_ Metellus Achæis veniæ et pacis conditiones fert — Critolaus et Achæi,
illis repudiatis, bellum capessunt — Achæi prœlio superantur et
Critolaus perit — Diæus, Achæorum dux, bellum continuat — Metellus
Thebas et Megaram capit. _
Metellus ubi rescierat Mummium et cum eo exercitum adversus Achæos
profectum adventare, omni studio contendebat bello finem imponere ante
Mummii in Græciam adventum. (2) Per nuntios itaque Achæis edicit, ut
Lacedæmonios et alias omnes civitates quas Romani dixissent, ab Achaici
consessus officio discedere æquo animo ferrent; id si facere non
recusassent, pristinæ in Romanos contumaciæ veniam pollicebatur. Eodem
tempore ex Macedonia per Thessaliam præter Lamiacum sinum exercitum
ducit. At Critolaus tantum abfuit ut ullam orationem, quæ ad concordiam
spectaret, admitteret, ut Heracleam recusantem cum Achæis censeri
circumsessam tenere ausus fuerit. (3) Quum audisset tamen de
speculatoribus Metellum exercitu Sperchium amnem transisse, Scarpheam
(Locrorum ea urbs est) confugit, neque, quum posset in iis quæ sunt
inter Heracleam et Thermopylas angustiis consistere, Metellum ausus est
exspectare, sed tanto pavore consternatus est, ut ne ex ipsa quidem loci
commoditate in meliorem se spem erigere potuerit; quum ex eo tamen loco
Lacedæmonii contra Persas, et contra Gallos Athenienses præclara
dedissent virtutis documenta. (4) Fugientes priusquam Scarpheam se
reciperent Metellus assecutus, maximum eorum numerum cecidit; vivi haud
minus mille capti: at Critolaus neque vivus uspiam post pugnam, neque
inter cadavera est repertus. Quodsi forte in cœnosam maris sub Œta monte
paludem se demisit, mirum nihil fuit cæca et profunda voragine absorptum
prorsus evanuisse. (5) Sed alia etiam de ejus morte conjici possunt.
Interim Arcadum cohors lectissimorum hominum circiter mille, qui cum
Critolao ad bellum exierant, Elateam in Phocidem contenderunt. In eam
urbem quum propter veterem nescio quam cognationem recepti fuissent,
paulo post, Critolai et Achæorum clade cognita, eos inde Phocenses
excedere jusserunt. (8) In Peloponnesum retrocedentes in Metelli et
Romanorum exercitum ad Chæroneam inciderunt. Ibi ad internecionem cæsi
divinitus scelere suo dignas dedisse pœnas videri possunt, eo potissimum
loco a Romanis oppressi quo Græcos cum Philippo Macedonum rege acie
dimicantes deseruerant. (7) Tum Achæorum imperium ad Diæum rediit; qui
quod Miltiades Atheniensis ante pugnam Marathoniam fecerat imitatus,
vocatis ad libertatem servis et ad arma omni militari ætate Achæorum et
Arcadum conscripta, exercitum contraxit ex collectitia ingenuorum
pariter et servitiorum turba, equitum ferme sexcentorum, gravis armaturæ
peditum quattuordecim millium. (8) Ibi jam ad ultimam vecordiam Diæus
processit; qui quum ante oculos prope haberet omnem Achæorum superiorem
apparatum adversus Metellum et infelicem Critolai pugnam, ex illo tamen
delectu ad quattuor millia hominum selegit, eosque duce Alcamene Megaram
misit, quo et urbi præsidio essent et Metello in Peloponnesum jam
invadenti obsisterent. (9) Metellus vero quum lectissimam Arcadum
cohortem ad Chæroneam stravisset, motis castris Thebas contendit.
Thebani enim cum Achæis Heracleam copiis obsederant eorumque in prœlio
ad Scarpheam fuerant socii. Metello jam appropinquante Thebanæ mulieres
et cujusvis ætatis viri urbe relicta partim per Bœotiæ agros et oppida
palantes sunt dilapsi, partim in montium juga confugere. (10) Vacuam
urbem ingressus imperator Romanus neque deûm templa exuri, neque domos
everti passus est; edicto etiam cavit, ne quis e ceteris Thebanis vel
occideretur, vel fugiens caperetur, at Pytheam, si captus fuisset, ad se
duci jussit. Et is quidem statim inventus et ad Metellum perductus,
merito affectus est supplicio. Quum jam prope ad Megaræ mœnia Romanus
accederet, non sustinuit Alcamenes, sed cum præsidiariorum manu ilico
Corinthum in Achæorum castra confugit. (11) Megarenses urbem suam sine
certamine Romanis dediderunt. Metellus ubi primum Isthmum attigit, etsi
prospere ei omnia evenerant, ad pacis tamen conditiones ultro Achæos
invitabat. Vehementius enim sollicitabat eum utriusque belli, tam
Macedonici quam Achaici, conficiendi spes. Hujus quominus fieret voti
compos, Diæi stultitiæ plenum consilium obstitit.