_ De signis Hierothysii ita dicti a Messeniis ac gymnasio et signis in
eo — Æthida a Messeniis ut heroe culto — Aristomenis sepulcro et
sacris, quæ ibi fiunt — Aristomene mortuo ad Leuctra pugnante —
Thebanorum de Aristomenis clypeo narratio. _
Quæ vero ædes apud Messenios Hierothysion vocatur, habet deorum omnium
signa, quorum in Græcia sancitæ religiones sunt. Inter ea ænea est
Epaminondæ effigies. Dedicati etiam sunt tripodes vetusti, quos ἀπύρους
appellat Homerus. Jam vero quæ in gymnasio signa sunt, opera Ægyptiorum
(_?_) artificum sunt, Mercurius, Hercules, Theseus. Hos enim tum Græci
universi, tum barbaræ nationes multæ, circa gymnasia et in palæstris
colere solent. (2) Æthidam etiam reperi, hominem quam ego sum natu
majorem, cui tanquam heroi a Messeniis honores habentur, quod egregie
pecuniosus fuerit. Alii Messeniorum non negant quidem præclaram et
luculentam pecuniam Æthidæ fuisse, pernegant vero eum, cujus erecta
fuerit super columna statua, divitem illum Æthidam fuisse, sed avum ei
cognominem, quo duce Messenii olim Demetrium Philippi filium, quum noctu
insperatissimo impetu Messenen oppressisset, repulere. (3) In eodem
gymnasio Aristomenis visitur monumentum, quod minime esse dicunt
cenotaphium. Et percunctanti quidem mihi, quonam modo ejus ossa
obtinuerint, responsum est, Rhodo se ea arcessivisse et Pythii Apollinis
jussu esse reddita. Insuper sacri, quod ad eum tumulum solenni ritu
fiat, mihi cæremonias exposuerunt. Heroicis sacris destinatum taurum ad
pilam non procul a sepulcro alligant. Is quum ferox et vinculorum sit
insolens, evadere conatur: quodsi, dum tumultuatur et exsilit, pila
moveatur, secundum id est Messeniis omen; sin prorsus immota ea pila
steterit, calamitatem sibi aliquam portendi interpretantur. (4)
Interfuisse vero Aristomenem, quanquam ex hominum cœtu excesserat, etiam
Leuctricæ pugnæ, et auxilio Thebanis fuisse, et ejus maxime opera magna
ista clade afflictos Lacedæmonios prædicant. Enimvero primos omnium
Chaldæos et Indorum magos memoriæ prodidisse novi, esse hominum animos
immortales. Assensi deinde sunt eis tum alii Græcorum, tum omnium maxime
Aristonis filius Plato. Id si communi hominum opinione comprobetur,
etiam illud credi possit, Aristomenis in Lacedæmonios odium in omne
posterum tempus perdurasse. (5) Non alienum certe est a Messeniorum
oratione quod aliquando Thebis audivi, etsi non congruit omni ex parte
utriusque gentis sermo. Aiunt itaque Thebani, quum prope esset ut cum
hoste ad Leuctra congrederentur, missos qui et alia oracula et eum, qui
in Lebadea colitur, deum consulerent: et sane quæ ab Ismenio, a Ptoo,
Abis et Delphis missa sunt responsa commemorantur. Quæ vero senariis
heroicis vaticinatus fuerit Trophonius, hæc perhibentur:
Ne petite ante hostem, sacrum quam cura tropæum
sit vobis posuisse. Hic scutum ornate, quod acer
fixit Aristomenes Messenius. Ipse inimicas
scutatorum acies infestaque tela refringam.
(6) Accepto oraculo impetrasse a Xenocrate precibus Epaminondam tradunt,
ut Aristomenis clypeum accerseret; illumque ad tropæi, quod erexerat eo
loco, unde posset a Lacedæmoniis conspici, insignia atque ornamenta
addidisse, Norant Lacedæmonii omnes fixum in Lebadea scutum Aristomenis;
multi etiam per pacem ad Trophonii profecti illud fuerant conspicati.
Parta vero victoria suum Trophonio donum Thebani restituere. Est etiam
in stadio Messeniorum posita ex ære Aristomeni statua. A theatro non
procul Sarapidis et Isidis fanum est.