_ De belli Messeniaci denominatione ejusque scriptoribus — de Aristomene
ejusque ætate — Messenii, Amphea capta, ad Stenyclerum concionem
populi habent, et bellum parant. _
Sed antequam bellum conscribam et quæ utrique bellantium parti divinitus
patienda aut facienda obvenerunt, statui Messenii hominis res gestas et
ætatem exquirere. Hoc igitur bellum, quod a Lacedæmoniis eorumque sociis
cum Messeniis et iis populis, qui auxilia Messeniis miserunt, gestum
est, non ab iis, qui. priores arma ceperunt, nomen duxit, uti Medicum
vel Persicum et Peloponnesiacum, sed a Messeniorum clade Messeniacum est
appellatum, sicuti et illud, quod ad Ilium Græci gesserant, pervicit
usus ut Trojanum, non Græcum, appellaretur. Hoc ipsum Messeniacum.
bellum perscripsere Rhianus Benæus versibus, soluta oratione Prienensis
Myron: (2) sed eorum neuter a belli initio ad finem perpetua serie est
omnia persecutus. Nam arbitratu uterque suo partem ejus belli, sibi quam
voluit, assumsit. Myron ab Ampheæ eversione exorsus, omnia deinceps
conscripsit, quæ usque ad Aristodemi mortem consecuta sunt: atque eum
historiæ suæ finem præscripsit. At Rhianus primum bellum prorsus non
attigit, verum ea duntaxat, quæ Messeniis post defectionem a
Lacedæmoniis evenerunt. Sed neque hæc omnia singillatim literis
mandavit: verum quæ post pugnam gesta sunt eam, quæ ad Fossam Magnam quæ
dicitur commissa est. (3) Messenium igitur Aristomenem, cujus maxime
causa hanc feci de Rhiano et Myrone mentionem, quod is scilicet primus
et omnium maxime Messeniorum nomen virtute sua illustrarit: eum, inquam,
virum Myron Prienensis inseruit quidem ille historiæ suæ; verum Rhiano
in suo poemate Aristomenes nihilo est obscurior, quam Homero in Iliade
Achilles. Quum itaque inter illos plane non conveniat, reliquum mihi
illud est ut eorum alterius, non utriusque, auctoritatem rejiciam.
Rhianus quidem majorem veritatis de Aristomenis ætate rationem habuisse
videtur: (4) Myron vero, quod facile ex aliis ejus scriptis cognoscas,
atque ex hoc inprimis Messeniaco ejus opere, parum omnino, quam
probabilia diceret, attendit. Scriptum enim reliquit, Lacedæmoniorum
regem Theopompum ab Aristomene interfectum, paulo antequam e vita
decederet Aristodemus: quum Theopompum neque in prœlio neque alio quovis
mortis genere occidisse compertum habeamus ante confectum plane bellum,
quando hic ille Theopompus fuit, qui bello finem imposuit. (5) Ejus rei
testimonio sunt Tyrtæi elegi:
Regi olim nostro divum curæ Theopompo,
per quem Messene lata choris capitur.
Viguit itaque mea quidem opinione Aristomenes posteriore bello: cujus
res gestas, quum ad eam belli partem nostra oratio pervenerit,
accuratius persequar.
6. Messenii ubi primum captam Ampheam cognoverunt ex eorum sermone, qui
cladem effugerant, ex omnibus civitatibus Stenyclerum in unum
convenerunt. Ubi vocato ad concionem populo optimi quique priori loco ac
postremo rex ipse exterritos hominum animos confirmarunt, quum dicerent,
non esse protinus ob Ampheæ oppressionem de universi belli exitu ex isto
casu judicium faciendum, neque omnino esse ad id bellum gerendum quam se
apparatiores Lacedæmonios. Illos quidem ad res bellicas longioris
temporis afferre exercitationem; sibi vero necessitatem impositam ad
excitandos ad virtutem animos acriorem. Causam præterea suam fore diis
ipsis favorabiliorem, quum et fines suos defenderent et hostes ipsi
nulla injuria lacessissent.