_ De templo et signis Dianæ Sospitæ in foro Trœzeniorum a Theseo post
Asterionis cædem dedicatis — aris deûm inferorum — Pitthei monumento
— templo Musarum et Ardalidis (Musis) — Musei ara ac somno Musis
amico — templo Dianæ Lyceæ — sacro lapide et Oreste ibi a cæde
purgato — aris Bacchi Saotæ, Themidum et Solis Eleutherii — templo
Apollinis Thearii — signis mulierum Atheniensium — Orestis
tabernaculo ejusque lustratione — Hippocrene — signo Mercurii
Polygii et Herculis clava — templo Jovis Servatoris et fonte
Chrysorrhoa. _
In Trœzeniorum foro Dianæ cognomento Sospitæ templum cum signis est.
Dicatum id a Theseo tradunt, deamque ipsam ita nominatam, quum ille e
Creta, interempto Asterione Minois filio, redisset. Fuisse autem omnium
Thesei factorum hoc memoratu dignissimum existimo, non ob id solum, quod
Asterion viribus longe fuit omnibus iis, quos Theseus confecerit,
superior: verum multo ob eam causam magis, quod, quum ex Labyrintho clam
patrato facinore effugerit, omnesque loci difficultates superarit,
certum dederit documentum, quum se tum socios vi divinæ providentiæ
servatos. (2) In eadem sunt æde Deûm Inferûm aræ. Hac enim a Baccho
Semelen ab inferis reductam, hac item ab Hercule extractum Orci canem,
fama vulgavit. Ego vero Semelen ne mortuam quidem omnino arbitror, quæ
Jovis uxor fuerit. De Orci vero cane quæ sunt fabulis vulgata,
quemadmodum ea accidisse putem, alia in parte disseram. (3) A templi
tergo est Pitthei monumentum. Solia super eo tria e candido lapide. In
iis Pittheum cum duobus viris, qui ei aderant in consilio, jus dicere
solitum aiunt. Non longe abest Musarum cella. Fecisse eam dicitur
Ardalus Vulcani filius: a quo tibiam inventam putant, et ab illo Musas
has Ardalidas nominant. In ea cella dicendi artem docuisse Pittheum
tradunt: ac librum adeo a Pittheo scriptum, ab Epidaurio homine editum,
ipse legi. Seorsum ab hoc Museo ara est vetus, ab eodem Ardalo, uti
aiunt, dicata: ad eam aram Musis et Somno sacra faciunt, Musis omnium
deorum maxime amicum Somnum esse censentes. (4) Juxta theatrum Lyceæ
Dianæ ædem exstruxit Hippolytus. Cur ita fuerit nuncupata, adhuc neminem
reperi de iis, qui antiquitatis memoriam profitentur, qui me docuerit.
Illud mihi in mentem venit conjicere, eam fuisse cognominis causam, quod
lupos, qui agrum Trœzeniorum infestum redderent, Hippolytus confecisset;
vel quod apud Amazonas, a quibus maternum genus ducebat Hippolytus, hoc
est Dianæ cognomentum: vel alia fortasse prodi possit caussa, mihi
ignota. Lapidem vero eum, qui ante ædem jacet, et sacer dicitur, illum
esse dicunt, super quo novem viri de Trœzeniorum civitate Oresten a
matris cæde purgarunt. (5) Non procul a Lyceæ Dianæ templo aræ sunt
modicis distantes intervallis. Earum una est Bacchi ex quodam oraculo
Saotæ (_Servatoris_) cognomento; Themidum altera nominatur. Hanc
Pittheus dicitur dedicasse. Soli vero Eleutherio (_Liberatori_) jure
optimo aram mihi videntur erexisse, metu Xerxi et Persis serviendi
liberati. (6) Thearii Apollinis templum ædificasse Pittheum et exornasse
dicunt. Est illud quidem templorum omnium, quæ ego novi, vetustissimum.
Nam etsi pervetus est Minervæ apud Phocæenses in Ionia, quod Harpagus
olim Medus exussit; pervetus et Pythii Apollinis apud Samios: multo
tamen serius, quam hoc Trœzeniorum, ædificata illa fuerunt. Signum, quod
nunc exstat, ab Aulisco dedicatum, Trœzenii Hermonis opus est. Ejusdem
Hermonis arte elaborata Castorum quoque simulacra lignea. (7) In fori
porticu feminarum et puerorum statuæ positæ sunt, utræque e marmore.
Sunt autem feminæ illæ, quas cum filiis Athenienses Trœzeniis servandas
commiserunt, quo tempore statuerunt ipsi urbem deserere, quod Persarum
impetum non esse sibi terrestribus copiis sustinendum censuerunt. Neque
vero omnibus statuas, quæ non multæ sunt, positas putant, sed iis
tantum, quæ dignitate ceteras anteibant. (8) Ante templum Apollinis
ædificium quoddam est, quod Orestis tabernaculum appellant. Prius enim
quam materni sanguinis maculam expiationibus Orestes elueret, de
Trœzeniis nemo eum tecto recipere voluit: sed in ea ipsa cella illum
consistere jusserunt, ibique, qui ei lustrationi præfuerunt, epulas ei
præbuerunt, quantisper rite expiatus est. Manet adhuc ritus, ut illorum
qui lustraverunt posteri statis diebus eodem in loco cœnitent. Defossis
autem non longe ab ea taberna piaculis, laurum eam enatam tradunt, quæ
adhuc viret, proximo ei tabernæ loco. (9) Ad lustrandum vero Orestem et
alia februorum genera adhibita dicunt, et aquam ex Hippocrene (_Equi
fonte_). Habent enim ipsi quoque Trœzenii Hippocrenen: de qua non alius
quam a Bœotis proditus est sermo. Nam et ipsi dicunt, Pegasi equi ungula
effosso solo e terra fontem manasse, adduntque, Trœzenem venisse
Bellerophontem, uxorem sibi a Pittheo Æthran postulatum: verum ita
accidisse, ut ante nuptias Corintho in exilium mitteretur. (10) Est
ibidem Mercurii signum, qui cognomento Polygius dicitur. Ad hoc signum
clavam ab Hercule positam perhibent, factam ex oleastro. Quod adjiciunt
miraculum, haud scio an cuiquam fide dignum videri possit, eam clavam
radicibus actis regerminasse. Oleaster certe ille hac etiam ætate
monstratur. Clavam vero Herculem ab oleastro, quem ad Saronidem paludem
invenerit, abscidisse ferunt. Visitur præterea Jovis fanum, cui Servator
cognomentum est: erectum dicunt ab Aetio, postquam Anthæ patri in regno
successerat. Amnem habent Chrysorrhoan (_Aurifluum_) dictum. Hunc amnem
solum suam aquarum perennitatem servasse narrant, quum in magna
siccitate, desideratis per annos novem imbribus, nullæ aquarum venæ non
exaruissent.