_ Aristomenes Corinthios Lacedæmoniis opem laturos noctu opprimit —
sacra, quæ Hecatomphonia vocantur, facit — Lacedæmonii inducias
quadraginta dierum pangunt, per quos sagittarii Cretenses
Aristomenem incautum capiunt — Aristomenes a virgine quadam vinculis
liberatur. _
Ubi salvum Lacedæmoniis renunciarunt perfugæ quidam Aristomenem ad suos
rediisse, non plus credi posse visum est, quam si mortuum hominem
revixisse audissent. Ex hujusmodi vero eventu veritati fidem ipse
Aristomenes asseruit. Mittebantur a Corinthiis auxilia Spartanis ad Iram
expugnandam. (2) Eos milites Aristomenes quum per speculatores
comperisset agmine haud composito et incustoditis castris iter facere,
noctu dormientes adortus et alios complures et eorum duces Hypermenidem,
Achladæum, Lysistratum et Idectum (?) occidit; ac mox castrorum
prætorium diripuit. Id facile cognoscere Lacedæmonii potuerunt ab
Aristomene, neque ab alio quoquam Messeniorum esse gestum. (3) Fecit
post hæc Aristomenes Ithomatæ Jovi sacrum, quod Hecatomphonia vocant. Id
sacrum fieri patrio instituto veteri traditum ab iis Messeniis, qui in
pugna hostes centum occidissent. Prima itaque, quum ad Apri monumentum
pugnatum est, Hecatomphonia fecit Aristomenes: altera, quum oppressos
nocturna pugna Corinthios cecidisset: tertio ab eodem hæc peracta sacra
referunt de excursionibus quas post illa fecerat. (4) Lacedæmonii autem,
Hyacinthiis, quæ jam aderant, solenni ritu interfuturi dierum
quadraginta inducias cum Messeniis, qui in Ira sedem habebant,
pepigerunt. Ac dum illi quidem ludos celebrant, Cretenses sagittarii e
Lycto et aliis Cretæ urbibus evocati, interea in agrum Messeniorum
excursiones facere non desinebant. Aberat tum Aristomenes ab Ira et
securius induciarum fiducia vagabatur. Ita insidias ex illo
sagittariorum numero septem faciunt, captumque, ubi nox appeteret,
pharetrarum loris vinciunt. (5) Mox id ex illis duo gratulabundi Spartam
nunciant, captum Aristomenem; reliqui in tugurium quoddam Messeniaci
agri captivum pertrahunt. Habitabat ibi orba patre virgo una cum matre
sua. Ea superiore proxima nocte per somnium visa fuerat sibi videre,
pertrahi illuc a lupis leonem vinctum ereptis unguibus; illum se e
vinculis exemisse et inventos ungues illi reddidisse; atque ita ab leone
lupos esse laniatos. (6) Deducto itaque a Cretensibus ad eas Aristomene,
agnovit puella expressam vero eventu somnii imaginem: quæsivit ex matre,
quisnam ille esset, auditoque viri nomine confirmavit se; et quum in eum
intueretur, facile, quod sibi significatum esset, intellexit. Vinum
itaque largius Cretensibus fudit; quumque se vinolenti omnes
abjecissent, ei, quem graviore somno consopitum animadvertit,
pugiunculum eripuit; eo vincula abscidit Aristomenes, et sumto gladio
insidiatores suos jugulavit. Virginem illam, pro navata saluti suæ
opera, a filio suo Gorgo uxorem accipi voluit Aristomenes, quum tamen
non esset ille annorum major decem et octo; atque ita salutis pretium ei
persolvit.