_ De Piro amne et urbe Oleno — Patrensium urbe et Glauco amne —
Patrensium de Baccho narratio — Patrei stemma — urbs Patræ relicta
et ab Augusto Imperatore restituta — de memorandis urbis Patrensium,
templo et signo Dianæ Laphriæ — sacris anniversariis Dianæ Laphriæ.
_
Stadia ferme quadraginta progressis a Dyme Pirus amnis in mare decurrit,
in cujus prope ripa Achæorum urbs Olenus olim incolebatur. Et Herculis
sane qui vitam ac res gestas versibus commemorarunt, prope omnes non
minimam carminum suorum partem consumserunt in Dexameno Oleni rege et
quibus muneribus hospitaliter fuerit ab eo acceptus. Ac parvum certe ab
initio olim fuisse oppidum testantur elegi, quos in Eurytionem Centaurum
fecit Hermesianax. Insequentibus dein temporibus ex Oleno propter
civitatis imbecillitatem Piras et Euryteas se incolas recepisse
memorant. (2) Ab amne Piro stadia ferme octoginta distat Patrensium
urbs; a qua non procul in mare Glaucus amnis erumpit. Qui de Patrensium
antiquitate disserunt, eam regionem primum omnium incoluisse indigenam
Eumelum tradunt, et paucis hominibus imperasse. Ad eum ex Attica venisse
Triptolemum, a quo et fruges acceperit Eumelus et rationem urbis
condendæ; et primam quidem urbem sumto nomine de terræ cultu Aroam
appellatam; (3) tum Triptolemo consopito Eumeli filium Anthean ad
Triptolemi currum dracones jungere ausum et ex eo frumenta serere, de
curru vero excussum diem obisse; Eumelum et Triptolemum de pueri nomine
communi consilio a se conditam urbem Antheam nuncupasse. (4) Ædificata
est etiam tertia urbs inter Aroam et Antheam, Mesatis dicta. Quæ vero
Patrenses prædicant de Baccho, quod intra Mesatin oppidum educatus
quodque ibidem Titanum insidiis in omne periculi genus fuerit adductus,
nihil sermoni Patrensium adversans, ipsismet Mesatis (_Mesatei?_) nomen
exponendum relinquo. (5) Ejectis deinde ab Achæis Ionibus, Patreus
Preugenis filius, Agenoris nepos, Achæos edicto vetuit Antheam et
Mesatin incolere; Aroes vero pomœrio ampliato veterem oppidi ambitum
novo inclusit et Aroen de suo nomine Patras vocavit. Agenor fuit
Preugenis pater, Arei filius, Ampycis nepos: Ampyx vero Peliæ filius. Is
ab Ægineta, Derito, Harpalo, Amycla, Lacedæmone ordinem gentilitatis
ducebat. (6) Hi Patreo natales fuere. Patrenses vero privatim aliquando
soli ex Achæis omnibus in Ætoliam transmiserunt, quo Ætolis veteribus
amicis adversus Gallos auxilium ferrent. Insigni vero clade pluribus
prœliis accepta, fortunis prope omnibus eversi Patras longe maxima pars
reliquere præter paucos: ceteri per agrum dispersi, quo se ex terræ
cultu recolligerent, oppida præter Patras ipsas incolere cœperunt
Mesatin, Antheam, Bolinen, Argyram et Arbam (_?_). (7) Augustus deinde,
vel quod ad navium appulsum Patras valde esse appositas judicaret, vel
alia quacumque de causa, remigrare omnem illam multitudinem ex illis
oppidis Patras jussit. Quin eodem, Rhypis Achæorum urbe funditus eversa,
ejus multitudinem traduxit. Et Patrensibus solis ex Achæis omnibus ut
sua libertate uterentur concessit; atque cetera in eam civitatem
beneficia contulit, quibus a se deductas colonias Romani afficere
consueverunt. (8) Est Patrensibus in arce Laphriæ Dianæ fanum;
peregrinum deæ cognomen, et ipsum deæ signum aliunde huc deportatum.
Calydonem enim atque adeo ceteram Ætoliam quum desolavisset Augustus,
quo Nicopolin a se conditam urbem ad Actium promontorium frequentaret
incolis, Ætolicum hoc Laphriæ simulacrum Patrensibus datum. (9) Nam quum
multa quæ Ætolis et Acarnanibus ademerat signa Nicopolin transportanda
curasset, de spoliis Calydonis et alia ornamenta Patrensibus, et hoc
ipsum Laphriæ Dianæ signum donavit; quod hac ipsa etiam ætate a
Patrensibus in arce colitur. Cognomen deæ inditum a Phocensi homine
tradunt: Laphrium enini Castalii filium, Delphi nepotem, priscum Dianæ
signum apud Calydonios dedicasse. (10) Sunt autem qui ex eo Laphriæ
cognomen exstitisse putent, quod temporis longiore spatio facta esset
magis _elaphra_, id est levior, in Calydonios Dianæ ira, quam ante
gravissimam adversus Œneum exercuerat. Præfert signum venatricis
habitum, ex ebore vero et auro est fabricatum; opifices fuere Naupactii
Menæchmus et Soidas, quos Canacho Sicyonio et Callone Ægineta non multo
ætate fuisse inferiores conjiciunt. (11) Sacrum quoque Dianæ
anniversarium, Laphria, patrio ritu Patrenses faciunt. Viridia ligna,
sedecim cubitûm longitudine singula, circa aram in orbem disponunt,
postquam intra aram aridissima posuerunt. Adscensum ad aram sub festum
diem terra in gradus aggesta faciliorem exstruunt; (12) pompam deæ
magnificentissimo apparatu transmittunt; in ea virgo quæ sacerdotio
fungitur postrema omnium cervorum bijugo curru invehitur; postero die
sacra rite celebrantur magno tum publico tum privato omnium studio.
Intra aræ septum viventia animalia conjiciunt, esculentas aves et
cujusvis generis victimas, apros etiam, cervos, capreas, nonnulli
luporum et ursorum catulos, alii prægrandes et adultas jam feras. In
aram ponunt etiam pomiferarum cujusvis generis arborum fructus. (13)
Immissis ignibus ursos vidi et alias feras in exteriorem aræ partem
flammarum impetu ejectas, nonnullas etiam vi erumpentes: et has quidem e
fuga reportatas in rogum reponunt, neque omnino unquam ut a fera
quisquam ulla læderetur ipsi aiunt contigisse.