_ De Baccho Calydonio ac Coresi erga Callirrhoen amore — tribus Bacchi
signis eorumque nominibus — Neptuni cognominibus templa et signa in
urbe Patrensium porro recensentur — de miro Patrensium oraculo prope
fontem — oraculo Apollinis — Thyrxei in Cyaneis et Sarapidis templis
Patris — feminis Patrensium. _
In eadem urbis regione templum est Bacchi cui cognomen Calydonio. Est
enim et hujus dei signum e Calydone Patras deportatum. Fuit, dum Calydon
stetit, inter alios Bacchi sacerdotes Coresus, cui uni omnium hominum ex
amore indignissimi casus evenere. Amabat hic Callirrhoen virginem; et
quanto erat Coresi amor vehementior, tanto erat puellæ animus ei
infestior. (2) Quare quum neque precum, neque munerum ullo genere omnia
expertus Coresus virginem flectere potuisset, postremo supplex ad Bacchi
signum confugit opem poscens. Deus simul atque audivit sacerdotis
precationem, incessit statim Calydoniis ebrietati persimilis quidam
furor, ex quo passim populari vesaniæ morbo interibant. In ea lue ad
Dodonæ oraculum confugiunt. Erat enim apud ejus oræ incolas, Ætolos et
eorum finitimos Acarnanas et Epirotas, columbarum et responsorum qua ex
quercu edebantur maxima ut veracissimi oraculi autoritas. (3) Responsum
qui missi fuerant tulere, placandum Bacchum, cujus ira tantam
apportasset perniciem. Esse vero placandi numinis unam illam rationem,
si ad ejus aram Coresus vel Callirrhoen ipsam immolasset vel alium qui
se pro illa devovere sustineret. Puella quum frustra deprecando, ne
eorum quidem a quibus educata fuerat impetrato auxilio, cædi destinata
esset, (4) et iis omnibus comparatis quæ ad sacrum rite peragendum in
promptu esse oportere Dodonæi Jovis oraculum monuerat, cum infulis
victimæ ornatu ad aram jam deducta fuisset; Coresus ipse, qui sacris
præerat, amore victus nihil jam pristinæ in puellam iræ indulgens, se
ipsum pro illa occidit, ae re ipsa ostendit se omnium quos novimus
hominum minime ficto amore fuisse incensum. (5) Commota rei spectaculo
Callirrhoe, animum mutavit; quumque mentem ejus subiisset partim Coresi
commiseratio, partim pudor eorum quæ in illum commiserat, et ipsa semet
ad fontem, qui non procul abest a Calydonis portu, jugulavit. Eum fontem
posteri de puellæ nomine Callirrhoen nuncuparunt. (6) Est apud Patrenses
non longe a theatro indigenæ cujusdam feminæ sacrarium, in quo Bacchi
signa totidem, quot erant antiqua oppida, et iisdem nominibus, Mesateus,
Antheus et Aroeus. Signa hæc festis Baccho diebus in Æsymnetæ templum
deportant: quod templum vero Æsymnetæ in maritima urbis parte situm est,
ad ejus viæ, qua e foro exitus patet, dexteram. (7) Descendens ab
Æsymnetæ aliud conspicias templum et signum e lapide, quod Salutis
nuncupatur. Dedicatum aiunt jam tum ab Eurypylo, quum insaniæ morbo
liberatus fuit. Proxime ad portum Neptuni ædes est cum signo marmoreo,
cujus rectus est status. Neptunum quidem, præter ea cognomina qui a
poetis ficta sunt ornandi carminis causa et quæ gentes prope singulæ
privatim imponunt, communia fere omnibus et maxime insignia sunt
Pelagius (_Marinus_), Asphalius (_quasi Securitatem parans_) et Hippius
(_Equester_) (8) Equestrem autem cur appellent hunc deum, alius aliam
sibi causam persuaserit. Ego ex eo conjicio quod equitationem primus
Neptunus invenisse dicatur. Homerus quidem quo loco certamen equorum
describit, Menelaum facit jusjurandum concipientem per hujus ipsius dei
numen:
En age equos tangens Neptuni numina jura,
fraude meos nulla prudens tardare jugales.
(9) Pamphus vero, vetustissimorum apud Athenienses hymnorum auctor,
Neptunum appellat «equorum ac navium erectis vexillis ornatarum
largitorem.» Satis itaque probabile, non aliunde eum quam ab equitatione
nomen illud adeptum. (10) Patris quidem non procul a Neptuni, Veneris
templa sunt. Deæ signum e duobus quæ ibi dedicata sunt alterum e mari
piscatores reti extraxerunt una ante me ætate. Sunt et proxime portum
signa, et Martis quidem ex ære; Apollini vero et Veneri (quibus prope
portum area etiam sacra dedicata est) os, manus et imi pedes e marmore,
reliquæ partes e ligno confectæ sunt. (11) Est etiam in ipsa maritima
ora lucus, in quo curricula luculenta et stationes æstivo anni tempore
valde suaves. In eodem luco Apollinis et Veneris delubra spectantur cum
signis marmoreis. Proximum luco est Cereris fanum; dea ipsa et
Proserpina stant, Telluris effigies in solio sedet. (12) Pro Cereris æde
fons est: is qua parte templum spectat, lapideum habet sepimentum, ab
exteriori vero parte descensus ad eum structus est. Ibi oraculum est
maxime veridicum. Cognoscuntur tamen ex eo non rerum omnium, sed
morborum duntaxat eventa. Speculum tenui suspensum funiculo demittunt,
ita librantes ut in fonte omnino non mergatur, sed imo ambitu summam
aquam contingat. Exinde ubi odores adoleverint et rite deam precati
fuerint, inspiciunt in speculum; et ex ejus imaginibus periturusne an
victurus is æger sit, de quo consuluerunt, divinant. (13) Neque latius
omnino hujus aquæ divinatio patet. Proxime autem Cyaneas Lyciæ finitimas
oraculum est Apollinis Thyrxei: aquæ vero quæ est juxta Cyaneas ea est
natura, ut in eam si quis introspiciat, similiter omnia ei quæ vult
videre liceat. Sunt etiam Patris juxta lucum duo Sarapidis templa; in
quorum altero Ægypti Beli filii monumentum. Ægyptum Aroen confugisse
tradunt Patrenses filiorum luctu confectum, quum ipsum Argorum nomen
exhorresceret et inprimis a Danao sibi plurimum metueret. (14) Est etiam
apud Patrenses Æsculapii templum. Hoc supra arcem, ad eam portam per
quam exeunt qui Mesatin iter habent, est conditum. Feminarum Patris quam
virorum duplo fere major est numerus; et hæ quidem si quæ aliæ ad
Venerem pronæ. Texendis e bysso, quæ in Elide provenit, reticulis et
alia veste earum complures victum quæritant.