_ De Eurota fluvio et Ladæ cursoris monumento — urbe Pellana et
memorandis in ea — agro Belbina dicto — vico Croceis — oppido Ægiis
et stagno Neptuni — Gytheo et Eleutherolaconibus eorumque urbibus —
memorandis in Gytheatarum urbe — Sene (Nereo). _
Qui stadia fere viginti processerint, ad Eurotam amnem accedent, qui
prope ad ipsam viam decurrit. Ibi Ladæ monumentum est, qui pedum
celeritate suos omnes æquales vicit. Is in Olympicis ludis de longiore
curriculo est coronatus; atque inde (uti ego opinor) statim post
victoriam æger huc reportatus, quum diem suum obisset, supra militarem
viam humatus est. Cognominem vero huic alterum, qui et ipse ludis
Olympicis victor, non tamen de longiore curriculo, verum de stadio, est
renunciatus, Achivum ex Ægio fuisse, Eleorum de iis, qui ex Olympia
victores discesserunt commentarii testantur. (2) Hinc Pellanam versus
contendentibus vicus est, cui Characoma (_Vallum_) nomen. Proxima
priscis temporibus fuit Pellana urbs, in qua Tyndareum habitasse
tradunt, quum e Sparta, Hippocoontem ejusque filios fugiens,
excessisset. Hic, quæ conspicerentur digna, Æsculapii fanum et Pellanida
fontem vidi. In eum fontem virginem aquam haurientem incidisse narrant:
ejus vero capitis velamen in alio fonte, cui Lancea nomen, repertum. (3)
Abest a Pellana stadia ferme centum quæ Belbina dicitur. Locus is est
Laconici agri maxime irriguus, quem nempe Eurotæ aqua interluit. Multis
præterea ac perennibus scatet fontibus. (4) Qua vero Gytheum ad mare
descenditur, vicus est Lacedæmoniis, cui Croceæ nomen: in eo lapicidinæ
perpetuo ac nusquam interrupto saxo. Cæduntur inde lapides fluvialibus
haud absimiles, qui cælo sane nonnihil repugnant; elaborati tamen et
expoliti suam habent etiam in deorum cellis exornandis gratiam: multum
iidem et piscinis et aquarum ductibus afferunt decoris. Stat ante vicum
lapide elaboratum Croceatæ Jovis simulacrum: proxime ad lapicidinas
Castores ex ære. (5) A Croceis divertens ad dextram de recta, quæ
Gytheum ducit, ad oppidum venias, quæ vocantur Ægiæ. Id esse putant,
quod Homerus in carminibus Augeas appellarit. Est eo in loco stagnum,
quod Neptuni dicitur. In ejus ferme ripa ejusdem delubrum dei et
simulacrum. E stagno pisces metuunt extrahere, quod, qui eos ceperit,
eum in halieum piscem (_qui pisces tanquam piscator captat_) mutari
dictitant.
6. Ab Ægiis distat Gytheum stadia triginta. Ad mare situm est, atque
incolitur jam ab Eleutherolaconibus, quos Imperator Augustus servitutis
jugo liberavit, quum ante Lacedæmoniis Spartanis parerent. Mari vero
tota incingitur Peloponnesus, parte ea excepta, ubi Corinthiorum Isthmus
est. Fert autem Laconicum mare conchylia, ex quibus ad infecturam
vestium purpura comparatur nobilitate solis iis, quæ in Phœnicum mari
capiuntur, inferiora. Urbes quidem Eleutherolaconum duodeviginti sunt
numero: (7) quarum prima ab Ægiis ad mare descendentibus est Gytheum,
deinceps Teuthrone, Las, Pyrrhichus: ad Tænarum Cæne polis (_Nova
urbs_), Œtylos, Leuctra, Thalamæ, Alagonia, Gerenia: et ad mare ultra
Gytheum Asopus, Acriæ, Bœæ, Zarax, Epidaurus cognomento Limera, Brasiæ,
Geronthræ, Marios. Atque hæ quidem reliquæ sunt Eleutherolaconum urbes,
quum ante quattuor et viginti fuissent. Ceteras, quas jam persequar, in
curias eas descriptas esse sciat qui hæc leget, quæ Spartana civitate
continentur et cum ea censentur, neque suis legibus utuntur, uti quæ jam
enumeratæ sunt. (8) Gytheatæ nemini omnino mortalium origines suas
acceptas referunt, sed Herculem et Apollinem memorant, quum in certamen
de tripode descendissent, jam lite diremta oppidum communi ope atque
consilio condidisse. Et in foro sua sunt diis illis posita simulacra,
Apollini scilicet et Herculi. Proxime est Bacchus, et in diversa fori
parte Apollo Carneus. Est item Ammonis ædes et Æsculapii statua ex ære:
ædes ipsa est sine tecto: tum ei deo dicatus fons, et Cereris
sacrosanctum delubrum: præterea Neptuni Gæaochi signum. (9) Quem vero
Gytheatæ Senem nominant et in mari habitare dicunt, Nereum esse
inveniebam; et e versibus iis Homeri, in quibus Thetidi sermonem
tribuit, nomen hoc illi duxerunt:
Vos agite interea ponti vada lata subite,
visuræ æquoreumque senem et penetralia patris.
Sunt hac in regione portæ quæ Castorides nuncupantur: in arce Minervæ
ædes et signum.