_ De templo Ilithyiæ — arce Lacedæmoniorum — templo Minervæ Poliuchi seu
Chalciœci ejusque signo in arce — templo Minervæ Erganes ibidem, ac
Jovis Cosmetæ — Musarum et Veneris Areæ templis — Jovis antiquissimo
signo æneo — Pausaniæ binis signis, ejus proditione ac Cleonices
cæde ab eo facta. _
Non longe ab Orthiæ abest Ilithyiæ (_Lucinæ_) templum: ædificatum illud
et Lucinam pro dea coli cœptam ex oraculo Delphico memorant. (2)
Lacedæmonii arcem in excelso exstructam loco, uti Cadmeam Thebani aut
Argivi Larisam, non habent: sed quum in urbe multi sint colles, eorum
eminentissimum arcem appellant. (2) In eo Minervæ ædes est, cui
Poliuchos (_Urbis præses_) et Chalciœcos (_æneum templum habens_) eidem
cognomen. Ejus ædificationem Tyndareus, ut ferunt, est orsus: eoque
mortuo ejus liberi opus ad fastigium perducere aggressi sunt, destinatis
in eam exædificationem Aphidnæorum manubiis: verum illis quoque
deficientibus, multis post annis Lacedæmonii et Minervæ delubrum et
ejusdem deæ signum ex ære fecerunt. Opifex fuit Gitiadas, homo indigena.
Is et alia cantica fecit Doricis modis, et in ipsam deam hymnum. (3)
Expressæ in ære sunt multæ de Herculis ærumnis, multi etiam ejusdem
herois voluntarii et feliciter quidem suscepti labores: Castorum quum
alia facta, tum vero Leucippi filiarum raptus: Vulcanus matrem e
vinculis eximens (expositum est a me, qualia hæc fuisse dicantur, in eo,
qui de Atticis rebus est, libro): Perseo etiam in Libyam contra Medusam
moventi dant Nymphæ cassidem ac talaria, quibus in sublime feratur.
Elaborata sunt etiam quæ ad Minervæ natales pertinent, porro Amphitrite
et Neptunus: quæ mihi amplissima et spectatu cumprimis digna esse
videbantur. (4) Est ibidem etiam aliud Minervæ templum Erganes. In
porticu ea, quæ in meridiem excurrit, delubrum est Jovis Cosmetæ
cognomento, et ante ipsum Tyndarei monumentum: at quæ in occasum
procedit porticus, habet aquilas duas, quibus Victoriæ singulæ vehuntur,
Lysandri donum cum duplicis victoriæ monumentis, de victo scilicet
Antiocho, Alcibiadis gubernatore, et oppressis Atheniensium triremibus
apud Ephesum; tum vero eorundem Atheniensium classe ad Ægospotamos
deleta. (5) Ad lævam Chalciœci Musarum ædem dicarunt, quod Lacedæmonii
in prœlia exeunt non ad tubæ cantus, verum ad tibiarum modos et lyræ
citharæque pulsum. In postico Chalciœci ædes est Veneris Areæ: signa
sunt ejus e ligno tam vetusta, quam alia quævis in Græcia. (6) In
dextera Chalciœci parte Jovis Supremi signum factum est, omnium, quæ ex
ære sunt, vetustissimum. Neque enim una et eadem fuit universi operis
fabricatio, sed particulatim membra excusa, inter se deinde sunt apte
clavis confixa, atque ita, ne dissolvi possint, coagmentata. Fecisse
aiunt Clearchum hominem Rheginum, quem Dipœni et Scyllidis nonnulli,
alii ipsius Dædali discipulum dicunt fuisse. Ad Scenoma, quod ita
nominant, mulieris est imago. Lacedæmonii eam Euryleonida, quæ equorum
bigis in Olympicis vicit, esse dicunt. (7) Ad ipsam Chalciœci aram duæ
sunt imagines Pausaniæ illius, qui prætor Platæense prœlium commisit.
Quæ vero ejus fortunæ eventa fuerint, quod satis nota omnibus sunt, in
præsentia non commemorabo. Sufficiunt enim ea quæ priores scriptores de
illis accuratissime scripserunt: addere autem satis habebo ea, quæ de
Byzantio homine audivi, Pausaniam proditionis reum factum solum ex
omnibus, qui supplices ad Chalciœci confugissent, impunitatem non
meruisse, neque vero aliam ob causam, quam quod cædis piaculum eluere
non potuisset. (8) Is enim quum ad Hellespontum Spartanæ et sociorum
classis dux castra haberet, virginis Byzantiæ cupiditate incensus est:
quum vero prima nocte, quibus negotium datum erat, Cleonicen ad eum
perduxissent (id enim erat puellæ nomen), somnum jam capiens repente
strepitu est excitatus. Forte enim illa accedens accensam lucernam
dejecerat invita. Ibi Pausanias, qui suorum de Græcia prodenda sibi
consiliorum conscius perpetua animi conturbatione et pavore, agitari
solitus erat, perterrefactus virginem acinace transverberat. (9) Hoc
illud fuit facinus, cujus fraudem nunquam effugere, nullis
expiationibus, nullis Jovi Phyxio (_Absolutori_) deprecationibus
susceptis, quum in Arcadiam ad lustratores eos, qui Psychagogi
appellantur, Phigaleam venisset, luere potuit. Dedit itaque ille
Cleonicæ et deo meritas pœnas. At Lacedæmonii Delphici Apollinis jussu
et æneas imagines posuerunt, et genium venerantur Epidoten nomine,
Hicesii Jovis iram ob Pausaniæ facinus accensam ab hoc Epidota dicentes
averti.