_ De urbe Samia et de Samico — Arene — Scilluntis reliquiis —
Xenophontis fuga et exilio in Scillunte — monte Typæo ad viam
Olympiam versus, et Callipatira seu Pherenice, femina in Olympico
certamine deprehensa. _
Anigro transmisso recta in Olympiam contendentibus modico intervallo ad
viæ dexteram est eminentior locus et Samia oppidum supra ipsum
[Samicum]. Hoc oppidum [Samicum] Polysperchonti Ætolo traditum est
adversus Arcadas propugnaculum fuisse. (2) Arenes vero vestigia neque
Messeniorum neque Eleorum quisquam, quo loco essent, poterat mihi
indicare. In diversas autem sententias, qui id conjicere conati fuerint,
distrahuntur. Veri mihi simillima ii dicere videbantur, qui Samicum
antiquioribus et heroum temporibus Arenen vocatam existimant. Hi
nituntur etiam Homeri, qui in Iliade sunt, versuum testimonio:
Proximus Arenæ Minyeius in mare currens
est amnis.
Et quæ se ostendunt ruinæ, proxime Anigrum sunt. (3) Atque contendere
quidem possis, Samicum non appellatum esse Arenen: Anigrum vero fluvium
Minyeium antiquitus fuisse nominatum, confitentur Arcades. Nedæ quidem
maritimam partem sub Heraclidarum reditum in Peloponnesum terminum
fuisse inter Messenios et Eleos facile deprehendi potest. (4) Jam
secundum Anigrum qui longius processerit per campos majori ex parte
arena coopertos, in quibus sunt agrestes pinus, retro ad lævam
Scilluntis rudera videat. Fuit una de Triphyliæ urbibus Scillus. Ac
belli quidem ejus tempore, quod inter Pisæos et Eleos gestum est, Pisæos
Scilluntii secuti, cum Eleis propalam inimicitias exercuere, qua de
causa postea ab Eleis deleti sunt. (5) Sed ereptam Eleis Scilluntem
Lacedæmonii post Xenophonti Grylli filio tunc Athenis exulanti donarunt.
Exagitatus vero est Xenophon a suis civibus, quod Cyro, qui fuit
Atheniensi populo inimicissimus, contra Persarum regem, quo maxime
benevolo utebantur, stipendia fecisset. Quum enim Sardibus esset Cyrus,
Lysandrum Aristocriti filium ad comparandum contra Athenienses classem
pecunia juverat. Hæc itaque Xenophonti exilii causa fuit. Constituto
autem ad Scilluntem domicilio agri partem consecravit Ephesiæ Dianæ et
templum exstruxit. (6) Abundat Scillus ferarum generibus variis ad
venationem, apris inprimis et cervis. Agrum perlabitur Scilluntium
Selinus amnis. Ex Eleis autem ii, quibus curæ est antiquitatis monumenta
explicare, receptam a suis Scilluntem memorant: et Xenophontem, quod
illam a Lacedæmoniis accepisset, in Olympico consilio postulatum causam
dixisse, eundemque ab Eleis absolutum Scillunte secure domicilium
habuisse. Et sane non longe a Dianio monumentum monstrabatur cum statua
e Pentelico marmore, quam Xenophontis esse accolæ dicunt. (7) In via quæ
Olympiam ducit cis Alpheum, Scillunte venienti celsa crepidine præruptus
mons occurrit: Typæum illum appellant. Hinc de saxo feminas dejicere
Eleorum lex jubet, quæ ad Olympicos ludos penetrasse deprehensæ fuerint,
vel quæ omnino Alpheum transmiserint quibus est eis interdictum diebus.
Non tamen deprehensam esse ullam perhibent præter unam Callipatiram,
quam alii non ita, sed Pherenicen nominant. (8) Hæc viro ipsius mortuo,
cum virili ornatu exercitationum se magistrum simulans, Pisirrhodum
filium in certamen deduxit Olympiam; jamque eo vincente sepimentum id,
quo magistros seclusos habent, Callipatira transiliens nudata est.
Feminam tamen agnitam omni crimine liberarunt, quod datum est ex judicum
æquitate patris, fratrum et filii reverentiæ, qui omnes ex Olympicis
ludis victores abierant. Ex eo lege sancitum, ut nudati adessent ad
ludicrum ipsi etiam magistri.