_ Aristomenes, sorore et filiabus in matrimonium datis, Rhodum concedit
et ibi moritur — Messenii inter Helotas relati deficiunt et in
montem Ithomen secedunt — Messeniis certis conditionibus ex Ithome
abire jussis Athenienses Naupactum inhabitandam dant. _
Aristomenes interea quum novæ coloniæ imperium sibi deferri passus non
esset, sororem primum Hagnagoram Tharyci Phigaliensi, duas vero, quas
habebat, nubiles filias, majorem natu Damothoidæ Lepreatæ, minorem
Heræensi Theopompo matrimonio junxit. Delphos deinde consulendi causa
profectus est: quid acceperit responsi, non traditur. (2) Eodem vero
tempore venerat ad oraculum Damagetus Rhodius, Ialysi rex: ei Pythia
respondit sciscitanti, unde esset potissimum uxor ducenda: ejus, qui vir
esset Græcorum optimus, filiam ut duceret. Reliqua erat Aristomeni
tertia filia. Hanc sibi ille legitimis nuptiis conjugem adscivit, patrem
ipsius longe esse optimum Græcorum ejus ætatis omnium statuens. Et ipse
quidem Aristomenes filiam Rhodum ad virum deduxit. Inde quum Sardes ad
Ardyn, Gygæ filium, et Ecbatana in Medos ad Phraortem regem transmittere
cogitaret, (3) morbo oppressus diem suum extremum obiit. Neque enim
oportebat ullam Lacedæmoniis amplius cladem ab Aristomene inferri.
Mortuo Rhodii, auctore Damageto, insigne monumentum erexere et exinde
honores habuerunt. Porro quæ memorantur de iis, qui in Rhodo appellantur
Diagoridæ, oriundi illi a Diagora Damageti filio, Doriei nepote,
pronepote Damageti et Aristomenis filiæ, ea prætermisi, ne intempestiva
scribere viderer. (4) Lacedæmonii Messenia potiti agrum omnem, præter
Asinæorum fines, inter se diviserunt: Mothonen Naupliensibus paulo ante
e Nauplia ab Argivis ejectis tradiderunt. (5) At Messenii, in ipso agro
detenti, sunt, quum in Helotarum censum pro fortunæ suæ necessitate
venissent, a Lacedæmoniis denuo defecerunt, septuagesima nona Olympiade,
qua Corinthius Xenophon vicit, archontis munere Athenis fungente
Archidemide. Defectionis opportunitatem hujusmodi nacti sunt.
Lacedæmoniorum nonnulli ob noxam nescio quam capitis damnati, supplices
ad Tænarum confugerunt: unde eos Ephori ab ara abstractos interfici
jusserunt. (6) Hoc piaculum violatorum in templo Neptuni supplicum,
eversa funditus urbe, ex ira ejusdem numinis luerunt Spartani. Ejus
calamitatis tempore inter Helotas veterum Messeniorum reliquiæ in
Ithomen montem secessere. Adversus eos Lacedæmonii omnia sociorum
auxilia, et cum Atheniensium copiis Miltiadæ filium Cimonem, publice
sibi amicum et hospitem, accierunt. Sed quum in suspicionem rerum
novarum apud eos venisse videantur Athenienses, eos paullo post ab
Ithome Spartani avocarunt. (7) At illi, ubi fidem sibi non haberi
senserunt, cum Argivis amicitia conciliata, Messeniis iis, qui in
Ithomes obsidione certis fœderis conditionibus dimissi fuerant,
Naupactum Locris, qui ad Ætoliam Ozolæ nominantur, ademptam, dederunt
incolendam. Saluti fuit Messeniis ex Ithome decedentibus loci natura.
Præmoniti præterea fuerant Lacedæmonii Delphici Apollinis oraculo,
piaculum grave admissuros, si Jovis Ithomatæ supplices violassent. Sub
certis itaque conditionibus illi e Peloponneso dimissi sunt.