_ De templo Elide Imperatoribus Romanis dedicato — Veneris Cœlestis et
Vulgivagæ templo ac signis — Orci (Ἅδου) templo ejusque cultus apud
Eleos origine — Fortunæ templo et Sosipolidis cultu atque imagine
picta — viri, Satrapæ dicti, signo et cultu. _
Continenti cum foro tractu conjungitur antiqua ædes circumquaque
porticibus et columnis incincta; tectum vetustate collapsum corruit,
neque inter ruinas reliquum ullum signum est. Romanorum Imperatoribus
est hæc ædes dedicata. Est autem ad posticum ejus porticus quæ de
manubiis Corcyræorum erecta fuit, Veneris ædes. Area templo sacrata sub
divo non longe abest. Quæ ibi colitur Cœlestem Venerem vocant. Ejus ex
ebore et auro signum est, Phidiæ opus, altero quidem pede testudinem
premit. Area ipsa maceria est circumsepta, intra maceriam crepido, super
qua Veneris quam Vulgivagam nominant signum ex ære: capro insidet ex
eadem fabricato materia, Scopæ opus. Quæ vel testudinis, vel capri ratio
sit, quibus hæc perscrutari curæ est quærendum relinquo. (2) Jam vero
Orci ambitum et ædem (utrumque enim Elei Orco dedicarunt) semel
quotannis aperiunt, neque vel tunc introire cuiquam præterquam
sacrificulo fas est. Soli omnium ex cognitis gentibus Elei Orcum
venerantur, ob hujusmodi causam. Quum exercitum ad Pylon, quæ in Elide
est, oppugnandam Hercules adduxisset opem ei ferente Minerva, præsto
Pyliis ad ferendum auxilium etiam Orcum fuisse dicunt, quod et Herculi
esset infensus et singulari a Pyliis afficeretur honore. (3) Testes vero
citant hujus rei Homeri quoque ex Iliade versus:
Pertulit et sævus volucris mala vulnera teli
Orcus, ubi Alcides magno Jove natus ad alta
tecta Pyli miserum cruciatu afflixit acerbo.
Quodsi belli Trojani temporibus, uti ab Homero traditum est, auxilio
Græcis venit Neptunus, non alienum a vero videri possit ex ejusdem poetæ
sententia Orcum etiam Pylios ope sua adjuvisse. Elei certe huic deo ut
de se bene merito, quique esset in Herculem animo infensissimo, ædem
erexerunt, quam quotannis idcirco semel (uti mea fert opinio) recludunt,
quod ab hominibus quoque semel ad Orci domum fit descensus. (4) Suum est
apud Eleos etiam Fortunæ templum. In ejus porticu eximia magnitudine
signum dedicarunt, ligneum illud quidem, sed inauratum undique, præter
faciem tamen summasque manus et pedes, quæ partes e candido marmore
sunt. Ibidem etiam in modica cella ad Fortunæ lævam Sosipolidi honores
habentur. Deus iste e viso per somnum oblato pictura est effictus. Ætate
puerili est, chlamyde amictus varia et stellata; præ se gerit manu
altera copiæ cornu. (5) In celeberrima urbis parte signum ex ære erectum
est, juvenis nihilo magno homine procerior, facie impubi, pedibus
decussatis, utraque manu hastæ innixus. Lanea eum veste, item lintea et
byssina induunt: (6) Neptunum esse autumant, qui quum ante in Samico
Triphyliæ coleretur, deportato Elidem signo vel majore multo in honore
esse cœperit. Satrapen tamen ipsum, non Neptunum, vocant, accepto
scilicet a conditis in agro finitimo Patrensibus Satrapæ nomine. Est
vero Corybantis cognomen Satrapes.