_ Lacedæmonii hac pugna perculsi oraculum Delphicum consulunt — a
Messeniis socios abducere student — Messenii quoque Delphicum
oraculum consulunt — Lyciscus, qui Spartam aufugerat, ab Arcadibus
capitur, et absolvitur — Messenii denuo Delphos mittunt ad Pythiam
de belli eventu consulendam — Pythiæ effatum Spartanis indicatur,
qui Œbalo auctore fraudulenter in illo exsequendo prævertunt —
Ophioneus, vates cæcus, visum recipit. _
Lacedæmonios accepta quidem clades dolore afficiebat, quum tam multos et
eos quidem minime obscuros amisissent viros. Sed erat illud fere
indignius, quod spes reliqua omnis belli ejus ex animi sententia
conficiundi erepta videbatur. Miserunt tamen Delphos, qui deum
consulerent. Iis responsum hujusmodi Pythia dedit:
Non Martis tantum suadet tibi munera Phœbus:
astu capta fuit quondam Messenia tellus,
prisca fraude novo rursus capietur ab hoste.
(2) Quare ad astum regibus et Ephoris conversis, quum aliud nihil in
mentem venisset, quod Ulysses ad Ilium fecit, placuit imitari. Homines
enim centum, qui se perfugas esse simularent, ad Ithomen speculatum
hostium consilia misere: atque ut plane perfugisse viderentur, publico
decreto damnati sunt. Eos ad se venientes Aristodemus statim his verbis
dimisit: Novas esse Lacedæmoniorum injurias, vetera eorundem vafra
commenta. (3) Id quum minus, uti volebant, cecidisset, Lacedæmonii
conati deinde sunt a Messeniis socios abducere. Verum ab Arcadibus
rejecti (ad eos enim primum legati venere), quominus ad Argivos
proficiscerentur, deterriti sunt. Aristodemus cognitis Lacedæmoniorum
conatibus et ipse misit qui oraculum consulerent. His respondit Pythia:
(4)
Ecce manet fato longi te gloria belli:
at, Spartana phalanx te vincat fraude, caveto.
Nam bene compacta illorum si vasa habeat Mars,
sævum habitatorem feret alta corona chororum _(Sed
fraude cave ne Spartanorum dolosa cohors hostilis
(superiores enim sunt bello) scandat firma mœnia; habebitque
munita corona acerbos habitatores)_,
cum gemini e latebris erumpent forte sub auras.
Nec prius eventum rerum lux alma videbit,
quam, quæ sunt contra naturam, hæc ordine cedent.
Aristodemus quidem et oraculorum interpretes, quid sibi vellet responsum
hoc, conjiciendo assequi nequierunt: non multis vero post annis vocem
suam exposuit et ipso eventu ratam fecit deus. (5) Eo autem tempore
forte accidit ut Lycisci, ejus, qui Spartam perfugerat, filia, quam
secum abduxerat, moreretur. Ad puellæ tumulum sæpe ventitantem patrem
Arcadum equites ex insidiis eruptione facta capiunt. Hinc Ithomen
pertractus et in concionem productus causam dixit: Non esse patriam a se
proditam; verum secedendum sibi putasse vatis oratione commotum, qui
puellam negasset legitimam esse. (6) Hæc quum dissereret, non ante est
ei habita fides, quam femina quædam, quæ Junonis sacerdotio tunc
fungebatur, in theatrum veniens, sponte puellam se illam peperisse
confessa est, et a se datam uxori Lycisci supponendam. Nunc itaque
venio, inquit, rem occultam indicatura, ac simul me ut sacerdotio
abdicem. Hæc eo dicebantur, quod sancitum apud Messenios erat, ut, si
quis e sacerdotio fungentis vel mulieris vel viri liberis ante illos e
vita excessisset, in alium transiret sacerdotium. Quare vera esse, quæ
mulier dixisset, arbitrati et aliam Junoni sacerdotem legerunt et
Lyciscum capitis periculo liberarunt. (7) Aderat jam vicesimus ejus
belli annus, quum Delphos de belli eventu consultores iterum mitti
placuit. Consulentibus ad hunc modum respondit Pythia:
Primus Ithomæi tripodas circum Jovis aram
qui statuet decies denos, cum laude tenebit
Messenen; id enim Jovis immutabile numen
decrevit. Sed te fraus promovet arte dolosa,
et post ultio erit: nec fallere numina possis.
Fac ut fata volunt: nunc hos, nunc sors premit illos.
(8) Hoc oraculo promitti sibi victoriam Messenii interpretabantur, eo
maxime, quod, quum ipsi intra muros Ithomatæ Jovis ædem haberent, nullo
pacto viderentur posse Lacedæmonii priores tripodas dedicare. Ligneos
certe tripodas faciendos curaturi erant, quod ad æneos pecunia non
suppetebat. Verum exceptam hanc oraculi vocem e Delphorum numero nescio
quis Spartam pertulit. (9) Ibi quum nihil omnino publico consilio
excogitari posset ad eam dedicationem occupandam, Spartanus quidam,
Œbalus nomine, homo genere haudquaquam claro, sed, uti res indicavit,
plane callidus et sollers; is, ut res tulit, tripodas centum e luto
finxit, et in peram abditos assumtis retibus cum venatoris ornatu
Ithomen agresti turbæ permistus introiit: et ignotus quidem (quippe qui
neque in patria sua vulgo esset omnibus notus), quum primum nox
supervenit, tripodas illos fictiles dicavit: atque inde Spartam
reversus, quod actum fuerat, Lacedæmoniis exposuit. (10) Re comperta
Messenii vehementer commoti sunt: et facile quidem Lacedæmoniorum se
astu delusos conjecerunt: multitudinis tamen sollicitudinem Aristodemus
quum ea, quam res tempusque ferebat, oratione, tum vero statuendis ad
Jovis aram ligneis tripodibus (fabricati enim jam fuerant) lenivit,
Accidit etiam eo tempore, ut Ophioneus vates, qui a primo statim ortu
cæcus fuerat, oculis uti cœperit mirabili admodum casu. Nam quum ingenti
capitis dolore laborasset, ab ea valetudine luminis compos fuit.