_ Messenii post hanc pugnam calamitatibus afflicti in montem et urbem
Ithomen secedunt — Delphos mittunt ad oraculum consulendum — ad
oraculi effatum exsequendum virginem ex Æpytidarum genere quærunt —
Aristodemus filiam immolandam tradit, ac dein ipse illam interficit.
_
Post eam pugnam Messeniorum res multis cœptæ calamitatibus affligi:
primum quidem, quod immodica in urbium præsidia erogata pecunia, jam
unde exercitum alerent, non habebant: deinde et servitia ad Lacedæmonios
perfugiebant: postremo morbus quidam pesti assimilis etsi non ad omnes
est grassatus, magnam tamen rebus cunctis perturbationem attulit. De
summa rerum consulentibus placuit pleraque oppida, quæ in meditullio
sita essent, deserere, in Ithomen vero montem secedere. (2) Erat in eo
oppidum non ita magnum, cujus factam esse ab Homero in Græcorum copiis
recensendis mentionem credunt, quum «Ithomen salebrosam» dicit. Facta
huc secessione vetera mœnia, quatenus sat esset toti quæ illuc
convenerat multitudini tuendæ, ampliarunt. Erat locus ceteroqui natura
egregie munitus. Nam et mons ipse nulli est eorum, qui intra Isthmum
sunt, magnitudine inferior: et in illa præsertim parte, ubi urbs erat,
aditu difficillimus. (3) Statuerunt etiam Delphos mittere legatos qui
oraculum consulerent. Missus itaque est Tisis Alcidis filius, vir quum
ceteris laudibus præstans, tum vero divinandi sollertiæ maxime deditus.
Hunc Delphis redeuntem ex insidiis Lacedæmoniorum aliquot de præsidio ab
Amphea adoriuntur: sed enim acriter se defendentem et repugnantem capere
non potuerunt: hominem certe urgendi finem non prius fecerunt, quam vox
audita, a quo missa incertum, ORACULI NUNCIUM DIMITTE. (4) Ac Tisis
quidem Ithomen reversus regi responsum exponit, neque ita multo post ex
illis vulneribus diem obiit suum. Convocatis in concionem Messeniis
oraculum Euphaes recitat:
Nescia viri puella geniis inferis
Æpytidûm ab alto sorte ducta sanguine
det colla nocturnis secanda cædibus.
Si spes fefellit, vos ab alio sumite
libenter offerente virginem neci.
Oraculi voce audita, virgines statim omnes ex Æpytidarum familia sorti
commissæ. Quumque Lycisci filia ducta fuisset, eam Epebolus vates
sacrari vetuit, quod diceret non esse e Lycisco genitam; verum uxorem
Lycisci eam sibi, quum sterilis esset, supposuisse. Interea dum vates
hæc ad populum agit, Lyciscus abducta puella Spartam transfugit. (5) Quæ
res ubi vulgata est, quum Messeniorum mentes vehementer commovisset,
Aristodemus, et ipse ex eadem Æpytidarum gente, vir et ceteris vitæ
ornamentis et bellica virtute Lycisco clarior, ultro filiam immolandam
obtulit. Verum hominum plerumque in rebus gerendis alacritatem nihilo
fere minus Fatum, quam calculos fluviorum limus, obruit. Nam patriam
præclaro facinore servare cupienti Aristodemo objecit se hujusmodi
offensio. (6) Messenius civis, cujus nomen non proditur, forte
Aristodemi filiam amabat ac propediem erat uxorem ducturus. Is itaque
statim cum Aristodemo disceptare, negans, quæ sibi desponsa esset, in
patris eam amplius esse potestate: suum esse, qui sponsus sit, in illam
jus omne. Qua ratione quum parum proficeret, deinde impudenti mendacio
vitiatam a se puellam et gravidam jam esse affirmat. (7) Qua pertinacia
eo furoris Aristodemum impulit, ut filiam statim occideret et ejus utero
exciso plane omnibus ostenderet non fuisse prægnantem. Ibi alium jussit
Epebolus vates filiam devovere; nam Aristodemi filiæ cædem nihil ipsis
prodesse: interfectam enim eam a patre, non diis illis, quibus Pythia
jusserat, mactatam. (8) Hæc populum docente vate, Messeniorum multitudo
ad interficiendum procum puellæ ruebat: quippe qui et Aristodemum
parricidii obligasset et ipsis salutis suæ spem in dubium revocasset.
Erat ille Euphai ut qui maxime amicus. Persuadet itaque Euphaes
Messeniis, consummatum esse oraculum puellæ cæde; quæque ab Aristodemo
patrata sint, sufficere ipsis debere. (9) Ei vehementer Æpytidæ omnes
assensi sunt, quod nihil malebant eorum unusquisque, quam liberari se
devovendæ filiæ metu. Atque regis orationi obtemperantes concionem
solvunt, ad sacraque deorum et festos ludos se convertunt.