_ De iis quæ Messeniorum exitium portenderunt — Aristodemus de patriæ
salute desperans sese ipsum ad filiæ tumulum interficit — Messenii
non regem, sed Damin summum prætorem deligunt — obsidione et fame
coacti Ithomen relinquunt — de tempore hujus belli Messenici finiti.
_
Hinc aliis prodigiis, quum Messeniorum jam res inclinarent ac prope in
perniciem laberentur, suæ dii mentis haud dubias dedere significationes.
Dianæ erat Messeniis ex ære signum cum æneis armis: huic scutum sponte
excidit. Quum Aristodemus Jovi Ithomatæ immolaturus hostias adduxisset,
arietes sua sponte cornua aræ tanta vi illiserunt, ut ex ictus
vehementia morerentur. Ad hæc tertium prodigium accidit: canes globo
facto singulis noctibus ululatum dedere: mox iidem magno agmine ad
Lacedæmoniorum castra abierunt. (2) Non hæc solum prodigia, sed visum
etiam per quietem oblatum Aristodemum exterruit. Visus est in somnis
videre, quum esset armis jam sumtis ad pugnam exiturus, victimarum extis
in mensa appositis filiam in pulla veste assistentem pectusque ac
ventrem persecta ostentantem: deinde disturbatis e mensa extis,
detractis ab ipso armis, loco eorum auream coronam et alba vestimenta
imponere. (3) Dum anxio esset animo Aristodemus, quod mortem sibi haud
dubie somnium illud portendere interpretaretur (Messenii enim optimates
coronatos et candida veste velatos efferunt), nuncius ei advenit,
Ophioneum vatem videre desiisse, ac rursus, uti ab initio, oculis esse
captum. Est vero tunc oraculum intellectum, quum dixit, ex insidiis
erumpentes duos et eosdem in pristinum statum reversos, Ophionei oculos
Apollinem innuisse. (4) Aristodemus itaque partim domesticam calamitatem
animo reputens, quod sine ullo profectu filiam occidisset, partim nullam
patriæ salutis spem reliquam esse videns, ad filiæ tumulum sibi mortem
conscivit: vir, quantum humano consilio consequi potuit, patriæ
salutaris, sed cujus acta consultaque omnia fortuna eluserit. Regnavit
annos sex integros et aliquot septimi menses. (5) Messenios Aristodemi
casu perculsos tanta rerum omnium cepit desperatio, ut de mittendis ad
Lacedæmonios deprecatoribus cogitarent; verum quominus id facerent,
obstitit pertinax in hostem animus. Concione vocata regem quidem non
crearunt, sed prætorem cum potestate summa Damin surrogarunt. Hic
collegas Cleonnin sibi et Phyleum cooptavit: tum quasi mox prœlium
commissurus ex præsenti rerum copia omnia apparavit: urgebat enim
obsidio et ex obsidione victus inopia ejusmodi, ut jam nihil esset magis
metuendum, quam ne mox fame conficerentur. (6) Virtus certe et animi
præstantia ac bellandi pervicacia ne illo quidem tempore Messeniis
defuit. Ducibus postremo omnibus et optimis quibusque civibus amissis,
hinc etiam menses ferme quinque restiterunt. Sed belli ejus anno
vigesimo jam pæne exacto Ithomen deseruere: quod ipsum Tyrtæus versibus
testatus est:
Anno bis decimo linquentes pinguia culta
montis Ithomæi deseruere juga.
(7) Finem habuit bellum hoc anno primo quartæ et decimæ Olympiadis, qua
Dasmon Corinthius in stadio vicit, quum apud Athenienses Medontidæ
decennale adhuc imperium obtinerent, et Hippomeni quidem quartus jam
exactus esset imperii annus.