_ De Epidauriorum et Argivorum finibus — primis Epidauri dominis —
Epidauro, a quo Epidauria regio nomen accepit — de Epidauria terra
Æsculapio sacra et Æsculapii natalibus varia narratio — de Epidauro,
Æsculapii patria, et variis locis, ubi Æsculapius colitur. _
Ad Lessan cum Argivorum agro Epidauriorum fines junguntur: in quorum
priusquam urbem introeas, in Æsculapii templum venias. Hanc regionem qui
ante Epidauri in eam adventum tenuerint, non habeo dicere: quin Epidauri
etiam ipsius qui posteri fuerint, non potui de incolis cognoscere.
Regnasse illi quidem ante Dorum in Peloponnesum adventum Pityreum
memorant, Ionis nepotem, Xuthi pronepotem: ab eoque sine pugna traditam
Deiphonti et Argivis regionem: (2) venisse vero eum cum civibus suis
Athenas, ibique domicilium constituisse: Deiphontem Epidauriam terram
occupasse cum ea manu Argivorum, qui a reliquis Argivis Temeno mortuo
desciverant. Deiphontes enim et Hyrnetho Temeni liberos oderant: et quæ
secuta est eos multitudo, plus illis multo, quam Ciso et fratribus
studebat. Epidaurus ipse, a quo regioni nomen, uti Elei tradunt, Pelope
natus est: sed si Argivorum famam sequimur et eorum carminum, quas Eœas
magnas appellant, Epidauro pater fuit Argus Jovis filius. Ipsi enimvero
Epidaurii Apollini Epidaurum filium tribuunt. (3) Causam vero hujusmodi
afferunt, quare sacra sit Æsculapio potissimum regio. Venisse in
Peloponnesum Phlegyam visendæ ejus terræ studio simulato, re ipsa vero,
ut specularetur, quam frequens ea esset incolarum multitudine, quidque
militaris ætatis ac roboris haberet. Fuit enim Phlegyas omnium sui
temporis bellator acerrimus: quippe qui, in quamcumque partem
excursiones fecisset, ex ea quum frumenta, tum reliqua omnia agebat et
rapiebat. (4) Is quum jam Peloponnesum intrasset, filia, quæ patrem
sequebatur, quum adhuc se uterum ex Apolline ferre patrem celasset, in
Epidauriorum finibus puerum enixa, illum in monte exponit, cui hac ipsa
etiam ætate Titthion nomen, quum ante Myrgion appellaretur. Exposito
enim ibi infanti lac præbuit capra, quæ cum ceteris in eo saltu
pascebat, dum interea eum canis custodiret. (5) Ibi Aresthanas (fuit
enim hoc caprario nomen) quum a reliquo grege in pecore recensendo
capellam unam, cumque ea canem aberrasse animadvertisset, totum eum
saltum studiose quæritans peragravit: inventum vero puerum quum tollere
cuperet, ac jam propius accederet, effulsisse aiunt cœlestem ab illo
ignem: quo deterritum pastorem, quum divinum quiddam id esse, uti erat,
suspicaretur, retrocessisse. Mox fama per terras ac maria omnia
vulgavit, sanari ab illo quovis morbo laborantes, mortuos etiam
excitari. (6) Alia etiam eadem de re prodita est historia: Coronidem
Æsculapio jam gravidam cum Ischye Elati filio concubuisse: ob id
interemptam a Diana, quod illa Apollini factam contumeliam ulcisci
voluit, ardente vero rogo, e media flamma puerum a Mercurio ereptum. (7)
Sed et tertia quædam de Æsculapii natalibus fabula vulgata est, quæ mihi
quam longissime a veritate abhorrere videtur: Æsculapium Arsinoe
Leucippi filia natum. Etenim Apollophani Arcadi, quum Delphos venisset
ex deo quæsiturus, genitusne ex Arsinoe esset Æsculapius, et civisne
esset Messeniorum, responsum a Pythia his versibus datum:
Asclepi, auxilium cunctis mortalibus almum,
filia quem Phlegyæ peperit mihi juncta cubili
in campis, Epidaure, tuis, formosa Coronis.
Quod sane oraculum luculenter declarat, non esse natum ex Arsinoe
Æsculapium: verum id aut Hesiodus, aut ex iis aliquis qui Hesiodi
carminibus versus suos interposuere, in Messeniorum gratiam finxerunt.
(8) Testimonio vero mihi etiam hoc est Epidauri genitum Æsculapium, quod
ejus templa et festa splendidissima quæque ex Epidauro derivantur. Nam
et Athenienses se Æsculapium mysteriis initiavisse eo die quem hinc
Epidauria nuncupant, atque ab illo se divinos honores habere Æsculapio
cœpisse tradunt: et Archias Aristæchmi filius a convulsione membrorum,
qua inter venandum apud Pindasum correptus fuerat, in Epidauria sanatus,
inde dei religionem Pergamum traduxit: (9) acceptam a Pergamenis deinde
Smyrnæi templo consecrarunt, quod nostra ætate Æsculapiei nomine ad mare
est. Quin et, qui colitur Balagris apud Cyrenenses Æsculapius, Medici
cognomento, ex Epidauro sumtus est. A Cyrenaico est id Æsculapii
templum, quod Lebenæ (quæ est Cretensium urbs) exstat. Dissimilis in eo
sacri ritus, quod Cyrenaici capras mactant, quum apud Epidaurios
institutum hoc omnino non sit. (10) Deum vero statim ab initio habitum
Æsculapium, neque ejus religionem solo temporis progressu et fama
hominum profecisse, et aliis argumentis colligo, et ex Homeri versibus,
quibus hæc ille de Machaone dicentem facit Agamemnonem:
Talthybie, huc propera, magnumque Machaona nobis
duc, hominem Asclepi genitum de semine.
Idem est enim, ac si dixisset hominem dei filium.