremente terra affici quæ moveantur,
animadvertere. Levissima est omnium motio (si quid tamen leve existimari
possit in tam atroci malo) quoties quæ in partem unam impulsa fuerint et
prope jam solo æquata, obnitens ab imo contrarius quidam motus surrigat
et restituat. (10) Videre itaque est quum terra in hunc modum moverit,
columnas e recto statu jam pene humi dejectas erigi, et distractas
parietum partes denuo coagmentari; trabes etiam loco dimotas in
pristinam sedem reponi; ad hæc fistulas aut tubulos et si quid aliud
ducendis aquis factum, si forte convulsa discesserint, ad unguem rursus
compingi, ut non aptius fabrorum arte cohærere posse videantur. Diversus
est ab hoc impetus, quo irruente nulla est tectorum aut mœnium tam firma
superficies, quæ non corruat ac sternatur æque ac si fuisset bellicis
obsidionum tormentis labefactata. (11) Eum vero qui omnium est
perniciosissimus non absimili modo fieri volunt quam si spiritus qui in
intimis humani corporis penetralibus sedem habet, continua febri densior
magnaque cum vi sursum trudatur, ejusque rei se quum in aliis corporis
partibus indicia ostendant, tum sub utriusque manus eam juncturam quæ
cubitum cum manu extrema committit. Eodem plane modo istum terræ motum
recta subire ædificia et fundamenta evibrare non alio ferme modo quam
terram talpæ suppellentes egerunt. Solus hic motus ita vehemens est, ut
ædificiorum ne vestigia quidem ulla in solo relinquat. (12) Hoc
vastitatis genere perculsam ab imo solo Helicen memorant. Accessisse
vero et alteram hujuscemodi cladem: maris eluvione hieme anni Helicen
totam circumquaque incinctam, ipsumque Neptupi lucum ita inundatione ea
obrutum, ut vix summa exstarent arborum cacumina. Quo factum ut repente
tum terræ motione violentissima, tum vero maris æstu effusius stagnante
urbs tota cum omni civium numero pessum ierit. (13) Talis etiam urbem
quæ fuit olim in Sipylo monte casus in hiatum dejecit: ac montis quidem
ipsius labe facta defluentes aquæ lacum effecere in ejus voraginis
faucibus, cui nunc Saloe nomen. Εt sane in lacu cernebantur ejus urbis
ruinæ, priusquam omnia torrentis aqua obtegeret. Helices etiam ruinæ
quædam eminent; non jam omnes æqualiter conspiciuntur, parte earum aquis
marinis absumpta.