_ De tempore belli Messeniaci secundi — prœlium committitur æquo Marte
ad Deras et Aristomenes prætor cum summa potestate eligitur —
Lacedæmoniis ex oraculo ab Atheniensibus belli ducem petentibus
Tyrtæus mittitur — Messeniis et Lacedæmoniis socii auxilio veniunt
et prœlium paratur. _
Quum omnia ad bellum ipsis parata essent ac spe quidem multo paratiores
socios animadverterant (jam enim Arcades et Argivi apertissimas eum
Lacedæmoniis inimicitias exercebant), defecerunt Messenii
undequadragesimo post Ithomes excidium anno, qui quartus fuit tertiæ et
vicesimæ Olympiadis, qua vicit in stadio Hyperesiensis Icarus:
Atheniensium vero respublica annuis jam erat magistratibus mandata; ac
tunc Tlesias (_?_) Athenis archon erat. (2) Qui autem tum essent Spartæ
reges, eos Tyrtæus non nominavit: sed Rhianus versibus mandavit,
Leotychide regnante bellum hoc alterum gestum. At enim Rhiano in hac ego
re neutiquam assentior: Tyrtæum vero id ipsum quod aperte non dixit,
significasse tamen facile videri possit. Elegi enim ipsius sunt de bello
priore:
Obsessam decima hanc nonaque vidit hiems:
indomitique animos tam longi munia Martis
nostrorum patrum: sustinuere patres.
(3) Quibus planum facit, ætate demum tertia post primum bellum iterum
Messenios arma cepisse. Declarat itaque annorum series, regem eo tempore
Spartæ fuisse Anaxandrum, Eurycratis filium, Polydori nepotem: ex altera
vero familia Anaxidamum, Zeuxidami filium, Archidami nepotem, pronepotem
Theopompi. Idcirco autem ad pronepotem Theopompi descendi, quod,
Archidamo Theopompi filio ante patrem mortuo, Zeuxidamum e filio nepotem
Theopompus imperii sibi successorem reliquit. At Leotychidem regnum
possedisse constat post Demaratum, Aristonis filium, quum Ariston ipse a
Theopompo septimus fuerit. (4) Eo ipso igitur tempore contulere cum
Lacedantemoniis signa Messenii ad Deras, qui vicus in Messenia est, anno
post defectionem primo. Neutris venere a sociis auxilia: neque penes
quos ejus fuerit certaminis victoria perspicuum fuit. Aristomerem eo
prœlio tradunt facinora majora multo, quam pro unius viri captu,
fecisse. Quare statim post pugnam rex est creatus: erat enim ex
Æpytidarum genere. Verum quum regnum recusasset, prætorem cum summa
potestate sibi esse jusserunt. (5) Is eo erat ingenio, ut facillime
pateretur suum iis etiam, qui aliquid in bello memoria dignum
gessissent, honorem haberi. Et antiquissima quidem ipsi cura fuit,
initio belli Lacedæmonios perterrefacere, quo esset illis in omne
reliquum tempus formidolosior. Hoc sibi quum propositum haberet, noctu
Lacedæmonem veniens, ad Chalciœci ædem scutum affixit, in quo inscriptum
fuit, Aristomenem deæ de Spartanorum manubiis dicasse. (6) Eodem tempore
Lacedæmoniis Delphicum Apollinem de belli exitu consulentibus responsum,
ut Atheniensem hominem consiliarium accerserent. Quare quum per legatos
de oraculo docuissent Athenienses ac simul Atheniensem sibi hominem,
cujus uterentur consilio, depoposcissent, ea res animi dubios tenuit
Athenienses. Nam et periculosum nimis fore reipublicæ suæ judicabant, si
Lacedæmonii parte Peloponnesi optima sine insignibus cladibus
potirentur; et rursus divinis vocibus non parere nefarium censebant.
Quare hoc excogitant. Erat Athenis Tyrtæus quidam ludi magister, qui
neque satis mente valere credebatur et altero claudicabat pede. Hunc ad
Spartanos misere. Ibi ille modo civitatis principes, modo plebem,
proinde ut locus aut tempus tulisset, cogens elegos suos et anapæstos
iis decantabat. (7) Anno uno post prœlium ad Deras, quum sui jam
utrisque socii præsto essent, ad Apri monumentum (id vico ei nominis
est) ad prœlium committendum parati convenere. Messeniis Elei, Arcades,
Argivi et Sicyonii auxilia miserant. Convolarant etiam qui sponte
profugerant e Messenia; et ab Eleusine, quibus a majoribus tradita
fuerant magnarum Dearum initia: Androelis præterea nepotes; ex iis enim,
qui Messenios maxime adjuvabant, hi fuerunt præcipui. (8) Lacedæmoniis
præsto fuere Corinihii, et e Lepreatis nonnulli Eleorum odio ducti.
Asinæis fœdus cum utrisque juramento sancitum fuit. Vicus quem Apri
diximus monumentum nuncupari, in Stenyclero Messeniaci agri est. Nomen
ex eo habet, quod Herculem memoriæ proditum est ibi super apri extis
fœdus cum Nelei liberis, fide ultro citroque data et accepta, icisse.