_ Demetrius, Philippi filius, cum Macedonibus Messenen invadit — cur
Messenii Achæorum concilio sese non junxerint — Megalopoli a
Cleomene capta, Messenii Philopœmenem cum Arcadibus excipiunt ac
dein Spartam cum sociis expugnant — Nabis, Lacedæmoniorum tyrannus,
Messenen occupat et certis conditionibus discedit — Achæi de
Messeniis questi iis bellum inferunt — Philopœmenem vivum capiunt
Messenii et iterum Achæorum communi annumerantur. _
Non multis post captam Elidem annis Demetrius Macedonum rex, Philippi
filius, Demetrii majoris nepos, Messenen ditioni suæ subjecit. Multa nos
quidem, quæ insolenter egit Perseus in Philippum et Demetrium Philippi
filium commemoravimus qua in parte in Sicyoniorum rebus versata est
historia. Quemadmodum vero Messene a Demetrio occupata fuerit, nunc
exponam. (2) Laborabat Philippus pecuniæ egestate, qua carere nullo
pacto poterat. Eam ob rem cum aliquot navibus Demetrium in Peloponnesum
mittit. Is in portum quendam appulit Argivorum finium, non sane
celebrem: inde vero raptim itinere maxime compendiario ad Messenen
duxit; et collocato quidem in agminis fronte omni, quod forte habuit,
levis armaturæ genere, qui viarum Ithomen ducentium non erant ignari,
clam ante diluculum transcendit muros, qui medii inter arcem Ithomes et
urbem ipsam fuere. (3) Orta jam luce, quum sensissent Messenii se
oppressos, in tam gravi periculo trepidantes suspicari primum se
Lacedæmoniorum fraude captos. Quare veteri in Spartanos odio incitati,
nihil vitæ parcentes, acriter pugnam capessebant. Ubi vero ex ipsa
armorum specie et oris sono Macedonas et Demetrium ipsum agnoverunt,
ingenti sunt perculsi terrore. Cogitabant enim fore sibi jam negotium
cum gente ad omnes belli artes paratissima, quæque adversus quodvis
hostium genus fortuna semper usa fuisset secundissima. (4) Impendentis
tamen mali magnitudo virtutem ultra vires auxit; et simul ad bene
sperandum animos illud erexit, quod ex tam longo temporis intervallo non
absque deorum consilio redire sibi in Peloponnesum liciturum fuisse
judicabant. Et oppidani ergo ira ac robore impletis animis in Macedonas
tendebant, et arcis præsidia e superiore loco urgebant. (5) Et illi
quidem initio tum virtute, tum rei militaris scientia alacriter
resistebant: postremo, ut qui ex itinere fessi erant, hinc viris
urgentibus, illinc feminis tegulas et lapides ejaculantibus, fugam
effusissimam fecere. Multi e saxis pendentibus (ea enim parte maxime
prærupta est Ithome) præcipites periere: pauci abjectis armis incolumes
evaserunt. (6) In Achæorum concilium idcirco Messenii non iere, ut mea
fert opinio, quod quum ultro misissent auxilia bellantibus cum Pyrrho
Æacidæ filio Lacedæmoniis, eoque beneficio jam prope inter ipsos pacata
essent omnia, illud cavendum putabant, ne, si in Achæorum, qui aperti
erant Spartanorum hostes, concilium se conscribi postulassent, veteres
inimicitias renovasse viderentur. (7) Ac illud quidem Messenios, opinor,
non fefellit, quod ipsi in mentem mihi venire potuerit: cogitasse eos,
etiamsi cum Achæis non fecissent, per se tamen Achæos Lacedæmoniorum
hostes fore. In Achaico enim concilio Argivi et Arcades non parum
habebant loci. Verum et ipsi se cum Achæis Messenii post longi temporis
cunctationem conjunxere. Neque ita multo post Cleomenes Leonidæ filius,
Cleonymi nepos, per inducias Arcadum Megalopolin cepit. (8) In ea qui
deprehensi fuerunt partim sunt in expugnatione interempti. Qui vero cum
Philopœmene Craugidis filio effugere (quæ multitudo duæ amplius
Megalopolitanorum partes fuere), eos Messenii apud se recepere, quum ob
veterum erga se meritorum memoriam, quibus jam Aristomenis temporibus
fuerant ab Arcadibus provocati, tum vero ut gratiam parem referrent pro
eo, quod ab illis in Messene restituenda adjuti fuerant. (9) Est ita
comparatum natura, ut rerum humanarum vicissitudo huc illuc omnia
transferat. Nam et Arcadibus, Messenii vicissim salutis auctores fuere:
et (quod magis præter opinionem accidit) Arcadas rursus Spartæ capiendæ
Messeniis socios fortuna esse voluit. Quum enim collatis signis cum
Cleomene ad Sellasiam dimicassent, mox Aratum Achæorum ducem secuti
Spartam expugnarunt. (10) Vixdum erant Lacedæmonii Cleomenis dominatu
liberati, quum Machanidas tyrannus est exortus; quo sublato, Nabis
dominationem invasit. Is quum non privatas solum, sed etiam sacras ædes
spoliasset, brevi ingentem coegit pecuniam: et ex ea copias sibi
comparavit. Hic ipse Nabis quum Messenen occupasset, Philopœmen et
Megalopolitani eadem nocte præsto fuere; quorum interventu cedere
tyrannus coactus sub certis fœderis conditionibus abiit. (11) Achæi
postea injuria nescio qua se provocatos questi omni ope sua bellum
Messeniis intulere. Ac primum quidem agrum pervastarunt: deinde sub
ipsum messis tempus, collectis undique copiis, iterum irrumpere in
Messeniam conati sunt. At Dinocrates, qui summæ tunc reipublicæ præerat,
cuique populi suffragiis exercitus imperium decretum fuerat, occupatis
angustiis, qua aditus in Messeniam patebat Arcadibus, Lycortæ Achæorum
ducis inceptum effecit ut irritum esset: cum Messeniis enim et
finitimorum auxiliis occurrens hostem facile repulit. (12) Quin et
Philopœmenem, qui cum paucis equitibus multo post Lycortæ agmen tempore
venerat, nec adhuc de ipsorum rebus audisse quidquam poterat, pugna e
superiore loco prospere facta vicere ac vivum cepere Messenii. Quo autem
modo captus fuerit Philopœmen, et quis ejus vitæ finis, in eo, qui est
de Arcadum rebus, libro posterius enarrabimus. Ii certe e Messeniis,
quorum suasu est ille vir interfectus, meritas pœnas luere; ac rursus
ipsa Messene in Achæorum partes concessit.
13. Adhuc varia Messeniorum infortunia stylo sum persecutus, et
quemadmodum eos fortuna sua procul a Peloponneso in ultimas terras actos
postliminio in pristinas reduxerit sedes, commemoravi: hinc ad agri
urbisque partes explicandas orationem convertam.