_ De iis, quæ Messenii contradicentes narrant et quibus Lacedæmoniorum
avaritiam coarguunt — Messenii de Polychare tradendo deliberantes in
partes et pugnam discedunt, in qua Androcles interficitur — Euphae
Messeniorum regnum obtinente Lacedæmonii, bello haud indicto, clam
Ampheam, Messeniorum urbem, oppugnant et capiunt — de Atheniensium
illius temporis magistratibus. _
Contra de Teleclo dicunt Messenii, quæ a me jam sunt exposita. Æpytum
etiam ostendunt Cresphontis filium ab Aristodemi filiis restitutum. Non
fuisse id facturos, si quid illis cum Cresphonte fuisset dissidii. (2)
Deditum a se in pœnam non fuisse Polycharem, quod neque ipsi sibi
dedidissent Euæphnum: voluisse tamen se, vel apud Argivos, qui utriusque
civitatis essent consanguinei, vel in Amphictyonum consilio causam
cognosci; voluisse rem eandem Areopagitarum sententiis committere, quod
judicium illud de cæde apud Athenienses jam pridem fuerat constitutum.
(3) Verum non eam bellandi causam Lacedæmoniis dicunt fuisse, sed
immodica illos avaritia inflammatos, et se opprimere insidiis voluisse
et alia multa designasse. In exemplum Arcadas et Argivos adducunt,
quorum fines carpendi finem nullum illi fecerint. Commemorant præterea
Crœsi donis delinitos, primos e Græcis cum barbaris amicitiam iniisse:
quo sane tempore Crœsus quum alios Asiæ populos Græcanicos, tum Cariæ
continentem terram, quam Dores incolunt, imperio suo adjecerit. (4)
Addunt, Delphici Apollinis templo a Phocensium ducibus direpto ejus
sacrilegii non privatim solum Spartæ reges et optimates, verum et ipsum
publice Ephororum magistratum ac senatum participem fuisse. Denique quo
eximie arguant, Lacedæmonios nihil lucri causa non semper ausos,
societatem iis cum Apollodoro Cassandriæ tyranno initam exprobrant. (5)
Sed cur postremum hoc factum tam acriter incessant Messenii, non est
mihi propositum hoc loco afferre. In Apollodori quidem tyrannide
tollenda, etsi neque tam diu neque tanto animi ardore bellatum est,
Cassandrensium tamen calamitates facile Messeniorum infortunia
adæquerunt. Et ad hujusmodi sane causas uterque populus belli initia
refert.
6. Venere tunc ad Messenios Lacedæmoniorum legati, qui dedi sibi
Polycharem postularunt: at Messeniorum reges relaturos ea de re se ad
populum responderunt, ac deinde per publicas literas, quod populus
jussisset, Spartanos rescituros. Quare quum profecti jam essent legati,
concione vocata, sententiæ dictæ sunt valde diversæ. Androcles enim
Polycharem auctorem impii et nefarii facinoris dedendum omnino censebat;
Antiochus vero quum alia contra dixit, tum illud inprimis miserrimum, si
Polychares ante oculos Euæphni pœnas penderet: et enumerabat, quam multa
et quam gravia essent futura, quæ perpeti illum necesse foret. (7)
Postremo eo contentio evasit, ut a sua alterutrius factione arma
caperentur. Verum brevi finem habuit ea dimicatio: nam qui cum Antiocho
erant, multo superiores numero quum essent, et Androclem ipsum et earum
partium potentissimum quemque interemerunt. Antiochus quum solus regnum
occupasset, per literas Spartanis denunciat, se iis judicum consiliis,
quæ ante nominavimus, totam controversiam commissurum. At illi nihil
omnino tabellariis respondisse dicuntur. (8) Paucis post mensibus quum
in demortui Antiochi locum regnare cœpisset ejus filius Euphaes,
Lacedæmonii neque per legatum indixerunt bellum Messeniis, neque omnino
aperte eorum amicitiæ renunciarunt, verum quam maxime potuerunt
clandestinis consiliis bello apparato jusjurandum conceperunt, non esse
arma se posituros, neque bellandi diuturnitate, si forte bellum in
longinquum tempus duceretur, neque ullius cladis magnitudine, priusquam
agros et urbes Messeniorum vi captas imperio adjecissent suo. (9) Hæc
ante jurati noctu copias Ampheam versus eduxerunt; Alcamene, Telecli
filio, exercitus duce constituto. Fuit Amphea in Messenia Laconiæ
finitimum oppidum, non magnum illud quidem, sed in præcelso colle situm,
circumfluens aquarum perennium copia. Opportunus alioquin visus est
locus, unde omnis se belli apparatus effunderet. Oppidum itaque capiunt
patentibus portis nec ullo obstante præsidio. Messenii, qui sunt intus
deprehensi, omnes ad unum interfecti, in ipsis cubilibus alii, alii
vero, quum animadversa calamitate ad templa et aras deorum supplices
confugissent; pauci omnino periculum effugerunt. (10) Hc prima fuit
Lacedæmoniorum adversus Messenios expeditio, altero anno nonæ
Olympiadis, qua Messenius Xenodocus de stadio victor renunciatus est,
quum Athenis nondum sorte annui magistratus ducerentur, quod scilicet
civitas ea Melanthi posteros, qui sunt Medontidæ appellati, regia
potestate exuit et pro ea magistratum gerere jussit legibus constitutum:
deinde cavit ne ultra annos decem imperium continuarent. Quo itaque
tempore Amphea capta est, Æsimides, Æschyli filius, apud Athenienses
quintum annum summæ reipublicæ præerat.