_ Messenii odium in Lacedæmonios præcipue in bello Peloponnesiaco
exserunt — a Lacedæmoniis Naupacto ejiciuntur et in Siciliam ac
Rhegium, plurimi ad Euesperitas Libyæ abeunt — Messeniis reditus in
Peloponnesum portenditur — post pugnam ad Leuctra Messenii a
Thebanis in Peloponnesum revocantur — Epaminondæ somnium de regione
Messeniis revocatis assignanda — Epiteles somnio monitus Aristomenis
depositum reperit. _
Et in posterum quidem omne tempus magno ac pertinaci in Lacedæmonios
odio Messenii ardebant, quod inprimis Peloponnesiaci belli temporibus
præ se tulerunt. Nam et Naupactum copiarum receptaculum, unde in
Peloponnesum incursiones fierent, Athenienses habuere; et oppressos in
Sphacteria Spartanos Messeniorum e Naupacto funditores una cum
Atheniensibus de medio sustulerunt. (2) Quamobrem superatis ad
Ægospotamos Atheniensibus, Messenios Naupacto quoque Lacedæmonii
ejecere, navali prœlio victos. Hi profugi partim in Siciliam, partim
Rhegium se ad propinquos suos contulere: maxima vero eorum pars ad
Euesperitas Libyæ populos profecti sunt: nam quum hi barbarorum
finitimorum bello premerentur, in civitatum suarum communionem omnes,
quæ Graci essent nominis, accersebant. Ad hos igitur pars major
Messeniorum abiit, quos ducebat Comon, quo item duce copiarum ad
Sphacteriam usi fuerant. (3) Deinde anno fere uno ante Leuctricam
Thebanorum victoriam divinitus Messeniis in Peloponnesum reditus
promissus est. Primum enim Messanæ ad fretum Herculis sacerdotem narrant
per somnium sibi visum videre Herculem Manticlum in montem Ithomen ab
Jove ad hospitium vocari. Porro in Euesperitis somniavit Comon, congredi
se cum matre jampridem mortua, et illam statim a congressu revixisse. Et
is quidem adhuc speraverat, quum jam multum possent Athenienses
navalibus copiis, Naupactum se recepturos: at enim Messenen restitutum
iri somnia promittebant. (4) Accidit enim non ita multo post, ut
Lacedæmonii ad Leuctra debita jam pridem fato clade affligerentur:
quandoquidem Aristodemo Messeniorum regi oraculum aliquando redditum
est, cujus hæc erat extrema clausula:
Utere sorte tua: fatum hos nunc, nunc agit illos.
Significabat scilicet, ipsum tunc et Messenios male rem gesturos; suum
vero fatale malum ipsam etiam Lacedæmonem olim esse experturam. (5)
Victores igitur Thebani, perculsis ad Leuctra Lacedæmoniis, in Italiam
et Siciliam, ad Euesperitas etiam usque, et quocunque Messenii profugi
venissent, dimisere legatos, qui eos in Peloponnesum revocarent. Atque
hi citius et alacrius quam potuit sperari quum pristinæ patriæ
desiderio, tum Spartanorum sempiterno odio incitati concurrerunt
universi. (6) Dubius erat animi Epaminondas, ubinam eos consistere
juberet. Neque enim facile videbatur urbem condere, quæ satis foret
contra Lacedæmoniorum opes munita: et simul non satis novæ urbi idoneum
in Messenico agro locum reperiebat. Ipsorum certe Messeniorum animus ab
Andania et Œchalia instauranda abhorrebat, quod in utroque loco
iniquissima fuissent usi fortuna. Hæc capiendi consilii difficultas quum
valde Epaminondam sollicitum haberet, adstitisse ei noctu in somnio
dicitur vir senex, antistitis ornatu, hac eum appellans oratione: «Tibi
quidem quodcunque armis expetiveris decus partum dabo; nomenque tuum et
gloriam, Thebane dux, quum hominum cœtus reliqueris, immortalitati
consecrabo: tu modo Messenios in patriam ad suos penates reduc. Placata
enim jam est Castorum ira, quam læsi in illos foverant.» (7) Hæc ille
Epaminondæ. Jam vero Epiteli, Æschinis filio, quem Argivi delegerant qui
et suis præesset copiis et Messenen restitueret, nocturnum illud idem
visum denuntiavit, ut, quo loco in Ithome smilacem et myrtum vidisset,
humum inter eas stirpes mediam fodiens, anum æreo clausam thalamo jam
graviter affectam et prope animam agentem eximeret. Epiteles ubi primum
illuxit, ad eum, qui indicatus fuerat, locum veniens æneam urnulam
effossa terra offendit. (8) Hanc ille statim ad Epaminondam detulit: cui
quum somnii imaginem exposuisset sui, jussit ille amoto operculo, quid
in ea reconditi esset, intueri. Ille sacris operatus, votisque ei
nuncupatis, a quo somnium exstitisset, vasculum aperuit. In eo volumen
reperit ex albo plumbo in tenuissimas laminas sparso, libri forma; in
quo perscripta erant magnarum Dearum initia. Hoc illud fuit depositum,
quod eo loco defoderat Aristomenes. Illum vero, qui dormientibus Epiteli
et Epaminondæ per nocturnum visum obversatus est, Cauconem fuisse aiunt,
qui Andaniam olim Athenis profectus ad Messenen Triopæ filiam venerat.