_ Messenii Naupactum incolentes Œniadis in Acarnania bellum inferunt,
eorumque urbem capiunt — proximo anno Acarnanes omnes aggrediuntur
Messenios qui Œniadis sunt — Messenii prœlium committunt cum
Acarnanibus — obsidentur et urbe relicta Naupactum se recipiunt. _
Neque vero accepta ab Atheniensibus Naupacto eique urbi circumjecto agro
acquieverunt. Vehemens enim incessit cupido suis rebus gestis ditionem
non spernendam acquirendi. Quare quum scirent Œniadas Acarnanum gentem
opimum agrum possidere, hostes vero sempiternos Atheniensium esse,
infesto eos exercitu adorti sunt. Numero erant hosti pares, virtute
multo superiores. Quare obvios acie fundunt, mox intra mœnia compulsos
circumsident. (2) Ibi nihil, quod ad urbes obsidendas homines
excogitarint, a Messeniis omissum: scalis admotis, desuper in urbem
descendere tentabant, et subtus muris ab ima parte subfossis: adhibitæ
machinæ omnes, quæ pro re ac tempore fabricari potuerunt. Dejecta itaque
muri parte, veriti oppidani, ne, si per vim urbs caperetur, ipsi
occiderentur, uxores et liberi sub corona venirent, icto fœdere urbem
reliquere. (3) Ea et agro simul toto Messenii annum unum potiti sunt.
Sequenti dehinc anno Acarnanes contractis omnibus ex urbibus copiis ad
Naupactum oppugnandam primum copias ducere in animo habuerunt. Verum id
postea consilium repudiarunt, quod iter sibi faciendum per Ætolos
videbant, quibuscum assiduas exercebant inimicitias. Præterea
Naupactiis, id quod res erat, in promptu classem esse suspicabantur:
pedestribus vero duntaxat copiis non satis fore se armatos videbant
contra eos, qui maritimas etiam opes haberent. (4) Mutato itaque
consilio, omnem belli impetum in Messenios, qui in Œniadis erant,
convertere. Ad oppidum igitur obsidendum omnia comparabant, quod adduci
non poterant ut crederent tantam hominum paucitatem contra universam
Acarnanum gentem pugnare ausuram. Ipsi quoque Messenii, etsi frumenta et
alia quæ ad longiorem obsidionem sustinendam usui forent, contraxerant,
(8) decreverunt non exspectata obsidione justo prœlio belli fortunam
experiri. Neque enim decere se arbitrabantur, qui Messenii essent, neque
virtuti, sed fortunæ Lacedæmoniorum succubuissent, Acarnanicæ turbæ
tumultu terreri. Memoria repetebant Atheniensium quoque in Marathonicis
campis strenuum facinus, qui trecenta Persarum millia deleverant, decem
ipsi millibus pauciores. (6) Acie itaque cum Acarnanibus decernendum
duxerunt. Pugnam memoriæ proditum hoc commissam modo. Quum essent
hominum multitudine longo intervallo superiores Acarnanes, facile
Messenios ex omni fere parte cinxerant præter tergum, qua portis
obverterant quaque de muris oppidani alacriter hostem arcebant. Hic
igitur cingi non poterant: sed frontem et latera circumdata Acarnanes
missilibus acriter urgebant. (7) At Messenii in quam partem conversi
incubuissent, hos cædentes, illos vulnerantes, hostium agmen turbabant.
Perrumpere et in fugam hostem vertere idcirco non potuerunt, quod qua
parte Acarnanes laxari manipulos videbant, concursu facto locum per vim
occupabant. (8) Quodsi repulsi Messenii alio impressionem fecissent,
itidem rejecti nihilo plus proficiebant. Præsto enim erant qui suis opem
ferentes penetrare hostem coarctata acie non paterentur. Eo fiebat ut ad
breve spatium loco Acarnanes pellerentur, Messenii vero irruente
multitudine concedere cogerentur. Anceps fuit usque ad extremum diei
prœlium. Nocte ea, quæ consecuta est, quum a proximis urbibus
supplementum Acarnanibus missum esset, recipientibus se intra mœnia
Messeniis, ad obsidionem res deducta. (9) Ac nihil illi quidem
metuebant, ne aut hoste muros transcendente aut a suis deserta statione
urbs vi expugnaretur: illud calamitati fuit, quod intra mensem octavum
omnis commeatuum copia exhausta fuerat. De muris tamen hostem
illudentes, ne si in decimum quidem annum obsidio traheretur, defutura
sibi cibaria jactabant. (10) Jam vero sub primæ quietis tempus clam
Œniadarum portis egressi hostem tamen fallere non potuerunt. Quare
conserere iterum manus coacti circiter trecentos de suo agmine amisere,
majorem ipsi hostium numerum cediderunt. Mox via sibi per medios
Acarnanas facta, Ætolorum regionem attingebant sibi amicorum, et per eam
salvi Naupactum pervenerunt.