_ De Apollinis luco Carnio — urbe Thuriatarum — vico Calamæ, loco Limnæ
dicto ac fontibus Pamisi fluvii — urbe Messeniorum sub Ithome sita —
Messenes muri cum aliarum urbium muris comparati, aliaque memoranda
— de Laphriæ Dianæ cultu et Diana Ephesia — Curetum æde — signis
memorandis in Æsculapii templo — Messenes templo et picturis in eo.
_
Non longe a Pharis lucus est Apollinis, Carnii nomine; et in eo perennis
aquæ fons. Absunt a mari Pharæ stadia ferme sex. Hinc ad ejusdem
Messeniæ mediterranea contendentes stadia procul circiter octoginta
Thuriatarum urbs excipit. Hanc ab Homero versibus Antheam appellatam
putant. Spartanorum autem civitati Thuriam subjecit Augustus. Nam quum
is cum Antonio civile bellum gereret, Antonii quidem sectam eum aliis
Græcis Messenii idcirco secuti sunt, quod Augusti partes juverunt
Lacedæmonii, (2) Quocirca victor Augustus e Messeniis et reliquis, qui
contra eum in acie steterunt, levius alios, alios gravius mulctavit.
Thuriatæ ipsi ex oppido, quod antiquitus in excelso fuit tumulo, in
planitiem descendere. Non tamen superiorem urbem omnino deseruere: nam
et collapsorum murorum adhuc reliquiæ cernuntur, et templum exstat, quod
deæ Syriæ dicitur. Campestrem urbem fluvius præterlabitur Aris nomine.
(3) In ora interiore Calamæ vicus et Limnæ regiuncula est. In hac
Limnatidis Dianæ ædes: quo loco Spartæ regem Teleclum occisum fama
prodidit. (4) Qua e Thuria Arcadiam fere versus iter est, fontes habet
Pamisus amnis; quorum aquæ infantium morbis medentur. Jam vero ab his
fontibus ad lævam digressis ad stadia ferme quadraginta, Messeniorum sub
Ithome urbs est: ea non Ithome solum, sed qua ad Pamisum excurrit, monte
Eua incingitur. Huic monti a bacchantium voce Euoe nomen inditum ferunt,
quum hoc primum in loco et ipse Bacchus, et quæ eum comitabantur feminæ
sic inclamasse credantur. (5) Qui urbem Messenen ambiunt muri, toti e
lapide structi sunt: ex iis turres et propugnacula eminent. Babylonis
quidem muros, aut qui Memmonii dicuntur Susis in Perside, neque vidi,
neque cujusmodi sint, de quoquam, qui ipse viderit, audivi: quas vero
urbes muris munitissimas ipse viderim, Ambrosos est Phocica, Byzantium
et Rhodos; eæ tamen murorum munitionibus cum ipsa Messeniorum urbe
comparandæ non sunt. (6) In foro Jovis est signum Servatoris, et aquæ
ductus, cui nomen Arsinoe, a Leucippi videlicet filia. Defluit in eum
aqua de fonte, quem Clepsydram vocant. Delubra deorum duo, Neptuni et
Veneris, et, quod memoria maxime dignum est, Deûm matris e Pario lapide
signum, Damophontis opus, qui Olympiæ etiam Jovem solutis jam eboris
compagibus ad unguem exactissime coagmentavit: quare sunt ei ab Eleis
honores habiti. (7) Fecit idem Damophon eam quam Laphriam Messenii
nuncupant: cujus ob hanc causam sancita est religio. Calydonii Dianam
inprimis colunt, apud eos cognomento Laphriam. Ejus cæremonias et
cognomen a Calydoniis recepere Messenii, quum, Naupacto ab Atheniensibus
accepta, Ætolis essent finitimi. Habitum deæ alio loco exponam. Laphriæ
autem nomen Messenii et ex Achæis Patrenses soli usurparunt. (8)
Ephesiam quidem Dianam urbes prope cunctæ eodem celebrant cognomine: et
privatim viri præ ceteris eam diis prosequuntur honoribus. Causæ vero
sunt ex mea opinione et Amazonum gloria, quas fama fert deæ simulacrum
erexisse, et quod ab antiquissimis temporibus templum illud fuerit
conditum. Tria præterea ejus celebritatem auxerunt: magnitudo primum
templi, quod cetera omnia hominum opera anteit; Ephesiorum deinde
civitatis splendor; et ipsa postremo dea claritas. (9) Habent Messenii
Lucinæ etiam delubrum cum marmoreo signo. Proximum est Curetum ædes, in
qua cujusvis generis animalia pariter immolant. Facto enim a bobus et
capris sacri initio ad aves descendunt, quas in flammas porriciunt.
Magna etiam cum religione Cereris ædes celebratur, et Castorum simulacra
Leucippi filias rapientium. Est vero superius jam a me expositum,
controversiam esse Messeniis cum Lacedæmoniis, ab utris Castores oriundi
sint, eosque utique sibi Messenios vindicare. (10) Plurima vero et quæ
spectentur dignissima habet signa apud Messenios Æsculapii fanum.
Seorsum enim dei ipsius et ejus liberorum simulacra; seorsum, Apollinis,
Musarum et Herculis posita sunt. Suum inter cetera locum habent urbs
Thebana, Epaminondas Cleommidis (_Polymnidis_) filius, Fortuna, et Diana
Lucifera. Horum quæ marmorea sunt, fecit Damophon, quem unum e Messeniis
statuarum artificem novimus non indignum cujus mentio fiat. Epaminondæ
effigies e ferro est: eam alius omnino opifex fecit, non Damophon. (11)
Templum etiam exstat Messenes Triopæ filiæ, cujus ex auro et Pario
marmore factum est signum. In postica templi ejus parte picti sunt qui
in Messenia regnarunt ante Dorum in Peloponnesum adventum, Aphareus
videlicet et filii. Post Heraclidarum vero reditum Cresphontes, unus et
ipse de Dorum ducibus. De iis vero, qui Pylum tenuerunt, Nestor et ejus
filii Thrasymedes et Antilochus. His enim, quod natu maximi fuere, honos
inprimis est habitus, eoque maxime, quod bello Trojano interfuerunt.
(12) Pictus est etiam Leucippus Apharei frater, et cum eo Hilaira, et
Phœbe: Arsinoe præterea, et ipse, Arsinoe quidem natus, uti prædicant
Messenii, Æsculapius, et Machaon et Podalirius. Nam et illorum clarum
fuit Trojano bello nomen. Has omnes imagines pinxit Omphalion, Niciæ
Nicomedis filii discipulus, quem et servisse Niciæ, eique in deliciis
fuisse nonnulli tradiderunt.