_ De memorandis in via a foro solis occasum versus, theatro ac Pausaniæ
et Leonidæ sepulcris — regione Theomelida dicta et memorandis ad eam
— Anchione — templo Thetidis — Cerere Chthonia — loco Dromo dicto et
memorandis ad eum — templo Æsculapii Agnitæ, et Dioscurorum
Apheteriorum signis — de loco Platanista dicto et certaminibus
epheborum ibi institutis — Phœbæo et sacris, quæ ibi sunt. _
E foro in eam partem, quæ ad solis occasum est, contendentibus ostendit
se Brasidæ Tellidis filii cenotaphium. Prope abest theatrum e candido
lapide erectum, insigni valde et spectando opere. Ex adverso theatri est
Pausaniæ, qui Platæensi prœlio prætor fuit, sepulcrum; et ei proximum
Leonidæ. Ad ea quotannis orationes habentur, et ludi fiunt, in quibus
est solis certandi locus Spartanis. Et Leonidæ quidem ossa quadraginta
post ejus cædem annis a Pausania e Thermopylis deportata * * Erecta
etiam pila est, in qua nomina incisa sunt, et paterna item nomina eorum,
qui ad Thermopylas Persarum impetum sustinuerunt. (2) Est Spartæ etiam
vicus, qui Theomelidæ dicitur. In eo sepulcra regum sunt, qui Agiadæ
appellantur; et proxime, quæ Lesche Crotanorum dicitur. Sunt autem
Crotani Pitanatarum tribus pars. Haud procul ab hac Lesche est Æsculapii
templum, quod In Agiadarum dicitur. Paulo hinc longius Tænari visitur
monumentum; a quo promontorium in mare prominens appellatum fama
vulgavit. Deorum ibidem sunt ædes, Neptuni Hippocurii et Dianæ Æginææ.
Verum si ad Leschen pedem referas, ad Issoriæ Dianæ templum venias.
Eandem vero et Limnæam vocant. Non est illa quidem Diana, sed
Britomartis Cretensium; cujus est a me facta mentio, qua in parte res
Æginetarum exposui. (3) Proxime ea monumenta, quæ Ægiadis posita sunt,
pilam aspicias, in qua inscriptæ sunt quas de cursu tulit palmas Chionis
vir Lacedæmonius, tum aliæ, tum vero Olympicæ, quæ septem numerantur, de
stadio scilicet, quattuor, reliquæ de iterato curriculo. At cum scuto
currere, peractis jam prope ludis, nondum invaluerat. Hunc Chionin cum
Batto Theræo classe profectum coloniam Cyrenen deduxisse eique in
ejiciendis finitimis Libybus socium fuisse tradunt. (4) Thetidis vero
templum hanc memorant erigendi causam fuisse. Quum armis ulciscerentur
Messeniorum defectionem, regem suum Anaxandrum in hostilem agrum
invasisse et multas inde feminas, et inter eas Cleo, quæ Thetidis fuit
sacerdos, in servitutem adduxisse: eam Cleo Anaxandri uxorem Læandridem
[_s. Leandridem_] a viro poposcisse: quumque signum illam ligneum habere
deæ comperisset, templum illi dedicasse quodam monitam somnio. Signum
quidem ipsum Thetidis in operto diligenter et religiose servant. (5) At
Cererem Chthoniam (_Terrestrem s. Inferam_) colere se accepta ab Orpheo
religione affirmant. Ego hujus deæ cultum ab Hermionensibus sumtum
arbitror, apud quos Chthoniæ Cereris nobile visitur fanum. Est apud
eosdem Lacedæmonios recentissimum Serapidis delubrum; et fanum Jovis
cognomento Olympii. (6) Est apud eosdem Dromus (_curriculum_) dictus:
qui locus mea quoque ætate adolescentibus ad cursus meditationes est
attributus. Dromum ab ea parte, in qua est Agiadarum sepulcrum,
ingressis ad lævam Eumedis monumentum se ostendit. Fuit et hic Eumedes
unus de Hippocoontis filiis. Est ibi etiam pervetus Herculis signum, ad
quod sacra Sphærei faciunt. Sic enim appellantur apud Spartanos, qui,
quum ex ephebis excesserint, inter viros jam censeri cœpti fuerint. Sunt
in ipso Dromo gymnasia, quorum alterum fuit a Spartano Eurycle
dedicatum. Extra Dromum prope Herculis signum domus est, nunc privati
hominis, olim Menelai. Paulo longius a Dromo progressus templa videas
Castorum, Gratiarum, Ilithyiæ, Apollinis Carnei et Dianæ Hegemones. (7)
Ad dexteram Dromi Agnitæ templum est. Æsculapii hoc est cognomentum,
quod simulacrum ejus ex agno erat: agnus vero vitex est e viminum genere
perinde ut rhamnus. Non longe ab Æsculapii tropæum exstat, quod a
Polluce de Lynceo victo erectum memorant. Id ipsum facile eorum mihi
opinionem probat, qui Apharei filios negant Spartæ sepultos. Circa ipsa
Dromi principia Castores sunt Apheterii. Paululum progressis offert se
Alconis sacellum. Hunc Alconem Hippocoontis dicunt filium fuisse.
Proxime est Neptuni templum, quem Domatitam cognomine appellant. (8)
Vicina regiuncula ab arboribus appellata Platanistas: proceris enim
platanis condensa est. Campus is, in quo suas committunt ephebi pugnas,
euripo circumquaque, non aliter quam mari insula, cingitur. Ad eum per
pontes aditus patent. In eorum pontium parte altera est Herculis signum,
in altera vero Lycurgi effigies: leges siquidem Lycurgus tulit quum ad
universam rempublicam pertinentes, tum etiam ad epheborum exercitationes
et pugnas. (9) Atqui et alia quædam ex vetere instituto ephebi faciunt.
Ante pugnam enim sacrificant in Phœbæo. Est autem Phœbæum extra urbem
situm, non procul a Therapne. Eo in loco utraque epheborum classis
caninum catulum Enyalio mactant, fortissimo scilicet deorum victimam ex
eo animalium genere illi acceptam existimantes, quod mansuetis omnibus
fortitudine præstat. Catulos quidem caninos haud scio an alii Græcorum
ulli immolare soleant præter Colophonios. Mactant etenim et Colophonii
deæ, quam Enodion appellant, nigrum catulum. Fiunt autem quum apud ipsos
Colophonios, tum Lacedæmone inter ephebos nocturna de more sacra. (10)
Iidem ephebi ad pugnam in illis sacris committunt apros cicures duos.
Solet vero usu evenire ut, utrius classis aper victor discesserit, ea ut
plurimum in Platanista palmam auferat. Hæc ab illis in Phœbæo
peraguntur. Postero vero die paulo ante meridiem transeunt pueri per
pontes in eum locum, quem euripo circumdatum diximus. Nocte superiore,
qua aditus parte alterutrum agmen ingrediatur, sorti permittitur. Ita
pugnant, ut infestis manibus et calcibus insultent, morsibus etiam
corpora fœdent, et oculos hi vicissim eruant. Ac bini quidem ad hunc
modum congrediuntur: sed totis etiam agminibus impressionem faciunt,
atque una acies alteram in aquam detrudere omni nisu contendit.