_ De Cynisca, Archidami filia — Agide regnante Lacedæmonii ab Eleis
Olympicis ludis prohibiti iis bellum inferunt, quod tertio anno
componitur — Athenienses invadunt et ad Ægospotamos vincunt — Agis
Leotychiden non agnoscit filium — Agesilaus regno privat
Leotychiden. _
Quum decessisset Archidamus filiis duobus relictis, Agis, qui Agesilao
major natu erat, regnare cœpit. Habuit Archidamus et filiam, Cyniscam
nomine, quæ ad Olympicas victorias virili propemodum animo adspiravit.
Prima hæc feminarum omnium equos aluit, prima Olympicam palmam tulit.
Post eam enim quoque, aliæ inprimis vero e Lacedæmone nonnullæ, sunt
victrices in Olympicis renunciatæ: quibus tamen illa longe gloria
præstitit. (2) Spartani vero et poeticen et omnem, quæ ex ea hominibus
contingere possit, gloriam omnium minime admirati mihi videntur. Nam
nisi quod Cyniscæ epigramma fecit nescio quis, et ante Pausaniæ in
tripodem Delphis dedicatum epigramma exaravit Simonides, aliud nihil a
poeta quidem ullo de Laconicis regibus est memoriæ proditum. (3) Agide
Archidami filio regnante et alia Eleis Lacedæmonii crimini dederunt, et
illud inprimis acriter expostularunt, quod Olympicis ludis et Jovis
templo Olympico ab ipsis prohibiti fuissent. Caduceatore itaque misso
Eleis imperant, ut Lepreatas, et alios finitimos, qui ipsis parerent,
suis uti sinerent legibus. Qui quum respondissent, simulac finitimas
Spartæ civitates liberas vidissent, nihil sibi causæ fore, quin et ipsi
sociis suis libertatem redderent: eo responso commoti Lacedæmonii, sub
Agide rege in Eleorum fines invaserunt: (4) verum in Olympiam usque et
ad Alpheum amnem progressi, terræ motibus conterriti, retro agmen egere.
Anno autem insequenti Eleorum agrum Agis populatus magnam ex eo prædam
egit. Tum Xenias Eleus, et privatim Agidis et publice Lacedæmoniorum
hospes, adversus populum insurrexit una cum ditioribus. Verum priusquam
cum exercitu Agis præsto esset, Thrasydæus, cui rerum summa a populo
commissa fuerat, Xeniam totamque ejus manum pugna superatos urbe pellit.
(5) Agis vero domum cum exercitu reversus Lysistratum Spartanum cum
parte copiarum et Eleorum exules relinquit, qui cum Lepreatis agrum
eorum populationibus vexarent. Tertio demum ejus belli anno, quum Agis
exercitu comparato denuo esset in Eleorum fines invasurus, Thrasydæus de
populi sententia, affecta jam malorum diuturnitate et prope consumta
civitate, pacem his conditionibus accepit: In posterum finitimis non
imperaturos: urbis [_immo Pheæ et Cyllenes, non Elidis, ut librorum
Xenophontis H. Gr._ 3, 2, 30 _vitiis_ σφέας _et_ Κυλλήνην _deceptus
opinatur Pausanias_] muros demolituros: Lacedæmoniis Olympiæ Jovis
sacrum sacrosque ludos celebrare, et in eorum ludorum certamina
descendere liciturum. (6) Etiam in Atticam Agis bellum continuo intulit:
idemque ad Deceleam contra Athenienses castellum munivit. Deleta vero ad
Ægospotamos Atheniensium classe, Agis cum Lysandro, Aristocriti filio,
fœderis, quod inter Athenienses et Lacedæmonios sancitum fuerat, quum id
tamen Spartani non jussissent, religionem violavit. Illi enim suo
duntaxat ipsorum arbitrio, non auctoritate publica Spartanorum, scitum
cum sociis fecerant de Atheniensium civitate radicitus exscindenda. (7)
Hæ fuere Agidis res bellicæ maxime illustres. Cujus non alia fuit de
Leotychide filio quam Aristonis de Demarato futilitas: siquidem et hic
audientibus Ephoris, fortunæ quadam malignitate impulsus, non putare se
dixit, ex se Leotychiden natum. Cujus eum levitatis postea pœnituisse
constitit. Quum enim morbo implicitus ex Arcadia domum reportaretur,
apud Heræam testes fecit, qui cum eo erant, omnes, nihil se dubitare,
Leotychiden ex se genitum esse: totique isti multitudini multis cum
precibus et lacrimis injunxit, ut hoc apud Lacedæmonios testimonium
dicerent. (8) Verum Agide mortuo Leotychiden Agesilaus regno pellere
studebat, ea populo in memoriam redigendo, quæ de eo aliquando Agis
dixisset. Præsto tamen et Leotychidæ ipsi ab Heræa Arcades fuere, qui
morientis jam Agidis verba renunciarunt. (9) Auxit inter Agesilaum et
Leotychiden disceptationem Delphicum oraculum his illi versibus: editum:
Sparta cave, quamvis te maxima gloria tollat,
heu tibi ne claudus recti cruris noceat rex:
tunc inopinatos longum patiere labores,
letiferique undam miscentem cuncta duelli.
(10) Hæc in Agesilaum dixisse Apollinem, contendebat Leotychides, quod
altero ille pede claudicaret: at Agesilaus in Leotychiden retorquebat,
quod non legitimus ab Agide esset genitus. Eam disceptationem
Lacedæmonii ad oraculum, quum id arbitratu suo facere possent, non
retulerunt tamen; auctoritatem scilicet Lysandri Aristocriti filii
secuti, qui vehementer, ut (Agesilao) regnum decerneretur, contendebat.