_ De Pamiso fluvio et piscibus animalibusque variis fluviis peculiaribus
— urbe Corone, agro Inûs sacro, Biante fluvio et Plataneti fonte —
urbis Corones denominatione et memorandis — de prisco Apollinis
Corinthi templo ad mare — oppido Colonides dicto — Asinæis et
Dryopibus — Asine urbe et aliis locis. _
A Messene ad Pamisi ostium via excurrit ad stadia octoginta. Per arva
labitur Pamisus, purus ac limpidus, navesque e mari per eundem
adscendere possunt ad decem circiter stadia. Quin et marini eum subeunt
pisces, vere potissimum appetente: quod ipsum in Rheno et Mæandro
evenit. Maxime vero in Acheloi flumen innatant, qua circa Echinadas
insulas erumpit: (2) alia tamen longe forma sunt, quos Pamisus recipit,
et omnino quales esse par est, quos puræ alunt aquæ, neque omnino
lutulentæ, uti eorum amnium sunt, quos paulo ante nominavimus. Capitones
quidem, quum de genere sint in limo degentium, turbulentis amnibus
gaudent. Maleficas certe bestias non alunt Græciæ flumina, sicuti Indus,
Nilus Ægyptius, Rhenus, Ister, Euphrates, Phasis: hi enim ejusmodi alunt
belluas, quæ ut quævis aliæ devorandis hominibus inhiant, specie vero
accedunt ad eos, qui in Hermo et Mæandro degunt, siluros; sed colore
sunt nigriore ac robore majore; his enim duabus rebus siluri illis
belluis sunt inferiores. (3) Indus et Nilus crocodilos uterque habent:
sed Nilus fluviales etiam equos, haud minus illos quidem hominibus
infensos, quam crocodili sint. At Græciæ flumina hæc bestiarum portenta
non gignunt. Nam qui in Aoo, qui per Thesprotidem Epiri labitur, sunt
canes, advenæ e mari influunt. (4) Est ad Pamisi dexteram Corone urbs
maritima, sub Mathia monte. In hac eadem via vicus maritimus est, quem
Inûs sacrum putant. Hic enim e mari emersisse Ino dicunt, quum Leucothea
cœpta nominari in dearum jam fuisset numerum relata. Paulo hinc longius
Bias amnis in mare exit. Nomen ei impositum creditur a Biante Amythaonis
filio. Jam stadia prope viginti a via abest Plataneti fons: aqua e
patula profluit platano et intus cavernosa. Arboris latitudo similis
fere est speluncæ parvæ, et ab ea descendit aqua potu suavis ad Coronen
usque. (5) Urbs prisco nomine Æpea vocabatur: postea vero quam
Thebanorum ductu restituti sunt Messenii, Epimeliden tradunt, qui ad
urbem condendam fuerat missus, Coroneam appellasse: quod ipse ex Coronea
Bœotiæ urbe oriundus esset: sed ab initio Messenios non recte eam
nominasse, et eam nominis depravationem ipso tempore invaluisse. Est et
illud fama vulgatum: quum fossa locandis fundamentis duceretur, æream
cornicem, (_quæ Græcis est_ corone) repertam. (6) Delubra illic exstant
Dianæ Nutricis cognomento, Bacchi et Æsculapii: et hujus quidem
Bacchique signa e marmore. Jovis in foro Servatoris ex ære simulacrum
est. Æneum est et Minervæ in arce sub divo, cornicem manu tenens. Vidi
etiam Epimelidæ sepulcrum. Qua vero de causa portum Achæorum appellent,
compertum non habeo. (7) A Corone stadia prope octoginta progressis
Apollinis templum in ora maritima est magna religione percelebre. Nam et
antiquissimum esse autumant Messenii, et deus ipse (quem Corydum
(_Galeritam_) Apollinem nominant) certam laborantibus morborum opem
impertit. Hoc signum e ligno est: aliud, quod Argeotæ est, ex ære; et
hoc ab Argonautis dedicatum credunt. (8) Coronæorum urbi finitimæ sunt
Colonides. Negant vero qui illic habitant, se Messenios esse, sed ex
Attica se terra huc a Colæno deductos aiunt: ipsum Colænum, galeritam ex
oraculo secutum in ea loca venisse: procedente deinde tempore linguam et
mores Dorum accepisse. Sitæ sunt Colonides eminenti loco, modico spatio
procul a mari. (9) At Asinæi Lycoritis olim finitimi Parnassi accolæ
fuere. Nomen illis tunc fuit Dryopes, quod et in Peloponnesum postea
traducti retinuerunt, sumtum a Dryope conditore. Tribus vero post
ætatibus, quum, Phylante regnum obtinente, prœlio ab Hercule victi,
Delphos abducti et Apollini devoti fuissent, ex ejusdem dei responso in
Peloponnesum ab Hercule deducti Asinen primum prope Hermionem tenuerunt:
inde ab Argivis ejecti Messeniæ partem a Lacedæmoniis acceptam
habitarunt, et tum et postea, quum Messenii in Peloponnesum postliminio
reversi eorum civitatem incolumem esse passi sint. (10) De rebus vero
suis ita ipsi commemorant Asinæi, ut ab Hercule se fuisse prœlio
superatos fateantur et urbem suam in Parnasso captam; captivos vero se
ad Apollinis pertractos negant: muris enim expugnatis ab Hercule,
deserto oppido se diffugisse narrant ad Parnassi juga: ac mox quum in
Peloponnesum navibus transmisissent, Eurysthei opem supplicum in morem
ornatos implorasse: et ab illo quidem, quum in Herculem implacabili odio
laboraret, in Argolica terra Asinen sibi traditam. (11) Soli vero e
Dryopum gente Asinæi nostra etiamnum ætate istud Dryopum nomen sibi
gloriæ ducunt, multo certe secus quam in Eubœa Styrenses. Nam Styrorum
quoque incolæ sunt origine Dryopes ex eorum numero qui, quum paulo
longius ab urbe habitarent, pugnæ adversus Herculem non interfuerunt,
Dryopum tamen nomen aspernati sunt: sicuti et Delphi Phocenses nominari
se neutiquam sibi laudi duxerunt. Contra Asinæi Dryopum appellatione
maxime lætantur: idque religiosissima quæque apud ipsos templa maxime
declarant, eadem forma exædificata, qua illa olim fuerant in Parnasso
dedicata: habent enim Apollinis unum, Dryopis alterum cum pervetere
simulacro. Initia quoque Dryopi peragunt quotannis, eumque Apollinis
filium fuisse dictitant. (12) Sita et hæc urbs ad mare est, uti olim
fuit Argolica illa vetustior Asine. Ad eam a Colonidibus quadraginta
stadiûm via est. Tantundem ab Asine abest regio cui Acritæ nomen.
Excurrit in mare Acritas, et ante ipsum deserta est insula Theganussa.
Secundum Acritan portus est Phœnicûs, et ipsi proximæ insulæ Œnussæ.