_ De memorandis Therapnes, fonte Messeide et Polydeucea — templo Neptuni
Gæaochi et vico Alesiis — urbe Phari — urbe Bryseis — Taygeti montis
verticibus, Taleto, Euora, Theris et templo Cereris Eleusiniæ — urbe
Helo ad mare et Helotis — Lapithæo, Derrhio et Harpleis — memorandis
in via Arcadiam versus, templo Achillis — equi monumento et
planetarum signis — Pudoris signo. _
Ad Therapnen fontem sum conspicatus Messeidem: quum non desint tamen e
Lacedæmoniis, qui non hunc, sed fontem eum, qui ætate hac Polydeucea
nuncupatur, Messeidem a priscis vocatum affirment. Est vero Polydeucea
fons et Pollucis fanum ad ejus viæ dexteram, quæ Therapnen ducit. (2)
Non procul a Therapne Phœbæum est, et in eo Castorum delubrum: quo in
loco puberes sacrum Enyalio faciunt. Non multum hinc abest Neptuni
templum cognomento Gæaochi (_Terram tenentis_). Ab eo Taygetum versus
procedenti vicus est: Alesias (_moletrinas_) nominant; eo in loco molam
primum omnium reperisse et fruges molere docuisse Myletem Lelegis filium
tradunt. Ibidem Lacedæmoni Taygetæ filio exstructum est sacellum. (3)
Ubi vero amnem Phelliam trajeceris, [præter Amyclas] recta mare versus
contendenti, Pharis olim urbs in Laconico agro habitabatur. A Phellia
abeuntibus ad dexteram via est, quæ ad Taygeton montem ducit. In ea
planitie Jovis Messapei templum est. Id ei cognominis inditum tradunt de
sacrificuli nomine. Jam vero a Taygeto abeuntes vicus excipit, ubi olim
Bryseæ urbs incolebatur. Exstat ibi Bacchi templum, et signum sub divo
positum. Nam quod intus est, solis fast est mulieribus aspicere. Solæ
quoque mulieres in operto sacra faciunt. (4) Summus Taygeti vertex,
Taletum, supra Bryseas eminet. Sacrum Soli appellant: ibique et alias
hostias et equos Soli cædunt. Idem autem sacrum et Persis patrium esse
novimus. Non procul a Taleto saltus est qui Euoras dicitur. Is et
ferarum alia genera et inprimis silvestres capras alit. Facit vero
qualibet sui parte Taygetus venatoribus luculentam caprearum, aprorum,
cervorum et ursorum copiam. (5) Quod interest spatii inter Taletum et
Euoram, Theras nuncupant. Ibi Latonam dicunt a Taygeti jugis ** Cereris
delubrum, cui cognomen Eleusiniæ. In eo occultatum memorant Herculem ab
Æsculapio, dum vulnus sanaretur. Est ibidem et Orphei signum e ligno
positum: Pelasgorum opus fuisse aiunt. Sed hoc etiam præterea ibi fieri
scio. (6) Ad mare oppidum fuit Helos, cujus est apud Homerum quoque in
enumeratione navium Lacedæmoniarum mentio:
Quisque mari vicinum Helos, et quis patria Amyclæ.
Huc deducit coloniam Helius Persei liberûm natu minimus. Postea Dores
per obsidionem sunt oppido potiti: ex quo primum publici exstitere
Lacedæmoniorum servi, ac primi sunt Helotes nuncupati, sicut etiam
erant. Obtinuit deinde usus, ut ceteri etiam, qui ad servitiorum numerum
accessissent, quamvis Dores Messenii essent, Helotes tamen et ipsi
appellarentur: quemadmodum et Hellenes ab Hellade, quæ fuit olim
Thessaliæ pars, Græcorum universa natio dicti. (7) Ex eo ipso oppido,
quod Helos diximus vocari, Proserpinæ simulacrum statis diebus in
Eleusinium deportant. Ab Eleusinio stadia quindecim distat quod
Lapithæum appellant a Lapitha homine indigena. Est vero et ipsum in
Taygeto: propeque abest Derrhion, ubi sub divo Dianæ signum
Derrhiatidis. Proximum fontem Anonum nominant. A Derrhio ad stadia
circiter viginti Harplea sunt ad campos usque pertinentia. (8) Jam vero
a Sparta in Arcadiam recta contendentibus monstrat se Minervæ cognomento
Pareæ signum sub divo. Dehinc Achillis fanum est, quod recludi religio
est. At puberibus omnibus, quotcunque in Platanistam pugnaturi
descendunt, solenne est Achilli ante pugnam rem divinam facere.
Ædificasse fanum dicunt Spartani Pracem pronepotem Pergami ejus, qui e
Neoptolemo est genitus. (9) Progressis paulo longius est Equi quod
dicitur monumentum: Tyndareus enim equo ibi mactato Helenæ procos ad
exsecta equi exta jussit assistere ac juramento super iis adstrinxit:
jusjurandum istud erat, eos Helenæ et cui Helenæ connubium præ ceteris
esset adjudicatum, opem laturos, si quando injuria lacesserentur. Quum
hoc illos sacramento adegisset, equum eo ipso in loco defodit. Prope
absunt pilæ septem, priscorum (opinor) ritu erectæ, quas errantium
septem stellarum signa esse aiunt, Juxta viam Cranii lucus est
cognomento Stemmatii. Est et Mysiæ Dianæ delubrum. (10) Abest ab urbe
stadia circiter triginta Pudoris simulacrum. Icarii donum esse ferunt,
et hanc narrant dedicationis causam. Quum Icarius Ulyssi Penelopen
nuptum dedisset, Ulyssis animum tentavit, numquid Lacedæmone domicilium
habere vellet. Quæ spes ubi hominem fefellerat, filiam orare cœpit, ut
secum permaneret. Quin et Ithacam jam proficiscentem, currum prosecutus,
multis sollicitabat precibus. (11) Ulysses tandem victus hominis
importunitate puellæ optionem dedit, vel se ut lubens sequeretur, vel,
si id mallet, cum patre Lacedæmonem rediret: ibi illam aiunt nihil sane
respondisse, sed faciem tantum velasse: Icarium, quum intelligeret illam
in animo habere ut cum Ulysse abiret, dimisisse: signum vero Pudoris ea
in viæ parte dedicasse, quo Penelope, quum faciem velavit, pervenerat.